అమ్మోనియా

అమ్మోనియా అణువు యొక్క స్టీరియో స్ట్రక్చరల్ ఫార్ములా
అమ్మోనియా అణువు యొక్క బాల్-అండ్-స్టిక్ మోడల్ అమ్మోనియా అణువు యొక్క స్పేస్-ఫిల్లింగ్ మోడల్
పేర్లు
IUPAC పేరు అమ్మోనియా
క్రమబద్ధమైన IUPAC పేరు అజేన్
ఇతర పేర్లు హైడ్రోజన్ నైట్రైడ్ R-717 R717 (రిఫ్రిజిరెంట్) అమిడోజెన్ హైడ్రోజన్ అమైన్ నైట్రోజన్ హైడ్రైడ్
ఐడెంటిఫైయర్లు
CAS సంఖ్య	7664-41-7
3D మోడల్ ( JSmol )	ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం
బెయిల్స్టెయిన్ రిఫరెన్స్	3587154
ChEBI	CHEBI:16134
ChEMBL	ChEMBL1160819
ChemSpider	217
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్	100.028.760
EC సంఖ్య	231-635-3
గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్	79
KEGG	D02916
MeSH	అమ్మోనియా
PubChem CID	222
RTECS సంఖ్య	BO0875000
UNII	5138Q19F1X
UN సంఖ్య	1005
CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA )	DTXSID0023872
InChI InChI=1S/H3N/h1H3 కీ: QGZKDVFQNNGYKY-UHFFFAOYSA-N InChI=1/H3N/h1H3 కీ: QGZKDVFQNNGYKY-UHFFFAOYAF
SMILES N
ధర్మాలు
రసాయన ఫార్ములా	NH 3
మోలార్ ద్రవ్యరాశి	17.031 g·mol
రూపం	రంగులేని వాయువు
వాసన	ఘాటైన వాసన
సాంద్రత	0.86 kg/m (మరిగే స్థానం వద్ద 1.013 బార్) 0.769 kg/m (STP) 0.73 kg/m (15 °C వద్ద 1.013 బార్) 0.6819 g/cm −33.3 °C వద్ద (ద్రవం) ఇది కూడా చూడండి అమ్మోనియా (డేటా పేజీ) 0.817 g/cm −80 °C వద్ద (పారదర్శక ఘనపదార్థం)
ద్రవీభవన స్థానం	−77.73 °C (−107.91 °F; 195.42 K) ( 6.060 kPa వద్ద ట్రిపుల్ పాయింట్, 195.4 K)
మరిగే స్థానం	−33.34 °C (−28.01 °F; 239.81 K)
క్రిటికల్ పాయింట్ ( T , P )	132.4 °C (405.5 K), 111.3 atm (11,280 kPa)
నీటిలో ద్రావణీయత	530 g/L (20 °C) 320 g/L (25 °C)
ద్రావణీయత	క్లోరోఫామ్, ఈథర్, ఇథనాల్, మిథనాల్‌లలో కరుగుతుంది
ఆవిరి పీడనం	857.3 kPa
ఆమ్లత్వం (p K a )	32.5 (−33 °C), 9.24 (అమ్మోనియం యొక్క)
క్షారత్వం (p K b )	4.75
కాంజుగేట్ ఆమ్లం	అమ్మోనియం
కాంజుగేట్ క్షారం	అమైడ్
అయస్కాంత గ్రాహ్యత (χ)	−18.0 × 10 cm /mol
వక్రీభవన సూచిక ( n D )	1.3327
స్నిగ్ధత	10.07 µPa·s (25 °C) 0.276 mPa·s (−40 °C)
నిర్మాణం
పాయింట్ గ్రూప్	C 3v
అణు ఆకారం	ట్రైగోనల్ పిరమిడ్
డైపోల్ మూమెంట్	1.42 D
థర్మోకెమిస్ట్రీ
ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 )	193 J/(mol·K)
ప్రామాణిక ఎంథాల్పీ ఆఫ్ ఫార్మేషన్ (Δ f H 298 )	−46 kJ/mol
ప్రమాదాలు
GHS లేబులింగ్ :
పిక్టోగ్రామ్‌లు	‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS తుప్పు ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిగణించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS పుర్రె మరియు ఎముకలు ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిగణించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS పర్యావరణం ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిగణించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
సిగ్నల్ పదం	ప్రమాదం
ప్రమాద ప్రకటనలు	H314 , H331 , H410
జాగ్రత్త ప్రకటనలు	P260 , P273 , P280 , P303+P361+P353 , P304+P340+P311 , P305+P351+P338+P310
NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్)	3 1 0 COR
స్వయం దహన ఉష్ణోగ్రత	651 °C (1,204 °F; 924 K)
పేలుడు పరిమితులు	15.0–33.6%
ప్రాణాంతక మోతాదు లేదా గాఢత (LD, LC):
LD 50 ( మధ్యస్థ మోతాదు )	350 mg/kg (ఎలుక, నోటి ద్వారా)
LC 50 ( మధ్యస్థ గాఢత )	40,300 ppm (ఎలుక, 10 నిమి) 28,595 ppm (ఎలుక, 20 నిమి) 20,300 ppm (ఎలుక, 40 నిమి) 11,590 ppm (ఎలుక, 1 గంట) 7338 ppm (ఎలుక, 1 గంట) 4837 ppm (మౌస్, 1 గంట) 9859 ppm (కుందేలు, 1 గంట) 9859 ppm (పిల్లి, 1 గంట) 2000 ppm (ఎలుక, 4 గంట) 4230 ppm (మౌస్, 1 గంట)
LC Lo ( అత్యల్ప ప్రచురించబడినది )	5000 ppm (క్షీరదం, 5 నిమి) 5000 ppm (మానవుడు, 5 నిమి)
NIOSH (US ఆరోగ్య ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు):
PEL (అనుమతించదగినది)	50 ppm (25 ppm ACGIH -TLV; 35 ppm STEL )
REL (సిఫార్సు చేయబడినది)	TWA 25 ppm (18 mg/m ) ST 35 ppm (27 mg/m )
IDLH (తక్షణ ప్రమాదం)	300 ppm
సేఫ్టీ డేటా షీట్ (SDS)	ICSC 0414 ( అన్‌హైడ్రస్ )
సంబంధిత సమ్మేళనాలు
సంబంధిత నైట్రోజన్ హైడ్రైడ్లు	హైడ్రాజైన్ హైడ్రాజోయిక్ ఆమ్లం
సంబంధిత సమ్మేళనాలు	అమ్మోనియం హైడ్రాక్సైడ్ ఫాస్ఫీన్ ఆర్సిన్ స్టిబైన్ బిస్మథైన్
అనుబంధ డేటా పేజీ
అమ్మోనియా (డేటా పేజీ)
పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) పదార్థాల కోసం ఇవ్వబడింది. Y ధృవీకరించు ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్స్‌లు

Ammonia (disambiguation)

అమ్మోనియా అనేది నైట్రోజన్ మరియు హైడ్రోజన్ లతో కూడిన ఒక అకర్బన రసాయన సమ్మేళనం, దీని ఫార్ములా NH3. ఒక స్థిరమైన బైనరీ హైడ్రైడ్ మరియు సరళమైన నిక్టోజెన్ హైడ్రైడ్, అమ్మోనియా అనేది ఒక రంగులేని వాయువు, ఇది ప్రత్యేకమైన ఘాటైన వాసనను కలిగి ఉంటుంది.^[1] ఇది ఎరువులు, రిఫ్రిజిరెంట్లు, పేలుడు పదార్థాలు, శుభ్రపరిచే ఏజెంట్లలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది మరియు అనేక రసాయనాలకు పూర్వగామిగా పనిచేస్తుంది.^[1] పునరుత్పాదక అమ్మోనియా భవిష్యత్తు ఇంధన వ్యవస్థలలో ముఖ్యమైన ఇంధన వాహకంగా పరిగణించబడుతుంది.^[2]^[3] జీవశాస్త్రపరంగా, ఇది సాధారణ నైట్రోజన్ వ్యర్థం, మరియు ఇది ఎరువులులకు పూర్వగామిగా పనిచేయడం ద్వారా భూచర జీవుల పోషణ అవసరాలకు గణనీయంగా దోహదపడుతుంది.^[4] పారిశ్రామికంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన అమ్మోనియాలో సుమారు 70% ఎరువుల తయారీకి ఉపయోగించబడుతుంది^[5] వివిధ రూపాలు మరియు కూర్పులలో, ఉదాహరణకు యూరియా మరియు డైఅమ్మోనియం ఫాస్ఫేట్. అమ్మోనియా స్వచ్ఛమైన రూపంలో నేరుగా నేలలో కూడా వేయబడుతుంది.

అమ్మోనియా, నేరుగా లేదా పరోక్షంగా, అనేక రసాయనాల సంశ్లేషణకు ఒక బిల్డింగ్ బ్లాక్. అనేక దేశాలలో, ఇది అత్యంత ప్రమాదకరమైన పదార్థంగా వర్గీకరించబడింది.^[6] అమ్మోనియా విషపూరితమైనది, కణాలు మరియు కణజాలాలకు నష్టం కలిగిస్తుంది. ఈ కారణంగానే ఇది చాలా జంతువుల ద్వారా మూత్రంలో, కరిగిన యూరియా రూపంలో విసర్జించబడుతుంది.

అమ్మోనియా జీవశాస్త్రపరంగా నైట్రోజన్ ఫిక్సేషన్ అనే ప్రక్రియలో ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, కానీ అంతకంటే ఎక్కువ పారిశ్రామికంగా హేబర్ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియ చౌకైన ఎరువులను అందించడం ద్వారా వ్యవసాయాన్ని విప్లవాత్మకంగా మార్చడంలో సహాయపడింది. సాంప్రదాయ అమ్మోనియా ఉత్పత్తి సంవత్సరానికి సుమారు 500 మిలియన్ టన్నుల CO2 ఉద్గారాలకు కారణమవుతుంది. 2021లో ప్రపంచ పారిశ్రామిక అమ్మోనియా ఉత్పత్తి 235 మిలియన్ టన్నులు.^[7]^[8] పారిశ్రామిక అమ్మోనియా రోడ్డు మార్గంలో ట్యాంకర్లు, రైలులో ట్యాంక్ వ్యాగన్లు, సముద్ర మార్గంలో గ్యాస్ క్యారియర్లు లేదా సిలిండర్ల ద్వారా రవాణా చేయబడుతుంది.^[9] అమ్మోనియా ప్రకృతిలో సంభవిస్తుంది మరియు నక్షత్రాల మధ్య మాధ్యమంలో గుర్తించబడింది.

అమ్మోనియా ఒక వాతావరణం పీడనం వద్ద −33.34 °C వద్ద మరిగిపోతుంది, కానీ ద్రవాన్ని తరచుగా బాహ్య శీతలీకరణ లేకుండా ప్రయోగశాలలో నిర్వహించవచ్చు. గృహ అమ్మోనియా లేదా అమ్మోనియం హైడ్రాక్సైడ్ అనేది నీటిలో అమ్మోనియా యొక్క ద్రావణం.

వ్యుత్పత్తి

'అమ్మోనియా' అనే పేరు ఈజిప్షియన్ దేవత 'అమున్' ('అమ్మోన్' గ్రీకులో) పేరు నుండి ఉద్భవించింది, ఎందుకంటే ఆ దేవాలయాల పూజారులు మరియు యాత్రికులు జంతువుల పేడ మరియు మూత్రం నుండి వచ్చే అమ్మోనియం క్లోరైడ్ అధికంగా ఉండే నేలలను కాల్చేవారు.^[1] ప్లినీ, తన నేచురల్ హిస్టరీ యొక్క 31వ పుస్తకంలో, హమ్మోనియాకమ్ అనే ఉప్పును పేర్కొన్నాడు, ఇది రోమన్ ప్రావిన్స్ సైరెనైకాలోని జుపిటర్ అమ్మోన్ (గ్రీకు Ἄμμων అమ్మోన్) దేవాలయానికి సమీపంలో ఉన్నందున ఆ పేరు వచ్చింది.^[10] అయితే, ప్లినీ ఇచ్చిన ఉప్పు వివరణ అమ్మోనియం క్లోరైడ్ యొక్క ధర్మాలకు అనుగుణంగా లేదు. జార్జియస్ అగ్రికోలా యొక్క డి రీ మెటాలికా యొక్క ఆంగ్ల అనువాదంలో హెర్బర్ట్ హూవర్ వ్యాఖ్యానం ప్రకారం, ఇది సాధారణ సముద్రపు ఉప్పు అయి ఉండే అవకాశం ఉంది.^[11] ఏది ఏమైనప్పటికీ, ఆ ఉప్పు చివరికి అమ్మోనియా మరియు అమ్మోనియం సమ్మేళనాలకు వాటి పేరును ఇచ్చింది.

అమ్మోనియాను కలిగి ఉన్న పదార్థాలు లేదా దానిని పోలి ఉండే పదార్థాలను అమ్మోనియాకల్ అని పిలుస్తారు.^[12]

సహజ సంభవం (జీవసంబంధం కానిది)

అమ్మోనియా సౌర కుటుంబం అంతటా భూమి, శుక్రుడు, అంగారకుడు, బృహస్పతి, శని, యురేనస్, నెప్ట్యూన్ మరియు ప్లూటో లపై ఇతర ప్రదేశాలతో పాటు కనిపిస్తుంది: ప్లూటో వంటి చిన్న, మంచుతో కూడిన శరీరాలపై, అమ్మోనియా భౌగోళికంగా ముఖ్యమైన యాంటీఫ్రీజ్‌గా పనిచేస్తుంది, ఎందుకంటే నీరు మరియు అమ్మోనియా మిశ్రమం అమ్మోనియా గాఢత తగినంత ఎక్కువగా ఉంటే −100 C వరకు తక్కువ ద్రవీభవన స్థానాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు తద్వారా అటువంటి శరీరాలు నీటితో మాత్రమే సాధ్యమయ్యే దానికంటే చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద అంతర్గత మహాసముద్రాలను మరియు క్రియాశీల భూగర్భ శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉండటానికి అనుమతిస్తాయి.^[13]^[14]

వాతావరణ సంభవం

అమ్మోనియా వాతావరణంలో మానవజనిత మరియు సహజ వనరుల నుండి ఉద్భవిస్తుంది. ప్రధాన వనరు సుమారు 80% వద్ద వ్యవసాయం.^[15] ఇందులో ఎరువులు, పశువుల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన యూరియా^[15] మరియు ఎరువులు ఉన్నాయి. బయోమాస్ దహనం కూడా వాతావరణ అమ్మోనియాకు దోహదపడుతుంది, అడవి మంటలు మరియు వ్యవసాయ వ్యర్థాల దహనం సుమారు అదే మొత్తంలో అమ్మోనియాను వాతావరణంలోకి విడుదల చేస్తాయి. నేల లేదా మొక్కలో అమ్మోనియా గాఢత గాలిలోని అమ్మోనియా గాఢత కంటే ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు నేలలు మరియు మొక్కల నుండి అమ్మోనియా సహజంగా విడుదలవుతుంది. దీనిని ద్వి-దిశాత్మక మార్పిడి నమూనాలో ఒక భాగంగా పిలుస్తారు.^[15]

వాతావరణ అమ్మోనియాకు ప్రధాన సింక్ వర్షం. నేలలో, అమ్మోనియా-ఆక్సిడైజింగ్ ఆర్కియా (AOA) మరియు అమ్మోనియా-ఆక్సిడైజింగ్ బ్యాక్టీరియా (AOB) అమ్మోనియాను నైట్రైట్గా మారుస్తాయి.^[16] ఈ ప్రక్రియల ద్వారా అమ్మోనియా యొక్క వాతావరణ జీవితకాలం 12 నుండి 48 గంటల వరకు మారుతూ ఉంటుంది.^[17]

వాతావరణ అమ్మోనియా యొక్క ప్రతిచర్యలు

వాతావరణ అమ్మోనియా సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం మరియు నైట్రిక్ ఆమ్లంతో ప్రతిచర్యల ద్వారా సల్ఫేట్-నైట్రేట్ ఏరోసోల్స్ను ఇస్తుంది, దీని తక్కువ ఆవిరి పీడనం కారణంగా ఈ ప్రక్రియలో అమ్మోనియం సల్ఫేట్ ప్రముఖంగా ఉంటుంది.^[17]^[18] ఈ ఏరోసోల్లు వాతావరణాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి మరియు మానవ ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపుతాయి. వాతావరణ అమ్మోనియా కూడా హైడ్రాక్సిల్ రాడికల్ ద్వారా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది:^[17]

NH₃ + ·OH → ·NH₂ + H₂O

ఆక్సీకరణ ద్వారా అమ్మోనియా యొక్క జీవితకాలం నిక్షేపణ ద్వారా కంటే చాలా ఎక్కువ, ఇది 30 రోజుల వరకు ఉంటుంది.^[17] అమినో రాడికల్ అప్పుడు నైట్రస్ ఆక్సైడ్ వంటి గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులను ఏర్పరచడానికి బహుళ సమ్మేళనాల ద్వారా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. అమ్మోనియా యొక్క ఆక్సీకరణ నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ ఉత్పత్తికి కూడా దారితీయవచ్చు, ఇది పట్టణ ప్రాంతాలతో పోలిస్తే సాపేక్ష స్థాయిలు సాధారణంగా తక్కువగా ఉండే గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో NO_x స్థాయిలను గణనీయంగా పెంచుతుంది.^[17]

ధర్మాలు

అమ్మోనియా అనేది ఒక రంగులేని వాయువు, ఇది విలక్షణమైన ఘాటైన వాసనను కలిగి ఉంటుంది. ఇది గాలి కంటే తేలికైనది, దీని సాంద్రత గాలి సాంద్రతలో 0.589 రెట్లు ఉంటుంది. అణువుల మధ్య బలమైన హైడ్రోజన్ బంధం కారణంగా ఇది సులభంగా ద్రవీకరించబడుతుంది. వాయు రూప అమ్మోనియా రంగులేని ద్రవంగా మారుతుంది, ఇది -33.1 °C వద్ద మరుగుతుంది, మరియు -77.7 °C వద్ద రంగులేని స్ఫటికాలుగా గడ్డకడుతుంది(Chisholm, 1911, p. 861). చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు మరియు పీడనాల వద్ద తక్కువ డేటా అందుబాటులో ఉంది, కానీ ద్రవ-ఆవిరి క్రిటికల్ పాయింట్ 405 K మరియు 11.35 MPa వద్ద సంభవిస్తుంది.^[19]

ఘనపదార్థం

స్ఫటిక సౌష్టవం క్యూబిక్, పియర్సన్ చిహ్నం cP16, స్పేస్ గ్రూప్ P2₁3 సంఖ్య 198, లాటిస్ స్థిరాంకం 0.5125 nm.^[20]

ద్రవం

ద్రవ అమ్మోనియా -35 C వద్ద 22 యొక్క అధిక εను ప్రతిబింబించే బలమైన అయనీకరణ శక్తులను కలిగి ఉంటుంది.^[21] ద్రవ అమ్మోనియా చాలా ఎక్కువ ఆవిరిీకరణ యొక్క ప్రామాణిక ఎంథాల్పీ మార్పు (23.5 kJ/mol; పోలిక కోసం, నీటిది 40.65 kJ/mol, మీథేన్ 8.19 kJ/mol మరియు ఫాస్ఫీన్ 14.6 kJ/mol) కలిగి ఉంటుంది మరియు ఒత్తిడితో కూడిన లేదా శీతలీకరణ పాత్రలలో రవాణా చేయబడుతుంది; అయితే, ప్రామాణిక ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం వద్ద ద్రవ అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా ఆవిరి అవుతుంది.^[22]

ద్రావణి ధర్మాలు

అమ్మోనియా నీటిలో సులభంగా కరుగుతుంది. జల ద్రావణంలో, దీనిని మరిగించడం ద్వారా బయటకు పంపవచ్చు. అమ్మోనియా యొక్క జల ద్రావణం క్షారయుతమైనది, మరియు దీనిని జల అమ్మోనియా లేదా అమ్మోనియం హైడ్రాక్సైడ్ అని పిలవవచ్చు.^[23] నీటిలో అమ్మోనియా యొక్క గరిష్ట గాఢత (ఒక సంతృప్త ద్రావణం) 0.880 యొక్క విశిష్ట గురుత్వం కలిగి ఉంటుంది మరియు దీనిని తరచుగా '.880 అమ్మోనియా' అని పిలుస్తారు.^[24]

సంతృప్త ద్రవ అమ్మోనియా యొక్క ఉష్ణ మరియు భౌతిక ధర్మాలు^[25]^[26]
ఉష్ణోగ్రత (°C)	సాంద్రత (kg/m³)	విశిష్ట ఉష్ణం (kJ/(kg·K))	కైనమాటిక్ స్నిగ్ధత (m²/s)	ఉష్ణ వాహకత (W/(m·K))	ఉష్ణ వ్యాప్తి (m²/s)	ప్రాండ్ల్ సంఖ్య	బల్క్ మాడ్యులస్ (K⁻¹)
−50	703.69	4.463	4.35×10⁻⁷	0.547	1.74×10⁻⁷	2.6
−40	691.68	4.467	4.06×10⁻⁷	0.547	1.78×10⁻⁷	2.28
−30	679.34	4.476	3.87×10⁻⁷	0.549	1.80×10⁻⁷	2.15
−20	666.69	4.509	3.81×10⁻⁷	0.547	1.82×10⁻⁷	2.09
−10	653.55	4.564	3.78×10⁻⁷	0.543	1.83×10⁻⁷	2.07
0	640.1	4.635	3.73×10⁻⁷	0.540	1.82×10⁻⁷	2.05
10	626.16	4.714	3.68×10⁻⁷	0.531	1.80×10⁻⁷	2.04
20	611.75	4.798	3.59×10⁻⁷	0.521	1.78×10⁻⁷	2.02	2.45×10⁻³
30	596.37	4.89	3.49×10⁻⁷	0.507	1.74×10⁻⁷	2.01
40	580.99	4.999	3.40×10⁻⁷	0.493	1.70×10⁻⁷	2
50	564.33	5.116	3.30×10⁻⁷	0.476	1.65×10⁻⁷	1.99

వాతావరణ పీడనం వద్ద అమ్మోనియా (NH3) యొక్క ఉష్ణ మరియు భౌతిక ధర్మాలు^[25]^[26]
ఉష్ణోగ్రత (K)	ఉష్ణోగ్రత (°C)	సాంద్రత (kg/m³)	విశిష్ట ఉష్ణం (kJ/(kg·K))	డైనమిక్ స్నిగ్ధత (kg/(m·s))	కైనమాటిక్ స్నిగ్ధత (m²/s)	ఉష్ణ వాహకత (W/(m·K))	ఉష్ణ వ్యాప్తి (m²/s)	ప్రాండ్ల్ సంఖ్య
273	−0.15	0.7929	2.177	9.35×10⁻⁶	1.18×10⁻⁵	0.0220	1.31×10⁻⁵	0.90
323	49.85	0.6487	2.177	1.10×10⁻⁵	1.70×10⁻⁵	0.0270	1.92×10⁻⁵	0.88
373	99.85	0.559	2.236	1.29×10⁻⁵	1.30×10⁻⁵	0.0327	2.62×10⁻⁵	0.87
423	149.85	0.4934	2.315	1.47×10⁻⁵	2.97×10⁻⁵	0.0391	3.43×10⁻⁵	0.87
473	199.85	0.4405	2.395	1.65×10⁻⁵	3.74×10⁻⁵	0.0467	4.42×10⁻⁵	0.84
480	206.85	0.4273	2.43	1.67×10⁻⁵	3.90×10⁻⁵	0.0492	4.74×10⁻⁵	0.822
500	226.85	0.4101	2.467	1.73×10⁻⁵	4.22×10⁻⁵	0.0525	5.19×10⁻⁵	0.813
520	246.85	0.3942	2.504	1.80×10⁻⁵	4.57×10⁻⁵	0.0545	5.52×10⁻⁵	0.827
540	266.85	0.3795	2.54	1.87×10⁻⁵	4.91×10⁻⁵	0.0575	5.97×10⁻⁵	0.824
560	286.85	0.3708	2.577	1.93×10⁻⁵	5.20×10⁻⁵	0.0606	6.34×10⁻⁵	0.827
580	306.85	0.3533	2.613	2.00×10⁻⁵	5.65×10⁻⁵	0.0638	6.91×10⁻⁵	0.817

ద్రవ అమ్మోనియా విస్తృతంగా అధ్యయనం చేయబడిన అజల అయనీకరణ ద్రావణి. దీని అత్యంత విశిష్టమైన ధర్మం సాల్వేటెడ్ ఎలక్ట్రాన్లను కలిగి ఉన్న అత్యంత రంగుల, విద్యుత్ వాహక ద్రావణాలను ఏర్పరచడానికి క్షార లోహాలను కరిగించే సామర్థ్యం. ఈ అద్భుతమైన ద్రావణాలతో పాటు, ద్రవ అమ్మోనియాలోని చాలా రసాయన శాస్త్రాన్ని జల ద్రావణాలలో సంబంధిత ప్రతిచర్యలతో పోల్చడం ద్వారా వర్గీకరించవచ్చు. NH3 యొక్క భౌతిక ధర్మాలను నీటితో పోల్చినప్పుడు NH3 తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం, మరిగే స్థానం, సాంద్రత, స్నిగ్ధత, డైఎలెక్ట్రిక్ స్థిరాంకం మరియు విద్యుత్ వాహకత కలిగి ఉంటుందని చూపిస్తుంది. ఈ వ్యత్యాసాలు కనీసం పాక్షికంగా NH3లో బలహీనమైన హైడ్రోజన్ బంధానికి కారణమని చెప్పవచ్చు. −50 °C వద్ద ద్రవ NH3 యొక్క అయానిక్ స్వయం-విఘటన స్థిరాంకం సుమారు 10⁻³³.

