విటమిన్

From LTRC
Revision as of 13:20, 14 October 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Vitamin” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
విటమిన్
డ్రగ్ క్లాస్
బి-కాంప్లెక్స్ విటమిన్ మాత్రల సీసా
ఉచ్చారణ UK: /ˈvɪtəmɪn, ˈvaɪt-/ VIT-ə-min, VYTE-,
US: /ˈvaɪtəmɪn/ VY-tə-min
చట్టపరమైన హోదా
వికీడేటాలో

విటమిన్లు (Vitamins) అనేవి సేంద్రియ అణువులు (లేదా వైటమర్లు అని పిలువబడే దగ్గరి సంబంధం ఉన్న అణువుల సమితి). ఇవి ఒక జీవి యొక్క సరైన జీవక్రియ పనితీరుకు తక్కువ పరిమాణంలో అవసరమవుతాయి. ఈ అవసరమైన పోషకాలను జీవి తనంతట తానుగా మనుగడకు సరిపడా పరిమాణంలో సంశ్లేషణ చేసుకోలేదు, కాబట్టి వీటిని ఆహారం ద్వారా తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, vitamin Cని కొన్ని జాతులు సంశ్లేషణ చేసుకోగలవు, మరికొన్ని చేసుకోలేవు; కాబట్టి మొదటి సందర్భంలో దీనిని విటమిన్‌గా పరిగణించరు, కానీ రెండో సందర్భంలో పరిగణిస్తారు. చాలా విటమిన్లు ఒకే అణువు కావు, అవి వైటమర్లు అని పిలువబడే సంబంధిత అణువుల సమూహాలు. ఉదాహరణకు, vitamin Eకి ఎనిమిది వైటమర్లు ఉన్నాయి: నాలుగు tocopherolలు మరియు నాలుగు tocotrienolలు.

ఇతర అవసరమైన పోషకాలు ఖనిజాలు, అవసరమైన కొవ్వు ఆమ్లాలు, అవసరమైన అమైనో ఆమ్లాలు, మరియు choline.[1]

ప్రధాన ఆరోగ్య సంస్థలు పదమూడు విటమిన్లను జాబితా చేశాయి:[2][3][4]

కొందరు రచయితలు cholineని కూడా విటమిన్‌గా పరిగణిస్తారు.[5]

విటమిన్లు విభిన్న జీవరసాయన విధులను కలిగి ఉంటాయి. విటమిన్ A కణ మరియు కణజాల పెరుగుదల మరియు విభేదనను నియంత్రించే కారకంగా పనిచేస్తుంది. విటమిన్ D హార్మోన్ వంటి విధిని నిర్వర్తిస్తుంది, ఇది ఎముకలు మరియు ఇతర అవయవాల కోసం ఖనిజ జీవక్రియను నియంత్రిస్తుంది. B complex విటమిన్లు ఎంజైమ్ కోఫ్యాక్టర్లు (కోఎంజైమ్‌లు)గా లేదా వాటికి ముందుగా పనిచేస్తాయి. విటమిన్లు C మరియు E యాంటీఆక్సిడెంట్లుగా పనిచేస్తాయి.[6] విటమిన్ లోపం మరియు అధిక వినియోగం రెండూ క్లినికల్ పరంగా ముఖ్యమైన అనారోగ్యాలకు కారణం కావచ్చు, అయితే నీటిలో కరిగే విటమిన్ల అధిక వినియోగం వల్ల ఇటువంటి సమస్యలు వచ్చే అవకాశం తక్కువ.

అన్ని విటమిన్లు 1910 మరియు 1948 మధ్య కనుగొనబడ్డాయి. చారిత్రాత్మకంగా, ఆహారంలో విటమిన్ల తీసుకోవడం లోపించినప్పుడు, విటమిన్ లోప వ్యాధులు సంభవించేవి. ఆ తర్వాత, 1935 నుండి, వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన ఈస్ట్-ఎక్స్‌ట్రాక్ట్ విటమిన్ B కాంప్లెక్స్ మాత్రలు మరియు సెమీ-సింథటిక్ విటమిన్ C అందుబాటులోకి వచ్చాయి.[7] దీనిని అనుసరించి 1950లలో సాధారణ జనాభాలో విటమిన్ లోపాలను నివారించడానికి multivitaminలతో సహా విటమిన్ సప్లిమెంట్ల భారీ ఉత్పత్తి మరియు మార్కెటింగ్ ప్రారంభమైంది.[7] ప్రభుత్వాలు లోపాలను నివారించడానికి పిండి లేదా పాలు వంటి ప్రధాన ఆహార పదార్థాలకు కొన్ని విటమిన్లను చేర్చడాన్ని తప్పనిసరి చేశాయి, దీనిని food fortification అని పిలుస్తారు.[8] గర్భధారణ సమయంలో ఫోలిక్ యాసిడ్ సప్లిమెంటేషన్ కోసం సిఫార్సులు శిశువులలో న్యూరల్ ట్యూబ్ లోపాల ప్రమాదాన్ని తగ్గించాయి.[9]

విటమిన్ల జాబితా

విటమిన్ వైటమర్లు ద్రావణీయత U.S. సిఫార్సు చేయబడిన రోజువారీ ఆహార భత్యాలు
రోజుకు
(వయస్సు 19–70)[10] 		లోప వ్యాధి(లు) అధిక మోతాదు సిండ్రోమ్/లక్షణాలు ఆహార వనరులు మూలాలు
A retinol (retinal, retinoic acid, retinoids), carotenoidలు (alpha-carotene, beta-carotene, gamma-carotene), xanthophyll, బీటా-cryptoxanthin 1 కొవ్వు 900 μg/700 μg విటమిన్ A లోపం hypervitaminosis A చేపలు, కాలేయం, పాల ఉత్పత్తులు, నారింజ లేదా పండిన పసుపు పండ్లు, ఆకుకూరలు, క్యారెట్లు [11]
B B1 thiamine, thiamine monophosphate, thiamine pyrophosphate 4 నీరు 1.2 mg/1.1 mg బెరిబెరి, Wernicke–Korsakoff syndrome పంది మాంసం, తృణధాన్యాలు, బ్రౌన్ రైస్, కూరగాయలు, బంగాళదుంపలు [12][13][14]
B2 riboflavin, flavin mononucleotide, flavin adenine dinucleotide 4 నీరు 1.3 mg/1.1 mg ariboflavinosis పాల ఉత్పత్తులు, మాంసం, కాలేయం, శుద్ధి చేసిన ధాన్యాలు [13]
B3 nicotinic acid, niacinamide, nicotinamide riboside 4 నీరు 16 mg/14 mg పెల్లాగ్రా vasodilation, జీర్ణశయాంతర లక్షణాలు, ఎలక్ట్రోలైట్ అసమతుల్యత, కాలేయ దెబ్బతినడం మాంసం, చేపలు, గుడ్లు, కూరగాయలు, పుట్టగొడుగులు, గింజలు [13][15]
B5 pantothenic acid, panthenol, pantethine 4 నీరు 5 mg/5 mg paresthesia అతిసారం మాంసం, కూరగాయలు, విత్తనాలు, ఈస్ట్ [16][17]
B6 pyridoxine, pyridoxamine, pyridoxal 4 నీరు 1.3–1.7 mg/1.2–1.5 mg రక్తహీనత, నరాల సంబంధిత లక్షణాలు, dermatitis, cheilosis, glossitis న్యూరోపతి మాంసం, కూరగాయలు, గింజలు, అరటిపండ్లు [13]
B7 biotin 4 నీరు 30 μg/30 μg బయోటిన్ లోపం పచ్చి గుడ్డు సొన, కాలేయం, కూరగాయలు [13][18][19]
B9 folateలు, folic acid 4 నీరు 400 μg/400 μg ఫోలేట్ లోపం విటమిన్ B12 లోప లక్షణాలను దాచవచ్చు ఆకుకూరలు, పప్పుధాన్యాలు, కాయధాన్యాలు, తృణధాన్యాలు, కాలేయం [13][20]
B12 cyanocobalamin, hydroxocobalamin, methylcobalamin, adenosylcobalamin 4 నీరు 2.4 μg/2.4 μg విటమిన్ B12 లోప రక్తహీనత చేపలు, గుడ్లు, పాల ఉత్పత్తులు [13]
C ascorbic acid 4 నీరు 90 mg/75 mg స్కర్వీ జీర్ణశయాంతర లక్షణాలు పండ్లు మరియు కూరగాయలు, కాలేయం [21]
D D1 ergocalciferol మరియు lumisterolల అణు సమ్మేళనాల మిశ్రమం, 1:1 1 కొవ్వు 15 μg/15 μg విటమిన్ D లోపం hypervitaminosis D [22][23]
D2 ergocalciferol 1 కొవ్వు రాగులు, పుట్టగొడుగులు, విత్తనాలు, సోయా బీన్, చేమ ఆకులు, ఈస్ట్
D3 cholecalciferol 1 కొవ్వు కొవ్వు చేపలు, చేప కాలేయ నూనెలు, గుడ్లు, పాల ఉత్పత్తులు
D4 22-dihydroergocalciferol 1 కొవ్వు
D5 sitocalciferol 1 కొవ్వు
E tocopherolలు, tocotrienolలు 1 కొవ్వు 15 mg/15 mg విటమిన్ E లోపం రక్తస్రావం అనేక పండ్లు మరియు కూరగాయలు, గింజలు, విత్తనాలు, విత్తన నూనెలు [24][25]
K K1 phylloquinone 1 కొవ్వు AI: 110 μg/120 μg విటమిన్ K లోపం చర్మంపై దద్దుర్లు, జీర్ణశయాంతర లక్షణాలు ఆకుపచ్చ కూరగాయలు [26]
K2 menaquinone 1 కొవ్వు కోడి మాంసం మరియు గుడ్లు, nattō, గొడ్డు మాంసం, పంది మాంసం, లేదా చేపలు

చరిత్ర

వ్యుత్పత్తి శాస్త్రం

"విటమిన్" అనే పదం 1912లో జీవరసాయన శాస్త్రవేత్త కాసిమిర్ ఫంక్ మరియు అతని స్నేహితుడు, బ్రిస్టల్ విశ్వవిద్యాలయంలో బయోకెమిస్ట్రీ రీడర్ అయిన మాక్స్ నీరెన్‌స్టెయిన్ చేత "వైటల్ అమైన్" నుండి రూపొందించబడిన ఒక పోర్ట్‌మాంటో పదం "వైటమిన్" నుండి ఉద్భవించింది.[27][28] ఫంక్ లిస్టర్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ప్రివెంటివ్ మెడిసిన్‌లో పనిచేస్తున్నప్పుడు ఈ పేరును సృష్టించారు.[29] నీరెన్‌స్టెయిన్ సూచించినట్లుగా ఫంక్ దీనిని 'వైటల్' మరియు 'అమైన్' నుండి సృష్టించారు,[27] ఎందుకంటే బెరిబెరి మరియు ఇతర సారూప్య ఆహార-లోప వ్యాధులను నివారించే ఈ సేంద్రియ సూక్ష్మపోషక ఆహార కారకాలు జీవించడానికి అవసరమని, కాబట్టి "వైటల్" అని, మరియు ఇవి రసాయనిక అమైన్లు అని, ఉదాహరణకు thiamine వంటివి, కాబట్టి "అమైన్" అని భావించారు. 1920లో, Jack Cecil Drummond పరిశోధకులు అన్ని "వైటమిన్లు" (ముఖ్యంగా విటమిన్ A) అమైన్ భాగాన్ని కలిగి ఉండవని అనుమానించడం ప్రారంభించిన తర్వాత, "అమైన్" సూచనను తగ్గించడానికి చివరి "e"ని తొలగించాలని ప్రతిపాదించారు, అందుకే "విటమిన్" అని పిలవబడింది. "విటమిన్" అనే పేరు త్వరలోనే హాప్కిన్స్ యొక్క "యాక్సెసరీ ఫ్యాక్టర్స్"కు పర్యాయపదంగా మారింది.[30][27]