	ద్రావణీయత (100 g ద్రవ NH3కి ఉప్పు గ్రాములు)
అమ్మోనియం ఎసిటేట్	253.2
అమ్మోనియం నైట్రేట్	389.6
లిథియం నైట్రేట్	243.7
సోడియం నైట్రేట్	97.6
పొటాషియం నైట్రేట్	10.4
సోడియం ఫ్లోరైడ్	0.35
సోడియం క్లోరైడ్	157.0
సోడియం బ్రోమైడ్	138.0
సోడియం అయోడైడ్	161.9
సోడియం థియోసైనేట్	205.5

ద్రవ అమ్మోనియా ఒక అయనీకరణ ద్రావణి, అయినప్పటికీ నీటి కంటే తక్కువగా ఉంటుంది, మరియు అనేక నైట్రేట్లు, నైట్రైట్లు, సైనైడ్లు, థియోసైనేట్లు, మెటల్ సైక్లోపెంటాడైనైల్ కాంప్లెక్స్‌లు మరియు మెటల్ బిస్(ట్రైమిథైల్సిలైల్)అమైడ్లుతో సహా అనేక అయానిక్ సమ్మేళనాలను కరిగిస్తుంది.^[25] చాలా అమ్మోనియం లవణాలు కరుగుతాయి మరియు ద్రవ అమ్మోనియా ద్రావణాలలో ఆమ్లాలుగా పనిచేస్తాయి. ఫ్లోరైడ్ నుండి అయోడైడ్ వరకు హాలైడ్ లవణాల ద్రావణీయత పెరుగుతుంది. అమ్మోనియం నైట్రేట్ (డైవర్స్ ద్రావణం, ఎడ్వర్డ్ డైవర్స్ పేరు మీద) యొక్క సంతృప్త ద్రావణం ఒక మోల్ అమ్మోనియాకు 0.83 మోల్ ద్రావితాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు 25 C వద్ద కూడా 1 బార్ కంటే తక్కువ ఆవిరి పీడనం కలిగి ఉంటుంది. అయితే, ఇతర కాటయాన్లతో కూడిన కొన్ని ఆక్సిఅయాన్ లవణాలు కరుగుతాయి.^[27]

ద్రవ అమ్మోనియా అన్ని క్షార లోహాలు మరియు Ca,^[28] Sr, Ba, Eu మరియు Yb (అలాగే Mg ఎలక్ట్రోలైటిక్ ప్రక్రియను ఉపయోగించి^[26]) వంటి ఇతర ఎలక్ట్రోపాజిటివ్ లోహాలను కరిగిస్తుంది. తక్కువ గాఢత వద్ద (<0.06 mol/L), ముదురు నీలం రంగు ద్రావణాలు ఏర్పడతాయి: ఇవి లోహ కాటయాన్లు మరియు సాల్వేటెడ్ ఎలక్ట్రాన్లను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి అమ్మోనియా అణువుల పంజరం ద్వారా చుట్టబడిన స్వేచ్ఛా ఎలక్ట్రాన్లు.

ఈ ద్రావణాలు బలమైన క్షయకరణ కారకాలు. అధిక గాఢత వద్ద, ద్రావణాలు లోహ రూపంలో మరియు విద్యుత్ వాహకతలో ఉంటాయి. తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, రెండు రకాల ద్రావణాలు మిశ్రమం కాని దశలుగా కలిసి ఉండవచ్చు.

ద్రవ అమ్మోనియా యొక్క రెడాక్స్ ధర్మాలు

	E° (V, అమ్మోనియా)	E° (V, నీరు)
Li+ + e− ⇌ Li	−2.24	−3.04
K+ + e− ⇌ K	−1.98	−2.93
Na+ + e− ⇌ Na	−1.85	−2.71
Zn(2+) + 2 e− ⇌ Zn	−0.53	−0.76
2 [NH4]+ + 2 e− ⇌ H2 + 2 NH3	0.00	—
Cu(2+) + 2 e− ⇌ Cu	+0.43	+0.34
Ag+ + e− ⇌ Ag	+0.83	+0.80

ఆచరణలో, డై నైట్రోజన్‌కు ఆక్సీకరణ మరియు డై హైడ్రోజన్‌కు క్షయకరణ రెండూ నెమ్మదిగా ఉంటాయి, అయినప్పటికీ అమ్మోనియా సూత్రప్రాయంగా రెండు పరిస్థితులలో అస్థిరంగా ఉంటుంది. ద్రవ అమ్మోనియా ద్రావణాల ఉష్ణగతిక స్థిరత్వం తక్కువగా ఉంటుంది ఎందుకంటే ఇది డై నైట్రోజన్‌కు సులభంగా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది:

N2 + 6 [NH4]+ + 6 e− ⇌ 8 NH3 E° = +0.04 V

ద్రవ అమ్మోనియా యొక్క ఆక్సీకరణ సాధారణంగా నెమ్మదిగా ఉన్నప్పటికీ, పేలుడు ప్రమాదం ఇప్పటికీ ఉంది, ముఖ్యంగా ట్రాన్సిషన్ మెటల్ అయాన్లు ఉత్ప్రేరకాలుగా ఉంటే. క్షయకరణ పరిస్థితులలో అమ్మోనియా యొక్క స్థిరత్వం క్షార లోహాలను కలిగి ఉన్న ద్రావణాల నెమ్మదిగా (గంటలు) వియోగం ద్వారా నిరూపించబడింది. ఆ వియోగం మెటల్ అమైడ్ మరియు డై హైడ్రోజన్‌ను ఇస్తుంది:

2 NH3 + 2 M -> 2 MNH2 + H2

నిర్మాణం

అమ్మోనియా అణువు ట్రైగోనల్ పిరమిడల్ (trigonal pyramidal) ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది వాలెన్స్ షెల్ ఎలక్ట్రాన్ పెయిర్ రిపల్షన్ థియరీ (VSEPR థియరీ) ద్వారా అంచనా వేయబడింది మరియు ప్రయోగాత్మకంగా నిర్ణయించబడిన దీని బంధ కోణం 106.7°.^[29] కేంద్ర నైట్రోజన్ పరమాణువు ఐదు బాహ్య ఎలక్ట్రాన్లను కలిగి ఉండి, ప్రతి హైడ్రోజన్ పరమాణువు నుండి అదనంగా ఒక ఎలక్ట్రాన్‌ను పొందుతుంది. ఇది మొత్తం ఎనిమిది ఎలక్ట్రాన్లను లేదా నాలుగు ఎలక్ట్రాన్ జంటలను ఇస్తుంది, ఇవి టెట్రాహెడ్రల్ (tetrahedrally) పద్ధతిలో అమర్చబడి ఉంటాయి. ఈ ఎలక్ట్రాన్ జంటలలో మూడు బంధ జంటలుగా (bond pairs) ఉపయోగించబడతాయి, దీనివల్ల ఒక లోన్ పెయిర్ (lone pair) ఎలక్ట్రాన్లు మిగిలిపోతాయి. లోన్ పెయిర్ బంధ జంటల కంటే బలంగా వికర్షిస్తుంది; అందువల్ల, సాధారణ టెట్రాహెడ్రల్ అమరికకు ఆశించినట్లుగా బంధ కోణం 109.5° కాకుండా, 106.7°గా ఉంటుంది.^[29] ఈ ఆకారం అణువుకు డైపోల్ (dipole) మొమెంట్‌ను ఇస్తుంది మరియు దీనిని ధ్రువ అణువుగా (polar) మారుస్తుంది. అణువు యొక్క ధ్రువణత, మరియు ముఖ్యంగా హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరిచే దాని సామర్థ్యం, అమ్మోనియాను నీటిలో అత్యంత మిశ్రణీయంగా (miscible) మారుస్తాయి. లోన్ పెయిర్ అమ్మోనియాను ఒక క్షారంగా (base), అంటే ప్రోటాన్ స్వీకర్తగా మారుస్తుంది. అమ్మోనియా మితమైన క్షార స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది; 1.0 M జల ద్రావణం (aqueous solution) 11.6 pHని కలిగి ఉంటుంది, మరియు అటువంటి ద్రావణానికి తటస్థ స్థితి (1=pH = 7) వచ్చే వరకు బలమైన ఆమ్లాన్ని కలిపితే, 99.4% అమ్మోనియా అణువులు ప్రోటోనేట్ (protonated) అవుతాయి. ఉష్ణోగ్రత మరియు లవణీయత (salinity) కూడా అమ్మోనియం [NH4]+ నిష్పత్తిని ప్రభావితం చేస్తాయి. ఇది సాధారణ టెట్రాహెడ్రన్ ఆకారాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు మీథేన్ తో ఐసోఎలక్ట్రానిక్ (isoelectronic) గా ఉంటుంది.

అమ్మోనియా అణువు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద సులభంగా నైట్రోజన్ ఇన్వర్షన్ (nitrogen inversion) కు లోనవుతుంది; దీనికి ఒక ఉపయోగకరమైన పోలిక ఏమిటంటే, బలమైన గాలిలో గొడుగు లోపలికి తిరగబడటం. ఈ ఇన్వర్షన్ కోసం శక్తి అవరోధం (energy barrier) 24.7 kJ/mol, మరియు రెసొనెన్స్ ఫ్రీక్వెన్సీ (resonance frequency) 23.79 GHz, ఇది 1.260 cm తరంగదైర్ఘ్యం (wavelength) కలిగిన మైక్రోవేవ్ వికిరణానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. ఈ ఫ్రీక్వెన్సీ వద్ద శోషణ అనేది గమనించబడిన మొదటి మైక్రోవేవ్ స్పెక్ట్రమ్^[30] మరియు ఇది మొదటి మేజర్ (maser) లో ఉపయోగించబడింది.

క్షారత్వం (Basicity)

అమ్మోనియా యొక్క అత్యంత లక్షణమైన ధర్మాలలో ఒకటి దాని క్షారత్వం. అమ్మోనియాను బలహీనమైన క్షారంగా పరిగణిస్తారు. ఇది ఆమ్లాలతో కలిసి అమ్మోనియం లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది. ఉదాహరణకు, హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంతో ఇది అమ్మోనియం క్లోరైడ్, నైట్రిక్ ఆమ్లంతో అమ్మోనియం నైట్రేట్ మొదలైనవాటిని ఏర్పరుస్తుంది. పూర్తిగా పొడిగా ఉన్న అమ్మోనియా వాయువు, పూర్తిగా పొడిగా ఉన్న హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువుతో కలవదు; ఈ చర్య జరగడానికి తేమ అవసరం.(Chisholm, 1911, p. 862)^[31]

పరిసర తేమ ఉన్న గాలిలో ప్రదర్శన ప్రయోగంగా, గాఢ అమ్మోనియా మరియు హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్ల ద్రావణాల సీసాలను తెరిచినప్పుడు, అమ్మోనియం క్లోరైడ్ మేఘం ఏర్పడుతుంది. ఈ రెండు సీసాల మధ్య కారకాల యొక్క వ్యాపన (diffusing) మేఘాలు కలిసే చోట లవణ ఏరోసోల్ ఏర్పడటం వల్ల ఇది 'శూన్యం నుండి' వచ్చినట్లు కనిపిస్తుంది. NH3 + HCl → [NH4]Cl

అమ్మోనియా బలహీనమైన క్షారంగా బాగా తెలిసినప్పటికీ, ఇది అత్యంత బలహీనమైన ఆమ్లంగా కూడా పనిచేయగలదు. ఇది ఒక ప్రోటిక్ పదార్థం మరియు అమైడ్లను (ఇవి NH2− అయాన్‌ను కలిగి ఉంటాయి) ఏర్పరచగలదు. ఉదాహరణకు, లిథియం ద్రవ అమ్మోనియాలో కరిగి లిథియం అమైడ్ యొక్క నీలిరంగు ద్రావణాన్ని (సాల్వేటెడ్ ఎలక్ట్రాన్) ఇస్తుంది: 2 Li + 2 NH3 → 2 LiNH2 + H2

స్వయం-విఘటనం (Self-dissociation)

నీటి వలె, ద్రవ అమ్మోనియా దాని సంయుగ్మ ఆమ్ల మరియు క్షారాలను ఏర్పరచడానికి మాలిక్యులర్ ఆటోఅయోనైజేషన్ (molecular autoionisation) కు లోనవుతుంది: 2 NH3 ⇌ NH4+ + NH2-

అమ్మోనియా తరచుగా బలహీనమైన క్షారంగా పనిచేస్తుంది, కాబట్టి ఇది కొంత బఫరింగ్ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. pHలో మార్పులు ద్రావణంలో ఎక్కువ లేదా తక్కువ అమ్మోనియం కాటయాన్లు (NH4+) మరియు అమైడ్ ఆనయాన్లు (NH2-) ఉండేలా చేస్తాయి. ప్రామాణిక పీడనం మరియు ఉష్ణోగ్రత వద్ద, 1= K = [NH4+] × [NH2-] = 10⁻³⁰.

దహనం (Combustion)

అమ్మోనియా సులభంగా మండదు లేదా దహనాన్ని కొనసాగించదు, గాలిలో 15–28% అమ్మోనియా పరిమాణం కలిగిన ఇంధనం-గాలి మిశ్రమాల వద్ద తప్ప.^[32] ఆక్సిజన్‌తో కలిపినప్పుడు, ఇది లేత పసుపు-ఆకుపచ్చ మంటతో మండుతుంది. అమ్మోనియాలోకి క్లోరిన్ పంపినప్పుడు జ్వలన (ignition) జరుగుతుంది, ఇది నైట్రోజన్ మరియు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది; క్లోరిన్ అధికంగా ఉంటే, అత్యంత పేలుడు స్వభావం గల నైట్రోజన్ ట్రైక్లోరైడ్ (NCl3) కూడా ఏర్పడుతుంది.

నైట్రోజన్ మరియు నీటిని ఏర్పరచడానికి అమ్మోనియా యొక్క దహనం ఉష్ణమోచక చర్య (exothermic): 1= 4 NH3 + 3 O2 → 2 N2 + 6 H2O(g), ΔH°_r = −1267.20 kJ (లేదా NH3 యొక్క ప్రతి మోల్‌కు వ్యక్తీకరిస్తే −316.8 kJ/mol)

అమ్మోనియా యొక్క మోల్ (mole) కు వ్యక్తీకరించబడిన మరియు ఏర్పడిన నీటి ఘనీభవనంతో కూడిన దహన ప్రామాణిక ఎంథాల్పీ మార్పు, ΔH°_c, −382.81 kJ/mol. డై నైట్రోజన్ అనేది దహనం యొక్క థర్మోడైనమిక్ ఉత్పత్తి: అన్ని నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు N2 మరియు O2 పరంగా అస్థిరంగా ఉంటాయి, ఇది ఉత్ప్రేరక కన్వర్టర్ (catalytic converter) వెనుక ఉన్న సూత్రం. తగిన ఉత్ప్రేరకాల సమక్షంలో నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు గతి ఉత్పత్తులుగా (kinetic products) ఏర్పడవచ్చు, ఇది నైట్రిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తిలో గొప్ప పారిశ్రామిక ప్రాముఖ్యత కలిగిన చర్య: 4 NH3 + 5 O2 → 4 NO + 6 H2O

తదుపరి చర్య NO2 కి దారితీస్తుంది: 2 NO + O2 → 2 NO2

ఉత్ప్రేరకం (ప్లాటినం గాజ్ లేదా వేడి క్రోమియం(III) ఆక్సైడ్ వంటివి) లేనప్పుడు గాలిలో అమ్మోనియా దహనం చాలా కష్టం, దీనికి కారణం సాపేక్షంగా తక్కువ దహన ఉష్ణోగ్రత, తక్కువ లామినార్ దహన వేగం, అధిక ఆటో-ఇగ్నిషన్ ఉష్ణోగ్రత, అధిక బాష్పీభవన ఉష్ణోగ్రత మరియు ఇరుకైన జ్వలన పరిమితి (flammability range). అయినప్పటికీ, ఇటీవలి అధ్యయనాలు స్విర్ల్ కంబస్టర్లను ఉపయోగించి అమ్మోనియా యొక్క సమర్థవంతమైన మరియు స్థిరమైన దహనాన్ని సాధించవచ్చని చూపించాయి, తద్వారా థర్మల్ పవర్ ఉత్పత్తికి ఇంధనంగా అమ్మోనియాపై పరిశోధన ఆసక్తిని పునరుద్ధరించాయి.^[33] పొడి గాలిలో అమ్మోనియా యొక్క మండే పరిధి 15.15–27.35% మరియు 100% సాపేక్ష తేమ గల గాలిలో 15.95–26.55%.^[34] అమ్మోనియా దహనం యొక్క గతిశాస్త్రాన్ని అధ్యయనం చేయడానికి, వివరణాత్మక నమ్మదగిన చర్య యంత్రాంగం గురించి జ్ఞానం అవసరం, కానీ దీనిని పొందడం సవాలుగా ఉంది.^[35]

ఆర్గానోనైట్రోజన్ సమ్మేళనాలకు పూర్వగామి

అమ్మోనియా చాలా తయారీ నైట్రోజన్-కలిగిన సమ్మేళనాలకు ప్రత్యక్ష లేదా పరోక్ష పూర్వగామి. ఇది నైట్రిక్ ఆమ్లానికి పూర్వగామి, ఇది చాలా N-ప్రతిక్షేపిత ఆరోమాటిక్ సమ్మేళనాలకు మూలం.

అమైన్లు (Amines) అమ్మోనియాను ఆల్కైల్ హాలైడ్లతో లేదా, సాధారణంగా, ఆల్కహాల్‌లతో చర్య జరపడం ద్వారా ఏర్పడవచ్చు: CH3OH + NH3 -> CH3NH2 + H2O ఇథిలీన్ ఆక్సైడ్‌తో దాని రింగ్-ఓపెనింగ్ చర్య ఇథనాల్‌మైన్, డైఇథనాల్‌మైన్ మరియు ట్రైఇథనాల్‌మైన్‌లను ఇస్తుంది.

అమైడ్లను (Amides) అమ్మోనియాను కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం మరియు వాటి ఉత్పన్నాలతో చర్య జరపడం ద్వారా తయారు చేయవచ్చు. ఉదాహరణకు, అమ్మోనియా ఫార్మిక్ ఆమ్లంతో (HCOOH) చర్య జరిపి వేడి చేసినప్పుడు ఫార్మామైడ్ (HCONH2) ను ఇస్తుంది. అసైల్ క్లోరైడ్లు అత్యంత చురుకైనవి, కానీ ఏర్పడిన హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను తటస్థీకరించడానికి అమ్మోనియా కనీసం రెట్టింపు మొత్తంలో ఉండాలి. ఎస్టర్లు మరియు అన్‌హైడ్రైడ్లు కూడా అమ్మోనియాతో చర్య జరిపి అమైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి. కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాల అమ్మోనియం లవణాలను 150–200 °C వరకు వేడి చేయడం ద్వారా అమైడ్లుగా డీహైడ్రేషన్ చేయవచ్చు, అయితే ఉష్ణ-సున్నితమైన సమూహాలు ఏవీ ఉండకూడదు.

ఇతర ఆర్గానోనైట్రోజన్ సమ్మేళనాలలో అల్ప్రాజోలం, ఇథనాల్‌మైన్, ఇథైల్ కార్బమేట్ మరియు హెక్సామెథిలీన్‌టెట్రామైన్ ఉన్నాయి.

అకర్బన నైట్రోజన్ సమ్మేళనాలకు పూర్వగామి

నైట్రిక్ ఆమ్లం ఆస్ట్వాల్డ్ ప్రక్రియ ద్వారా 700 – 850 °C వద్ద, ≈9 atm వద్ద ప్లాటినం ఉత్ప్రేరకంపై గాలితో అమ్మోనియాను ఆక్సీకరణం చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ మరియు నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఈ మార్పిడిలో మధ్యంతర పదార్థాలు:^[36] NH3 + 2 O2 → HNO3 + H2O నైట్రిక్ ఆమ్లం ఎరువులు, పేలుడు పదార్థాలు మరియు అనేక ఆర్గానోనైట్రోజన్ సమ్మేళనాల ఉత్పత్తికి ఉపయోగించబడుతుంది.

అమ్మోనియాలోని హైడ్రోజన్ అనేక ప్రతిక్షేపకాల ద్వారా భర్తీ చేయబడటానికి అనువుగా ఉంటుంది. ఆల్కీన్లు మరియు ఆల్కహాల్‌లతో, అమ్మోనియా ఆల్కైలమైన్‌లను ఇస్తుంది.

అమ్మోనియా వాయువు లోహ సోడియంతో చర్య జరిపి సోడమైడ్, NaNH2 ను ఇస్తుంది.

క్లోరిన్‌తో, మోనోక్లోరమైన్ ఏర్పడుతుంది.

పెంటావాలెంట్ అమ్మోనియాను λ⁵-అమైన్ అని పిలుస్తారు, నైట్రోజన్ పెంటాహైడ్రైడ్ సాధారణ పరిస్థితుల్లో ట్రైవాలెంట్ అమ్మోనియా (λ³-అమైన్) మరియు హైడ్రోజన్ వాయువుగా స్వయంచాలకంగా విఘటనం చెందుతుంది. ఈ పదార్థాన్ని 1966లో ఒక సంభావ్య ఘన రాకెట్ ఇంధనంగా పరిశోధించారు.^[37]

అమ్మోనియాను ఈ క్రింది సమ్మేళనాలను తయారు చేయడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు:

అమ్మోనియా మెటల్ అమైన్ కాంప్లెక్సులను ఏర్పరిచే ఒక లిగాండ్. చారిత్రక కారణాల వల్ల, కోఆర్డినేషన్ సమ్మేళనాల నామకరణంలో అమ్మోనియాను అమైన్ (ammine) అని పిలుస్తారు. ఒక ముఖ్యమైన అమైన్ కాంప్లెక్స్ సిస్ప్లాటిన్ (Pt(NH3)2Cl2), ఇది విస్తృతంగా ఉపయోగించే క్యాన్సర్ నిరోధక ఔషధం. క్రోమియం(III) యొక్క అమైన్ కాంప్లెక్సులు కోఆర్డినేషన్ సమ్మేళనాల నిర్మాణంపై ఆల్ఫ్రెడ్ వెర్నర్ యొక్క విప్లవాత్మక సిద్ధాంతానికి పునాది వేశాయి. వెర్నర్ [CrCl3(NH3)3] కాంప్లెక్స్ యొక్క రెండు ఐసోమర్లను (fac- మరియు mer-) మాత్రమే ఏర్పరచవచ్చని గమనించి, లిగాండ్లు లోహ అయాన్ చుట్టూ ఆక్టాహెడ్రాన్ యొక్క శీర్షాల వద్ద అమర్చబడి ఉండాలని నిర్ధారించారు.

అమ్మోనియా I2, ఫినాల్ మరియు Al(CH3)3 వంటి వివిధ లూయిస్ ఆమ్లాలతో 1:1 అడక్ట్‌లను ఏర్పరుస్తుంది. అమ్మోనియా ఒక హార్డ్ బేస్ (HSAB సిద్ధాంతం) మరియు దాని E & C పారామితులు E_B = 2.31 మరియు C_B = 2.04. ఇతర లూయిస్ క్షారాలతో పోలిస్తే, ఆమ్లాల శ్రేణి పట్ల దాని సాపేక్ష దాత బలాన్ని C-B ప్లాట్ల ద్వారా వివరించవచ్చు.

అమ్మోనియా గుర్తింపుకు సంబంధించిన చర్యలు

పారిశ్రామిక అమ్మోనియా రిఫ్రిజిరేషన్ వ్యవస్థలలో చిన్న లీకేజీలను గుర్తించడానికి సల్ఫర్ స్టిక్స్ కాల్చబడతాయి. ప్రయోగశాల సెట్టింగ్‌లో, గాఢ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం లేదా వాయు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను ఉపయోగించి వాయు అమ్మోనియాను గుర్తించవచ్చు. అమ్మోనియా మరియు HCl మధ్య చర్య నుండి దట్టమైన తెల్లని పొగ (ఇది అమ్మోనియం క్లోరైడ్ ఆవిరి) వస్తుంది.^[38]

చరిత్ర

పురాతన గ్రీకు చరిత్రకారుడు హెరోడోటస్ లిబియాలోని ఒక ప్రాంతంలో 'అమ్మోనియన్లు' అని పిలువబడే ప్రజలు నివసించే చోట ఉప్పు అవుట్‌క్రాప్‌లు ఉన్నాయని పేర్కొన్నాడు (ప్రస్తుతం వాయువ్య ఈజిప్టులోని సివా ఒయాసిస్, అక్కడ ఇప్పటికీ ఉప్పు సరస్సులు ఉన్నాయి).^[39]^[40] గ్రీకు భౌగోళిక శాస్త్రవేత్త స్ట్రాబో కూడా ఈ ప్రాంతం నుండి ఉప్పు గురించి పేర్కొన్నాడు. అయితే, పురాతన రచయితలు డియోస్కోరైడ్స్, అపిసియస్, అరియన్, సినేసియస్ మరియు అమిడాకు చెందిన ఏటియస్ ఈ ఉప్పును వంట కోసం ఉపయోగించగల స్పష్టమైన స్ఫటికాలుగా మరియు ప్రాథమికంగా రాక్ సాల్ట్ గా వర్ణించారు.^[41] Hammoniacus sal అనేది ప్లిని రచనలలో కనిపిస్తుంది,^[42] అయితే ఈ పదం ఆధునిక సాల్ అమ్మోనియాక్ (అమ్మోనియం క్లోరైడ్) కు సమానమో కాదో తెలియదు.(Chisholm, 1911, p. 861)^[43]^[44]

బ్యాక్టీరియా ద్వారా మూత్రం కిణ్వ ప్రక్రియ (fermentation) అమ్మోనియా ద్రావణాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది; అందువల్ల కిణ్వం చెందిన మూత్రాన్ని శాస్త్రీయ పురాతన కాలంలో బట్టలు మరియు దుస్తులను ఉతకడానికి, టానింగ్ తయారీలో చర్మం నుండి వెంట్రుకలను తొలగించడానికి, బట్టలకు రంగు వేయడంలో మోర్డాంట్ (mordant) గా మరియు ఇనుము నుండి తుప్పును తొలగించడానికి ఉపయోగించేవారు.^[45] దీనిని పురాతన రోమ్‌లో దంతవైద్యులు పళ్ళు కడగడానికి కూడా ఉపయోగించేవారు.^[46]^[47]^[48]

సాల్ అమ్మోనియాక్ (نشادر, nushadir) రూపంలో, అమ్మోనియా మధ్యయుగ ఇస్లాంలో రసవాదం మరియు రసాయన శాస్త్రానికి ముఖ్యమైనది. ఇది 9వ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన మరియు జాబిర్ ఇబ్న్ హయ్యాన్‌కు ఆపాదించబడిన 'బుక్ ఆఫ్ స్టోన్స్'లో పేర్కొనబడింది.^[49] ఇది 13వ శతాబ్దపు యూరోపియన్ రసవాదులకు కూడా ముఖ్యమైనది, ఆల్బెర్టస్ మాగ్నస్ దీనిని పేర్కొన్నారు.(Chisholm, 1911, p. 861) ఇది మధ్య యుగాలలో కూరగాయల రంగుల రంగును మార్చడానికి కిణ్వం చెందిన మూత్రం రూపంలో రంగులు వేసేవారికి కూడా ఉపయోగపడింది. 15వ శతాబ్దంలో, బాసిలియస్ వాలెంటినస్ సాల్ అమ్మోనియాక్ పై క్షారాల చర్య ద్వారా అమ్మోనియాను పొందవచ్చని చూపించాడు.^[50] తరువాతి కాలంలో, ఎద్దుల గిట్టలు మరియు కొమ్ములను స్వేదనం చేయడం ద్వారా మరియు ఫలితంగా వచ్చిన కార్బోనేట్‌ను హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంతో తటస్థీకరించడం ద్వారా సాల్ అమ్మోనియాక్ పొందినప్పుడు, 'స్పిరిట్ ఆఫ్ హార్ట్‌షార్న్' అనే పేరు అమ్మోనియాకు వర్తించబడింది.(Chisholm, 1911, p. 861)^[51]

వాయు అమ్మోనియాను మొదట జోసెఫ్ బ్లాక్ 1756లో సాల్ అమ్మోనియాక్ (అమ్మోనియం క్లోరైడ్) ను కాల్సిన్డ్ మెగ్నీషియా (మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్) తో చర్య జరపడం ద్వారా వేరు చేశారు.^[52]^[53] దీనిని 1767లో పీటర్ వౌల్ఫ్,^[54]^[55] 1770లో కార్ల్ విల్హెల్మ్ షీలే^[56] మరియు 1773లో జోసెఫ్ ప్రీస్ట్లీ మళ్ళీ వేరు చేశారు మరియు ఆయన దీనిని 'ఆల్కలీన్ ఎయిర్' అని పిలిచారు.(Chisholm, 1911, p. 861)^[57] పదకొండు సంవత్సరాల తర్వాత 1785లో, క్లాడ్ లూయిస్ బెర్థోలెట్ దాని కూర్పును నిర్ధారించారు.^[58](Chisholm, 1911, p. 861)

గాలిలోని నైట్రోజన్ (మరియు హైడ్రోజన్) నుండి అమ్మోనియాను ఉత్పత్తి చేసే విధానాన్ని ఫ్రిట్జ్ హేబర్ మరియు రాబర్ట్ లెరోసిగ్నోల్ కనుగొన్నారు. దీనికి సంబంధించిన పేటెంట్ 1909లో సమర్పించబడింది (USPTO సంఖ్య 1,202,995) మరియు 1916లో మంజూరైంది. తదనంతరం, కార్ల్ బాష్ అమ్మోనియా ఉత్పత్తికి పారిశ్రామిక పద్ధతిని (హేబర్-బాష్ ప్రక్రియ) అభివృద్ధి చేశారు. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో జర్మనీలో ఇది మొదటిసారిగా పారిశ్రామిక స్థాయిలో ఉపయోగించబడింది. అప్పట్లో మిత్రరాజ్యాల దిగ్బంధనం కారణంగా చిలీ నుండి నైట్రేట్ల సరఫరా నిలిచిపోయింది. యుద్ధ ప్రయత్నాలను కొనసాగించడానికి పేలుడు పదార్థాల తయారీలో ఈ అమ్మోనియాను ఉపయోగించారు.^[59] 1918లో ఫ్రిట్జ్ హేబర్‌కు "మూలకాల నుండి అమ్మోనియా సంశ్లేషణ చేసినందుకు" రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతి లభించింది.

సహజ వాయువు అందుబాటులోకి రాకముందు, అమ్మోనియా ఉత్పత్తికి అవసరమైన హైడ్రోజన్‌ను నీటి విద్యుద్విశ్లేషణ (electrolysis) ద్వారా లేదా క్లోరాల్కలీ ప్రక్రియను ఉపయోగించి తయారు చేసేవారు.

20వ శతాబ్దంలో ఉక్కు పరిశ్రమ ఆవిర్భావంతో, కోకింగ్ బొగ్గు ఉత్పత్తిలో అమ్మోనియా ఒక ఉపఉత్పత్తిగా మారింది.

ఉపయోగాలు

ఎరువులు

అమెరికాలో 2019 నాటికి, సుమారు 88% అమ్మోనియాను దాని లవణాలుగా, ద్రావణాలుగా లేదా అన్‌హైడ్రస్ (నీరు లేని) రూపంలో ఎరువులుగా ఉపయోగించారు.^[60] నేలలో వేసినప్పుడు, ఇది మొక్కజొన్న మరియు గోధుమ వంటి పంటల దిగుబడిని పెంచడానికి సహాయపడుతుంది.^[61] అమెరికాలో ఉపయోగించే వ్యవసాయ నైట్రోజన్‌లో 30% అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా రూపంలోనే ఉంటుంది, ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం 110 మిలియన్ టన్నుల అమ్మోనియాను ఉపయోగిస్తున్నారు.^[62] 16% నుండి 25% వరకు గాఢత కలిగిన అమ్మోనియా ద్రావణాలను పారిశ్రామిక కిణ్వ ప్రక్రియ (fermentation) పరిశ్రమలో సూక్ష్మజీవులకు నైట్రోజన్ వనరుగా మరియు కిణ్వ ప్రక్రియ సమయంలో pHని సర్దుబాటు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.^[63] ఆఫ్రికా దేశాలు ఎరువుల దిగుమతులపై తమ ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవడానికి పునరుత్పాదక అమ్మోనియాను ఉత్పత్తి చేసే సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించుకోవాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి.^[64]^[65]^[66]

రిఫ్రిజిరేషన్–R717

అమ్మోనియా యొక్క బాష్పీభవన లక్షణాల కారణంగా, ఇది ఒక ఉపయోగకరమైన రిఫ్రిజిరెంట్ (శీతలీకరణి). క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్ల (ఫ్రియాన్లు) ప్రాచుర్యానికి ముందు ఇది సాధారణంగా ఉపయోగించబడేది. అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా దాని అధిక శక్తి మార్పిడి సామర్థ్యం (energy efficiency) మరియు తక్కువ ఖర్చు కారణంగా పారిశ్రామిక రిఫ్రిజిరేషన్ అప్లికేషన్లలో మరియు హాకీ రింక్‌లలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది విషపూరితమైనది కావడం మరియు తుప్పును నిరోధించే భాగాలు అవసరమవ్వడం దీని ప్రతికూలతలు, ఇది దీనిని గృహ మరియు చిన్న-స్థాయి వినియోగానికి పరిమితం చేస్తుంది. ఆధునిక ఆవిరి-సంపీడన రిఫ్రిజిరేషన్ (vapour-compression refrigeration)లో దీని ఉపయోగంతో పాటు, అబ్సార్ప్షన్ రిఫ్రిజిరేటర్లలో హైడ్రోజన్ మరియు నీటితో కలిపి మిశ్రమంగా కూడా ఉపయోగిస్తారు. భూఉష్ణ విద్యుత్ ప్లాంట్లకు ప్రాముఖ్యత పెరుగుతున్న కలీనా చక్రం (Kalina cycle), అమ్మోనియా-నీటి మిశ్రమం యొక్క విస్తృత మరిగే పరిధిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం (ISS)లో అంతర్గత ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించడానికి మరియు ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడిన ప్రయోగాలను నిర్వహించడానికి ఉపయోగించే లూప్‌లలో అమ్మోనియా కూలెంట్ ఉపయోగించబడుతుంది.^[67]^[68] ఈ ప్రక్రియ అంతటా ద్రవ రూపంలో ఉండటానికి అమ్మోనియా తగినంత పీడనం వద్ద ఉంటుంది. సింగిల్-ఫేజ్ అమ్మోనియా కూలింగ్ సిస్టమ్‌లు ప్రతి సోలార్ అర్రే జతలోని పవర్ ఎలక్ట్రానిక్స్‌కు కూడా సేవలు అందిస్తాయి.

వదిలివేయబడిన CFCలు మరియు HFCలు శక్తివంతమైన మరియు స్థిరమైన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులని కనుగొనడంతో, రిఫ్రిజిరెంట్‌గా అమ్మోనియా యొక్క సంభావ్య ప్రాముఖ్యత పెరిగింది.^[69]

ఆహార ఉత్పత్తుల కోసం యాంటీమైక్రోబయల్ ఏజెంట్

1895లోనే, అమ్మోనియా 'బలమైన యాంటిసెప్టిక్' అని తెలిసింది; బీఫ్ టీ (బ్రోత్)ను నిల్వ చేయడానికి లీటరుకు 1.4 గ్రాముల అమ్మోనియా అవసరమవుతుంది.^[70] ఒక అధ్యయనంలో, అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా మూడు రకాల జంతువుల మేతలలో 99.999% జూనోటిక్ బ్యాక్టీరియాను నాశనం చేసింది, కానీ సైలేజ్లో కాదు.^[71]^[72] అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా ప్రస్తుతం గోమాంసం (beef) యొక్క సూక్ష్మజీవుల కలుషితాన్ని తగ్గించడానికి లేదా తొలగించడానికి వాణిజ్యపరంగా ఉపయోగించబడుతోంది.^[73]^[74] గోమాంస పరిశ్రమలో లీన్ ఫైన్లీ టెక్స్‌చర్డ్ బీఫ్ (ప్రజాదరణ పొందిన 'పింక్ స్లైమ్')ను కొవ్వు కలిగిన గోమాంస ముక్కల (సుమారు 50–70% కొవ్వు) నుండి వేడి మరియు సెంట్రిఫ్యూగేషన్ ద్వారా కొవ్వును తొలగించి, ఆపై E. coliని చంపడానికి అమ్మోనియాతో శుద్ధి చేస్తారు. ఈ చికిత్స E. coliని గుర్తించలేని స్థాయికి తగ్గిస్తుందని కనుగొన్న అధ్యయనం ఆధారంగా, US వ్యవసాయ శాఖ ఈ ప్రక్రియను సమర్థవంతమైనదిగా మరియు సురక్షితమైనదిగా ప్రకటించింది.^[75] ఈ ప్రక్రియపై భద్రతాపరమైన ఆందోళనలు ఉన్నాయి, అలాగే అమ్మోనియాతో శుద్ధి చేసిన గోమాంసం యొక్క రుచి మరియు వాసన గురించి వినియోగదారుల నుండి ఫిర్యాదులు ఉన్నాయి.^[76]

ఇంధనం

అమ్మోనియాను ఇంధనంగా ఉపయోగించారు, మరియు ఇది శిలాజ ఇంధనాలు మరియు హైడ్రోజన్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా, ముఖ్యంగా సముద్ర రవాణాలో ప్రతిపాదించబడింది. దాని స్వంత ఆవిరి పీడనం వద్ద సాధారణ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవంగా ఉండటం మరియు అధిక వాల్యూమెట్రిక్ మరియు గ్రావిమెట్రిక్ శక్తి సాంద్రతను కలిగి ఉండటం వల్ల, అమ్మోనియాను హైడ్రోజన్‌కు తగిన వాహకంగా పరిగణిస్తారు,^[77] మరియు ఇది ద్రవ హైడ్రోజన్ యొక్క ప్రత్యక్ష రవాణా కంటే చౌకగా ఉండవచ్చు.^[78]

హైడ్రోజన్‌తో పోలిస్తే, అమ్మోనియాను నిల్వ చేయడం సులభం. ఇంధనంగా హైడ్రోజన్తో పోలిస్తే, అమ్మోనియా చాలా ఎక్కువ శక్తి సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది, మరియు దీనిని హైడ్రోజన్ కంటే చాలా తక్కువ ఖర్చుతో ఉత్పత్తి చేయవచ్చు, నిల్వ చేయవచ్చు మరియు పంపిణీ చేయవచ్చు, ఎందుకంటే హైడ్రోజన్‌ను కంప్రెస్డ్ రూపంలో లేదా క్రయోజెనిక్ ద్రవంగా ఉంచాలి.^[79]^[80] ద్రవ అమ్మోనియా యొక్క ముడి శక్తి సాంద్రత 11.5 MJ/L,^[79] ఇది డీజిల్లో మూడవ వంతు ఉంటుంది. అమ్మోనియాను హైడ్రోజన్ ఫ్యూయల్ సెల్‌లకు శక్తినివ్వడానికి తిరిగి హైడ్రోజన్‌గా మార్చవచ్చు, లేదా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులను విడుదల చేయని సమర్థవంతమైన శక్తి వనరులను అందించడానికి అధిక-ఉష్ణోగ్రత సాలిడ్ ఆక్సైడ్ ఫ్యూయల్ సెల్లలో నేరుగా ఉపయోగించవచ్చు.^[81]^[82] అమ్మోనియా నుండి హైడ్రోజన్ మార్పిడిని సోడియం అమైడ్ ప్రక్రియ^[83] ద్వారా లేదా ఘన ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించి అమ్మోనియా యొక్క ఉత్ప్రేరక వియోగం ద్వారా సాధించవచ్చు.^[84]

అమ్మోనియా ఉత్పత్తి ప్రస్తుతం ప్రపంచ ఉద్గారాలలో 1.8% సృష్టిస్తోంది. 'గ్రీన్ అమ్మోనియా' అనేది గ్రీన్ హైడ్రోజన్ (పునరుత్పాదక శక్తి నుండి విద్యుత్తుతో విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన హైడ్రోజన్) ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేయబడిన అమ్మోనియా, అయితే 'బ్లూ అమ్మోనియా' అనేది బ్లూ హైడ్రోజన్ (స్టీమ్ మీథేన్ రిఫార్మింగ్ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన హైడ్రోజన్) ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేయబడిన అమ్మోనియా, ఇక్కడ కార్బన్ డయాక్సైడ్ సంగ్రహించబడి నిల్వ చేయబడుతుంది.^[85] 2020లో ప్రపంచంలోనే మొదటిసారిగా, సౌదీ అరేబియా 40 మెట్రిక్ టన్నుల ద్రవ 'బ్లూ అమ్మోనియా'ను ఇంధనంగా ఉపయోగించడానికి జపాన్‌కు పంపింది.^[86] ఇది పెట్రోకెమికల్ పరిశ్రమల ద్వారా ఉపఉత్పత్తిగా ఉత్పత్తి చేయబడింది మరియు గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులను విడుదల చేయకుండా కాల్చవచ్చు. వాల్యూమ్ పరంగా దీని శక్తి సాంద్రత ద్రవ హైడ్రోజన్ కంటే దాదాపు రెట్టింపు ఉంటుంది. దీనిని తయారు చేసే ప్రక్రియను పూర్తిగా పునరుత్పాదక వనరుల ద్వారా స్కేల్ చేయగలిగితే, గ్రీన్ అమ్మోనియాను ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా, ఇది వాతావరణ మార్పులను నివారించడంలో పెద్ద మార్పును తీసుకురాగలదు.^[87]

ఓడలు మరియు సముద్ర రవాణా

గ్రీన్ అమ్మోనియాను భవిష్యత్తులో కంటైనర్ షిప్‌లతో సహా కొత్త ఓడలకు సంభావ్య ఇంధనంగా పరిగణిస్తారు. షిప్పింగ్ కోసం ఇంధన వనరుగా అమ్మోనియా వినియోగం పెరుగుతుందని భావిస్తున్నారు.^[88] 2050 నాటికి షిప్పింగ్ ఇంధన డిమాండ్‌లో సుమారు 45% అమ్మోనియా తీరుస్తుందని అంతర్జాతీయ ఇంధన సంస్థ (IEA) అంచనా వేసింది.^[89]

2020లో, DSME మరియు MAN ఎనర్జీ సొల్యూషన్స్ కంపెనీలు అమ్మోనియా ఆధారిత ఓడ నిర్మాణాన్ని ప్రకటించాయి, DSME 2025 నాటికి దీనిని వాణిజ్యీకరించాలని యోచిస్తోంది.^[90] విమానాల జెట్ ఇంజిన్ల కోసం సంభావ్య ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనంగా అమ్మోనియా వినియోగాన్ని కూడా అన్వేషిస్తున్నారు.^[91] అదనంగా, అమ్మోనియా ఇంధనాన్ని ఉపయోగించే సూపర్సోనిక్ ఏవియేషన్ కోసం హైబ్రిడ్ ఇంజిన్ కాన్ఫిగరేషన్లను పరిశోధించారు.^[92] కార్బన్ న్యూట్రాలిటీ వైపు తమ పరివర్తనను వేగవంతం చేయడానికి దేశీయ మరియు ఇతర ఆసియా యుటిలిటీలకు సహాయపడే ప్రయత్నాలలో భాగంగా, విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో అమ్మోనియా వినియోగాన్ని పెంచగల అమ్మోనియా కో-ఫైరింగ్ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయడానికి జపాన్ ఒక ప్రణాళికను అమలు చేస్తోంది.^[93] అక్టోబర్ 2021లో, మొదటి అంతర్జాతీయ ఫ్యూయల్ అమ్మోనియా కాన్ఫరెన్స్ (ICFA2021) జరిగింది.^[94]^[95]

జూన్ 2022లో, IHI కార్పొరేషన్ 2,000-కిలోవాట్-క్లాస్ గ్యాస్ టర్బైన్‌లో ద్రవ అమ్మోనియాను దహనం చేసేటప్పుడు గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులను 99% కంటే ఎక్కువ తగ్గించడంలో విజయం సాధించింది, తద్వారా నిజమైన -రహిత విద్యుత్ ఉత్పత్తిని సాధించింది.^[96] జూలై 2022లో, జపాన్, అమెరికా, ఆస్ట్రేలియా మరియు భారతదేశం యొక్క క్వాడ్ దేశాలు, భద్రతా సమూహం యొక్క మొదటి ఇంధన సమావేశంలో ఇంధనాలుగా స్వచ్ఛంగా మండే హైడ్రోజన్ మరియు అమ్మోనియా కోసం సాంకేతిక అభివృద్ధిని ప్రోత్సహించడానికి అంగీకరించాయి.^[97] అయితే, 2022 నాటికి, గణనీయమైన మొత్తంలో ఉత్పత్తి అవుతోంది.^[98] నైట్రస్ ఆక్సైడ్ కూడా ఒక సమస్య కావచ్చు, ఎందుకంటే ఇది "కార్బన్ డయాక్సైడ్ కంటే 300 రెట్లు ఎక్కువ గ్లోబల్ వార్మింగ్ పొటెన్షియల్ (GWP) కలిగి ఉన్నట్లు తెలిసిన గ్రీన్‌హౌస్ వాయువు".^[99]