విజ్ఞాన శాస్త్రానికి ముందు అవగాహన

ఆధునిక విజ్ఞాన శాస్త్రంలో విటమిన్లు గుర్తించబడక ముందే ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకోవడానికి కొన్ని ఆహార పదార్థాలను తినడం యొక్క విలువ గుర్తించబడింది. ప్రాచీన ఈజిప్షియన్లకు ఒక వ్యక్తికి కాలేయం తినిపించడం వల్ల రేచీకటి తగ్గవచ్చునని తెలుసు, ఇది ఇప్పుడు vitamin A లోపం వల్ల వస్తుందని తెలుసు.[31] అన్వేషణ యుగంలో సముద్ర ప్రయాణాల పురోగతి తాజా పండ్లు మరియు కూరగాయలు అందుబాటులో లేని సుదీర్ఘ కాలానికి దారితీసింది, మరియు విటమిన్ లోపం వల్ల వచ్చే అనారోగ్యాలు నౌకల్లోని సిబ్బందిలో సాధారణమయ్యాయి.[32]

విటమిన్ల ఆవిష్కరణ తేదీలు
ఆవిష్కరణ సంవత్సరం విటమిన్
1913 విటమిన్ A (రెటినోల్)
1910 విటమిన్ B1 (థయామిన్)
1920 విటమిన్ C (అస్కార్బిక్ యాసిడ్)
1920 విటమిన్ D (కాల్సిఫెరాల్)
1920 విటమిన్ B2 (రైబోఫ్లేవిన్)
1922 విటమిన్ E (టోకోఫెరాల్)
1929 విటమిన్ K1 (ఫిల్లోక్వినోన్)
1931 విటమిన్ B5 (పాంతోతేనిక్ యాసిడ్)
1934 విటమిన్ B6 (పిరిడాక్సిన్)
1936 విటమిన్ B7 (బయోటిన్)[33]
1936 విటమిన్ B3 (నియాసిన్)
1941 విటమిన్ B9 (ఫోలిక్ యాసిడ్)
1948 విటమిన్ B12 (కోబాలమిన్లు)

1747లో, స్కాటిష్ సర్జన్ జేమ్స్ లిండ్ సిట్రస్ ఆహారాలు స్కర్వీని నివారించడంలో సహాయపడతాయని కనుగొన్నారు, ఇది ఒక ప్రాణాంతక వ్యాధి, దీనిలో కొల్లాజెన్ సరిగ్గా ఏర్పడదు, దీనివల్ల గాయాలు మానవు, చిగుళ్ళ నుండి రక్తస్రావం, తీవ్రమైన నొప్పి మరియు మరణం సంభవిస్తాయి;[31] పోర్చుగీస్ మరియు స్పానిష్ నావికులకు తాము పొందిన వ్యాధి గురించి మరియు నారింజలు, చిలగడదుంపలు మరియు టర్నిప్ల వంటి కూరగాయలు తిన్న తర్వాత అది ఎలా తగ్గుతుందో స్వతంత్రంగా తెలుసు.[32] 1753లో, లిండ్ తన ట్రీటైజ్ ఆన్ ది స్కర్వీని ప్రచురించారు, ఇది స్కర్వీని నివారించడానికి నిమ్మకాయలు మరియు లైమ్‌లను ఉపయోగించమని సిఫార్సు చేసింది, దీనిని బ్రిటిష్ రాయల్ నేవీ స్వీకరించింది. ఇది బ్రిటిష్ నావికులకు limey అనే మారుపేరుకు దారితీసింది. అయితే, 19వ శతాబ్దంలో, వెస్ట్ ఇండీస్‌లో పండించిన లైమ్‌లను నిమ్మకాయలకు బదులుగా ఉపయోగించారు; వీటిలో విటమిన్ C చాలా తక్కువగా ఉన్నట్లు తర్వాత కనుగొనబడింది.[34] ఫలితంగా, ఆర్కిటిక్ యాత్రలు స్కర్వీ మరియు ఇతర లోప వ్యాధుల బారిన పడటం కొనసాగింది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, Robert Falcon Scott తన రెండు యాత్రలను అంటార్కిటికాకు చేసినప్పుడు, స్కర్వీ "కలుషితమైన" క్యాన్డ్ ఫుడ్ వల్ల వస్తుందని అప్పటి వైద్య సిద్ధాంతం.[35]

1881లో, రష్యా వైద్య డాక్టర్ నికోలాయ్ లునిన్ టార్టు విశ్వవిద్యాలయంలో స్కర్వీ ప్రభావాలను అధ్యయనం చేశారు. అతను ఎలుకలకు ఆ సమయంలో తెలిసిన పాలలోని అన్ని విడి భాగాలు, అంటే ప్రోటీన్లు, కొవ్వులు, కార్బోహైడ్రేట్లు, మరియు లవణాల కృత్రిమ మిశ్రమాన్ని తినిపించాడు. కేవలం విడి భాగాలను మాత్రమే పొందిన ఎలుకలు చనిపోయాయి, అయితే పాలు తాగిన ఎలుకలు సాధారణంగా పెరిగాయి. అతను "పాలు వంటి సహజ ఆహారంలో ఈ తెలిసిన ప్రధాన పదార్థాలతో పాటు, జీవించడానికి అవసరమైన తెలియని పదార్థాలు తక్కువ పరిమాణంలో ఉండాలి" అని ముగింపు ఇచ్చాడు. అయితే, అతని ముగింపులను అతని సలహాదారు Gustav von Bunge తిరస్కరించారు.[36] ఇదే విధమైన ఫలితం Cornelis Adrianus Pekelharing ద్వారా 1905లో డచ్ వైద్య పత్రిక Nederlands Tijdschrift voor Geneeskundeలో కనిపించింది,[note 1] కానీ ఇది విస్తృతంగా నివేదించబడలేదు.[36]

తూర్పు ఆసియాలో, పాలిష్ చేసిన తెల్ల బియ్యం మధ్యతరగతి ప్రజల ప్రధాన ఆహారంగా ఉన్న చోట, విటమిన్ B1 లోపం వల్ల వచ్చే బెరిబెరి స్థానికంగా ఉండేది. 1884లో, ఇంపీరియల్ జపనీస్ నేవీకి చెందిన బ్రిటిష్-శిక్షణ పొందిన వైద్య డాక్టర్ Takaki Kanehiro, బెరిబెరి కేవలం బియ్యం మాత్రమే తినే తక్కువ స్థాయి సిబ్బందిలో ఉందని, కానీ పాశ్చాత్య తరహా ఆహారం తీసుకునే అధికారులలో లేదని గమనించారు. జపనీస్ నేవీ మద్దతుతో, అతను రెండు యుద్ధనౌకల సిబ్బందిని ఉపయోగించి ప్రయోగాలు చేశాడు; ఒక సిబ్బందికి కేవలం తెల్ల బియ్యం మాత్రమే తినిపించారు, మరొకరికి మాంసం, చేపలు, బార్లీ, బియ్యం మరియు బీన్స్ ఆహారంగా ఇచ్చారు. కేవలం తెల్ల బియ్యం తిన్న సమూహంలో 161 మంది సిబ్బందికి బెరిబెరి మరియు 25 మరణాలు నమోదయ్యాయి, అయితే రెండో సమూహంలో కేవలం 14 బెరిబెరి కేసులు మాత్రమే ఉన్నాయి మరియు మరణాలు లేవు. ఇది తకాకి మరియు జపనీస్ నేవీని బెరిబెరికి ఆహారమే కారణమని నమ్మేలా చేసింది, కానీ వారు తగినంత ప్రోటీన్ దీనిని నివారిస్తుందని తప్పుగా నమ్మారు.[30] కొన్ని ఆహార లోపాల వల్ల వ్యాధులు సంభవించవచ్చని Christiaan Eijkman మరింత పరిశోధించారు, అతను 1897లో పాలిష్ చేసిన బియ్యానికి బదులుగా పాలిష్ చేయని బియ్యం కోళ్ళకు తినిపించడం వల్ల బెరిబెరికి సమానమైన ఒక రకమైన polyneuritisని నివారించవచ్చని కనుగొన్నారు.[37] మరుసటి సంవత్సరం, Frederick Hopkins కొన్ని ఆహారాలలో ప్రోటీన్లు, కార్బోహైడ్రేట్లు, కొవ్వులు మొదలైనవి కాకుండా, మానవ శరీర విధులకు అవసరమైన "యాక్సెసరీ ఫ్యాక్టర్స్" ఉంటాయని ప్రతిపాదించారు.[31]

Jack Drummond యొక్క 1920 నాటి ఒక పేరా వ్యాసం, ఇది నేడు విటమిన్ల కోసం ఉపయోగించే నిర్మాణం మరియు నామకరణాన్ని అందించింది

శాస్త్రీయ అధ్యయన పురోగతి

1910లో, జపనీస్ శాస్త్రవేత్త ఉమెతారో సుజుకి మొదటి విటమిన్ కాంప్లెక్స్‌ను వేరు చేశారు. ఆయన బియ్యం తవుడు నుండి సూక్ష్మపోషకాల యొక్క నీటిలో కరిగే కాంప్లెక్స్‌ను సంగ్రహించడంలో విజయం సాధించి, దానికి అబెరిక్ యాసిడ్ (తరువాత ఒరిజానిన్) అని పేరు పెట్టారు. ఆయన ఈ ఆవిష్కరణను ఒక జపనీస్ శాస్త్రీయ పత్రికలో ప్రచురించారు.[38] ఈ వ్యాసం జర్మన్ భాషలోకి అనువదించబడినప్పుడు, అసలు జపనీస్ వ్యాసంలో పేర్కొన్నట్లుగా అది కొత్తగా కనుగొనబడిన పోషకం అనే విషయాన్ని అనువాదం స్పష్టంగా చెప్పలేకపోయింది, అందువల్ల ఆయన ఆవిష్కరణకు తగినంత ప్రచారం లభించలేదు. 1912లో లండన్‌లో పనిచేస్తున్న పోలిష్ సంతతికి చెందిన బయోకెమిస్ట్ కాసిమిర్ ఫంక్, అదే సూక్ష్మపోషకాల కాంప్లెక్స్‌ను వేరు చేసి, ఆ కాంప్లెక్స్‌కు "విటమిన్" (vitamine) అని పేరు పెట్టాలని ప్రతిపాదించారు,[29] ఇది తరువాత విటమిన్ B3 (నియాసిన్) గా పిలువబడింది, అయితే ఆయన దీనిని "యాంటీ-బెరిబెరి-ఫ్యాక్టర్" (దీనిని నేడు థయామిన్ లేదా విటమిన్ B1 అని పిలుస్తారు) అని వర్ణించారు. రికెట్స్, పెల్లాగ్రా, సీలియాక్ వ్యాధి మరియు స్కర్వీ వంటి ఇతర వ్యాధులను కూడా ఇటువంటి కాంప్లెక్స్‌లతో నయం చేయవచ్చని ఫంక్ పరికల్పన చేశారు.[27]