వాహనాలు, విమానయానం మరియు అంతరిక్షం

అమ్మోనియాను వర్కింగ్ ఫ్లూయిడ్గా ఉపయోగించే అమ్మోనియా ఇంజిన్లు లేదా అమ్మోనియా మోటార్లను ప్రతిపాదించారు మరియు అప్పుడప్పుడు ఉపయోగించారు.^[100] దీని సూత్రం ఫైర్‌లెస్ లోకోమోటివ్లో ఉపయోగించే దానిని పోలి ఉంటుంది, కానీ ఆవిరి లేదా కంప్రెస్డ్ ఎయిర్‌కు బదులుగా అమ్మోనియాను వర్కింగ్ ఫ్లూయిడ్‌గా ఉపయోగిస్తారు. 19వ శతాబ్దంలో UKలో గోల్డ్స్‌వర్తీ గుర్నీ మరియు 1870లు మరియు 1880లలో న్యూ ఓర్లీన్స్‌లోని సెయింట్ చార్లెస్ స్ట్రీట్‌కార్ లైన్లో అమ్మోనియా ఇంజిన్లను ప్రయోగాత్మకంగా ఉపయోగించారు,^[101] మరియు రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో బెల్జియంలో బస్సులకు శక్తినివ్వడానికి అమ్మోనియాను ఉపయోగించారు.^[102]

అంతర్గత దహన యంత్రాల (internal combustion engines) కోసం శిలాజ ఇంధనానికి అమ్మోనియాను కొన్నిసార్లు ఆచరణాత్మక ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రతిపాదిస్తారు.^[102]^[103]^[104]^[105] అయితే, అమ్మోనియా యొక్క చాలా ఇరుకైన జ్వలన పరిధి (flammability range) కారణంగా ఇప్పటికే ఉన్న ఒట్టో సైకిల్ ఇంజిన్లలో దీనిని సులభంగా ఉపయోగించలేము. అయినప్పటికీ, అనేక పరీక్షలు నిర్వహించబడ్డాయి.^[106]^[107]^[108] దీని 120 యొక్క అధిక ఆక్టేన్ రేటింగ్^[109] మరియు తక్కువ జ్వాల ఉష్ణోగ్రత^[110] అధిక NOx ఉత్పత్తి జరిమానా లేకుండా అధిక కంప్రెషన్ నిష్పత్తులను ఉపయోగించడానికి అనుమతిస్తాయి. అమ్మోనియాలో కార్బన్ లేనందున, దాని దహనం కార్బన్ డయాక్సైడ్, కార్బన్ మోనాక్సైడ్, హైడ్రోకార్బన్లు లేదా మసిని ఉత్పత్తి చేయదు. అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరియు తగిన ఉత్ప్రేరకం సమక్షంలో, అమ్మోనియా దాని మూలకాలకు వియోగం చెందుతుంది.^[111] అమ్మోనియా వియోగం అనేది కొద్దిగా ఎండోథెర్మిక్ ప్రక్రియ, దీనికి 23 kJ/mol (5.5 kcal/mol) అమ్మోనియా అవసరమవుతుంది మరియు ఇది హైడ్రోజన్ మరియు నైట్రోజన్ వాయువును ఇస్తుంది.

రాకెట్ ఇంజిన్లకు కూడా అమ్మోనియా ఇంధనంగా ఉపయోగించబడింది. X-15 హైపర్సోనిక్ పరిశోధనా విమానానికి శక్తినిచ్చిన రియాక్షన్ మోటార్స్ XLR99 రాకెట్ ఇంజిన్ ద్రవ అమ్మోనియాను ఉపయోగించింది. ఇతర ఇంధనాల వలె శక్తివంతమైనది కాకపోయినప్పటికీ, ఇది పునర్వినియోగ రాకెట్ ఇంజిన్‌లో ఎటువంటి మసిని వదిలివేయలేదు, మరియు దాని సాంద్రత ఆక్సిడైజర్ అయిన ద్రవ ఆక్సిజన్ సాంద్రతతో సుమారుగా సరిపోలుతుంది, ఇది విమానం యొక్క డిజైన్‌ను సరళీకృతం చేసింది. ద్రవ అమ్మోనియా అనేది న్యూక్లియర్ థర్మల్ రాకెట్ ప్రొపెల్లెంట్‌గా ద్రవ హైడ్రోజన్‌కు ఆకర్షణీయమైన ప్రత్యామ్నాయం, ఇది పెరిగిన థ్రస్ట్‌ను (తగ్గిన ఇంధన సామర్థ్యం వద్ద) అందిస్తుంది.^[112]

విద్యుత్ కేంద్రాలు

ACWA పవర్ కంపెనీ మరియు నియోమ్ నగరం 2020లో గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మరియు అమ్మోనియా ప్లాంట్ నిర్మాణాన్ని ప్రకటించాయి.^[113]

ఇతర

వాయు ఉద్గారాల నివారణ

శిలాజ ఇంధనాల దహనం నుండి ను స్క్రబ్ చేయడానికి అమ్మోనియాను ఉపయోగిస్తారు, మరియు ఫలితంగా వచ్చే ఉత్పత్తిని ఎరువుగా ఉపయోగించడానికి అమ్మోనియం సల్ఫేట్గా మారుస్తారు. అమ్మోనియా డీజిల్ ఇంజిన్ల ద్వారా విడుదలయ్యే నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ () కాలుష్య కారకాలను తటస్థీకరిస్తుంది. SCR (సెలెక్టివ్ క్యాటలిటిక్ రిడక్షన్) అని పిలువబడే ఈ సాంకేతికత, వనాడియా-ఆధారిత ఉత్ప్రేరకంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.^[114]

ఫాస్జీన్ యొక్క వాయు చిందకాలను (gaseous spills) తగ్గించడానికి అమ్మోనియాను ఉపయోగించవచ్చు.^[115]

ఉద్దీపన (Stimulant)

^[116] స్మెల్లింగ్ సాల్ట్స్ (smelling salts) ద్వారా విడుదలయ్యే ఆవిరిగా అమ్మోనియా, శ్వాసకోశ ఉద్దీపనగా గణనీయమైన వినియోగాన్ని పొందింది. బిర్చ్ రిడక్షన్ (Birch reduction) ద్వారా మెథాంఫేటమిన్ అక్రమ తయారీలో అమ్మోనియా సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది.^[117] మెథాంఫేటమిన్ తయారీకి బిర్చ్ పద్ధతి ప్రమాదకరమైనది, ఎందుకంటే ఆల్కలీ లోహం మరియు ద్రవ అమ్మోనియా రెండూ అత్యంత చురుకైనవి, మరియు ద్రవ అమ్మోనియా ఉష్ణోగ్రత కారణంగా రియాక్టెంట్లను కలిపినప్పుడు అది పేలుడుతో కూడిన మరిగే స్థితికి చేరుకుంటుంది.^[118]

వస్త్ర పరిశ్రమ (Textile)

ద్రవ అమ్మోనియాను కాటన్ పదార్థాల చికిత్స కోసం ఉపయోగిస్తారు, ఇది ఆల్కలీలను ఉపయోగించి మెర్సరైజేషన్ (mercerisation) వంటి లక్షణాలను ఇస్తుంది. ముఖ్యంగా, ఉన్నిని ఉతకడానికి (prewashing) దీనిని ఉపయోగిస్తారు.^[119]

లిఫ్టింగ్ గ్యాస్ (Lifting gas)

ప్రామాణిక ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం వద్ద, అమ్మోనియా వాతావరణం కంటే తక్కువ సాంద్రతను కలిగి ఉంటుంది మరియు హైడ్రోజన్ లేదా హీలియం యొక్క లిఫ్టింగ్ శక్తిలో సుమారు 45–48% కలిగి ఉంటుంది. అమ్మోనియాను కొన్నిసార్లు బెలూన్లను నింపడానికి లిఫ్టింగ్ గ్యాస్గా ఉపయోగిస్తారు. దీని సాపేక్షంగా అధిక మరిగే స్థానం (హీలియం మరియు హైడ్రోజన్‌తో పోలిస్తే) కారణంగా, లిఫ్ట్‌ను తగ్గించడానికి మరియు బ్యాలస్ట్‌ను జోడించడానికి ఎయిర్‌షిప్లో అమ్మోనియాను రిఫ్రిజిరేట్ చేసి ద్రవీకరించవచ్చు (మరియు లిఫ్ట్‌ను పెంచడానికి మరియు బ్యాలస్ట్‌ను తగ్గించడానికి తిరిగి వాయువుగా మార్చవచ్చు).^[120]

ఫ్యూమింగ్ (Fuming)

ఇవి కూడా చూడండి: Ammonia fuming ఆర్ట్స్ & క్రాఫ్ట్స్ మరియు మిషన్-స్టైల్ ఫర్నిచర్‌లో క్వార్టర్‌సాన్ వైట్ ఓక్‌ను ముదురు రంగులోకి మార్చడానికి అమ్మోనియాను ఉపయోగిస్తారు. అమ్మోనియా పొగలు చెక్కలోని సహజ టానిన్లతో చర్య జరిపి రంగు మారడానికి కారణమవుతాయి.^[121]

శుభ్రపరిచే ఏజెంట్ (Cleaning agent)

అమ్మోనియాను వివిధ శుభ్రపరిచే ఉత్పత్తులలో, ఉదాహరణకు విండెక్స్ (Windex) (2006 వరకు), అమ్మోనియా ద్రావణం రూపంలో ఒక పదార్ధంగా ఉపయోగిస్తారు.

భద్రత (Safety)

^[122] US ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (OSHA) వాయు రూపంలో ఉండే అమ్మోనియాకు పర్యావరణ గాలిలో 15 నిమిషాల ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితిని 35 ppm (వాల్యూమ్ ద్వారా) మరియు 8 గంటల ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితిని 25 ppm (వాల్యూమ్ ద్వారా) గా నిర్ణయించింది.^[123] నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ (NIOSH) ఇటీవల IDLH (జీవితానికి లేదా ఆరోగ్యానికి తక్షణ ప్రమాదకరం, ఆరోగ్యవంతుడైన కార్మికుడు శాశ్వత ఆరోగ్య ప్రభావాలకు గురికాకుండా 30 నిమిషాల పాటు బహిర్గతం కాగల స్థాయి) ను 500 నుండి 300 ppmకి తగ్గించింది. ఇతర సంస్థలు వేర్వేరు ఎక్స్‌పోజర్ స్థాయిలను కలిగి ఉన్నాయి. US నేవీ ప్రమాణాలు [US బ్యూరో ఆఫ్ షిప్స్ 1962] గరిష్ట అనుమతించదగిన సాంద్రతలు (MACs): నిరంతర ఎక్స్‌పోజర్ (60 రోజులు) కోసం 25 ppm; 1 గంట ఎక్స్‌పోజర్ కోసం 400 ppm.^[124]

అమ్మోనియా ఒక చికాకు కలిగించే పదార్థం మరియు సాంద్రత పెరిగేకొద్దీ చికాకు పెరుగుతుంది; అనుమతించదగిన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితి 25 ppm, మరియు వాల్యూమ్ ద్వారా 500 ppm కంటే ఎక్కువ ఉంటే ప్రాణాంతకం.^[125]

అమ్మోనియా ఆవిరి పదునైన, చికాకు కలిగించే, ఘాటైన వాసనను కలిగి ఉంటుంది, ఇది ప్రమాదకరమైన ఎక్స్‌పోజర్‌కు హెచ్చరికగా పనిచేస్తుంది. సగటు వాసన థ్రెషోల్డ్ 5 ppm, ఇది ఏదైనా ప్రమాదం లేదా నష్టం కంటే చాలా తక్కువ. వాయు రూపంలో ఉండే అమ్మోనియా యొక్క చాలా ఎక్కువ సాంద్రతలకు గురికావడం వల్ల ఊపిరితిత్తుల దెబ్బతినడం మరియు మరణం సంభవించవచ్చు.^[123] అమ్మోనియాను USలో మండే స్వభావం లేని వాయువుగా నియంత్రిస్తారు, కానీ ఇది పీల్చడం ద్వారా విషపూరితమైన పదార్థం యొక్క నిర్వచనానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది మరియు 3500 gal కంటే ఎక్కువ పరిమాణంలో రవాణా చేసినప్పుడు ప్రమాదకర భద్రతా అనుమతి అవసరం.^[126]

విషపూరితం (Toxicity)

అమ్మోనియా ద్రావణాల విషపూరితం సాధారణంగా మానవులకు మరియు ఇతర క్షీరదాలకు సమస్యలను కలిగించదు, ఎందుకంటే అవి రక్తప్రవాహంలో అమ్మోనియా పేరుకుపోకుండా నిరోధించే జీవక్రియ మార్గాలను కలిగి ఉంటాయి. అమ్మోనియా కార్బమోయిల్ ఫాస్ఫేట్ సింథటేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా కార్బమోయిల్ ఫాస్ఫేట్గా మార్చబడుతుంది మరియు తర్వాత యూరియా చక్రంలోకి ప్రవేశిస్తుంది, అక్కడ అది అమినో ఆమ్లాలుగా చేర్చబడుతుంది లేదా యూరియాగా విసర్జించబడుతుంది.^[127]

చేపలు మరియు ఉభయచరాలు ఈ అంతర్గత నిర్విషీకరణ యంత్రాంగాన్ని కలిగి ఉండవు, ఎందుకంటే అవి సాధారణంగా అమ్మోనియాను నేరుగా చుట్టుపక్కల నీటిలోకి తొలగిస్తాయి. ఫలితంగా, అవి పెరిగిన పర్యావరణ సాంద్రతలకు చాలా సున్నితంగా ఉంటాయి: నీటిలో తక్కువ స్థాయిలు కూడా విసర్జనను అడ్డుకోగలవు మరియు విషపూరిత చేరికకు దారితీస్తాయి. ఈ కారణంగా, జల పర్యావరణాలలో అమ్మోనియా పర్యావరణానికి ప్రమాదకరమైనదిగా వర్గీకరించబడింది. వాతావరణ అమ్మోనియా సూక్ష్మ కణ పదార్థం (fine particulate matter) ఏర్పడటంలో కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.^[128]

అమ్మోనియా పొగాకు పొగలో కూడా ఒక అంశం.^[129]

కోకింగ్ వ్యర్థ జలాలు (Coking wastewater)

బొగ్గు నుండి కోక్ ఉత్పత్తిలో ద్రవ ఉప-ఉత్పత్తిగా, కోకింగ్ వ్యర్థ జల ప్రవాహాలలో అమ్మోనియా ఉంటుంది.^[130] కొన్ని సందర్భాల్లో, అమ్మోనియా సముద్ర పర్యావరణంలోకి విడుదల చేయబడుతుంది, అక్కడ అది కాలుష్య కారకంగా పనిచేస్తుంది. దక్షిణ ఆస్ట్రేలియాలోని వైల్లా స్టీల్‌వర్క్స్ (Whyalla Steelworks) సముద్రపు నీటిలోకి అమ్మోనియాను విడుదల చేసే కోక్-ఉత్పత్తి సౌకర్యానికి ఒక ఉదాహరణ.^[131]

ఆక్వాకల్చర్ (Aquaculture)

అమ్మోనియా విషపూరితం చేపల పెంపక కేంద్రాలలో వివరించలేని నష్టాలకు ఒక కారణమని నమ్ముతారు. అదనపు అమ్మోనియా పేరుకుపోయి జీవక్రియలో మార్పుకు లేదా బహిర్గతమైన జీవి యొక్క శరీర pH పెరగడానికి కారణం కావచ్చు. చేప జాతుల మధ్య సహనం మారుతూ ఉంటుంది.^[132] తక్కువ సాంద్రత వద్ద, సుమారు 0.05 mg/L, అయాన్ కాని అమ్మోనియా చేప జాతులకు హానికరం మరియు ఇది పేలవమైన పెరుగుదల మరియు ఫీడ్ మార్పిడి రేట్లు, తగ్గిన సంతానోత్పత్తి మరియు సారవంతతకు దారితీస్తుంది మరియు ఒత్తిడిని మరియు బ్యాక్టీరియా ఇన్ఫెక్షన్లు మరియు వ్యాధులకు గురయ్యే అవకాశాన్ని పెంచుతుంది.^[133] అదనపు అమ్మోనియాకు గురైనప్పుడు, చేపలు సమతుల్యతను కోల్పోవడం, హైపర్-ఎక్సైటబిలిటీ, పెరిగిన శ్వాసకోశ చర్య మరియు ఆక్సిజన్ తీసుకోవడం మరియు పెరిగిన హృదయ స్పందన రేటును అనుభవించవచ్చు.^[132] 2.0 mg/L కంటే ఎక్కువ సాంద్రత వద్ద, అమ్మోనియా మొప్పలు మరియు కణజాల నష్టం, తీవ్రమైన అలసట, మూర్ఛలు, కోమా మరియు మరణానికి కారణమవుతుంది.^[132]^[134] వివిధ చేప జాతులకు ప్రాణాంతక సాంద్రత 0.2 నుండి 2.0 mg/L వరకు ఉంటుందని ప్రయోగాలు చూపించాయి.^[134]

శీతాకాలంలో, ఆక్వాకల్చర్ స్టాక్‌కు తక్కువ ఫీడ్ అందించినప్పుడు, అమ్మోనియా స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. తక్కువ పరిసర ఉష్ణోగ్రతలు ఆల్గల్ కిరణజన్య సంయోగక్రియ రేటును తగ్గిస్తాయి, కాబట్టి ప్రస్తుతం ఉన్న ఆల్గే ద్వారా తక్కువ అమ్మోనియా తొలగించబడుతుంది. ఆక్వాకల్చర్ పర్యావరణంలో, ముఖ్యంగా పెద్ద ఎత్తున, పెరిగిన అమ్మోనియా స్థాయిలకు వేగంగా పనిచేసే పరిష్కారం లేదు. పెంపకం చేపలకు హానిని తగ్గించడానికి దిద్దుబాటు కంటే నివారణ సిఫార్సు చేయబడింది^[134] మరియు బహిరంగ నీటి వ్యవస్థలలో, చుట్టుపక్కల పర్యావరణానికి కూడా.

నిల్వ సమాచారం (Storage information)

ప్రొపేన్ మాదిరిగానే, అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా వాతావరణ పీడనం వద్ద గది ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువ వద్ద మరిగిపోతుంది. ద్రవాన్ని కలిగి ఉండటానికి 250 psi సామర్థ్యం గల నిల్వ పాత్ర అనుకూలంగా ఉంటుంది.^[135] కార్బన్ లేదా స్టెయిన్‌లెస్ స్టీల్ నిల్వ పాత్రలు అవసరమయ్యే అనేక విభిన్న పారిశ్రామిక అనువర్తనాల్లో అమ్మోనియా ఉపయోగించబడుతుంది. కనీసం 0.2% బరువున్న నీటి కంటెంట్ ఉన్న అమ్మోనియా కార్బన్ స్టీల్‌కు తినివేయునది కాదు. కార్బన్ స్టీల్ నిర్మాణ నిల్వ ట్యాంకులు 0.2% బరువు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ నీటితో 50 సంవత్సరాల కంటే ఎక్కువ కాలం సేవలో ఉండగలవు.^[136] అమ్మోనియం సమ్మేళనాలు క్షారాలతో (ఉద్దేశించిన మరియు నియంత్రిత చర్యలో తప్ప) సంబంధంలోకి రాకుండా చూడాలని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు, ఎందుకంటే ప్రమాదకరమైన పరిమాణంలో అమ్మోనియా వాయువు విడుదల కావచ్చు.

ప్రయోగశాల (Laboratory)

అమ్మోనియా ద్రావణాల ప్రమాదాలు సాంద్రతపై ఆధారపడి ఉంటాయి: 'పలచని' (dilute) అమ్మోనియా ద్రావణాలు సాధారణంగా బరువు ద్వారా 5–10% (< 5.62 mol/L); 'సాంద్రీకృత' (concentrated) ద్రావణాలు సాధారణంగా బరువు ద్వారా >25% వద్ద తయారు చేయబడతాయి. 25% (బరువు ద్వారా) ద్రావణం 0.907 g/cm³ సాంద్రతను కలిగి ఉంటుంది, మరియు తక్కువ సాంద్రత కలిగిన ద్రావణం మరింత సాంద్రీకృతమై ఉంటుంది. అమ్మోనియా ద్రావణాల యూరోపియన్ యూనియన్ వర్గీకరణ పట్టికలో ఇవ్వబడింది.

సాంద్రత బరువు ద్వారా (w/w)	మోలారిటీ	సాంద్రత ద్రవ్యరాశి/పరిమాణం (w/v)	H-పదబంధాలు
5–10%	2.87–5.62 mol/L	48.9–95.7 g/L	314
10–25%	5.62–13.29 mol/L	95.7–226.3 g/L	400
>25%	>13.29 mol/L	>226.3 g/L	411

సాంద్రీకృత అమ్మోనియా ద్రావణాల నుండి వచ్చే అమ్మోనియా ఆవిరి కళ్ళు మరియు శ్వాసనాళంకు తీవ్రమైన చికాకు కలిగిస్తుంది, మరియు ఈ ద్రావణాలను ఫ్యూమ్ హుడ్లో మాత్రమే నిర్వహించాలని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. సంతృప్త ('0.880'–చూడండి #Properties) ద్రావణాలు వేడి వాతావరణంలో మూసివున్న సీసా లోపల గణనీయమైన పీడనాన్ని అభివృద్ధి చేయగలవు, మరియు సీసాను జాగ్రత్తగా తెరవాలని కూడా నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. 25% ('0.900') ద్రావణాలకు ఇది సాధారణంగా సమస్య కాదు.

అమ్మోనియా ద్రావణాలను హాలోజన్లతో కలపకూడదని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు, ఎందుకంటే విషపూరితమైన మరియు/లేదా పేలుడు ఉత్పత్తులు ఏర్పడతాయి. అమ్మోనియా ద్రావణాలు వెండి, పాదరసం లేదా అయోడైడ్ లవణాలతో ఎక్కువ కాలం సంబంధంలో ఉండటం వల్ల కూడా పేలుడు ఉత్పత్తులకు దారితీయవచ్చని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు: ఇటువంటి మిశ్రమాలు తరచుగా గుణాత్మక అకర్బన విశ్లేషణలో ఏర్పడతాయి, మరియు పరీక్ష పూర్తయిన తర్వాత పారవేసే ముందు దానిని స్వల్పంగా ఆమ్లీకరించాలి కానీ సాంద్రీకరించకూడదు (<6% w/v).

అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా (వాయువు లేదా ద్రవం) యొక్క ప్రయోగశాల ఉపయోగం

అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా విషపూరితమైనది (T) మరియు పర్యావరణానికి ప్రమాదకరమైనది (N) గా వర్గీకరించబడింది. వాయువు మండే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది (స్వయం-ప్రజ్వలన ఉష్ణోగ్రత: 651 °C) మరియు గాలితో పేలుడు మిశ్రమాలను (16–25%) ఏర్పరుస్తుంది. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో అనుమతించదగిన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితి (PEL) 50 ppm (35 mg/m³), అయితే IDLH సాంద్రత 300 ppm వద్ద అంచనా వేయబడింది. అమ్మోనియాకు పదేపదే గురికావడం వల్ల వాయువు వాసన పట్ల సున్నితత్వం తగ్గుతుంది: సాధారణంగా వాసన 50 ppm కంటే తక్కువ సాంద్రత వద్ద గుర్తించదగినది, కానీ సున్నితత్వం కోల్పోయిన వ్యక్తులు 100 ppm సాంద్రత వద్ద కూడా దానిని గుర్తించలేకపోవచ్చు. అన్‌హైడ్రస్ అమ్మోనియా రాగి- మరియు జింక్-కలిగిన మిశ్రమ లోహాలను తినివేస్తుంది, దీనివల్ల ఇత్తడి ఫిట్టింగ్‌లు వాయువును నిర్వహించడానికి తగినవి కావు. ద్రవ అమ్మోనియా రబ్బరు మరియు కొన్ని ప్లాస్టిక్‌లను కూడా దాడి చేయగలదు.

అమ్మోనియా హాలోజన్లతో హింసాత్మకంగా చర్య జరుపుతుంది. అమ్మోనియా అయోడిన్తో సంబంధంలోకి వచ్చినప్పుడు నైట్రోజన్ ట్రైఅయోడైడ్, ఒక ప్రాథమిక అధిక పేలుడు పదార్థం, ఏర్పడుతుంది. అమ్మోనియా ఇథిలీన్ ఆక్సైడ్ యొక్క పేలుడు పాలిమరైజేషన్కు కారణమవుతుంది. ఇది బంగారం, వెండి, పాదరసం, జర్మనియం లేదా టెల్లూరియం సమ్మేళనాలతో మరియు స్టిబైన్తో పేలుడు ఫుల్మినేటింగ్ సమ్మేళనాలను కూడా ఏర్పరుస్తుంది. ఎసిటాల్డిహైడ్, హైపోక్లోరైట్ ద్రావణాలు, పొటాషియం ఫెర్రిసైయనైడ్ మరియు పెరాక్సైడ్లతో కూడా హింసాత్మక చర్యలు నివేదించబడ్డాయి.

ఉత్పత్తి (Production)

ప్రధాన వ్యాసం: Ammonia production

అమ్మోనియా ఏదైనా అకర్బన రసాయనంలో అత్యధిక ఉత్పత్తి రేట్లలో ఒకటి కలిగి ఉంది. ఉత్పత్తిని కొన్నిసార్లు "స్థిర నైట్రోజన్" పరంగా వ్యక్తీకరిస్తారు. 2020లో ప్రపంచ ఉత్పత్తి 160 మిలియన్ టన్నులుగా (147 టన్నుల స్థిర నైట్రోజన్) అంచనా వేయబడింది.^[137] చైనా అందులో 26.5% వాటాను కలిగి ఉంది, ఆ తర్వాత రష్యా 11.0%, యునైటెడ్ స్టేట్స్ 9.5%, మరియు భారతదేశం 8.3% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.^[137]

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం ప్రారంభానికి ముందు, చాలా అమ్మోనియా నైట్రోజనస్ కూరగాయలు మరియు జంతు వ్యర్థ పదార్థాల డ్రై డిస్టిలేషన్^[138] ద్వారా పొందబడింది, ఇందులో ఒంటె పేడ కూడా ఉంది, ఇక్కడ అది హైడ్రోజన్‌తో నైట్రస్ ఆమ్లం మరియు నైట్రైట్ల తగ్గింపు ద్వారా స్వేదనం చేయబడింది; అదనంగా, ఇది బొగ్గు స్వేదనం ద్వారా, మరియు ఆల్కలీ హైడ్రాక్సైడ్ల ద్వారా అమ్మోనియం లవణాల వియోగం ద్వారా^[139] క్విక్‌లైమ్ వంటివి ఉత్పత్తి చేయబడింది:(Chisholm, 1911, p. 861) 2 [NH4]Cl + 2 CaO → CaCl2 + Ca(OH)2 + 2 NH3(g)

చిన్న తరహా ప్రయోగశాల సంశ్లేషణ కోసం, యూరియా మరియు కాల్షియం హైడ్రాక్సైడ్ లేదా సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ను వేడి చేయవచ్చు: (NH2)2CO + Ca(OH)2 → CaCO3 + 2 NH3

హేబర్-బోష్ (Haber–Bosch)

Haber–Bosch process

ఎలక్ట్రోకెమికల్ (Electrochemical)

అమ్మోనియా యొక్క ఎలక్ట్రోకెమికల్ సంశ్లేషణలో లిథియం నైట్రైడ్ యొక్క రిడక్టివ్ నిర్మాణం ఉంటుంది, దీనిని ప్రోటాన్ మూలాన్ని బట్టి అమ్మోనియాకు ప్రోటోనేటెడ్ చేయవచ్చు. ఈ రసాయన శాస్త్రం యొక్క మొదటి ఉపయోగం 1930లో నివేదించబడింది, ఇక్కడ ఇథనాల్‌లో లిథియం ద్రావణాలను 1000 బార్ వరకు పీడనం వద్ద అమ్మోనియాను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించారు, ఇథనాల్ ప్రోటాన్ మూలంగా పనిచేస్తుంది.^[140] నైట్రోజన్ తగ్గింపు చర్యకు ప్రోటాన్ బదిలీని మధ్యవర్తిత్వం చేయడమే కాకుండా, ఇథనాల్ బహుముఖ పాత్రను పోషిస్తుందని కనుగొనబడింది, ఇది ఎలక్ట్రోలైట్ పరివర్తనాలను ప్రభావితం చేస్తుంది మరియు ఘన ఎలక్ట్రోలైట్ ఇంటర్‌ఫేస్ ఏర్పడటానికి దోహదపడుతుంది, ఇది మొత్తం చర్య సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.^[141]^[142]

1994లో, సునెటో మరియు ఇతరులు టెట్రాహైడ్రోఫ్యూరాన్లో లిథియం ఎలక్ట్రోడిపాజిషన్‌ను ఉపయోగించి మరింత మితమైన పీడనం వద్ద సహేతుకమైన ఫారడే సామర్థ్యం (Faradaic efficiency) తో అమ్మోనియాను సంశ్లేషణ చేశారు.^[143] తదుపరి అధ్యయనాలు ఎలక్ట్రోకెమికల్ అమ్మోనియా సంశ్లేషణ కోసం ఇథనాల్-టెట్రాహైడ్రోఫ్యూరాన్ వ్యవస్థను మరింత అన్వేషించాయి.^[142]^[144]

2020లో, సాల్వెంట్-అజ్ఞాత గ్యాస్ డిఫ్యూజన్ ఎలక్ట్రోడ్ రియాక్టివ్ లిథియంకు నైట్రోజన్ రవాణాను మెరుగుపరుస్తుందని చూపబడింది. NH3 ఉత్పత్తి రేట్లు 30 ± 5 nmol/(s⋅cm²) వరకు మరియు ఫారడే సామర్థ్యాలు 47.5 ± 4% వరకు పరిసర ఉష్ణోగ్రత మరియు 1 బార్ పీడనం వద్ద సాధించబడ్డాయి.^[145]

2021లో, ఇథనాల్‌ను టెట్రాఆల్కైల్ ఫాస్ఫోనియం లవణంతో భర్తీ చేయవచ్చని నిరూపించబడింది.^[146] ఈ అధ్యయనం 0.5 బార్ హైడ్రోజన్ మరియు 19.5 బార్ నైట్రోజన్ పాక్షిక పీడనం వద్ద పరిసర ఉష్ణోగ్రత వద్ద 69 ± 1% ఫారడే సామర్థ్య ప్రయోగాలలో NH3 ఉత్పత్తి రేట్లు 53 ± 1 nmol/(s⋅cm²) గమనించింది.^[146] ఈ ఎలక్ట్రోకెమిస్ట్రీ ఆధారిత సాంకేతికత వాణిజ్య ఎరువులు మరియు ఇంధన ఉత్పత్తి కోసం అభివృద్ధి చేయబడుతోంది.^[147]^[148]

2022లో, అమ్మోనియాను లిథియం మధ్యవర్తిత్వ ప్రక్రియ ద్వారా నిరంతర-ప్రవాహ ఎలక్ట్రోలైజర్‌లో ఉత్పత్తి చేశారు, ఇది హైడ్రోజన్ వాయువును ప్రోటాన్ మూలంగా కూడా ప్రదర్శించింది. ఈ అధ్యయనం 1 బార్ మరియు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద −6 mA/cm² కరెంట్ సాంద్రత వద్ద 61 ± 1% ఫారడే సామర్థ్యంతో అమ్మోనియాను సంశ్లేషణ చేసింది.^[149]

జీవరసాయన శాస్త్రం మరియు వైద్యం (Biochemistry and medicine)

^[150] అమ్మోనియా జీవానికి అవసరం.^[151] ఉదాహరణకు, ఇది జీవానికి ప్రాథమిక నిర్మాణ యూనిట్లైన అమినో ఆమ్లాలు మరియు న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలు ఏర్పడటానికి అవసరం. అయితే అమ్మోనియా చాలా విషపూరితమైనది. కాబట్టి ప్రకృతి అమ్మోనియా కోసం వాహకాలను ఉపయోగిస్తుంది. కణం లోపల, గ్లుటామేట్ ఈ పాత్రను పోషిస్తుంది. రక్తప్రవాహంలో, గ్లుటామైన్ అమ్మోనియాకు మూలం.

కణ త్వచాలకు అవసరమైన ఇథనోలమైన్, ఇథనోలమైన్ అమ్మోనియా-లైయేజ్కు సబ్‌స్ట్రేట్, ఇది అమ్మోనియాను ఉత్పత్తి చేస్తుంది:^[152] H2NCH2CH2OH -> NH3 + CH3CHO

అమ్మోనియా జీవగోళం అంతటా జీవక్రియ వ్యర్థం మరియు జీవక్రియ ఇన్‌పుట్ రెండూ. ఇది జీవ వ్యవస్థలకు నైట్రోజన్ యొక్క ముఖ్యమైన మూలం. వాతావరణ నైట్రోజన్ సమృద్ధిగా ఉన్నప్పటికీ (భూమి వాతావరణంలో సుమారు 78% ఉంటుంది), కొద్దిమంది జీవులు మాత్రమే వాతావరణ నైట్రోజన్‌ను దాని డయాటోమిక్ రూపంలో, N2 వాయువుగా ఉపయోగించగలవు. అందువల్ల, ప్రోటీన్ యొక్క నిర్మాణ యూనిట్లైన అమినో ఆమ్లాల సంశ్లేషణకు నైట్రోజన్ ఫిక్సేషన్ అవసరం. కొన్ని మొక్కలు కుళ్ళిపోయే పదార్థాల ద్వారా నేలలో చేర్చబడిన అమ్మోనియా మరియు ఇతర నైట్రోజనస్ వ్యర్థాలపై ఆధారపడతాయి. మరికొన్ని, నైట్రోజన్-ఫిక్సింగ్ లెగ్యూమ్లు, వాతావరణ నైట్రోజన్ నుండి అమ్మోనియాను సృష్టించే రైజోబియా బ్యాక్టీరియాతో సహజీవన సంబంధాల నుండి ప్రయోజనం పొందుతాయి.^[153]

మానవులలో, అధిక సాంద్రత కలిగిన అమ్మోనియాను పీల్చడం ప్రాణాంతకం కావచ్చు. అమ్మోనియా స్వతహాగా న్యూరోటాక్సిక్ (నరాలకు విషపూరితం) కావడం వల్ల, దీనికి గురికావడం వల్ల తలనొప్పి, ఎడెమా (వాపు), జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం, మూర్ఛ మరియు కోమా వంటి సమస్యలు రావచ్చు.^[154]

బయోసింథసిస్ (జీవ సంశ్లేషణ)

ఇవి కూడా చూడండి: Diazotroph కొన్ని జీవులలో, నైట్రోజనేస్ అనే ఎంజైమ్ల ద్వారా వాతావరణ నైట్రోజన్ నుండి అమ్మోనియా ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఈ మొత్తం ప్రక్రియను నైట్రోజన్ ఫిక్సేషన్ (నత్రజని స్థాపన) అంటారు. జీవసంబంధమైన నైట్రోజన్ ఫిక్సేషన్ విధానాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి తీవ్రమైన కృషి జరుగుతోంది. ఈ ఎంజైమ్ యొక్క యాక్టివ్ సైట్ (క్రియాశీల కేంద్రం) యొక్క అసాధారణ నిర్మాణంపై శాస్త్రీయ ఆసక్తి ఉంది, ఇది Fe7MoS9 సముదాయంతో కూడి ఉంటుంది.^[155]

అమ్మోనియా అనేది గ్లుటామేట్ డీహైడ్రోజినేస్ 1 వంటి ఎంజైమ్‌ల ద్వారా ఉత్ప్రేరకపరచబడే అమినో యాసిడ్ డీఅమినేషన్ యొక్క జీవక్రియ ఉత్పత్తి కూడా. జలచరాలలో అమ్మోనియా విసర్జన సాధారణం. మానవులలో, ఇది కాలేయం ద్వారా త్వరగా యూరియాగా మార్చబడుతుంది, ఇది తక్కువ విషపూరితమైనది మరియు తక్కువ క్షారగుణం కలిగి ఉంటుంది. ఈ యూరియా మూత్రం యొక్క పొడి బరువులో ప్రధాన భాగం. చాలా సరీసృపాలు, పక్షులు, కీటకాలు మరియు నత్తలు యూరిక్ యాసిడ్ను నత్రజని వ్యర్థంగా విసర్జిస్తాయి.

శరీరధర్మ శాస్త్రం

అమ్మోనియా జంతువుల సాధారణ మరియు అసాధారణ శరీరధర్మ శాస్త్రంలో పాత్ర పోషిస్తుంది. ఇది సాధారణ అమినో యాసిడ్ జీవక్రియ ద్వారా బయోసింథసిస్ చేయబడుతుంది మరియు అధిక సాంద్రతలలో విషపూరితమైనది. కాలేయం అమ్మోనియాను యూరియా సైకిల్ అని పిలువబడే వరుస చర్యల ద్వారా యూరియాగా మారుస్తుంది. సిర్రోసిస్ వంటి కాలేయ పనిచేయకపోవడం వల్ల రక్తంలో అమ్మోనియా స్థాయిలు పెరగవచ్చు (హైపరామోనిమియా). అదేవిధంగా, ఆర్నిథిన్ ట్రాన్స్‌కార్బమైలేస్ వంటి యూరియా సైకిల్‌కు బాధ్యత వహించే ఎంజైమ్‌లలో లోపాలు హైపరామోనిమియాకు దారితీస్తాయి. హైపరామోనిమియా అనేది హెపాటిక్ ఎన్సెఫలోపతి యొక్క గందరగోళం మరియు కోమాకు, అలాగే యూరియా సైకిల్ లోపాలు మరియు ఆర్గానిక్ యాసిడూరియా ఉన్న వ్యక్తులలో సాధారణంగా కనిపించే నరాల వ్యాధులకు కారణమవుతుంది.^[156]

జంతువులలో సాధారణ ఆమ్ల/క్షార సమతుల్యతకు అమ్మోనియా ముఖ్యం. గ్లుటామైన్ నుండి అమ్మోనియం ఏర్పడిన తర్వాత, α-కెటోగ్లుటరేట్ విచ్ఛిన్నమై రెండు బైకార్బోనేట్ అయాన్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఇవి ఆహార ఆమ్లాలకు బఫర్‌లుగా పనిచేస్తాయి. అమ్మోనియం మూత్రంలో విసర్జించబడుతుంది, దీని ఫలితంగా నికర ఆమ్ల నష్టం జరుగుతుంది. అమ్మోనియా స్వయంగా మూత్రపిండ నాళాల గుండా వ్యాపించి, హైడ్రోజన్ అయాన్‌తో కలిసి, తద్వారా మరింత ఆమ్ల విసర్జనకు అనుమతిస్తుంది.^[157]

విసర్జన

ప్రధాన వ్యాసం: Excretion

అమ్మోనియం అయాన్లు జంతువులలో జీవక్రియ యొక్క విషపూరిత వ్యర్థ పదార్థాలు. చేపలు మరియు జలచర అకశేరుకాలలో, ఇది నేరుగా నీటిలోకి విసర్జించబడుతుంది. క్షీరదాలు, సొరచేపలు మరియు ఉభయచరాలలో, ఇది యూరియా సైకిల్లో యూరియాగా మార్చబడుతుంది, ఇది తక్కువ విషపూరితమైనది మరియు మరింత సమర్థవంతంగా నిల్వ చేయబడుతుంది. పక్షులు, సరీసృపాలు మరియు భూచర నత్తలలో, జీవక్రియ అమ్మోనియం యూరిక్ యాసిడ్గా మార్చబడుతుంది, ఇది ఘనరూపంలో ఉంటుంది మరియు తద్వారా కనిష్ట నీటి నష్టంతో విసర్జించబడుతుంది.^[158]

గ్రహాంతర ఉనికి

బృహస్పతి, శని, యురేనస్ మరియు నెప్ట్యూన్ వంటి భారీ గ్రహాల వాతావరణంలో అమ్మోనియా గుర్తించబడింది, దీనితో పాటు మీథేన్, హైడ్రోజన్ మరియు హీలియం వంటి ఇతర వాయువులు కూడా ఉన్నాయి. శని గ్రహం లోపలి భాగంలో గడ్డకట్టిన అమ్మోనియా స్పటికాలు ఉండవచ్చు.^[159]

అంతర్నక్షత్ర అంతరిక్షం

అంతర్నక్షత్ర అంతరిక్షంలో అమ్మోనియాను మొదటిసారిగా 1968లో, గెలాక్సీ కేంద్రం నుండి వెలువడే మైక్రోవేవ్ ఉద్గారాల ఆధారంగా గుర్తించారు.^[160] ఇలా గుర్తించబడిన మొదటి పాలీఅటామిక్ అణువు ఇదే. విస్తృత శ్రేణి ఉత్తేజితాలకు ఈ అణువు యొక్క సున్నితత్వం మరియు అనేక ప్రాంతాలలో దీనిని సులభంగా గమనించగలగడం వల్ల, మాలిక్యులర్ క్లౌడ్ల (అణు మేఘాల) అధ్యయనానికి అమ్మోనియా అత్యంత ముఖ్యమైన అణువులలో ఒకటిగా మారింది.^[161] అమ్మోనియా రేఖల సాపేక్ష తీవ్రతను ఉద్గార మాధ్యమం యొక్క ఉష్ణోగ్రతను కొలవడానికి ఉపయోగించవచ్చు.

అమ్మోనియా యొక్క కింది ఐసోటోపిక్ జాతులు గుర్తించబడ్డాయి: NH3, ^{15}NH3, NH2D, NHD2, మరియు ND3. మూడుసార్లు డ్యూటీరియేటెడ్ అమ్మోనియాను గుర్తించడం ఆశ్చర్యకరంగా పరిగణించబడింది, ఎందుకంటే డ్యూటీరియం సాపేక్షంగా అరుదు. తక్కువ ఉష్ణోగ్రత పరిస్థితులు ఈ అణువు మనుగడ సాగించడానికి మరియు పేరుకుపోవడానికి అనుమతిస్తాయని భావిస్తున్నారు.^[162]

అంతర్నక్షత్ర ఆవిష్కరణ నుండి, NH3 అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమ అధ్యయనంలో అమూల్యమైన స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ సాధనంగా నిరూపించబడింది. విస్తృత శ్రేణి ఉత్తేజిత పరిస్థితులకు సున్నితంగా ఉండే పెద్ద సంఖ్యలో పరివర్తనలతో, NH3 ఖగోళశాస్త్రపరంగా విస్తృతంగా గుర్తించబడింది–దీని గుర్తింపు వందలాది జర్నల్ కథనాలలో నివేదించబడింది. అమ్మోనియాను గుర్తించడానికి ఉపయోగించిన డిటెక్టర్ల శ్రేణిని హైలైట్ చేసే జర్నల్ కథనాల నమూనా క్రింద ఇవ్వబడింది.

గత కొన్ని దశాబ్దాలుగా అనేక పరిశోధనా రంగాలకు అంతర్నక్షత్ర అమ్మోనియా అధ్యయనం ముఖ్యమైనది. వీటిలో కొన్ని క్రింద వివరించబడ్డాయి మరియు ప్రధానంగా అమ్మోనియాను అంతర్నక్షత్ర థర్మామీటర్‌గా ఉపయోగించడం ఇందులో ఉంటుంది.

అంతర్నక్షత్ర ఏర్పాటు యంత్రాంగాలు

అమ్మోనియా కోసం అంతర్నక్షత్ర సమృద్ధి వివిధ పరిసరాల కోసం కొలవబడింది. [NH3]/[H2] నిష్పత్తి చిన్న చీకటి మేఘాలలో 10⁻⁷ నుండి^[163] ఓరియన్ మాలిక్యులర్ క్లౌడ్ కాంప్లెక్స్ యొక్క దట్టమైన కేంద్రంలో 10⁻⁵ వరకు ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది.^[164] మొత్తం 18 ఉత్పత్తి మార్గాలు ప్రతిపాదించబడినప్పటికీ,^[165] అంతర్నక్షత్ర NH3 కోసం ప్రధాన ఏర్పాటు యంత్రాంగం ఈ చర్య: [NH4]+ + e− → NH3 + H

ఈ చర్య యొక్క రేటు స్థిరాంకం, k, పర్యావరణ ఉష్ణోగ్రతపై ఆధారపడి ఉంటుంది, 10 K వద్ద దీని విలువ $5.2 \times 1 0^{- 6}$ .^[166] రేటు స్థిరాంకం 1=k = a(T/300)^B సూత్రం నుండి లెక్కించబడింది. ప్రాథమిక ఏర్పాటు చర్య కోసం, 1=a = 1.05e−6 మరియు 1=B = −0.47. $3 \times 1 0^{- 7}$ NH4+ సమృద్ధిని మరియు మాలిక్యులర్ క్లౌడ్‌లకు సాధారణమైన 10⁻⁷ ఎలక్ట్రాన్ సమృద్ధిని ఊహిస్తే, మొత్తం సాంద్రత ×10^5 cm⁻³ ఉన్న మాలిక్యులర్ క్లౌడ్‌లో 1.6e−9 cm⁻³s⁻¹ రేటుతో ఏర్పాటు జరుగుతుంది.^[167]

ప్రతిపాదించబడిన ఇతర ఏర్పాటు చర్యలన్నీ రెండు నుండి 13 ఆర్డర్ల పరిమాణం తక్కువ రేటు స్థిరాంకాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇది అమ్మోనియా సమృద్ధికి వాటి సహకారాన్ని సాపేక్షంగా అల్పమైనదిగా చేస్తుంది.^[168] ఇతర ఏర్పాటు చర్యలు పోషించే చిన్న సహకారానికి ఉదాహరణగా, ఈ చర్య: H2 + NH2 → NH3 + H 2.2−15 రేటు స్థిరాంకాన్ని కలిగి ఉంది. 10⁵ H2 సాంద్రతలు మరియు 10⁻⁷ [NH2]/[H2] నిష్పత్తిని ఊహిస్తే, ఈ చర్య 2.2−12 రేటుతో జరుగుతుంది, ఇది పైన పేర్కొన్న ప్రాథమిక చర్య కంటే మూడు ఆర్డర్ల పరిమాణం కంటే ఎక్కువ నెమ్మదిగా ఉంటుంది.