విటమిన్ పరిశోధనకు నోబెల్ బహుమతులు

1928 నాటి రసాయన శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతిని అడాల్ఫ్ విండౌస్కు "స్టెరాల్స్ నిర్మాణం మరియు విటమిన్లతో వాటి సంబంధంపై ఆయన చేసిన అధ్యయనాలకు" గాను అందించారు. విటమిన్ల గురించి ప్రస్తావించిన అవార్డును పొందిన మొదటి వ్యక్తి ఆయనే, అయితే ఇది ప్రత్యేకంగా విటమిన్ D గురించి మాత్రమే కాదు.[39]

1929 నాటి ఫిజియాలజీ లేదా మెడిసిన్ నోబెల్ బహుమతిని విటమిన్ల ఆవిష్కరణకు చేసిన కృషికి గాను క్రిస్టియన్ ఐక్‌మాన్ మరియు ఫ్రెడరిక్ గౌలాండ్ హాప్కిన్స్లకు అందించారు. ముప్పై ఐదు సంవత్సరాల క్రితమే, పాలిష్ చేసిన తెల్ల బియ్యం తిన్న కోళ్లు, బియ్యం ఆధారిత ఆహారం తీసుకునే సైనికులలో కనిపించే నాడీ సంబంధిత లక్షణాలను కలిగి ఉండటాన్ని ఐక్‌మాన్ గమనించారు. ఆ కోళ్లకు తృణధాన్యాలు ఇచ్చినప్పుడు ఆ లక్షణాలు తగ్గిపోయాయని ఆయన గుర్తించారు. దీనిని ఆయన "యాంటీ-బెరిబెరి ఫ్యాక్టర్" అని పిలిచారు, ఇది తరువాత విటమిన్ B1, థయామిన్‌గా గుర్తించబడింది.[40]

1930లో, పాల్ కారెర్ విటమిన్ A యొక్క ప్రధాన పూర్వగామి అయిన బీటా-కెరోటిన్ యొక్క సరైన నిర్మాణాన్ని వివరించారు మరియు ఇతర కెరోటినాయిడ్లను గుర్తించారు. కారెర్ మరియు నార్మన్ హేవోర్త్ ఆల్బర్ట్ సెంట్-గ్యోర్గీ యొక్క అస్కార్బిక్ యాసిడ్ ఆవిష్కరణను ధృవీకరించారు మరియు ఫ్లేవిన్ల రసాయన శాస్త్రానికి గణనీయమైన కృషి చేశారు, ఇది లాక్టోఫ్లేవిన్ గుర్తింపుకు దారితీసింది. కెరోటినాయిడ్లు, ఫ్లేవిన్లు మరియు విటమిన్లు A మరియు B2 లపై చేసిన పరిశోధనలకు గాను, వీరికిద్దరికీ 1937లో రసాయన శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి లభించింది.[41]

1931లో, ఆల్బర్ట్ సెంట్-గ్యోర్గీ మరియు తోటి పరిశోధకుడు జోసెఫ్ స్విర్బెలీ "హెక్సురోనిక్ యాసిడ్" నిజానికి విటమిన్ C అని అనుమానించారు. వారు దీని నమూనాను చార్లెస్ గ్లెన్ కింగ్కు ఇచ్చారు, ఆయన దీనిని గినియా పిగ్ స్కర్వీ పరీక్షలో స్కర్వీని ఎదుర్కోగలదని నిరూపించారు. 1937లో, సెంట్-గ్యోర్గీకి ఆయన ఆవిష్కరణకు గాను ఫిజియాలజీ లేదా మెడిసిన్ నోబెల్ బహుమతి లభించింది. 1943లో, ఎడ్వర్డ్ అడెల్బర్ట్ డోయిసీ మరియు హెన్రిక్ డామ్లకు విటమిన్ K మరియు దాని రసాయన నిర్మాణాన్ని కనుగొన్నందుకు ఫిజియాలజీ లేదా మెడిసిన్ నోబెల్ బహుమతి లభించింది.

1938లో, రిచర్డ్ కున్కు కెరోటినాయిడ్లు మరియు విటమిన్లు, ముఖ్యంగా B2 మరియు B6 లపై చేసిన కృషికి గాను రసాయన శాస్త్ర నోబెల్ బహుమతి లభించింది.[42]

విటమిన్ B12 పై ప్రత్యక్ష మరియు పరోక్ష అధ్యయనాలకు గాను ఐదుగురికి నోబెల్ బహుమతిలు లభించాయి: జార్జ్ విప్పిల్, జార్జ్ మినోట్ మరియు విలియం పి. మర్ఫీ (1934), అలెగ్జాండర్ ఆర్. టాడ్ (1957), మరియు డొరతీ హాడ్కిన్ (1964).[43]

1967లో, జార్జ్ వాల్డ్, రాగ్నర్ గ్రానిట్ మరియు హాల్డన్ కెఫర్ హార్ట్‌లైన్లకు "...కంటిలోని ప్రాథమిక శారీరక మరియు రసాయన దృశ్య ప్రక్రియలకు సంబంధించిన వారి ఆవిష్కరణలకు" గాను ఫిజియాలజీ మరియు మెడిసిన్ నోబెల్ బహుమతి లభించింది. ఈ ప్రక్రియలో విటమిన్ A పాత్రను కనుగొనడం వాల్డ్ చేసిన కృషి.[40][44]

ప్రచార మార్కెటింగ్ చరిత్ర

విటమిన్లు కనుగొనబడిన తర్వాత, మెకాల్స్, గుడ్ హౌస్‌కీపింగ్ మరియు ఇతర మీడియా సంస్థలలోని వ్యాసాలు మరియు ప్రకటనల ద్వారా వాటికి చురుకైన ప్రచారం లభించింది.[37] విటమిన్ D మూలమైన కాడ్-లివర్ ఆయిల్ను "బాటిల్‌లో బంధించిన సూర్యరశ్మి" అని, అరటిపండ్లను "సహజ శక్తి ఆహారం" అని మార్కెటర్లు ఉత్సాహంగా ప్రచారం చేశారు.[45] వారు రుచి లేదా రూపం కంటే, శాస్త్రీయంగా నిర్ణయించబడిన పోషక విలువ ఆధారంగా B విటమిన్ల మూలమైన ఈస్ట్ కేకుల వంటి ఆహారాలను ప్రోత్సహించారు.[45] 1942లో, నికోటినిక్ యాసిడ్‌తో పిండిని బలవర్ధకం చేయడం ప్రారంభించినప్పుడు, ప్రజాదరణ పొందిన పత్రికలలో "మీ రొట్టెలో పొగాకు" అనే శీర్షిక వచ్చింది. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, అమెరికన్ మెడికల్ అసోసియేషన్ యొక్క కౌన్సిల్ ఆన్ ఫుడ్స్ అండ్ న్యూట్రిషన్, ఫుడ్ అండ్ న్యూట్రిషన్ బోర్డ్ యొక్క కొత్త పేర్లు నియాసిన్ మరియు నియాసిన్ అమైడ్లను ప్రధానంగా శాస్త్రవేత్తలు కాని వారి కోసం ఉపయోగించడానికి ఆమోదించింది. నికోటినిక్ యాసిడ్‌ను నికోటిన్ నుండి వేరు చేయడానికి ఒక పేరును ఎంచుకోవడం సముచితమని భావించారు, తద్వారా విటమిన్లు లేదా నియాసిన్ అధికంగా ఉండే ఆహారంలో నికోటిన్ ఉంటుందని లేదా సిగరెట్లలో విటమిన్లు ఉంటాయని ప్రజలు భావించకుండా నివారించవచ్చు. ఫలితంగా వచ్చిన నియాసిన్ అనే పేరు నికోటినిక్ యాసిడ్ + విటమిన్ నుండి ఉద్భవించింది.[46][47] పరిశోధకులు తగినంత పోషణను నిర్ధారించడంపై కూడా దృష్టి సారించారు, ముఖ్యంగా ప్రాసెస్ చేసిన ఆహారాల తయారీలో కోల్పోయిన పోషకాలను భర్తీ చేయడంపై దృష్టి పెట్టారు.[37]

1942లో రాబర్ట్ డబ్ల్యూ. యోడర్, విభిన్న ఆహారాల నుండి విటమిన్లను పొందడానికి బదులుగా పోషక పదార్ధాలపై ఆధారపడే ధోరణిని వివరించడానికి 'విటమానియా' (vitamania) అనే పదాన్ని మొదటిసారిగా ఉపయోగించినట్లు గుర్తింపు పొందారు. ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిపై నిరంతర వ్యామోహం విటమిన్లు మరియు మల్టీ-విటమిన్ల అతి వినియోగానికి దారితీసింది, వీటి ప్రయోజనకరమైన ప్రభావాలు సందేహాస్పదంగా ఉన్నాయి.[7] ఉదాహరణకు, 1950లలో, వండర్ బ్రెడ్ కంపెనీ హౌడీ డూడీ టెలివిజన్ షోను స్పాన్సర్ చేసింది, హోస్ట్ బఫెలో బాబ్ స్మిత్ ప్రేక్షకులతో మాట్లాడుతూ, "వండర్ బ్రెడ్ 8 విధాలుగా బలమైన శరీరాలను నిర్మిస్తుంది" అని చెప్పారు, ఇది అదనపు పోషకాల సంఖ్యను సూచిస్తుంది.[48]

వర్గీకరణ

విటమిన్లు నీటిలో కరిగేవి లేదా కొవ్వులో కరిగేవిగా వర్గీకరించబడ్డాయి. మానవులలో 13 విటమిన్లు ఉన్నాయి: 4 కొవ్వులో కరిగేవి (A, D, E, మరియు K) మరియు 9 నీటిలో కరిగేవి (8 B విటమిన్లు మరియు విటమిన్ C). నీటిలో కరిగే విటమిన్లు నీటిలో సులభంగా కరిగిపోతాయి మరియు సాధారణంగా శరీరం నుండి సులభంగా విసర్జించబడతాయి, మూత్ర విసర్జన విటమిన్ వినియోగానికి బలమైన సూచికగా ఉంటుంది.[49] ఇవి శరీరంలో సులభంగా నిల్వ ఉండవు కాబట్టి, క్రమం తప్పకుండా తీసుకోవడం ముఖ్యం.[50] కొవ్వులో కరిగే విటమిన్లు లిపిడ్ల (కొవ్వులు) సహాయంతో జీర్ణశయాంతర ప్రేగు మార్గం ద్వారా గ్రహించబడతాయి. విటమిన్లు A మరియు D శరీరంలో పేరుకుపోవచ్చు, ఇది ప్రమాదకరమైన హైపర్ విటమినోసిస్కు దారితీయవచ్చు. మాలాబ్జర్ప్షన్ (పోషకాలను గ్రహించలేకపోవడం) కారణంగా కొవ్వులో కరిగే విటమిన్ల లోపం సిస్టిక్ ఫైబ్రోసిస్లో ప్రత్యేక ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంటుంది.[51]