ఇతర సాధ్యమైన ఏర్పాటు చర్యలలో కొన్ని: H− + [NH4]+ → NH3 + H2 [PNH3]+ + e− → P + NH3

అంతర్నక్షత్ర వినాశన యంత్రాంగాలు

NH3 వినాశనానికి దారితీసే మొత్తం 113 ప్రతిపాదిత చర్యలు ఉన్నాయి. వీటిలో, 39 C, N మరియు O సమ్మేళనాల మధ్య రసాయన శాస్త్రం యొక్క విస్తృత పట్టికలలో పొందుపరచబడ్డాయి.^[169] అంతర్నక్షత్ర అమ్మోనియాపై ఒక సమీక్ష కింది చర్యలను ప్రధాన విచ్ఛేదన యంత్రాంగాలుగా పేర్కొంది:^[161]

1 2

వీటి రేటు స్థిరాంకాలు వరుసగా 4.39×10⁻⁹^[170] మరియు 2.2×10⁻⁹.^[171] పైన పేర్కొన్న సమీకరణాలు (1, 2) వరుసగా 8.8×10⁻⁹ మరియు 4.4×10⁻¹³ రేటుతో నడుస్తాయి. ఈ లెక్కలు ఇచ్చిన రేటు స్థిరాంకాలు మరియు [NH3]/[H2] = 10⁻⁵, [[H3]+]/[H2] = 2×10⁻⁵, [HCO+]/[H2] = 2×10⁻⁹ సమృద్ధిని, మరియు చల్లని, దట్టమైన, మాలిక్యులర్ క్లౌడ్‌లకు సాధారణమైన n = 10⁵ మొత్తం సాంద్రతలను ఊహించాయి.^[172] స్పష్టంగా, ఈ రెండు ప్రాథమిక చర్యలలో, సమీకరణం (1) ఆధిపత్య వినాశన చర్య, ఇది సమీకరణం (2) కంటే సుమారు 10,000 రెట్లు వేగంగా ఉంటుంది. దీనికి కారణం [H3]+ యొక్క సాపేక్షంగా అధిక సమృద్ధి.

సింగిల్ యాంటెన్నా గుర్తింపులు

Effelsberg 100-m Radio Telescope నుండి NH3 యొక్క రేడియో పరిశీలనలు అమ్మోనియా రేఖ రెండు భాగాలుగా విభజించబడిందని వెల్లడిస్తున్నాయి–ఒక నేపథ్య రిడ్జ్ మరియు ఒక పరిష్కరించబడని కోర్. నేపథ్యం గతంలో గుర్తించిన CO స్థానాలతో బాగా సరిపోలుతుంది.^[173] ఇంగ్లాండ్లోని 25 మీటర్ల చిల్బోల్టన్ టెలిస్కోప్ H II ప్రాంతంలలో, HNH₂O మేజర్లలో, H–H వస్తువులలో మరియు నక్షత్రాల ఏర్పాటుతో సంబంధం ఉన్న ఇతర వస్తువులలో అమ్మోనియా యొక్క రేడియో సంతకాలను గుర్తించింది. ఉద్గార రేఖ వెడల్పుల పోలిక మాలిక్యులర్ క్లౌడ్‌ల కేంద్ర కోర్లలో అల్లకల్లోల లేదా క్రమబద్ధమైన వేగాలు పెరగవని సూచిస్తుంది.^[174]

W3(OH), ఓరియన్ A, W43, W51 మరియు గెలాక్సీ కేంద్రంలోని ఐదు వనరులతో సహా అనేక గెలాక్సీ వస్తువులలో అమ్మోనియా నుండి మైక్రోవేవ్ రేడియేషన్ గమనించబడింది. అధిక గుర్తింపు రేటు ఇది అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమంలో సాధారణ అణువు అని మరియు గెలాక్సీలో అధిక సాంద్రత కలిగిన ప్రాంతాలు సాధారణమని సూచిస్తుంది.^[175]

ఇంటర్ఫెరోమెట్రిక్ అధ్యయనాలు

అధిక-వేగ వాయు ప్రవాహాలు ఉన్న ఏడు ప్రాంతాలలో NH3 యొక్క VLA పరిశీలనలు L1551, S140 మరియు సెఫియస్ A లలో 0.1 పార్సెక్ కంటే తక్కువ సాంద్రతలను వెల్లడించాయి. సెఫియస్ Aలో మూడు వ్యక్తిగత సాంద్రతలు గుర్తించబడ్డాయి, వాటిలో ఒకటి చాలా పొడుగు ఆకారాన్ని కలిగి ఉంది. అవి ఆ ప్రాంతంలో బైపోలార్ అవుట్‌ఫ్లోను సృష్టించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించవచ్చు.^[176]

IC 342లో VLA ఉపయోగించి ఎక్స్‌ట్రాగెలాక్టిక్ అమ్మోనియాను ఇమేజ్ చేశారు. వేడి వాయువు 70 K కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలను కలిగి ఉంది, ఇది అమ్మోనియా రేఖ నిష్పత్తుల నుండి ఊహించబడింది మరియు COలో కనిపించే న్యూక్లియర్ బార్ యొక్క లోపలి భాగాలతో దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.^[177] NH3 నాలుగు గెలాక్సీ అల్ట్రాకాంపాక్ట్ HII ప్రాంతాల నమూనా వైపు VLA ద్వారా పర్యవేక్షించబడింది: G9.62+0.19, G10.47+0.03, G29.96−0.02, మరియు G31.41+0.31. ఉష్ణోగ్రత మరియు సాంద్రత డయాగ్నోస్టిక్స్ ఆధారంగా, సాధారణంగా ఇటువంటి క్లంప్‌లు అల్ట్రాకాంపాక్ట్ HII ప్రాంతం అభివృద్ధికి ముందు ప్రారంభ పరిణామ దశలో భారీ నక్షత్రాల ఏర్పాటుకు స్థలాలు అని నిర్ధారించబడింది.^[178]

ఇన్‌ఫ్రారెడ్ గుర్తింపులు

Becklin–Neugebauer Objectలో మరియు బహుశా NGC 2264-IRలో కూడా అంతర్నక్షత్ర ధాన్యాల నుండి ఘన అమ్మోనియా కారణంగా 2.97 మైక్రోమీటర్ల వద్ద శోషణ నమోదు చేయబడింది. ఈ గుర్తింపు గతంలో సరిగ్గా అర్థం కాని మరియు సంబంధిత మంచు శోషణ రేఖల భౌతిక ఆకారాన్ని వివరించడానికి సహాయపడింది.^[179]

100 నుండి 300 cm⁻¹ స్పెక్ట్రల్ పరిధిని కవర్ చేస్తూ, Kuiper Airborne Observatory నుండి బృహస్పతి డిస్క్ యొక్క స్పెక్ట్రమ్ పొందబడింది. స్పెక్ట్రమ్ విశ్లేషణ అమ్మోనియా వాయువు మరియు అమ్మోనియా మంచు పొగమంచు యొక్క ప్రపంచ సగటు లక్షణాలపై సమాచారాన్ని అందిస్తుంది.^[180]

NH₃ యొక్క (J,K) = (1,1) రొటేటింగ్ ఇన్వర్షన్ రేఖను ఉపయోగించి 'దట్టమైన కోర్ల' కోసం మొత్తం 149 చీకటి మేఘాల స్థానాలను సర్వే చేశారు. సాధారణంగా, కోర్లు గోళాకారంలో లేవు, ఆస్పెక్ట్ నిష్పత్తులు 1.1 నుండి 4.4 వరకు ఉన్నాయి. నక్షత్రాలు ఉన్న కోర్లు నక్షత్రాలు లేని కోర్ల కంటే వెడల్పాటి రేఖలను కలిగి ఉన్నాయని కూడా కనుగొనబడింది.^[181]

డ్రాకో నెబ్యులాలో మరియు ఒకటి లేదా బహుశా రెండు మాలిక్యులర్ క్లౌడ్‌లలో అమ్మోనియా గుర్తించబడింది, ఇవి హై-లాటిట్యూడ్ గెలాక్సీ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ సిర్రస్తో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. ఈ అన్వేషణ ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే అవి గెలాక్సీ డిస్క్‌లో పుట్టి ఉండగలిగే గెలాక్సీ హాలోలోని పాపులేషన్ I మెటాలిసిటీ B-రకం నక్షత్రాలకు జన్మస్థలాలను సూచించవచ్చు.^[182]

సమీపంలోని చీకటి మేఘాల పరిశీలనలు

ఉత్తేజిత ఉద్గారాలను మరియు స్వచ్ఛంద ఉద్గారాలను సమతుల్యం చేయడం ద్వారా, ఉత్తేజిత ఉష్ణోగ్రత మరియు సాంద్రత మధ్య సంబంధాన్ని నిర్మించడం సాధ్యమవుతుంది. అంతేకాకుండా, అమ్మోనియా యొక్క పరివర్తన స్థాయిలను తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద 2-స్థాయి వ్యవస్థ ద్వారా అంచనా వేయవచ్చు కాబట్టి, ఈ గణన చాలా సులభం. ఈ ప్రాతిపదికను చీకటి మేఘాలకు, అంటే అత్యల్ప ఉష్ణోగ్రతలు మరియు భవిష్యత్తులో నక్షత్రాల ఏర్పాటుకు సాధ్యమయ్యే ప్రాంతాలకు అన్వయించవచ్చు. చీకటి మేఘాలలో అమ్మోనియా గుర్తింపులు చాలా ఇరుకైన రేఖలను చూపుతాయి – ఇవి తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలను మాత్రమే కాకుండా, మేఘం లోపల తక్కువ స్థాయి అల్లకల్లోలాన్ని కూడా సూచిస్తాయి. రేఖ నిష్పత్తి గణనలు మునుపటి CO పరిశీలనల నుండి స్వతంత్రంగా ఉండే మేఘ ఉష్ణోగ్రత యొక్క కొలతను అందిస్తాయి. అమ్మోనియా పరిశీలనలు ≈10 K రొటేషన్ ఉష్ణోగ్రతల CO కొలతలతో స్థిరంగా ఉన్నాయి. దీనితో, సాంద్రతలను నిర్ణయించవచ్చు మరియు చీకటి మేఘాలలో 10⁴ మరియు 10⁵ cm⁻³ మధ్య ఉంటాయని లెక్కించబడ్డాయి. NH3 యొక్క మ్యాపింగ్ సాధారణ మేఘ పరిమాణాలను 0.1 పార్సెక్ మరియు ద్రవ్యరాశులను 1 సౌర ద్రవ్యరాశికి దగ్గరగా చూపుతుంది. ఈ చల్లని, దట్టమైన కోర్లు భవిష్యత్తులో నక్షత్రాల ఏర్పాటుకు స్థలాలు.

UC HII ప్రాంతాలు

అల్ట్రా-కాంపాక్ట్ HII ప్రాంతాలు భారీ నక్షత్రాల ఏర్పాటుకు ఉత్తమమైన ట్రేసర్లలో ఒకటి. UCHII ప్రాంతాల చుట్టూ ఉన్న దట్టమైన పదార్థం ప్రధానంగా మాలిక్యులర్ అయి ఉండవచ్చు. భారీ నక్షత్రాల ఏర్పాటుపై పూర్తి అధ్యయనం నక్షత్రం ఏర్పడిన మేఘాన్ని కలిగి ఉండాలి కాబట్టి, ఈ చుట్టుపక్కల మాలిక్యులర్ పదార్థాన్ని అర్థం చేసుకోవడంలో అమ్మోనియా అమూల్యమైన సాధనం. ఈ మాలిక్యులర్ పదార్థాన్ని ప్రాదేశికంగా పరిష్కరించవచ్చు కాబట్టి, ప్రాంతాల వేడి/అయనీకరణ వనరులు, ఉష్ణోగ్రతలు, ద్రవ్యరాశులు మరియు పరిమాణాలను పరిమితం చేయడం సాధ్యమవుతుంది. డాప్లర్-షిఫ్టెడ్ వేగ భాగాలు మాలిక్యులర్ వాయువు యొక్క విభిన్న ప్రాంతాలను వేరు చేయడానికి అనుమతిస్తాయి, ఇవి ఏర్పడుతున్న నక్షత్రాల నుండి ఉద్భవించే అవుట్‌ఫ్లోలు మరియు వేడి కోర్లను గుర్తించగలవు.

ఎక్స్‌ట్రాగెలాక్టిక్ గుర్తింపు

అమ్మోనియా బాహ్య గెలాక్సీలలో గుర్తించబడింది,^[183]^[184] మరియు అనేక రేఖలను ఏకకాలంలో కొలవడం ద్వారా, ఈ గెలాక్సీలలో వాయు ఉష్ణోగ్రతను నేరుగా కొలవడం సాధ్యమవుతుంది. రేఖ నిష్పత్తులు వాయు ఉష్ణోగ్రతలు వెచ్చగా (≈50 K) ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి, ఇవి పదుల పార్సెక్‌ల పరిమాణంలో ఉన్న దట్టమైన మేఘాల నుండి ఉద్భవించాయి. ఈ చిత్రం మన పాలపుంత గెలాక్సీలోని చిత్రంతో స్థిరంగా ఉంది – వేడి దట్టమైన మాలిక్యులర్ కోర్లు వందల పార్సెక్‌ల స్థాయిలో (జెయింట్ మాలిక్యులర్ క్లౌడ్స్; GMCs) మాలిక్యులర్ పదార్థం యొక్క పెద్ద మేఘాలలో పొందుపరచబడిన కొత్తగా ఏర్పడుతున్న నక్షత్రాల చుట్టూ ఏర్పడతాయి.

ఇవి కూడా చూడండి

Ammonia (data page)
Ammonia fountain
Ammonia production
Ammonia solution
Cost of electricity by source
Forming gas
Haber process
Hydrazine
Water purification