యాంటీ-విటమిన్లు

ప్రధాన వ్యాసం: Antinutrient యాంటీ-విటమిన్లు అనేవి విటమిన్ల శోషణను లేదా చర్యలను నిరోధించే రసాయన సమ్మేళనాలు. ఉదాహరణకు, అవిడిన్ అనేది పచ్చి గుడ్డులోని తెల్లసొనలో ఉండే ప్రోటీన్, ఇది బయోటిన్ శోషణను నిరోధిస్తుంది; వండటం ద్వారా ఇది నిష్క్రియం అవుతుంది.[52] పైరిథయామిన్ అనే సింథటిక్ సమ్మేళనం, థయామిన్, విటమిన్ B1 వంటి అణు నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు థయామిన్‌ను ఉపయోగించే ఎంజైమ్‌లను నిరోధిస్తుంది.[53]

జీవరసాయన విధులు

ప్రతి విటమిన్ సాధారణంగా బహుళ ప్రతిచర్యలలో ఉపయోగించబడుతుంది, కాబట్టి చాలా విటమిన్లు బహుళ విధులను కలిగి ఉంటాయి.[54]

పిండం పెరుగుదల మరియు బాల్య అభివృద్ధిపై

ప్రధాన వ్యాసం: Nutrition and pregnancy బహుళ కణ జీవుల సాధారణ పెరుగుదల మరియు అభివృద్ధికి విటమిన్లు అవసరం. తల్లిదండ్రుల నుండి వారసత్వంగా వచ్చిన జన్యు ప్రణాళికను ఉపయోగించి, ఒక పిండం అది గ్రహించే పోషకాల నుండి అభివృద్ధి చెందుతుంది. కొన్ని సమయాల్లో కొన్ని విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు ఉండటం అవసరం.[9] ఈ పోషకాలు చర్మం, ఎముక మరియు కండరాల వంటి వాటిని ఉత్పత్తి చేసే రసాయన ప్రతిచర్యలను సులభతరం చేస్తాయి. ఈ పోషకాలలో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వాటిలో తీవ్రమైన లోపం ఉంటే, శిశువుకు లోప వ్యాధి రావచ్చు. స్వల్ప లోపాలు కూడా శాశ్వత నష్టాన్ని కలిగించవచ్చు.[55]

వయోజన ఆరోగ్య నిర్వహణపై

పెరుగుదల మరియు అభివృద్ధి పూర్తయిన తర్వాత, బహుళ కణ జీవులను తయారు చేసే కణాలు, కణజాలాలు మరియు అవయవాల ఆరోగ్యకరమైన నిర్వహణకు విటమిన్లు అవసరమైన పోషకాలుగా ఉంటాయి; ఇవి బహుళ కణ జీవులు తీసుకునే ఆహారం నుండి రసాయన శక్తిని సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవడానికి మరియు సెల్యులార్ రెస్పిరేషన్ కోసం అవసరమైన ప్రోటీన్లు, కార్బోహైడ్రేట్లు మరియు కొవ్వులను ప్రాసెస్ చేయడానికి సహాయపడతాయి.[6]

తీసుకోవడం

వనరులు

చాలా వరకు విటమిన్లు ఆహారం నుండి లభిస్తాయి, కానీ కొన్ని ఇతర మార్గాల ద్వారా లభిస్తాయి: ఉదాహరణకు, గట్ ఫ్లోరాలోని సూక్ష్మజీవులు విటమిన్ K మరియు బయోటిన్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి; మరియు విటమిన్ D యొక్క ఒక రూపం సూర్యరశ్మిలో ఉండే అతినీలలోహిత కాంతికి చర్మ కణాలు గురైనప్పుడు సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది. మానవులు తాము తీసుకునే పూర్వగాముల నుండి కొన్ని విటమిన్లను ఉత్పత్తి చేయగలరు: ఉదాహరణకు, విటమిన్ A బీటా కెరోటిన్ నుండి సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది; మరియు నియాసిన్ అమైనో యాసిడ్ ట్రిప్టోఫాన్ నుండి సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది.[56] విటమిన్ C కొన్ని జాతుల ద్వారా సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది కానీ మరికొన్నింటి ద్వారా కాదు. విటమిన్ B12 మొక్కల వనరుల నుండి లభించని ఏకైక విటమిన్ లేదా పోషకం. ఫుడ్ ఫోర్టిఫికేషన్ ఇనిషియేటివ్ ఫోలిక్ యాసిడ్, నియాసిన్, విటమిన్ A మరియు విటమిన్లు B1, B2 మరియు B12 కోసం తప్పనిసరి బలవర్ధక కార్యక్రమాలను కలిగి ఉన్న దేశాలను జాబితా చేస్తుంది.[8]

లోపభూయిష్ట తీసుకోవడం

ఇవి కూడా చూడండి: Vitamin deficiency

వివిధ విటమిన్ల కోసం శరీరం నిల్వలు విస్తృతంగా మారుతూ ఉంటాయి; విటమిన్లు A, D, మరియు B12 గణనీయమైన మొత్తంలో, ప్రధానంగా కాలేయంలో నిల్వ చేయబడతాయి,[57] మరియు ఒక వయోజనుడి ఆహారంలో విటమిన్లు A మరియు D అనేక నెలల పాటు, మరియు కొన్ని సందర్భాల్లో B12 సంవత్సరాల పాటు లోపించినా, లోప స్థితి అభివృద్ధి చెందదు. అయితే, విటమిన్ B3 (నియాసిన్ మరియు నియాసినామైడ్) గణనీయమైన మొత్తంలో నిల్వ ఉండదు, కాబట్టి నిల్వలు కేవలం కొన్ని వారాల పాటు మాత్రమే ఉండవచ్చు.[58][57] విటమిన్ C కోసం, మానవులలో పూర్తి విటమిన్ C లేమిపై ప్రయోగాత్మక అధ్యయనాలలో స్కర్వీ యొక్క మొదటి లక్షణాలు ఒక నెల నుండి ఆరు నెలల కంటే ఎక్కువ వరకు విస్తృతంగా మారాయి, ఇది శరీర నిల్వలను నిర్ణయించే మునుపటి ఆహార చరిత్రపై ఆధారపడి ఉంటుంది.[59]

విటమిన్ల లోపాలు ప్రాథమిక లేదా ద్వితీయ లోపాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. ఒక జీవి తన ఆహారంలో తగినంత విటమిన్ పొందనప్పుడు ప్రాథమిక లోపం ఏర్పడుతుంది. ద్వితీయ లోపం విటమిన్ శోషణను లేదా వినియోగాన్ని నిరోధించే లేదా పరిమితం చేసే అంతర్లీన రుగ్మత వల్ల, లేదా ధూమపానం, అధిక మద్యపానం, లేదా విటమిన్ శోషణ లేదా వినియోగానికి అంతరాయం కలిగించే మందుల వాడకం వంటి "జీవనశైలి కారకం" వల్ల సంభవించవచ్చు.[57] వైవిధ్యభరితమైన ఆహారం తీసుకునే వ్యక్తులకు తీవ్రమైన ప్రాథమిక విటమిన్ లోపం వచ్చే అవకాశం లేదు, కానీ వారు సిఫార్సు చేసిన మొత్తాల కంటే తక్కువ తీసుకోవచ్చు; 2003–2006లో అమెరికాలో నిర్వహించిన జాతీయ ఆహార మరియు సప్లిమెంట్ సర్వే ప్రకారం, విటమిన్ సప్లిమెంట్లను తీసుకోని వ్యక్తులలో 90% కంటే ఎక్కువ మందిలో కొన్ని ముఖ్యమైన విటమిన్లు, ముఖ్యంగా విటమిన్లు D మరియు E తగినంత స్థాయిలో లేవని తేలింది.[60]

బాగా పరిశోధించబడిన మానవ విటమిన్ లోపాలలో థయామిన్ (బెరిబెరి), నియాసిన్ (పెల్లాగ్రా),[37] విటమిన్ C (స్కర్వీ), ఫోలేట్ (న్యూరల్ ట్యూబ్ లోపాలు) మరియు విటమిన్ D (రికెట్స్) ఉన్నాయి.[7] అభివృద్ధి చెందిన ప్రపంచంలో చాలా వరకు ఆహార సరఫరా మరియు సాధారణ ఆహారాలకు విటమిన్లను జోడించడం వల్ల ఈ లోపాలు అరుదుగా ఉన్నాయి.[57] ఈ క్లాసికల్ విటమిన్ లోప వ్యాధులతో పాటు, విటమిన్ లోపం మరియు అనేక విభిన్న రుగ్మతల మధ్య సంబంధాలను కొన్ని ఆధారాలు సూచించాయి.[61][62]

అధిక తీసుకోవడం

ఇవి కూడా చూడండి: Hypervitaminosis

కొన్ని విటమిన్లు ఎక్కువ మొత్తంలో తీసుకున్నప్పుడు తీవ్రమైన లేదా దీర్ఘకాలిక విషపూరిత ప్రభావాలను కలిగి ఉంటాయి, దీనిని హైపర్ టాక్సిసిటీ అంటారు. యూరోపియన్ యూనియన్ మరియు అనేక దేశాల ప్రభుత్వాలు విషపూరిత ప్రభావాలు ఉన్న విటమిన్ల కోసం సహించదగిన గరిష్ట తీసుకోవడం స్థాయిలను (ULs) నిర్ణయించాయి (పట్టిక చూడండి).[10][63][64] ఆహారం నుండి ఏదైనా విటమిన్ ఎక్కువగా తీసుకునే అవకాశం తక్కువ, కానీ ఆహార పదార్ధాల (సప్లిమెంట్ల) నుండి అధిక తీసుకోవడం (విటమిన్ పాయిజనింగ్) జరుగుతుంది. 2016లో, విటమిన్లు మరియు మల్టీ-విటమిన్/మినరల్ ఫార్ములేషన్ల యొక్క అన్ని ఫార్ములేషన్ల వల్ల కలిగే అధిక మోతాదును 63,931 మంది వ్యక్తులు అమెరికన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ పాయిజన్ కంట్రోల్ సెంటర్స్కు నివేదించారు, ఇందులో 72% మంది ఐదు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలే.[65] అమెరికాలో, జాతీయ ఆహార మరియు సప్లిమెంట్ సర్వే విశ్లేషణ ప్రకారం, సుమారు 7% మంది వయోజన సప్లిమెంట్ వినియోగదారులు ఫోలేట్ కోసం ULని మించిపోయారు మరియు 50 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో 5% మంది విటమిన్ A కోసం ULని మించిపోయారు.[60]

వంట ప్రభావాలు

USDA వివిధ రకాల ఆహారాలు మరియు వంట పద్ధతుల నుండి పోషకాల శాతం నష్టాలపై విస్తృతమైన అధ్యయనాలను నిర్వహించింది.[66] ఆహారాన్ని వండినప్పుడు కొన్ని విటమిన్లు మరింత "జీవ లభ్యత" (bio-available) కలిగి ఉండవచ్చు - అంటే, శరీరం ద్వారా ఉపయోగపడవచ్చు.[67] ఉడకబెట్టడం, ఆవిరిలో ఉడికించడం, వేయించడం వంటి వేడి నుండి వివిధ విటమిన్లు నష్టపోయే అవకాశం ఉందో లేదో క్రింది పట్టిక చూపుతుంది. కూరగాయలను కత్తిరించినప్పుడు గాలి మరియు కాంతికి గురికావడం వల్ల కలిగే ప్రభావాన్ని చూడవచ్చు. కూరగాయలను ఉడకబెట్టినప్పుడు B మరియు C వంటి నీటిలో కరిగే విటమిన్లు నీటిలో కరిగిపోతాయి, ఆపై నీటిని పారవేసినప్పుడు అవి కోల్పోతాయి.[68]

విటమిన్ నిర్దిష్ట స్థితిలో పదార్థం నష్టపోయే అవకాశం ఉందా?
నీటిలో కరుగుతుందా గాలికి గురికావడం కాంతికి గురికావడం వేడికి గురికావడం
విటమిన్ A లేదు పాక్షికంగా పాక్షికంగా సాపేక్షంగా స్థిరంగా
విటమిన్ C చాలా అస్థిరంగా అవును లేదు లేదు
విటమిన్ D లేదు లేదు లేదు లేదు
విటమిన్ E లేదు అవును అవును లేదు
విటమిన్ K లేదు లేదు అవును లేదు
థయామిన్ (B1) ఎక్కువగా లేదు ? > 100 °C
రైబోఫ్లేవిన్ (B2) స్వల్పంగా లేదు ద్రావణంలో లేదు
నియాసిన్ (B3) అవును లేదు లేదు లేదు
పాంతోతేనిక్ యాసిడ్ (B5) చాలా స్థిరంగా లేదు లేదు అవును
విటమిన్ B6 అవును ? అవును < 160 °C
బయోటిన్ (B7) కొంతవరకు ? ? లేదు
ఫోలిక్ యాసిడ్ (B9) అవును ? పొడిగా ఉన్నప్పుడు అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద
కోబాలమిన్ (B12) అవును ? అవును లేదు

సిఫార్సు చేసిన స్థాయిలు

మానవ పోషక మార్గదర్శకాలను నిర్దేశించడంలో, లోపాన్ని నివారించడానికి అవసరమైన మొత్తాలు లేదా విషపూరిత ప్రమాదాన్ని నివారించడానికి గరిష్ట మొత్తాల గురించి ప్రభుత్వ సంస్థలు ఏకీభవించవు.[63][10][64] ఉదాహరణకు, విటమిన్ C కోసం, సిఫార్సు చేసిన తీసుకోవడం భారతదేశంలో రోజుకు 40 mg[69] నుండి యూరోపియన్ యూనియన్‌లో రోజుకు 155 mg వరకు ఉంటుంది.[70] క్రింది పట్టిక విటమిన్ల కోసం U.S. అంచనా వేసిన సగటు అవసరాలు (EARs) మరియు సిఫార్సు చేసిన ఆహార భత్యాలను (RDAs), యూరోపియన్ యూనియన్ కోసం PRIs (RDAs వంటి భావన), మరియు మూడు ప్రభుత్వ సంస్థలు సురక్షితమైన గరిష్ట తీసుకోవడం అని భావించే వాటిని చూపుతుంది. సగటు కంటే ఎక్కువ అవసరాలు ఉన్న వ్యక్తులను కవర్ చేయడానికి RDAs, EARs కంటే ఎక్కువగా నిర్ణయించబడతాయి. EARs మరియు RDAsలను స్థాపించడానికి తగినంత సమాచారం లేనప్పుడు తగినంత తీసుకోవడం (AIs) నిర్ణయించబడుతుంది. ప్రభుత్వాలు ఈ స్వభావం గల సమాచారాన్ని సవరించడంలో నెమ్మదిగా ఉంటాయి. U.S. విలువల కోసం, కాల్షియం మరియు విటమిన్ D మినహా, మొత్తం డేటా 1997–2004 నాటిది.[71]

అన్ని విలువలు రోజువారీ వినియోగం:

పోషకం U.S. EAR[10] గరిష్ట U.S.
RDA లేదా AI[10]		 గరిష్ట EU
PRI లేదా AI[70]		 గరిష్ట పరిమితి (UL) యూనిట్
U.S.[10] EU [63] జపాన్[64]
విటమిన్ A 625 900 1300 3000 3000 2700 μg
విటమిన్ C 75 90 155 2000 ND ND mg
విటమిన్ D 10 15 15 100 100 100 μg
విటమిన్ K NE 120 70 ND ND ND μg
α-టోకోఫెరోల్ (విటమిన్ E) 12 15 13 1000 300 650–900 mg
థయామిన్ (విటమిన్ B1) 1.0 1.2 0.1 mg/MJ ND ND ND mg
రైబోఫ్లేవిన్ (విటమిన్ B2) 1.1 1.3 2.0 ND ND ND mg
నియాసిన్ (విటమిన్ B3) 12 16 1.6 mg/MJ 35 10 60–85 mg
పాంతోతేనిక్ యాసిడ్ (విటమిన్ B5) NE 5 7 ND ND ND mg
విటమిన్ B6 1.1 1.3 1.8 100 25 40–60 mg
బయోటిన్ (విటమిన్ B7) NE 30 45 ND ND ND μg
ఫోలేట్ (విటమిన్ B9) 320 400 600 1000 1000 900–1000 μg
సైనోకోబాలమిన్ (విటమిన్ B12) 2.0 2.4 5.0 ND ND ND μg

EAR US అంచనా వేసిన సగటు అవసరాలు.

RDA US సిఫార్సు చేసిన ఆహార భత్యాలు; పిల్లల కంటే పెద్దలకు ఎక్కువ, మరియు గర్భిణీ లేదా పాలిచ్చే మహిళలకు ఇంకా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.

AI US మరియు EFSA తగినంత తీసుకోవడం; EARs మరియు RDAsలను సెట్ చేయడానికి తగినంత సమాచారం లేనప్పుడు AIs స్థాపించబడతాయి.

PRI పాపులేషన్ రిఫరెన్స్ ఇన్‌టేక్ అనేది RDA యొక్క యూరోపియన్ యూనియన్ సమానమైనది; పిల్లల కంటే పెద్దలకు ఎక్కువ, మరియు గర్భిణీ లేదా పాలిచ్చే మహిళలకు ఇంకా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. థయామిన్ మరియు నియాసిన్ కోసం PRIs వినియోగించే కేలరీల MJకి మొత్తాలుగా వ్యక్తీకరించబడతాయి. MJ = మెగాజౌల్ = 239 ఆహార కేలరీలు.

UL లేదా గరిష్ట పరిమితి సహించదగిన గరిష్ట తీసుకోవడం స్థాయిలు.

ND ULs నిర్ణయించబడలేదు.

NE EARs స్థాపించబడలేదు.

సప్లిమెంటేషన్ (అనుబంధ ఆహారం)

కాల్షియం మరియు విటమిన్ డి (కాల్సిఫెరాల్ రూపంలో) కలిపిన సప్లిమెంట్ మాత్రలు, ఫిల్లర్లతో కూడి ఉంటాయి.

ఇవి కూడా చూడండి: మెగావిటమిన్ థెరపీ సాధారణంగా ఆరోగ్యంగా ఉన్న వ్యక్తులలో, సప్లిమెంట్లు తీసుకోవడం వల్ల క్యాన్సర్ లేదా గుండె జబ్బుల విషయంలో ఎటువంటి ప్రయోజనాలు ఉన్నట్లు ఆధారాలు లేవు.[72][73][74] విటమిన్ ఎ మరియు ఇ సప్లిమెంట్లు సాధారణ ఆరోగ్యవంతులకు ఎటువంటి ఆరోగ్య ప్రయోజనాలను అందించకపోగా, అవి మరణాల రేటును పెంచే అవకాశం ఉంది. అయితే, ఈ ముగింపును సమర్థించే రెండు పెద్ద అధ్యయనాలలో ధూమపానం చేసేవారు కూడా ఉన్నారు, వారికి బీటా-కెరోటిన్ సప్లిమెంట్లు హానికరం అని ఇప్పటికే తెలుసు.[73][75] 2018లో జరిగిన ఒక మెటా-విశ్లేషణ ప్రకారం, సమాజంలో నివసించే వృద్ధులలో విటమిన్ డి లేదా కాల్షియం తీసుకోవడం వల్ల ఎముకల విరుపులు తగ్గినట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు లేవు.[76]

ఐరోపాలో విటమిన్ (మరియు ఖనిజ) మోతాదులను ఆహార పదార్ధాలుగా సురక్షితంగా ఉపయోగించడానికి పరిమితులను నిర్ణయించే నిబంధనలు ఉన్నాయి. ఆహార పదార్ధాలుగా విక్రయించే చాలా విటమిన్లు, సహించదగిన గరిష్ట తీసుకోవడం స్థాయి (UL లేదా అప్పర్ లిమిట్) అని పిలువబడే గరిష్ట రోజువారీ మోతాదును మించకూడదు. ఈ నియంత్రణ పరిమితులకు మించిన విటమిన్ ఉత్పత్తులు సప్లిమెంట్లుగా పరిగణించబడవు మరియు వాటి దుష్ప్రభావాల కారణంగా ప్రిస్క్రిప్షన్ లేదా నాన్-ప్రిస్క్రిప్షన్ (ఓవర్-ది-కౌంటర్ డ్రగ్లు) మందులుగా నమోదు చేయబడాలి. యూరోపియన్ యూనియన్, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు జపాన్ దేశాలు ULలను నిర్ణయిస్తాయి.[10][63][64]

ఆహార పదార్ధాలు (Dietary supplements) తరచుగా విటమిన్లను కలిగి ఉంటాయి, కానీ ఖనిజాలు, మూలికలు మరియు వృక్షసంబంధిత పదార్థాలు వంటి ఇతర పదార్థాలను కూడా కలిగి ఉండవచ్చు. కొన్ని ఆరోగ్య పరిస్థితులు ఉన్న వ్యక్తులకు ఆహార పదార్ధాల ప్రయోజనాలను శాస్త్రీయ ఆధారాలు సమర్థిస్తాయి.[77] కొన్ని సందర్భాల్లో, విటమిన్ సప్లిమెంట్లు అవాంఛిత ప్రభావాలను కలిగి ఉండవచ్చు, ముఖ్యంగా శస్త్రచికిత్సకు ముందు తీసుకుంటే, ఇతర ఆహార పదార్ధాలు లేదా మందులతో కలిపి తీసుకుంటే, లేదా తీసుకునే వ్యక్తికి కొన్ని ఆరోగ్య సమస్యలు ఉంటే.[77] ఇవి ఆహారం ద్వారా తీసుకునే దానికంటే అనేక రెట్లు ఎక్కువ విటమిన్ స్థాయిలను మరియు భిన్నమైన రూపాలను కలిగి ఉండవచ్చు.