మూలాలు

↑ ^1.0 ^1.1 ^1.2 Myers, Richard L.. (2007). The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide. 27–29. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-33758-1.
↑ Ammonia as energy vector round table discussion https://web.archive.org/web/20251222231225/https://bmbf-client.de/en/news/coalco2-x-round-table-discussion-ammonia-energy-vector
↑ (June 2025). "Green Ammonia as a Decentralized, Cross-Sector Energy Vector for the German Energy Transition". Chemie Ingenieur Technik. 97 (6) 599–607. doi:10.1002/cite.202500020.
↑ (7 November 2017). How many people does synthetic fertilizer feed?. Our World in Data.
↑ (11 October 2021). Ammonia Technology Roadmap – Analysis. IEA.
↑ 40 C.F.R.: Appendix A to Part 355—The List of Extremely Hazardous Substances and Their Threshold Planning Quantities. ప్రభుత్వ ముద్రణాలయం.
↑ Global ammonia annual production capacity. Statistia.
↑ (29 October 2021). Mitsubishi Heavy Industries BrandVoice: Scaling Ammonia Production for the World's Food Supply. Forbes.
↑ (1977). "Chemical Process Industries". 276. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-057145-7.
↑ Pliny the Elder, The Natural History, BOOK XXXI. REMEDIES DERIVED FROM THE AQUATIC PRODUCTION, CHAP. 39. (7.)—THE VARIOUS KINDS OF SALT; THE METHODS OF PREPARING IT, AND THE REMEDIES DERIVED FROM IT. TWO HUNDRED AND FOUR OBSERVATIONS THERE UPON.. www.perseus.tufts.edu.
↑ Agricola, Georg. (1986). "De re metallica". 560. Dover Publications. ISBN 978-0-486-60006-2.
↑ (July 2023). ammoniacal (adj.). Oxford English Dictionary. doi:10.1093/OED/3565252514.
↑ Shannon, Francis Patrick (1938) Tables of the properties of aqua–ammonia solutions. Part 1 of The Thermodynamics of Absorption Refrigeration. Lehigh University studies. Science and technology series
↑ An ammonia–water slurry may swirl below Pluto's icy surface. Purdue University (9 November 2015)
↑ ^15.0 ^15.1 ^15.2 (November 2013). "Ammonia in the atmosphere: a review on emission sources, atmospheric chemistry and deposition on terrestrial bodies". Environmental Science and Pollution Research. 20 (11) 8092–8131. doi:10.1007/s11356-013-2051-9.
↑ (December 2021). "Ammonia-oxidizing bacteria play an important role in nitrification of acidic soils: A meta-analysis". Geoderma. 404. doi:10.1016/j.geoderma.2021.115395.
↑ ^17.0 ^17.1 ^17.2 ^17.3 ^17.4 (15 July 2021). "Exploring the Global Importance of Atmospheric Ammonia Oxidation". ACS Earth and Space Chemistry. 5 (7) 1674–1685. doi:10.1021/acsearthspacechem.1c00021.
↑ (10 December 2018). "H 2 SO 4 –H 2 O–NH 3 ternary ion-mediated nucleation (TIMN): kinetic-based model and comparison with CLOUD measurements". Atmospheric Chemistry and Physics. 18 (23) 17451–17474. doi:10.5194/acp-18-17451-2018.
↑ (January 2016). "Decomposition of supercritical ammonia and modeling of supercritical ammonia–nitrogen–hydrogen solutions with applicability toward ammonothermal conditions". The Journal of Supercritical Fluids. 107 17–30. doi:10.1016/j.supflu.2015.07.032.
↑ (1979). "The crystal structure of deuteroammonia between 2 and 180 K by neutron powder profile refinement". Acta Crystallographica Section A. 35 (4) 569. doi:10.1107/S0567739479001340.
↑ (December 1975). "Dielectric constant of liquid ammonia from -35 to + 50.deg. and its influence on the association between solvated electrons and cation". The Journal of Physical Chemistry. 79 (26) 3053–3055. doi:10.1021/j100593a053.
↑ (27 November 2017). Safe Handling of Anhydrous Ammonia. Ohio State University Extension.
↑ (12 January 2017). Medical Management Guidelines for Ammonia. Agency for Toxic Substances and Disease Registry.
↑ Hawkins, Nehemiah. (1909). Hawkins' Mechanical Dictionary: A Cyclopedia of Words, Terms, Phrases and Data Used in the Mechanic Arts, Trades and Sciences. 15. T. Audel.
↑ ^25.0 ^25.1 ^25.2 (2016). "Introducing a Hydrogen-Bond Donor into a Weakly Nucleophilic Brønsted Base: Alkali Metal Hexamethyldisilazides (MHMDS, M = Li, Na, K, Rb and Cs) with Ammonia". Chem. Eur. J.. 22 (35) 12340–12346. doi:10.1002/chem.201600833.
↑ ^26.0 ^26.1 ^26.2 (2001). "Solutions of solvated electrons in liquid ammonia". Journal of Electroanalytical Chemistry. 499 144–151. doi:10.1016/S0022-0728(00)00504-0.
↑ (1953). Non-aqueous solvents. 45. John Wiley & Sons.
↑ Edwin M. Kaiser. (2001). "Calcium–Ammonia". Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis. ISBN 978-0-471-93623-7. doi:10.1002/047084289X.rc003.
↑ ^29.0 ^29.1 (2013). "CRC Handbook of Chemistry and Physics". 9–26. CRC Press. ISBN 978-1-4665-7114-3.
↑ Cleeton, C. E.. (1934). "Electromagnetic Waves of 1.1 cm. Wave-Length and the Absorption Spectrum of Ammonia". Physical Review. 45 (4) 234. doi:10.1103/PhysRev.45.234.
↑ Baker, H. B.. (1894). Influence of moisture on chemical change. J. Chem. Soc.. 65 611–624. doi:10.1039/CT8946500611.
↑ Ammonia. PubChem.
↑ (2019). "Science and technology of ammonia combustion". Proceedings of the Combustion Institute. 37 (1) 109–133. doi:10.1016/j.proci.2018.09.029.
↑ (1995). "Flammability limits of ammonia–air mixtures". U.S. DOE Office of Scientific and Technical Information.
↑ (18 October 2018). "Detailed Kinetic Mechanism for the Oxidation of Ammonia Including the Formation and Reduction of Nitrogen Oxides". Energy & Fuels. 32 (10) 10202–10217. doi:10.1021/acs.energyfuels.8b01056.
↑ (2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.
↑ (1966). High pressure chemistry of hydrogenous fuels. Northrop Space Labs.
↑ (2001). "Holleman-Wiberg inorganic chemistry". Academic. ISBN 978-0-12-352651-9.
↑ Herodotus with George Rawlinson, trans., The History of Herodotus (New York City: Tandy-Thomas Co., 1909), vol.2, Book 4, § 181, pp. 304–305.
↑
The land of the Ammonians is mentioned elsewhere in Herodotus' History and in Pausanias' Description of Greece:
- Herodotus with George Rawlinson, trans., The History of Herodotus (New York City: Tandy-Thomas Co., 1909), vol. 1, Book 2, § 42, p. 245, vol. 2, Book 3, § 25, p. 73, and vol. 2, Book 3, § 26, p. 74.
- Pausanias with W.H.S. Jones, trans., Description of Greece (London, England: William Heinemann Ltd., 1979), vol. 2, Book 3, Ch. 18, § 3, pp. 109 and 111 and vol. 4, Book 9, Ch. 16, § 1, p. 239.
↑ Kopp, Hermann, Geschichte der Chemie [History of Chemistry] (Braunschweig, (Germany): Friedrich Vieweg und Sohn, 1845), Part 3, p. 237. [in German]
↑ (Chisholm, 1911) cites Pliny Nat. Hist. xxxi. 39. See: Pliny the Elder with John Bostock and H. T. Riley, ed.s, The Natural History (London, England: H. G. Bohn, 1857), vol. 5, Book 31, § 39, p. 502.
↑ Sal-ammoniac. Webmineral.
↑
Pliny also mentioned that when some samples of what was purported to be natron (Latin: nitrum, impure sodium carbonate) were treated with lime (calcium carbonate) and water, the natron would emit a pungent smell, which some authors have interpreted as signifying that the natron either was ammonium chloride or was contaminated with it. See:
- Pliny with W.H.S. Jones, trans., Natural History (London, England: William Heinemann Ltd., 1963), vol. 8, Book 31, § 46, pp. 448–449. From pp. 448–449: "Adulteratur in Aegypto calce, deprehenditur gusto. Sincerum enim statim resolvitur, adulteratum calce pungit et asperum [or aspersum] reddit odorem vehementer." (In Egypt it [i.e., natron] is adulterated with lime, which is detected by taste; for pure natron melts at once, but adulterated natron stings because of the lime, and emits a strong, bitter odour [or: when sprinkled [(aspersum) with water] emits a vehement odour])
- Kidd, John, Outlines of Mineralogy (Oxford, England: N. Bliss, 1809), vol. 2, p. 6.
- Moore, Nathaniel Fish, Ancient Mineralogy: Or, An Inquiry Respecting Mineral Substances Mentioned by the Ancients: ... (New York, New York: G. & C. Carvill & Co., 1834), pp. 96–97.
↑
See:
- Forbes, R.J., Studies in Ancient Technology, vol. 5, 2nd ed. (Leiden, Netherlands: E.J. Brill, 1966), pp. 19, 48, and 65.
- Moeller, Walter O., The Wool Trade of Ancient Pompeii (Leiden, Netherlands: E.J. Brill, 1976), p. 20.
- Faber, G.A. (pseudonym of: Goldschmidt, Günther) (May 1938) "Dyeing and tanning in classical antiquity," Ciba Review, 9 : 277–312. Available at: Elizabethan Costume
- Smith, William, A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (London, England: John Murray, 1875), article: "Fullo" (i.e., fullers or launderers), pp. 551–553.
- Rousset, Henri (31 March 1917) "The laundries of the Ancients," Scientific American Supplement, 83 (2152) : 197.
- Bond, Sarah E., Trade and Taboo: Disreputable Professions in the Roman Mediterranean (Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press, 2016), p. 112.
- (6 June 1936). "Altes und Neues über die technische Verwendung des Harnes". Angewandte Chemie. 49 (23) 355–360. doi:10.1002/ange.19360492302.
- (22 April 2016). "Ancient Roman Urine Chemistry". Acta Archaeologica. 87 (1) 179–191. doi:10.1111/j.1600-0390.2016.12170.x. Witty speculates that the Romans obtained ammonia in concentrated form by adding wood ash (impure potassium carbonate) to urine that had been fermented for several hours. Struvite (magnesium ammonium phosphate) is thereby precipitated, and the yield of struvite can be increased by then treating the solution with bittern, a magnesium-rich solution that is a byproduct of making salt from sea water. Roasting struvite releases ammonia vapours.
↑ Lenkeit, Roberta Edwards. (23 October 2018). High Heels and Bound Feet: And Other Essays on Everyday Anthropology, Second Edition. 72. Waveland Press. ISBN 978-1-4786-3841-4.
↑ (2016). [lB3KDAAAQBAJ Tooth Whitening]. 169–197. ISBN 978-3-319-38847-2. doi:10.1007/978-3-319-38849-6_8.
↑ (2014). [EzW8BAAAQBAJ Complex Plasmas]. 82 455–485. ISBN 978-3-319-05436-0. doi:10.1007/978-3-319-05437-7_14.
↑ (1994). "Names, Natures and Things". 158. ISBN 978-0-7923-3254-1. doi:10.1007/978-94-011-1898-9.
↑ Spiritus salis urinæ (spirit of the salt of urine, i.e., ammonium carbonate) had apparently been produced before Valentinus, although he presented a new, simpler method for preparing it in his book: Valentinus, Basilius, Vier Tractätlein Fr. Basilii Valentini ... [Four essays of Brother Basil Valentine ... ] (Frankfurt am Main, (Germany): Luca Jennis, 1625), "Supplementum oder Zugabe" (Supplement or appendix), pp. 80–81: "Der Weg zum Universal, damit die drei Stein zusammen kommen." (The path to the Universal, so that the three stones come together.). From p. 81: "Der Spiritus salis Urinæ nimbt langes wesen zubereiten / dieser proceß aber ist waß leichter unnd näher auß dem Salz von Armenia, ... Nun nimb sauberen schönen Armenischen Salz armoniac ohn alles sublimiren / thue ihn in ein Kolben / giesse ein Oleum Tartari drauff / daß es wie ein Muß oder Brey werde / vermachs baldt / dafür thu auch ein grosen vorlag / so lege sich als baldt der Spiritus Salis Urinæ im Helm an Crystallisch ... " (Spirit of the salt of urine [i.e., ammonium carbonate] requires a long method [i.e., procedure] to prepare; this [i.e., Valentine's] process [starting] from the salt from Armenia [i.e., ammonium chloride], however, is somewhat easier and shorter ... Now take clean nice Armenian salt, without sublimating all [of it]; put it in a [distillation] flask; pour oil of tartar [i.e., potassium carbonate that has dissolved only in the water that it has absorbed from the air] on it, [so] that it [i.e., the mixture] becomes like a mush or paste; assemble it [i.e., the distilling apparatus (alembic)] quickly; for that [purpose] connect a large receiving flask; then soon spirit of the salt of urine deposits as crystals in the "helmet" [i.e., the outlet for the vapours, which is atop the distillation flask] ...)
See also: Kopp, Hermann, Geschichte der Chemie [History of Chemistry] (Braunschweig, (Germany): Friedrich Vieweg und Sohn, 1845), Part 3, p. 243. [in German]
↑ Maurice P. Crosland. (2004). Historical Studies in the Language of Chemistry. 72. Courier Dover Publications. ISBN 978-0-486-43802-3.
↑ Black, Joseph. (1893). Experiments upon magnesia alba, quick-lime, and other alcaline substances. W.F. Clay.
↑ Jacobson, Mark Z.. (23 April 2012). Air Pollution and Global Warming: History, Science, and Solutions. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-69115-5.
↑ Woulfe's bottle. Chemistry World.
↑ (31 December 1767). L. Experiments on the distillation of acids, volatile alkalies, &c. shewing how they may be condensed without loss, and how thereby we may avoid disagreeable and noxious fumes: In a letter from Mr. Peter Woulfe, F. R. S. to John Ellis, Esq; F. R. S.. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 57 (57) 517–536. doi:10.1098/rstl.1767.0052.
↑ (1942). "Pictorial life history of the apothecary chemist Carl Wilhelm Scheele". American Institute of the History of Pharmacy.
↑
See:
- Priestley, Joseph (1773) "Extrait d'une lettre de M. Priestley, en date du 14 Octobre 1773" (Extract of a letter from Mr. Priestley, dated 14 October 1773), Observations sur la Physique ..., 2 : 389.
- Priestley, Joseph, Experiments and Observations on Different Kinds of Air, vol. 1, 2nd ed. (London, England: 1775), Part 2, § 1: Observations on Alkaline Air, pp. 163–177.
- Schofield, Robert E., The Enlightened Joseph Priestley: A Study of His Life and Work from 1773 to 1804 (University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press, 2004), pp. 93–94.
- By 1775, Priestley had observed that electricity could decompose ammonia ("alkaline air"), yielding a flammable gas (hydrogen). See: Priestley, Joseph, Experiments and Observations on Different Kinds of Air, vol. 2 (London, England: J. Johnson, 1775), pp. 239–240.
↑ Berthollet (1785) "Analyse de l'alkali volatil" (Analysis of volatile alkali), Mémoires de l'Académie Royale des Sciences, 316–326.
↑ Smith, Roland. (2001). "Conquering Chemistry". McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-470146-1.
↑ (2020). Mineral Commodity Summaries 2020, p. 117 – Nitrogen. USGS.
↑ (2014). 50-year trends in nitrogen use efficiency of world cropping systems: the relationship between yield and nitrogen input to cropland. Environmental Research Letters. 9 (10). doi:10.1088/1748-9326/9/10/105011.
↑ David Brown. (18 April 2013). Anhydrous ammonia fertilizer: abundant, important, hazardous. Washington Post.
↑ Applications of Anhydrous Ammonia and Aqueous Ammonia. www.mysoreammonia.com.
↑ Conversion of CO₂ from South African coal-fired power plants using green ammonia and hydrogen https://www.igb.fraunhofer.de/en/reference-projects/coalco2x.html;
↑ Skills development workshop for hydrogen and ammonia https://www.igb.fraunhofer.de/en/reference-projects/ptx-skills-development-in-tunisia.html;
↑ Green Ammonia – Production of green ammonia in Morocco https://www.igb.fraunhofer.de/en/reference-projects/green-ammonia.html;
↑ Wright, Jerry. (13 April 2015). Cooling System Keeps Space Station Safe, Productive. NASA.
↑ International Space Station's Cooling System: How It Works (Infographic). Space.com.
↑ Reducing Hydrofluorocarbon (HFC) Use and Emissions in the Federal Sector through SNAP.
↑ Samuel Rideal. (1895). Disinfection and Disinfectants: An Introduction to the Study of. 109. Charles Griffin and Company.
↑ Tajkarimi, Mehrdad. (2008). "Ammonia disinfection of animal feeds – Laboratory study". International Journal of Food Microbiology. 122 (1–2) 23–28. doi:10.1016/j.ijfoodmicro.2007.11.040.
↑ (January 2016). "A review on alkaline pretreatment technology for bioconversion of lignocellulosic biomass.". Bioresource Technology. 199 42–48. doi:10.1016/j.biortech.2015.08.085.
↑ (2009). "2009 Reno, Nevada, June 21 - June 24, 2009". doi:10.13031/2013.27245.
↑ Reference Document: Antimicrobial Interventions for Beef ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ, Dawna Winkler and Kerri B. Harris, Center for Food Safety, Department of Animal Science, Texas A&M University, May 2009, page 12
↑ Moss, Michael. (3 October 2009). The Burger That Shattered Her Life. The New York Times.
↑ Moss, Michael. (31 December 2009). Safety of Beef Processing Method Is Questioned. The New York Times.
↑ (3 February 2022). MOL studies ammonia FSRU concept. Offshore Energy.
↑ Collins (l_collins), Leigh. (27 January 2022). SPECIAL REPORT | Why shipping pure hydrogen around the world might already be dead in the water | Recharge. Recharge | Latest renewable energy news.
↑ ^79.0 ^79.1 (28 August 2014). Ammonia as a suitable fuel for fuel cells. Frontiers in Energy Research. 2 35. doi:10.3389/fenrg.2014.00035.
↑ Lindzon, Jared. (27 February 2019). He's Creating a New Fuel Out of Thin Air – for 85 Cents per Gallon. OZY.
↑ (6 November 2017). "Ammonia as a Renewable Energy Transportation Media". ACS Sustainable Chemistry & Engineering. 5 (11) 10231–10239. doi:10.1021/acssuschemeng.7b02219.
↑ (July 2016). "Ammonia-fed fuel cells: a comprehensive review". Renewable and Sustainable Energy Reviews. 60 822–835. doi:10.1016/j.rser.2016.01.120.
↑ (24 September 2014). "Hydrogen Production from Ammonia Using Sodium Amide". Journal of the American Chemical Society. 136 (38) 13082–13085. doi:10.1021/ja5042836.
↑ (5 June 2021). "Catalytic ammonia decomposition over Ni–Ru supported on CeO₂ for hydrogen production: Effect of metal loading and kinetic analysis". Applied Catalysis B: Environmental. 286. doi:10.1016/j.apcatb.2021.119896.
↑ Green ammonia | Royal Society. royalsociety.org.
↑ (27 September 2020). Saudi Arabia Sends Blue Ammonia to Japan in World-First Shipment. Bloomberg.com.
↑ (28 March 2021). "Ammonia—a renewable fuel made from sun, air, and water—could power the globe without carbon". Science. doi:10.1126/science.aau7489.
↑ Kypriotaki, Anastasia. (10 October 2024). DNV Energy Transition Outlook 2024: Maritime energy demand will only grow slightly. SAFETY4SEA.
↑ Mehta, Amgeli. (15 May 2023). In the voyage to net-zero, which green shipping fuel will rule the seas?. Reuters.
↑ (6 October 2020). DSME gets LR AIP for ammonia-fueled 23,000 TEU boxship. Offshore Energy.
↑ (30 March 2022). What will power aircraft in the future?. Aviafuture.
↑ (2025). "Reducing emissions and fuel consumption in supersonic aviation with ammonia hybrid engines". International Journal of Hydrogen Energy. 162. doi:10.1016/j.ijhydene.2025.150540.
↑ (24 June 2021). Japan to advance ammonia co-firing technology. Argus Media.
↑ (6 October 2021). First International Conference on Fuel Ammonia 2021. ICFA.
↑ (12 October 2021). First International Conference on Fuel Ammonia Held. METI, Japan.
↑ (16 June 2022). -free power generation achieved with the world's first gas turbine using 100% liquid ammonia. IHI Corporation.
↑ Masaya Kato. (14 July 2022). Quad members agree to promote hydrogen, ammonia fuel tech. The Nikkei.
↑ On the use of ammonia as a fuel – A perspective.
↑ Nitrogen Oxides as a By-product of Ammonia/Hydrogen Combustion Regimes.
↑ Douglas Self. (1 October 2007). Ammonia Motors.
↑ Louis C. Hennick. (1965). "The Streetcars of New Orleans". 14–16. Pelican Publishing. ISBN 978-1-4556-1259-8.
↑ ^102.0 ^102.1 (15–16 October 2007). Ammonia as a Transportation Fuel IV. Norm Olson – Iowa Energy Center.
↑ (1 November 2017). Development of new combustion strategy for internal combustion engine fueled by pure ammonia. Seoul National University, Department of Mechanical Engineering.
↑ Brohi, Emtiaz Ali. (2014). Ammonia as fuel for internal combustion engines?. Chalmers University of Technology.
↑ Elucidare. (2 February 2008). Ammonia: New possibilities for hydrogen storage and transportation. Elucidare Limited.
↑ Ammonia Powered Car
↑ Watch 'Ammonia Fuel'. Greg Vezina.
↑ Welcome to NH3 Car. NH3Car.com.
↑ Ammonia. chm.bris.ac.uk.
↑ (2013). Characteristics of an SI Engine Using Direct Ammonia Injection. Department of Mechanical Engineering, Iowa State University.
↑ (April 1905). The Decomposition of Ammonia at High Temperatures. Journal of the American Chemical Society. 27 (4) 373–386. doi:10.1021/ja01982a005.
↑ (July 2022). "Alternative Propellant Nuclear Thermal Propulsion Engine Architectures". Journal of Spacecraft and Rockets. 59 (4) 1149–1160. doi:10.2514/1.A35289.
↑ (17 September 2020). Will Saudi Arabia build the world's largest green hydrogen and ammonia plant?. energypost.eu.
↑ Diesel: Greener Than You Think.
↑ (1998). Phosgene: Health and Safety Guide. అంతర్జాతీయ రసాయన భద్రతా కార్యక్రమం.
↑ (6 October 2009). Anhydrous ammonia tank locks have flaws. Cedar Rapids Gazette.
↑ Illinois Attorney General | Basic Understanding of Meth. Illinoisattorneygeneral.gov.
↑ Greenberg, Michael I.. (1 January 2003). Occupational, Industrial, and Environmental Toxicology. Elsevier Health Sciences. ISBN 978-0-323-01340-6.
↑ (January 1983). "Change in thermal properties of wool after treatment with liquid ammonia". Journal of Thermal Analysis. 26 (1) 17–22. doi:10.1007/BF01914084.
↑ (2005). "AIAA 5th ATIO and16th Lighter-Than-Air Sys Tech. And Balloon Systems Conferences". ISBN 978-1-62410-067-3. doi:10.2514/6.2005-7393.
↑ Fuming white oak. woodweb.com.
↑ minerals year book, vol. 3
↑ ^123.0 ^123.1 (September 2004). Toxic FAQ Sheet for Ammonia. Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR).
↑ Ammonia, IDLH Documentation
↑ (OSHA) Source: Sax, N. Irving (1984) Dangerous Properties of Industrial Materials. 6th Ed. Van Nostrand Reinhold. 0-442-28304-0.
↑ Is Anhydrous Ammonia covered under the Hazardous Materials Safety Permit Program? from the website of the United States Department of Transportation (DOT)
↑ (2002). Biochemistry.
↑ (13 May 2020). "Rapid growth of new atmospheric particles by nitric acid and ammonia condensation". Nature. 581 (7807) 184–189. doi:10.1038/s41586-020-2270-4.
↑ (2011). "Hazardous Compounds in Tobacco Smoke". International Journal of Environmental Research and Public Health. 8 (12) 613–628. doi:10.3390/ijerph8020613.
↑ Cutting-Edge Solutions For Coking Wastewater Reuse To Meet The Standard of Circulation Cooling Systems. www.wateronline.com.
↑ (30 June 2005). Sustainable Mining Practices: A Global Perspective. 113. CRC Press. ISBN 978-1-4398-3423-7.
↑ ^132.0 ^132.1 ^132.2 Oram, Brian. Ammonia in Groundwater, Runoff, and Streams. The Water Centre.
↑ (2004). "Managing ammonia in fish ponds". Southern Regional Aquaculture Center.
↑ ^134.0 ^134.1 ^134.2 Sergeant, Chris. (5 February 2014). The Management of Ammonia Levels in an Aquaculture Environment. Water/Wastewater.
↑ Electronic Code of Federal Regulations: ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. Ecfr.gpoaccess.gov. Retrieved on 22 December 2011.
↑ Ammonia Tanks – Carbon and Stainless Steel Construction. ammoniatanks.com.
↑ ^137.0 ^137.1 Nitrogen (Fixed)--Ammonia (2022). U.S. National Minerals Information Center.
↑ Nobel Prize in Chemistry (1918) – Haber–Bosch process.
↑ Chemistry of the Group 2 Elements – Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra. BBC.co.uk.
↑ (December 1930). "Elektrolytische Bindung von komprimiertem Stickstoff bei gewöhnlicher Temperatur". Helvetica Chimica Acta. 13 (6) 1228–1236. doi:10.1002/hlca.19300130604.
↑ (22 November 2023). "Is Ethanol Essential for the Lithium-Mediated Nitrogen Reduction Reaction?". ChemSusChem. 16 (22). doi:10.1002/cssc.202301011.
↑ ^142.0 ^142.1 (17 April 2019). "Understanding Continuous Lithium-Mediated Electrochemical Nitrogen Reduction". Joule. 3 (4) 1127–1139. doi:10.1016/j.joule.2019.02.003.
↑ (4 March 1994). "Lithium-mediated electrochemical reduction of high pressure N2 to NH3". Journal of Electroanalytical Chemistry. 367 (1) 183–188. doi:10.1016/0022-0728(93)03025-K.
↑ (June 2019). "A rigorous electrochemical ammonia synthesis protocol with quantitative isotope measurements". Nature. 570 (7762) 504–508. doi:10.1038/s41586-019-1260-x.
↑ (1 May 2020). "Non-aqueous gas diffusion electrodes for rapid ammonia synthesis from nitrogen and water-splitting-derived hydrogen". Nature Catalysis. 3 (5) 463–469. doi:10.1038/s41929-020-0455-8.
↑ ^146.0 ^146.1 (11 June 2021). Nitrogen reduction to ammonia at high efficiency and rates based on a phosphonium proton shuttle. Science. 372 (6547) 1187–1191. doi:10.1126/science.abg2371.
↑ Lavars, Nick. (30 November 2021). Green ammonia electrolysis breakthrough could finally kill Haber–Bosch. New Atlas.
↑ Blaine, Loz. (19 November 2021). FuelPositive promises green ammonia at 60% the cost of today's gray. New Atlas.
↑ (17 February 2023). "Continuous-flow electrosynthesis of ammonia by nitrogen reduction and hydrogen oxidation". Science. 379 (6633) 707–712. doi:10.1126/science.adf4403.
↑ Hyperammonemia
↑ (2026). StatPearls. StatPearls Publishing.
↑ (2010). "Crystal Structures of Ethanolamine Ammonia-lyase Complexed with Coenzyme B12 Analogs and Substrates". Journal of Biological Chemistry. 285 (34) 26484–26493. doi:10.1074/jbc.M110.125112.
↑ (June 2002). Nitrogen Fixation and Inoculation of Forage Legumes. University of Florida IFAS Extension.
↑ (March 2009). "Identifying the direct effects of ammonia on the brain". Metabolic Brain Disease. 24 (1) 95–102. doi:10.1007/s11011-008-9112-7.
↑ (May 2005). "Trapping H- Bound to the Nitrogenase FeMo-Cofactor Active Site during H2 Evolution: Characterization by ENDOR Spectroscopy". Journal of the American Chemical Society. 127 (17) 6231–6241. doi:10.1021/ja043596p.
↑ (2004). "Vademecum Metabolism". Schattauer Verlag. ISBN 978-3-7945-2385-6.
↑ (1994). Renal Pathophysiology. Williams & Wilkins. ISBN 978-0-683-07354-6.
↑ Campbell, Neil A.. (2002). Biology. 937–938. Pearson Education, Inc. ISBN 978-0-8053-6624-2.
↑ Edited by Kirk Munsell. Image page credit Lunar and Planetary Institute. NASA. "NASA's Solar Exploration: Multimedia: Gallery: Gas Giant Interiors ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ". Retrieved 26 April 2006.
↑ (1968). "Detection of NH₃ molecules in the interstellar medium by their microwave emission". Phys. Rev. Lett.. 21 (25) 1701. doi:10.1103/PhysRevLett.21.1701.
↑ ^161.0 ^161.1 (1983). "Interstellar ammonia". Annu. Rev. Astron. Astrophys.. 21 (1) 239–70. doi:10.1146/annurev.aa.21.090183.001323.
↑ (April 2003). "Deuterium Fractionation in Interstellar Clouds". Space Science Reviews. 106 (1–4) 73–86. doi:10.1023/A:1024677318645.
↑ Ungerechts, H.. (1980). Ammonia and cyanoacetylene observations of the high-density core of L-183 (L-134-N). Astron. Astrophys.. 88 259.
↑ (1982). "NH₃ in Orion-KL – A new interpretation". Astrophysical Journal. 259 L103. doi:10.1086/183856.
↑ The UMIST data for Astrochemistry.
↑ Vikor, L.. (1999). Branching fractions of dissociative recombination of NH4+ and NH2+ molecular ions. Astronomy and Astrophysics. 344 1027.
↑ (1986). Comprehensive models of diffuse interstellar clouds – Physical conditions and molecular abundances. Astrophys. J. Suppl. Ser.. 62 109–145. doi:10.1086/191135.
↑ astrochemistry.net. astrochemistry.net.
↑ (1980). "A model for gas phase chemistry in interstellar clouds". The Astrophysical Journal Supplement Series. 43 1. doi:10.1086/190665.
↑ (1975). "Flow–drift tube measurements of kinetic energy dependences of some exothermic proton transfer rate constants". J. Chem. Phys.. 62 (9) 3549. doi:10.1063/1.430946.
↑ Smith, D.. (1977). "Reactions of CH⁺_n IONS with ammonia at 300 K". Chemical Physics Letters. 47 (1) 145. doi:10.1016/0009-2614(77)85326-8.
↑ (1980). "Detection of C₂H in cold dark clouds". Astrophysical Journal. 239 844. doi:10.1086/158168.
↑ Wilson, T. L.. (1979). "Ammonia in Orion". Astronomy and Astrophysics. 71 (3) 275.
↑ (June 1981). "Detection of new ammonia sources". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 195 (2) 387–395. doi:10.1093/mnras/195.2.387.
↑ (December 1973). "Interstellar ammonia". The Astrophysical Journal. 186 501. doi:10.1086/152515.
↑ (January 1985). "VLA observations of ammonia and continuum in regions with high-velocity gaseous outflows". The Astrophysical Journal. 288 595. doi:10.1086/162825.
↑ (1990). "VLA imaging of extragalactic ammonia – Hot gas in the nucleus of IC 342". Astrophysical Journal Letters. 355 L19. doi:10.1086/185728.
↑ (1994). "Hot ammonia towards compact HII regions". Astronomy and Astrophysics. 288 903–920.
↑ (September 1982). "Observation of interstellar ammonia ice". The Astrophysical Journal. 260 141. doi:10.1086/160241.
↑ (October 1982). "Airborne spectroscopy of Jupiter in the 100- to 300-cm−1 region: Global properties of ammonia gas and ice haze". Icarus. 52 (1) 81–93. doi:10.1016/0019-1035(82)90170-1.
↑ (September 1989). "A survey for dense cores in dark clouds". The Astrophysical Journal Supplement Series. 71 89. doi:10.1086/191365.
↑ (1987). "Ammonia in the galactic halo and the infrared cirrus". Astronomy and Astrophysics. 180 213–217.
↑ (1979). "Detection of extragalactic ammonia". Astronomy and Astrophysics. 74 (1).
↑ (25 April 2002). "Observations of Ammonia in External Galaxies I. NGC 253 and M 82". Publications of the Astronomical Society of Japan. 54 (2) 195–207. doi:10.1093/pasj/54.2.195.

ఉదహరించిన రచనలు

Aqua Ammonia. airgasspecialtyproducts.com.
Clark, Jim. (April 2013). The Haber Process.

మరింత చదవడానికి

(1986). Hazards in the Chemical Laboratory. Royal Society of Chemistry. ISBN 978-0-85186-489-1.
Schmidt, Eckart W.. (2022). Encyclopedia of Liquid Fuels. 703–844. ISBN 978-3-11-075028-7. doi:10.1515/9783110750287-008.