ప్రభుత్వ నియంత్రణ మరియు ప్రోత్సాహం

చాలా దేశాలు ఆహార పదార్ధాలను మందులుగా కాకుండా, ఆహారం అనే సాధారణ వర్గంలో ఉంచుతాయి. ఫలితంగా, ఆహార పదార్ధాల ఉత్పత్తులు మార్కెట్లోకి రాకముందే అవి సురక్షితమని నిర్ధారించుకోవాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వానికి కాకుండా తయారీదారుకే ఉంటుంది. సప్లిమెంట్ల నియంత్రణ దేశాన్ని బట్టి విస్తృతంగా మారుతూ ఉంటుంది.

యునైటెడ్ స్టేట్స్లో, 1994 నాటి డైటరీ సప్లిమెంట్ హెల్త్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ యాక్ట్ ప్రకారం ఆహార పదార్ధాలు నిర్వచించబడ్డాయి.[78] ఆహార పదార్ధాల కోసం ఎటువంటి FDA ఆమోద ప్రక్రియ లేదు, మరియు 1994 కంటే ముందు ప్రవేశపెట్టిన సప్లిమెంట్ల భద్రత లేదా సామర్థ్యాన్ని నిరూపించాల్సిన అవసరం తయారీదారులకు లేదు.[37][7] ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ సప్లిమెంట్లతో సంభవించే ప్రతికూల సంఘటనలను పర్యవేక్షించడానికి దాని అడ్వర్స్ ఈవెంట్ రిపోర్టింగ్ సిస్టమ్‌పై ఆధారపడాలి.[79]

2007లో, యుఎస్ కోడ్ ఆఫ్ ఫెడరల్ రెగ్యులేషన్స్ (CFR) టైటిల్ 21, పార్ట్ III అమలులోకి వచ్చింది, ఇది ఆహార పదార్ధాల తయారీ, ప్యాకేజింగ్, లేబులింగ్ లేదా నిల్వ కార్యకలాపాలలో గుడ్ మాన్యుఫ్యాక్చరింగ్ ప్రాక్టీసెస్ (GMPs)ను నియంత్రిస్తుంది. ఉత్పత్తి నమోదు అవసరం లేకపోయినా, ఈ నిబంధనలు ఆహార పదార్ధాల కోసం ఉత్పత్తి మరియు నాణ్యత నియంత్రణ ప్రమాణాలను (గుర్తింపు, స్వచ్ఛత మరియు కల్తీ కోసం పరీక్షలతో సహా) తప్పనిసరి చేస్తాయి.[80] యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫార్మాకోపియా (USP) అత్యంత సాధారణంగా ఉపయోగించే విటమిన్లు మరియు వాటి తయారీకి ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తుంది. అదేవిధంగా, యూరోపియన్ ఫార్మాకోపియా (Ph.Eur.) యొక్క మోనోగ్రాఫ్‌లు యూరోపియన్ మార్కెట్‌లోని విటమిన్ల గుర్తింపు మరియు స్వచ్ఛత అంశాలను నియంత్రిస్తాయి.

యూరోపియన్ యూనియన్‌లో, ఫుడ్ సప్లిమెంట్స్ డైరెక్టివ్ ప్రకారం సురక్షితమని నిరూపించబడిన సప్లిమెంట్లను మాత్రమే ప్రిస్క్రిప్షన్ లేకుండా విక్రయించవచ్చు.[81] చాలా విటమిన్ల కోసం, ఫార్మాకోపియల్ ప్రమాణాలు నిర్ణయించబడ్డాయి.

నైజీరియాలో, నేషనల్ ఏజెన్సీ ఫర్ ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ అండ్ కంట్రోల్ విటమిన్లు మరియు సప్లిమెంట్ల సరఫరా మరియు కంటెంట్‌ను నియంత్రించే నిబంధనలను జారీ చేసింది.[82]

ఇంగ్లాండ్‌లో, నేషనల్ హెల్త్ సర్వీస్ తన "హెల్తీ స్టార్ట్" ప్రోగ్రామ్ ద్వారా 4 ఏళ్లలోపు శిశువులకు మరియు పిల్లలకు ఉచిత విటమిన్లను అందిస్తుంది. చిన్న పిల్లలు, బాగా తింటున్నప్పటికీ, విటమిన్ ఎ మరియు డి తగినంతగా పొందలేరనే ఆందోళనల కారణంగా ఇది ప్రారంభించబడింది.[83]

నామకరణం

పునర్వర్గీకరించబడిన విటమిన్ల నామకరణం
మునుపటి పేరు రసాయన నామం పేరు మార్పుకు కారణం[84]
విటమిన్ B4 అడెనిన్ DNA మెటాబోలైట్; శరీరంలో సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది
విటమిన్ B8 అడెనిలిక్ యాసిడ్ DNA మెటాబోలైట్; శరీరంలో సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది
విటమిన్ BT కార్నిటైన్ శరీరంలో సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది
విటమిన్ F అవసరమైన కొవ్వు ఆమ్లాలు (Essential fatty acids) పెద్ద మొత్తంలో అవసరం (విటమిన్ నిర్వచనానికి సరిపోదు).
విటమిన్ G రైబోఫ్లేవిన్ విటమిన్ B2గా పునర్వర్గీకరించబడింది
విటమిన్ H బయోటిన్ విటమిన్ B7గా పునర్వర్గీకరించబడింది
విటమిన్ J కాటెకోల్, ఫ్లేవిన్ కాటెకోల్ అనవసరం; ఫ్లేవిన్ (ముఖ్యంగా రైబోఫ్లేవిన్) విటమిన్ B2గా పునర్వర్గీకరించబడింది
విటమిన్ L1[85] ఆంత్రానిలిక్ యాసిడ్ అనవసరం
విటమిన్ L2[85] 5′-మిథైల్ థియోఅడెనోసిన్ RNA మెటాబోలైట్; శరీరంలో సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది
విటమిన్ M లేదా Bc[86] ఫోలేట్ విటమిన్ B9గా పునర్వర్గీకరించబడింది
విటమిన్ P ఫ్లేవనాయిడ్లు అనేక సమ్మేళనాలు, అవసరమని నిరూపించబడలేదు
విటమిన్ PP నియాసిన్ విటమిన్ B3గా పునర్వర్గీకరించబడింది
విటమిన్ S సాలిసిలిక్ యాసిడ్ అనవసరం
విటమిన్ U S-మిథైల్ మెథియోనిన్ ప్రోటీన్ మెటాబోలైట్; శరీరంలో సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది

విటమిన్ల వరుస క్రమం E నుండి నేరుగా Kకి మారడానికి కారణం, F నుండి J వరకు ఉన్న అక్షరాలకు సంబంధించిన విటమిన్లు కాలక్రమేణా పునర్వర్గీకరించబడటం, తప్పుడు ఆధారాలుగా తోసిపుచ్చబడటం లేదా విటమిన్ Bతో వాటి సంబంధం కారణంగా పేరు మార్చబడటం (ఇది విటమిన్ల సముదాయంగా మారింది).

విటమిన్ Kని వేరు చేసి వివరించిన డానిష్ శాస్త్రవేత్తలు (దానికి ఆ పేరు పెట్టడంతో పాటు), గాయం తర్వాత రక్తం గడ్డకట్టడంలో ఈ విటమిన్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని గుర్తించారు (దీనిని డానిష్ భాషలో Koagulation అంటారు). ఆ సమయంలో, F నుండి J వరకు ఉన్న చాలా అక్షరాలు ఇప్పటికే కేటాయించబడ్డాయి, కాబట్టి K అక్షరాన్ని ఉపయోగించడం చాలా సమంజసమని భావించారు.[84][87] 'పునర్వర్గీకరించబడిన విటమిన్ల నామకరణం' పట్టిక గతంలో విటమిన్లుగా వర్గీకరించబడిన రసాయనాలను, అలాగే తర్వాత బి-కాంప్లెక్స్‌లో భాగమైన విటమిన్ల మునుపటి పేర్లను జాబితా చేస్తుంది.

తప్పిపోయిన సంఖ్యలు గల బి విటమిన్లు పునర్వర్గీకరించబడ్డాయి లేదా విటమిన్లు కాదని నిర్ధారించబడ్డాయి. ఉదాహరణకు, B9 అనేది ఫోలిక్ యాసిడ్ మరియు ఐదు ఫోలేట్లు B11 నుండి B16 పరిధిలో ఉన్నాయి. PABA (గతంలో B10) వంటి ఇతర పదార్థాలు జీవసంబంధంగా నిష్క్రియంగా, విషపూరితంగా లేదా మానవులలో వర్గీకరించలేని ప్రభావాలను కలిగి ఉంటాయి, లేదా సైన్స్ ద్వారా సాధారణంగా విటమిన్లుగా గుర్తించబడవు,[88] ఉదాహరణకు అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్నవి, వీటిని కొందరు నేచురోపతి వైద్యులు B21 మరియు B22 అని పిలుస్తారు. బి విటమిన్లు వద్ద జాబితా చేయబడిన అక్షరాలతో కూడిన బి పదార్థాలు (ఉదా. Bm) కూడా ఉన్నాయి, ఇవి విటమిన్లుగా గుర్తించబడవు. ఇతర పదార్థాలుగా గుర్తించబడిన మరికొన్ని "డి విటమిన్లు" ఉన్నాయి, వీటిని కొన్ని మూలాలు D7 వరకు సంఖ్యలతో సూచిస్తాయి. వివాదాస్పద క్యాన్సర్ చికిత్స లేట్రిల్ ఒకానొక సమయంలో విటమిన్ B17గా పిలువబడింది. ఒకప్పుడు విటమిన్లు Q, R, T, V, W, X, Y లేదా Z అని పిలువబడిన పదార్థాల ఉనికిపై ఎటువంటి ఏకాభిప్రాయం లేదు.

"విటమిన్ N" అనేది ప్రకృతిలో సమయం గడపడం వల్ల కలిగే మానసిక ఆరోగ్య ప్రయోజనాల కోసం ప్రాచుర్యం పొందిన పదం. "విటమిన్ I" అనేది క్రీడాకారుల మధ్య నొప్పి నివారణ చికిత్సగా ఐబుప్రోఫెన్ను తరచుగా/రోజువారీ తీసుకోవడాన్ని సూచించే యాస పదం.[89]

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

  1. ↑ Maton A, Hopkins J, McLaughlin CW, Johnson S, Warner MQ, LaHart D, Wright JD (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall. ISBN 978-0-13-981176-0. OCLC 32308337.
  2. ↑ “Vitamins and Minerals”. National Institute on Aging. Archived from the original on 1 August 2017. Retrieved 12 May 2020.
  3. ↑ Vitamin and mineral requirements in human nutrition 2nd Edition. World Health Organization and Food and Agriculture Organization of the United Nations. pp. 340–341. 2004. ISBN 9241546123. Archived from the original on 12 December 2012.
  4. ↑ 32006R1925 Regulation (EC) No 1925/2006 of the European Parliament and of the Council of 20 December 2006 on the addition of vitamins and minerals and of certain other substances to foods
  5. ↑ “Listing of vitamins”. Harvard Health Publishing. 9 June 2009. Retrieved 12 May 2020.
  6. ↑ 6.0 6.1 Bender DA (2003). Nutritional biochemistry of the vitamins. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-80388-5.
  7. ↑ 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 Price C (2015). Vitamania: Our obsessive quest for nutritional perfection. Penguin Press. ISBN 978-1594205040.
  8. ↑ 8.0 8.1 “Food Fortification Initiative”. Food Fortification Initiative, Enhancing Grains for Better Lives. Archived from the original on 4 April 2017. Retrieved 18 August 2018.
  9. ↑ 9.0 9.1 Wilson RD, Wilson RD, Audibert F, Brock JA, Carroll J, Cartier L, Gagnon A, Johnson JA, Langlois S, Murphy-Kaulbeck L, Okun N, Pastuck M, Deb-Rinker P, Dodds L, Leon JA, Lowel HL, Luo W, MacFarlane A, McMillan R, Moore A, Mundle W, O'Connor D, Ray J, Van den Hof M (June 2015). “Pre-conception Folic Acid and Multivitamin Supplementation for the Primary and Secondary Prevention of Neural Tube Defects and Other Folic Acid-Sensitive Congenital Anomalies”. Journal of Obstetrics and Gynaecology Canada. 37 (6): 534–552. doi:10.1016/s1701-2163(15)30230-9. PMID 26334606.
  10. ↑ 10.0 10.1 10.2 10.3 10.4 10.5 10.6 Dietary Reference Intakes (DRIs) ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ Food and Nutrition Board, Institute of Medicine, National Academies
  11. ↑ Molavi, Fatima; Sarabi-Aghdam, Vahideh; Mirarab Razi, Saeed; Rashidinejad, Ali (2023). “Vitamin A”. Handbook of Food Bioactive Ingredients. Springer, Cham. p. 1065–1089. ISBN 978-3-031-28109-9. doi:10.1007/978-3-031-28109-9_22#sec13. Retrieved 2026-01-17.
  12. ↑ Shin, M.; Umezawa, C.; Shin, T. (2014). “METABOLIC PATHWAYS | Metabolism of Minerals and Vitamins”. Encyclopedia of Food Microbiology. Elsevier. p. 535–543. ISBN 978-0-12-384733-1. doi:10.1016/b978-0-12-384730-0.00201-9. Retrieved 2026-01-18.
  13. ↑ 13.0 13.1 13.2 13.3 13.4 13.5 13.6 Mahmudiono, Trias; Haliman, Chika Dewi (2023). “B Vitamins”. Handbook of Food Bioactive Ingredients. Cham: Springer International Publishing. p. 1209–1239. ISBN 978-3-031-28108-2. doi:10.1007/978-3-031-28109-9_27. Retrieved 2026-01-18.
  14. ↑ Alon, Noy Lapidot; Radhakrishnan, Kadakkal (2025). “Vitamin B1: Thiamine”. Handbook of Clinical and Practical Pediatric Nutrition. Cham: Springer Nature Switzerland. p. 249–264. ISBN 978-3-031-97758-9. doi:10.1007/978-3-031-97759-6_19. Retrieved 2026-01-18.
  15. ↑ Dirkhipa, Tsering Yangchen; Gulati, Reema (2025). “Vitamin B3: Niacin”. Handbook of Clinical and Practical Pediatric Nutrition. Cham: Springer Nature Switzerland. p. 271–276. ISBN 978-3-031-97758-9. doi:10.1007/978-3-031-97759-6_21. Retrieved 2026-01-18.
  16. ↑ Anastassakis, Konstantinos (2022). “Vit B5 (Pantothenic Acid)”. Androgenetic Alopecia From A to Z. Cham: Springer International Publishing. p. 309–313. ISBN 978-3-031-08056-2. doi:10.1007/978-3-031-08057-9_31. Retrieved 2026-01-18.
  17. ↑ Kabbany, Mohammad Nasser (2025). “Vitamin B5: Pantothenic Acid”. Handbook of Clinical and Practical Pediatric Nutrition. Cham: Springer Nature Switzerland. p. 277–280. ISBN 978-3-031-97758-9. doi:10.1007/978-3-031-97759-6_22. Retrieved 2026-01-18.
  18. ↑ Pasquarella, Christine Seif (2025). “Biotin”. Handbook of Clinical and Practical Pediatric Nutrition. Cham: Springer Nature Switzerland. p. 289–294. ISBN 978-3-031-97758-9. doi:10.1007/978-3-031-97759-6_24. Retrieved 2026-01-18.
  19. ↑ “Biotin Fact Sheet for Consumers”. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. 2021. Archived from the original on 9 April 2026. Retrieved 2026-04-27.
  20. ↑ Ambani, Nila Mistry (2025). “Folic Acid”. Handbook of Clinical and Practical Pediatric Nutrition. Cham: Springer Nature Switzerland. p. 305–310. ISBN 978-3-031-97758-9. doi:10.1007/978-3-031-97759-6_26. Retrieved 2026-01-18.
  21. ↑ Mirarab Razi, Saeed; Mohammadian, Mehdi; Rashidinejad, Ali (2023). “Vitamin C”. Handbook of Food Bioactive Ingredients. Cham: Springer International Publishing. p. 1187–1208. ISBN 978-3-031-28108-2. doi:10.1007/978-3-031-28109-9_26. Retrieved 2026-01-18.
  22. ↑ Kalpana, Chinnappan A.; Babita Devi, Nongmaithem; Ghosh, Somali; Rashidinejad, Ali (2023). “Vitamin D: Chemical Composition, Sources, Delivery, and Uses”. Handbook of Food Bioactive Ingredients. Cham: Springer International Publishing. p. 1091–1124. ISBN 978-3-031-28108-2. doi:10.1007/978-3-031-28109-9_23. Retrieved 2026-01-18.
  23. ↑ Patil, Amol N. (2025). “Physiology and Pharmacology of Vitamin D”. Vitamin D: A Comprehensive Guide for Medical Professionals. Singapore: Springer Nature Singapore. p. 41–56. ISBN 978-981--966490-0. doi:10.1007/978-981-96-6491-7_4. Retrieved 2026-01-18.
  24. ↑ Esfandiari, Maryam; Bagheri, Hadiseh; Mirarab-Razi, Vahid; Mirarab Razi, Saeed; Rashidinejad, Ali (2023). “Vitamin E”. Handbook of Food Bioactive Ingredients. Cham: Springer International Publishing. p. 1125–1147. ISBN 978-3-031-28108-2. doi:10.1007/978-3-031-28109-9_24. Retrieved 2026-01-18.
  25. ↑ Yadav, Sanu Raja (2025). “Vitamin E”. Handbook of Clinical and Practical Pediatric Nutrition. Cham: Springer Nature Switzerland. p. 359–365. ISBN 978-3-031-97758-9. doi:10.1007/978-3-031-97759-6_33. Retrieved 2026-01-18.
  26. ↑ Raseetha, Siva; Aida, F. M. N. Azmi; Roslan, Farhana (2023). “Vitamin K”. Handbook of Food Bioactive Ingredients. Cham: Springer International Publishing. p. 1149–1185. ISBN 978-3-031-28108-2. doi:10.1007/978-3-031-28109-9_25. Retrieved 2026-01-18.
  27. ↑ 27.0 27.1 27.2 27.3 Combs G (2008). “Discovery of Vitamins”. The vitamins: fundamental aspects in nutrition and health. Elsevier. ISBN 9780121834937.
  28. ↑ Funk, C. and Dubin, H. E. (1922). The Vitamines. Baltimore: Williams and Wilkins Company.
  29. ↑ 29.0 29.1 Funk C (1912). “The etiology of the deficiency diseases. Beri-beri, polyneuritis in birds, epidemic dropsy, scurvy, experimental scurvy in animals, infantile scurvy, ship beri-beri, pellagra”. Journal of State Medicine. 20: 341–368. The word "vitamine" is coined on p. 342: "It is now known that all these diseases, with the exception of pellagra, can be prevented and cured by the addition of certain preventative substances; the deficient substances, which are of the nature of organic bases, we will call "vitamines"; and we will speak of a beri-beri or scurvy vitamine, which means a substance preventing the special disease."
  30. ↑ 30.0 30.1 Rosenfeld L (April 1997). “Vitamine – vitamin. The early years of discovery”. Clinical Chemistry. 43 (4): 680–685. doi:10.1093/clinchem/43.4.680. PMID 9105273.
  31. ↑ 31.0 31.1 31.2 Challem, Jack (1997). “The Past, Present and Future of Vitamins”. The Nutrition Reporter. Archived from the original on 30 November 2005.
  32. ↑ 32.0 32.1 Carpenter, Kenneth J. (1986). The History of Scurvy and Vitamin C. (2003 ed.). Cambridge, England, UK: Cambridge University Press. pp. 1-4. ISBN 978-0-521-34773-0. Cited in Jacob RA (1996). “Introduction: Three Eras of Vitamin C Discovery”. Three eras of vitamin C discovery. Subcellular Biochemistry. Vol. 25, pp. 1–16. ISBN 978-1-4613-7998-0. doi:10.1007/978-1-4613-0325-1_1. PMID 8821966.
  33. ↑ Kögl F, Tönnis B (1936). “Über das Bios-Problem. Darstellung von krystallisiertem Biotin aus Eigelb. 20. Mitteilung über pflanzliche Wachstumsstoffe”. Hoppe-Seyler's Zeitschrift für Physiologische Chemie. 242 (1–2): 43–73. doi:10.1515/bchm2.1936.242.1-2.43.
  34. ↑ “The relative content of antiscorbutic principle in limes and lemons, together with some new facts and some old observations concerning the value of "lime juice" in the prevention of scurvy.”. The Lancet. 192 (4970): 735–738. 1918. doi:10.1016/S0140-6736(00)59026-6.
  35. ↑ Lewis HE (January 1972). “Medical aspects of polar exploration: sixtieth anniversary of Scott's last expedition. State of knowledge about scurvy in 1911”. Proceedings of the Royal Society of Medicine. 65 (1): 39–42. doi:10.1177/003591577206500116. PMC PMC1644345. PMID 4552518.
  36. ↑ 36.0 36.1 Gratzer W (2006). “9. The quarry run to earth”. Terrors of the table: the curious history of nutrition. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0199205639. Retrieved 5 November 2015.
  37. ↑ 37.0 37.1 37.2 37.3 37.4 Wendt D (2015). “Packed full of questions: Who benefits from dietary supplements?”. Distillations Magazine. 1 (3): 41–45. Retrieved 22 March 2018.
  38. ↑ Suzuki, U.; Shimamura, T. (1911). “Active constituent of rice grits preventing bird polyneuritis”. Tokyo Kagaku Kaishi. 32: 4–7, 144–146, 335–358. doi:10.1246/nikkashi1880.32.4.
  39. ↑ Wolf G (June 2004). “The discovery of vitamin D: the contribution of Adolf Windaus”. The Journal of Nutrition. 134 (6): 1299–1302. doi:10.1093/jn/134.6.1299. PMID 15173387.
  40. ↑ 40.0 40.1 Carpenter K (22 June 2004). “The Nobel Prize and the Discovery of Vitamins”. Nobelprize.org. Retrieved 5 October 2009.
  41. ↑ “Paul Karrer-Biographical”. Nobelprize.org. Retrieved 8 January 2013.
  42. ↑ “The Nobel Prize in Chemistry 1938”. Nobelprize.org. Retrieved 5 July 2018.
  43. ↑ “The Nobel Prize and the Discovery of Vitamins”. www.nobelprize.org. Archived from the original on 16 January 2018. Retrieved 15 February 2018.
  44. ↑ “The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1967”. Nobel Foundation. Archived from the original on 4 December 2013. Retrieved 28 July 2007.
  45. ↑ 45.0 45.1 Price C (Fall 2015). “The healing power of compressed yeast”. Distillations Magazine. 1 (3): 17–23. Retrieved 20 March 2018.
  46. ↑ “Niacin and Niacin Amide”. Journal of the American Medical Association. 118 (10): 819. 7 March 1942. doi:10.1001/jama.1942.02830100049011.
  47. ↑ “Niacin and Nicotinic Acid”. Journal of the American Medical Association. 118 (10): 823. 7 March 1942. doi:10.1001/jama.1942.02830100053014.
  48. ↑ Kelly K (27 October 2021). “Wonder Bread: The Most Famous White Bread”. America Comes Alive. Retrieved 26 February 2022.
  49. ↑ Fukuwatari T, Shibata K (June 2008). “Urinary water-soluble vitamins and their metabolite contents as nutritional markers for evaluating vitamin intakes in young Japanese women”. Journal of Nutritional Science and Vitaminology. 54 (3): 223–229. doi:10.3177/jnsv.54.223. PMID 18635909.
  50. ↑ Bellows L, Moore R. “Water-Soluble Vitamins”. Colorado State University. Archived from the original on 25 September 2015. Retrieved 7 December 2008.
  51. ↑ Maqbool A, Stallings VA (November 2008). “Update on fat-soluble vitamins in cystic fibrosis”. Current Opinion in Pulmonary Medicine. 14 (6): 574–581. doi:10.1097/MCP.0b013e3283136787. PMID 18812835. S2CID 37143703.
  52. ↑ Roth KS (September 1981). “Biotin in clinical medicine—a review”. The American Journal of Clinical Nutrition. 34 (9): 1967–1974. doi:10.1093/ajcn/34.9.1967. PMID 6116428.
  53. ↑ Rindi G, Perri V (July 1961). “Uptake of pyrithiamine by tissue of rats”. The Biochemical Journal. 80 (1): 214–216. doi:10.1042/bj0800214. PMC PMC1243973. PMID 13741739.
  54. ↑ Kutsky, R.J. (1973). Handbook of Vitamins and Hormones. New York: Van Nostrand Reinhold, ISBN 0-442-24549-1
  55. ↑ Gavrilov, Leonid A. (10 February 2003) "Pieces of the Puzzle: Aging Research Today and Tomorrow". fightaging.org
  56. ↑ Institute of Medicine (1998). “Niacin”. Dietary Reference Intakes for Thiamin, Riboflavin, Niacin, Vitamin B6, Folate, Vitamin B12, Pantothenic Acid, Biotin, and Choline. Washington, DC: The National Academies Press. pp. 123–149. ISBN 978-0-309-06554-2. Retrieved 29 August 2018.
  57. ↑ 57.0 57.1 57.2 57.3 The Merck Manual: Nutritional Disorders: Vitamin Introduction Please select specific vitamins from the list at the top of the page.
  58. ↑ “Vitamin A: Fact Sheet for Health Professionals”. National Institute of Health: Office of Dietary Supplements. 5 June 2013. Archived from the original on 23 September 2009. Retrieved 3 August 2013.
  59. ↑ Pemberton J (June 2006). “Medical experiments carried out in Sheffield on conscientious objectors to military service during the 1939–45 war”. International Journal of Epidemiology. 35 (3): 556–558. doi:10.1093/ije/dyl020. PMID 16510534.
  60. ↑ 60.0 60.1 Bailey RL, Fulgoni VL, Keast DR, Dwyer JT (May 2012). “Examination of vitamin intakes among US adults by dietary supplement use”. Journal of the Academy of Nutrition and Dietetics. 112 (5): 657–663.e4. doi:10.1016/j.jand.2012.01.026. PMC PMC3593649. PMID 22709770.
  61. ↑ Lakhan SE, Vieira KF (January 2008). “Nutritional therapies for mental disorders”. Nutrition Journal. 7. doi:10.1186/1475-2891-7-2. PMC PMC2248201. PMID 18208598. article-number: 2.
  62. ↑ Boy E, Mannar V, Pandav C, de Benoist B, Viteri F, Fontaine O, Hotz C (May 2009). “Achievements, challenges, and promising new approaches in vitamin and mineral deficiency control”. Nutrition Reviews. 67 (Suppl 1): S24–S30. doi:10.1111/j.1753-4887.2009.00155.x. PMID 19453674.
  63. ↑ 63.0 63.1 63.2 63.3 Tolerable Upper Intake Levels For Vitamins And Minerals. European Food Safety Authority. 2006.
  64. ↑ 64.0 64.1 64.2 64.3 Dietary Reference Intakes for Japanese (2010) National Institute of Health and Nutrition, Japan
  65. ↑ Gummin DD, Mowry JB, Spyker DA, Brooks DE, Fraser MO, Banner W (December 2017). “2016 Annual Report of the American Association of Poison Control Centers' National Poison Data System (NPDS): 34th Annual Report”. Clinical Toxicology. 55 (10): 1072–1252. doi:10.1080/15563650.2017.1388087. PMID 29185815. S2CID 28547821.
  66. ↑ “USDA Table of Nutrient Retention Factors, Release 6”. USDA. USDA. Dec 2007.
  67. ↑ Comparison of Vitamin Levels in Raw Foods vs. Cooked Foods. Beyondveg.com. Retrieved on 3 August 2013.
  68. ↑ Effects of Cooking on Vitamins (Table). Beyondveg.com. Retrieved on 3 August 2013.
  69. ↑ “Nutrient Requirements and Recommended Dietary Allowances for Indians: A Report of the Expert Group of the Indian Council of Medical Research”. pp. 283–295. 2009. Archived from the original on 15 June 2016.
  70. ↑ Dietary Reference Intakes: The Essential Guide to Nutrient Requirements, published by the Institute of Medicine's Food and Nutrition Board, currently available online at “DRI Reports”. Archived from the original on 5 July 2014. Retrieved 14 July 2014.
  71. ↑ Fortmann SP, Burda BU, Senger CA, Lin JS, Whitlock EP (December 2013). “Vitamin and mineral supplements in the primary prevention of cardiovascular disease and cancer: An updated systematic evidence review for the U.S. Preventive Services Task Force”. Annals of Internal Medicine. 159 (12): 824–834. doi:10.7326/0003-4819-159-12-201312170-00729. PMID 24217421.
  72. ↑ 73.0 73.1 Moyer VA (April 2014). “Vitamin, mineral, and multivitamin supplements for the primary prevention of cardiovascular disease and cancer: U.S. Preventive services Task Force recommendation statement”. Annals of Internal Medicine. 160 (8): 558–564. doi:10.7326/M14-0198. PMID 24566474.
  73. ↑ Jenkins DJ, Spence JD, Giovannucci EL, Kim YI, Josse R, Vieth R, Blanco Mejia S, Viguiliouk E, Nishi S, Sahye-Pudaruth S, Paquette M, Patel D, Mitchell S, Kavanagh M, Tsirakis T, Bachiri L, Maran A, Umatheva N, McKay T, Trinidad G, Bernstein D, Chowdhury A, Correa-Betanzo J, Del Principe G, Hajizadeh A, Jayaraman R, Jenkins A, Jenkins W, Kalaichandran R, Kirupaharan G, Manisekaran P, Qutta T, Shahid R, Silver A, Villegas C, White J, Kendall CW, Pichika SC, Sievenpiper JL (June 2018). “Supplemental Vitamins and Minerals for CVD Prevention and Treatment”. Journal of the American College of Cardiology. 71 (22): 2570–2584. doi:10.1016/j.jacc.2018.04.020. PMID 29852980.
  74. ↑ Bjelakovic G, Nikolova D, Gluud LL, Simonetti RG, Gluud C (February 2007). “Mortality in randomized trials of antioxidant supplements for primary and secondary prevention: systematic review and meta-analysis”. JAMA. 297 (8): 842–857. doi:10.1001/jama.297.8.842. PMID 17327526.
  75. ↑ Zhao JG, Zeng XT, Wang J, Liu L (December 2017). “Association Between Calcium or Vitamin D Supplementation and Fracture Incidence in Community-Dwelling Older Adults: A Systematic Review and Meta-analysis”. JAMA. 318 (24): 2466–2482. doi:10.1001/jama.2017.19344. PMC PMC5820727. PMID 29279934.
  76. ↑ 77.0 77.1 Use and Safety of Dietary Supplements ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ NIH office of Dietary Supplements.
  77. ↑ Legislation. Fda.gov (15 September 2009). Retrieved on 12 November 2010.
  78. ↑ “Adverse Event Reporting System (AERS)”. FDA. 20 August 2009. Archived from the original on 3 June 2009. Retrieved 12 November 2010.
  79. ↑ U.S. Food and Drug Administration. CFR – Code of Federal Regulations Title 21. Retrieved 16 February 2014.
  80. ↑ 32002L0046 Directive 2002/46/EC of the European Parliament and of the Council of 10 June 2002 on the approximation of the laws of the Member States relating to food supplements
  81. ↑ National Agency for Food and Drug Administration and Control, NAFDAC Dietary Supplement Regulations, 2025, accessed on 10 April 2026
  82. ↑ National Health Service, Getting vitamins, accessed on 10 April 2026
  83. ↑ 84.0 84.1 Bennett D. “Every Vitamin Page”. All Vitamins and Pseudo-Vitamins. Archived from the original on 24 October 2019. Retrieved 24 July 2008.
  84. ↑ 85.0 85.1 Davidson, Michael W. (2004) Anthranilic Acid (Vitamin L) Florida State University. Retrieved 20-02-07.
  85. ↑ Welch AD (1983). “Folic acid: discovery and the exciting first decade”. Perspectives in Biology and Medicine. 27 (1): 64–75. doi:10.1353/pbm.1983.0006. PMID 6359053. S2CID 31993927.
  86. ↑ “Vitamins and minerals – names and facts”. pubquizhelp.34sp.com. Archived from the original on 4 July 2007.
  87. ↑ Vitamins: What Vitamins Do I Need?. Medical News Today. Retrieved on 30 November 2015.
  88. ↑ Urso, Maria (2012-10-31). “Hope or Hype: Ibuprofen (Vitamin I)”. ACTIVE.com. Retrieved 2025-06-29.

గమనికలు

  1. ↑ Pekelharing CA (1905). “Over onze kennis van de waarde der voedingsmiddelen uit chemische fabrieken” [రసాయన కర్మాగారాల నుండి ఆహార ఉత్పత్తుల విలువ గురించి మన జ్ఞానం గురించి] (in డచ్). Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde. 41: 111–124. (Semba RD (April 1999). “Vitamin A as "anti-infective" therapy, 1920–1940”. The Journal of Nutrition. 129 (4): 783–791. doi:10.1093/jn/129.4.783. PMID 10203551.)

బాహ్య లింకులు

Vitamine

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Vitamin” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Vitamin ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=విటమిన్&oldid=6342"