బాహ్య లింకులు

International Chemical Safety Card 0414 (anhydrous ammonia), ilo.org.
International Chemical Safety Card 0215 (aqueous solutions), ilo.org.
222
Ammoniac et solutions aqueuses. Institut National de Recherche et de Sécurité.
Emergency Response to Ammonia Fertiliser Releases (Spills) for the Minnesota Department of Agriculture.ammoniaspills.org
National Institute for Occupational Safety and Health–Ammonia Page, cdc.gov
NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards–Ammonia, cdc.gov
Ammonia, video

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Ammonia” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Ammonia ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

[Myers-1] 1.0 ^1.1 ^1.2 Myers, Richard L.. (2007). The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide. 27–29. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-33758-1.

[2] Ammonia as energy vector round table discussion https://web.archive.org/web/20251222231225/https://bmbf-client.de/en/news/coalco2-x-round-table-discussion-ammonia-energy-vector

[3] (June 2025). "Green Ammonia as a Decentralized, Cross-Sector Energy Vector for the German Energy Transition". Chemie Ingenieur Technik. 97 (6) 599–607. doi:10.1002/cite.202500020.

[4] (7 November 2017). How many people does synthetic fertilizer feed?. Our World in Data.

[5] (11 October 2021). Ammonia Technology Roadmap – Analysis. IEA.

[Gov-6] 40 C.F.R.: Appendix A to Part 355—The List of Extremely Hazardous Substances and Their Threshold Planning Quantities. ప్రభుత్వ ముద్రణాలయం.

[7] Global ammonia annual production capacity. Statistia.

[8] (29 October 2021). Mitsubishi Heavy Industries BrandVoice: Scaling Ammonia Production for the World's Food Supply. Forbes.

[9] (1977). "Chemical Process Industries". 276. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-057145-7.

[10] Pliny the Elder, The Natural History, BOOK XXXI. REMEDIES DERIVED FROM THE AQUATIC PRODUCTION, CHAP. 39. (7.)—THE VARIOUS KINDS OF SALT; THE METHODS OF PREPARING IT, AND THE REMEDIES DERIVED FROM IT. TWO HUNDRED AND FOUR OBSERVATIONS THERE UPON.. www.perseus.tufts.edu.

[Agricola1950-11] Agricola, Georg. (1986). "De re metallica". 560. Dover Publications. ISBN 978-0-486-60006-2.

[12] (July 2023). ammoniacal (adj.). Oxford English Dictionary. doi:10.1093/OED/3565252514.

[13] Shannon, Francis Patrick (1938) Tables of the properties of aqua–ammonia solutions. Part 1 of The Thermodynamics of Absorption Refrigeration. Lehigh University studies. Science and technology series

[14] An ammonia–water slurry may swirl below Pluto's icy surface. Purdue University (9 November 2015)

[:0-15] 15.0 ^15.1 ^15.2 (November 2013). "Ammonia in the atmosphere: a review on emission sources, atmospheric chemistry and deposition on terrestrial bodies". Environmental Science and Pollution Research. 20 (11) 8092–8131. doi:10.1007/s11356-013-2051-9.

[16] (December 2021). "Ammonia-oxidizing bacteria play an important role in nitrification of acidic soils: A meta-analysis". Geoderma. 404. doi:10.1016/j.geoderma.2021.115395.

[:1-17] 17.0 ^17.1 ^17.2 ^17.3 ^17.4 (15 July 2021). "Exploring the Global Importance of Atmospheric Ammonia Oxidation". ACS Earth and Space Chemistry. 5 (7) 1674–1685. doi:10.1021/acsearthspacechem.1c00021.

[18] (10 December 2018). "H 2 SO 4 –H 2 O–NH 3 ternary ion-mediated nucleation (TIMN): kinetic-based model and comparison with CLOUD measurements". Atmospheric Chemistry and Physics. 18 (23) 17451–17474. doi:10.5194/acp-18-17451-2018.

[19] (January 2016). "Decomposition of supercritical ammonia and modeling of supercritical ammonia–nitrogen–hydrogen solutions with applicability toward ammonothermal conditions". The Journal of Supercritical Fluids. 107 17–30. doi:10.1016/j.supflu.2015.07.032.

[20] (1979). "The crystal structure of deuteroammonia between 2 and 180 K by neutron powder profile refinement". Acta Crystallographica Section A. 35 (4) 569. doi:10.1107/S0567739479001340.

[21] (December 1975). "Dielectric constant of liquid ammonia from -35 to + 50.deg. and its influence on the association between solvated electrons and cation". The Journal of Physical Chemistry. 79 (26) 3053–3055. doi:10.1021/j100593a053.

[22] (27 November 2017). Safe Handling of Anhydrous Ammonia. Ohio State University Extension.

[23] (12 January 2017). Medical Management Guidelines for Ammonia. Agency for Toxic Substances and Disease Registry.

[24] Hawkins, Nehemiah. (1909). Hawkins' Mechanical Dictionary: A Cyclopedia of Words, Terms, Phrases and Data Used in the Mechanic Arts, Trades and Sciences. 15. T. Audel.

[Stalke,_D.-2016-25] 25.0 ^25.1 ^25.2 (2016). "Introducing a Hydrogen-Bond Donor into a Weakly Nucleophilic Brønsted Base: Alkali Metal Hexamethyldisilazides (MHMDS, M = Li, Na, K, Rb and Cs) with Ammonia". Chem. Eur. J.. 22 (35) 12340–12346. doi:10.1002/chem.201600833.

[Combellas-2001-26] 26.0 ^26.1 ^26.2 (2001). "Solutions of solvated electrons in liquid ammonia". Journal of Electroanalytical Chemistry. 499 144–151. doi:10.1016/S0022-0728(00)00504-0.

[27] (1953). Non-aqueous solvents. 45. John Wiley & Sons.

[28] Edwin M. Kaiser. (2001). "Calcium–Ammonia". Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis. ISBN 978-0-471-93623-7. doi:10.1002/047084289X.rc003.

[CRC-2013-29] 29.0 ^29.1 (2013). "CRC Handbook of Chemistry and Physics". 9–26. CRC Press. ISBN 978-1-4665-7114-3.

[Cleeton-1934-30] Cleeton, C. E.. (1934). "Electromagnetic Waves of 1.1 cm. Wave-Length and the Absorption Spectrum of Ammonia". Physical Review. 45 (4) 234. doi:10.1103/PhysRev.45.234.

[31] Baker, H. B.. (1894). Influence of moisture on chemical change. J. Chem. Soc.. 65 611–624. doi:10.1039/CT8946500611.

[32] Ammonia. PubChem.

[Kobayashi-2019-33] (2019). "Science and technology of ammonia combustion". Proceedings of the Combustion Institute. 37 (1) 109–133. doi:10.1016/j.proci.2018.09.029.

[34] (1995). "Flammability limits of ammonia–air mixtures". U.S. DOE Office of Scientific and Technical Information.

[35] (18 October 2018). "Detailed Kinetic Mechanism for the Oxidation of Ammonia Including the Formation and Reduction of Nitrogen Oxides". Energy & Fuels. 32 (10) 10202–10217. doi:10.1021/acs.energyfuels.8b01056.

[36] (2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.

[37] (1966). High pressure chemistry of hydrogenous fuels. Northrop Space Labs.

[38] (2001). "Holleman-Wiberg inorganic chemistry". Academic. ISBN 978-0-12-352651-9.

[39] Herodotus with George Rawlinson, trans., The History of Herodotus (New York City: Tandy-Thomas Co., 1909), vol.2, Book 4, § 181, pp. 304–305.

[40] The land of the Ammonians is mentioned elsewhere in Herodotus' History and in Pausanias' Description of Greece:
Herodotus with George Rawlinson, trans., The History of Herodotus (New York City: Tandy-Thomas Co., 1909), vol. 1, Book 2, § 42, p. 245, vol. 2, Book 3, § 25, p. 73, and vol. 2, Book 3, § 26, p. 74.

Pausanias with W.H.S. Jones, trans., Description of Greece (London, England: William Heinemann Ltd., 1979), vol. 2, Book 3, Ch. 18, § 3, pp. 109 and 111 and vol. 4, Book 9, Ch. 16, § 1, p. 239.

[41] Herodotus with George Rawlinson, trans., The History of Herodotus (New York City: Tandy-Thomas Co., 1909), vol. 1, Book 2, § 42, p. 245, vol. 2, Book 3, § 25, p. 73, and vol. 2, Book 3, § 26, p. 74.

[42] Pausanias with W.H.S. Jones, trans., Description of Greece (London, England: William Heinemann Ltd., 1979), vol. 2, Book 3, Ch. 18, § 3, pp. 109 and 111 and vol. 4, Book 9, Ch. 16, § 1, p. 239.

[41] Kopp, Hermann, Geschichte der Chemie [History of Chemistry] (Braunschweig, (Germany): Friedrich Vieweg und Sohn, 1845), Part 3, p. 237. [in German]

[42] (Chisholm, 1911) cites Pliny Nat. Hist. xxxi. 39. See: Pliny the Elder with John Bostock and H. T. Riley, ed.s, The Natural History (London, England: H. G. Bohn, 1857), vol. 5, Book 31, § 39, p. 502.

[Webmineral-43] Sal-ammoniac. Webmineral.

[44] Pliny also mentioned that when some samples of what was purported to be natron (Latin: nitrum, impure sodium carbonate) were treated with lime (calcium carbonate) and water, the natron would emit a pungent smell, which some authors have interpreted as signifying that the natron either was ammonium chloride or was contaminated with it. See:
Pliny with W.H.S. Jones, trans., Natural History (London, England: William Heinemann Ltd., 1963), vol. 8, Book 31, § 46, pp. 448–449. From pp. 448–449: "Adulteratur in Aegypto calce, deprehenditur gusto. Sincerum enim statim resolvitur, adulteratum calce pungit et asperum [or aspersum] reddit odorem vehementer." (In Egypt it [i.e., natron] is adulterated with lime, which is detected by taste; for pure natron melts at once, but adulterated natron stings because of the lime, and emits a strong, bitter odour [or: when sprinkled [(aspersum) with water] emits a vehement odour])

Kidd, John, Outlines of Mineralogy (Oxford, England: N. Bliss, 1809), vol. 2, p. 6.

Moore, Nathaniel Fish, Ancient Mineralogy: Or, An Inquiry Respecting Mineral Substances Mentioned by the Ancients: ... (New York, New York: G. & C. Carvill & Co., 1834), pp. 96–97.

[47] Pliny with W.H.S. Jones, trans., Natural History (London, England: William Heinemann Ltd., 1963), vol. 8, Book 31, § 46, pp. 448–449. From pp. 448–449: "Adulteratur in Aegypto calce, deprehenditur gusto. Sincerum enim statim resolvitur, adulteratum calce pungit et asperum [or aspersum] reddit odorem vehementer." (In Egypt it [i.e., natron] is adulterated with lime, which is detected by taste; for pure natron melts at once, but adulterated natron stings because of the lime, and emits a strong, bitter odour [or: when sprinkled [(aspersum) with water] emits a vehement odour])

[48] Kidd, John, Outlines of Mineralogy (Oxford, England: N. Bliss, 1809), vol. 2, p. 6.

[49] Moore, Nathaniel Fish, Ancient Mineralogy: Or, An Inquiry Respecting Mineral Substances Mentioned by the Ancients: ... (New York, New York: G. & C. Carvill & Co., 1834), pp. 96–97.

[45] See:
Forbes, R.J., Studies in Ancient Technology, vol. 5, 2nd ed. (Leiden, Netherlands: E.J. Brill, 1966), pp. 19, 48, and 65.

Moeller, Walter O., The Wool Trade of Ancient Pompeii (Leiden, Netherlands: E.J. Brill, 1976), p. 20.

Faber, G.A. (pseudonym of: Goldschmidt, Günther) (May 1938) "Dyeing and tanning in classical antiquity," Ciba Review, 9 : 277–312. Available at: Elizabethan Costume

Smith, William, A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (London, England: John Murray, 1875), article: "Fullo" (i.e., fullers or launderers), pp. 551–553.

Rousset, Henri (31 March 1917) "The laundries of the Ancients," Scientific American Supplement, 83 (2152) : 197.

Bond, Sarah E., Trade and Taboo: Disreputable Professions in the Roman Mediterranean (Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press, 2016), p. 112.

(6 June 1936). "Altes und Neues über die technische Verwendung des Harnes". Angewandte Chemie. 49 (23) 355–360. doi:10.1002/ange.19360492302.

(22 April 2016). "Ancient Roman Urine Chemistry". Acta Archaeologica. 87 (1) 179–191. doi:10.1111/j.1600-0390.2016.12170.x. Witty speculates that the Romans obtained ammonia in concentrated form by adding wood ash (impure potassium carbonate) to urine that had been fermented for several hours. Struvite (magnesium ammonium phosphate) is thereby precipitated, and the yield of struvite can be increased by then treating the solution with bittern, a magnesium-rich solution that is a byproduct of making salt from sea water. Roasting struvite releases ammonia vapours.

[51] Forbes, R.J., Studies in Ancient Technology, vol. 5, 2nd ed. (Leiden, Netherlands: E.J. Brill, 1966), pp. 19, 48, and 65.

[52] Moeller, Walter O., The Wool Trade of Ancient Pompeii (Leiden, Netherlands: E.J. Brill, 1976), p. 20.

[53] Faber, G.A. (pseudonym of: Goldschmidt, Günther) (May 1938) "Dyeing and tanning in classical antiquity," Ciba Review, 9 : 277–312. Available at: Elizabethan Costume

[54] Smith, William, A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (London, England: John Murray, 1875), article: "Fullo" (i.e., fullers or launderers), pp. 551–553.

[55] Rousset, Henri (31 March 1917) "The laundries of the Ancients," Scientific American Supplement, 83 (2152) : 197.

[56] Bond, Sarah E., Trade and Taboo: Disreputable Professions in the Roman Mediterranean (Ann Arbor, Michigan: University of Michigan Press, 2016), p. 112.

[57] (6 June 1936). "Altes und Neues über die technische Verwendung des Harnes". Angewandte Chemie. 49 (23) 355–360. doi:10.1002/ange.19360492302.

[58] (22 April 2016). "Ancient Roman Urine Chemistry". Acta Archaeologica. 87 (1) 179–191. doi:10.1111/j.1600-0390.2016.12170.x. Witty speculates that the Romans obtained ammonia in concentrated form by adding wood ash (impure potassium carbonate) to urine that had been fermented for several hours. Struvite (magnesium ammonium phosphate) is thereby precipitated, and the yield of struvite can be increased by then treating the solution with bittern, a magnesium-rich solution that is a byproduct of making salt from sea water. Roasting struvite releases ammonia vapours.

[46] Lenkeit, Roberta Edwards. (23 October 2018). High Heels and Bound Feet: And Other Essays on Everyday Anthropology, Second Edition. 72. Waveland Press. ISBN 978-1-4786-3841-4.

[47] (2016). [lB3KDAAAQBAJ Tooth Whitening]. 169–197. ISBN 978-3-319-38847-2. doi:10.1007/978-3-319-38849-6_8.

[48] (2014). [EzW8BAAAQBAJ Complex Plasmas]. 82 455–485. ISBN 978-3-319-05436-0. doi:10.1007/978-3-319-05437-7_14.

[Haq-1995-49] (1994). "Names, Natures and Things". 158. ISBN 978-0-7923-3254-1. doi:10.1007/978-94-011-1898-9.

[50] Spiritus salis urinæ (spirit of the salt of urine, i.e., ammonium carbonate) had apparently been produced before Valentinus, although he presented a new, simpler method for preparing it in his book: Valentinus, Basilius, Vier Tractätlein Fr. Basilii Valentini ... [Four essays of Brother Basil Valentine ... ] (Frankfurt am Main, (Germany): Luca Jennis, 1625), "Supplementum oder Zugabe" (Supplement or appendix), pp. 80–81: "Der Weg zum Universal, damit die drei Stein zusammen kommen." (The path to the Universal, so that the three stones come together.). From p. 81: "Der Spiritus salis Urinæ nimbt langes wesen zubereiten / dieser proceß aber ist waß leichter unnd näher auß dem Salz von Armenia, ... Nun nimb sauberen schönen Armenischen Salz armoniac ohn alles sublimiren / thue ihn in ein Kolben / giesse ein Oleum Tartari drauff / daß es wie ein Muß oder Brey werde / vermachs baldt / dafür thu auch ein grosen vorlag / so lege sich als baldt der Spiritus Salis Urinæ im Helm an Crystallisch ... " (Spirit of the salt of urine [i.e., ammonium carbonate] requires a long method [i.e., procedure] to prepare; this [i.e., Valentine's] process [starting] from the salt from Armenia [i.e., ammonium chloride], however, is somewhat easier and shorter ... Now take clean nice Armenian salt, without sublimating all [of it]; put it in a [distillation] flask; pour oil of tartar [i.e., potassium carbonate that has dissolved only in the water that it has absorbed from the air] on it, [so] that it [i.e., the mixture] becomes like a mush or paste; assemble it [i.e., the distilling apparatus (alembic)] quickly; for that [purpose] connect a large receiving flask; then soon spirit of the salt of urine deposits as crystals in the "helmet" [i.e., the outlet for the vapours, which is atop the distillation flask] ...)
See also: Kopp, Hermann, Geschichte der Chemie [History of Chemistry] (Braunschweig, (Germany): Friedrich Vieweg und Sohn, 1845), Part 3, p. 243. [in German]

[51] Maurice P. Crosland. (2004). Historical Studies in the Language of Chemistry. 72. Courier Dover Publications. ISBN 978-0-486-43802-3.

[52] Black, Joseph. (1893). Experiments upon magnesia alba, quick-lime, and other alcaline substances. W.F. Clay.

[53] Jacobson, Mark Z.. (23 April 2012). Air Pollution and Global Warming: History, Science, and Solutions. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-69115-5.

[54] Woulfe's bottle. Chemistry World.

[55] (31 December 1767). L. Experiments on the distillation of acids, volatile alkalies, &c. shewing how they may be condensed without loss, and how thereby we may avoid disagreeable and noxious fumes: In a letter from Mr. Peter Woulfe, F. R. S. to John Ellis, Esq; F. R. S.. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 57 (57) 517–536. doi:10.1098/rstl.1767.0052.

[56] (1942). "Pictorial life history of the apothecary chemist Carl Wilhelm Scheele". American Institute of the History of Pharmacy.

[57] See:
Priestley, Joseph (1773) "Extrait d'une lettre de M. Priestley, en date du 14 Octobre 1773" (Extract of a letter from Mr. Priestley, dated 14 October 1773), Observations sur la Physique ..., 2 : 389.

Priestley, Joseph, Experiments and Observations on Different Kinds of Air, vol. 1, 2nd ed. (London, England: 1775), Part 2, § 1: Observations on Alkaline Air, pp. 163–177.

Schofield, Robert E., The Enlightened Joseph Priestley: A Study of His Life and Work from 1773 to 1804 (University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press, 2004), pp. 93–94.

By 1775, Priestley had observed that electricity could decompose ammonia ("alkaline air"), yielding a flammable gas (hydrogen). See: Priestley, Joseph, Experiments and Observations on Different Kinds of Air, vol. 2 (London, England: J. Johnson, 1775), pp. 239–240.

[71] Priestley, Joseph (1773) "Extrait d'une lettre de M. Priestley, en date du 14 Octobre 1773" (Extract of a letter from Mr. Priestley, dated 14 October 1773), Observations sur la Physique ..., 2 : 389.

[72] Priestley, Joseph, Experiments and Observations on Different Kinds of Air, vol. 1, 2nd ed. (London, England: 1775), Part 2, § 1: Observations on Alkaline Air, pp. 163–177.

[73] Schofield, Robert E., The Enlightened Joseph Priestley: A Study of His Life and Work from 1773 to 1804 (University Park, Pennsylvania: Pennsylvania State University Press, 2004), pp. 93–94.

[74] By 1775, Priestley had observed that electricity could decompose ammonia ("alkaline air"), yielding a flammable gas (hydrogen). See: Priestley, Joseph, Experiments and Observations on Different Kinds of Air, vol. 2 (London, England: J. Johnson, 1775), pp. 239–240.

[58] Berthollet (1785) "Analyse de l'alkali volatil" (Analysis of volatile alkali), Mémoires de l'Académie Royale des Sciences, 316–326.

[Smith-2001-59] Smith, Roland. (2001). "Conquering Chemistry". McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-470146-1.

[USGS-2020-60] (2020). Mineral Commodity Summaries 2020, p. 117 – Nitrogen. USGS.

[61] (2014). 50-year trends in nitrogen use efficiency of world cropping systems: the relationship between yield and nitrogen input to cropland. Environmental Research Letters. 9 (10). doi:10.1088/1748-9326/9/10/105011.

[62] David Brown. (18 April 2013). Anhydrous ammonia fertilizer: abundant, important, hazardous. Washington Post.

[63] Applications of Anhydrous Ammonia and Aqueous Ammonia. www.mysoreammonia.com.

[64] Conversion of CO₂ from South African coal-fired power plants using green ammonia and hydrogen https://www.igb.fraunhofer.de/en/reference-projects/coalco2x.html;

[65] Skills development workshop for hydrogen and ammonia https://www.igb.fraunhofer.de/en/reference-projects/ptx-skills-development-in-tunisia.html;

[66] Green Ammonia – Production of green ammonia in Morocco https://www.igb.fraunhofer.de/en/reference-projects/green-ammonia.html;

[67] Wright, Jerry. (13 April 2015). Cooling System Keeps Space Station Safe, Productive. NASA.

[68] International Space Station's Cooling System: How It Works (Infographic). Space.com.

[69] Reducing Hydrofluorocarbon (HFC) Use and Emissions in the Federal Sector through SNAP.

[70] Samuel Rideal. (1895). Disinfection and Disinfectants: An Introduction to the Study of. 109. Charles Griffin and Company.

[71] Tajkarimi, Mehrdad. (2008). "Ammonia disinfection of animal feeds – Laboratory study". International Journal of Food Microbiology. 122 (1–2) 23–28. doi:10.1016/j.ijfoodmicro.2007.11.040.

[72] (January 2016). "A review on alkaline pretreatment technology for bioconversion of lignocellulosic biomass.". Bioresource Technology. 199 42–48. doi:10.1016/j.biortech.2015.08.085.

[73] (2009). "2009 Reno, Nevada, June 21 - June 24, 2009". doi:10.13031/2013.27245.

[74] Reference Document: Antimicrobial Interventions for Beef ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ, Dawna Winkler and Kerri B. Harris, Center for Food Safety, Department of Animal Science, Texas A&M University, May 2009, page 12

[75] Moss, Michael. (3 October 2009). The Burger That Shattered Her Life. The New York Times.

[76] Moss, Michael. (31 December 2009). Safety of Beef Processing Method Is Questioned. The New York Times.

[77] (3 February 2022). MOL studies ammonia FSRU concept. Offshore Energy.

[78] Collins (l_collins), Leigh. (27 January 2022). SPECIAL REPORT | Why shipping pure hydrogen around the world might already be dead in the water | Recharge. Recharge | Latest renewable energy news.

[Lan-2014-79] 79.0 ^79.1 (28 August 2014). Ammonia as a suitable fuel for fuel cells. Frontiers in Energy Research. 2 35. doi:10.3389/fenrg.2014.00035.

[80] Lindzon, Jared. (27 February 2019). He's Creating a New Fuel Out of Thin Air – for 85 Cents per Gallon. OZY.

[81] (6 November 2017). "Ammonia as a Renewable Energy Transportation Media". ACS Sustainable Chemistry & Engineering. 5 (11) 10231–10239. doi:10.1021/acssuschemeng.7b02219.

[Afif-2016-82] (July 2016). "Ammonia-fed fuel cells: a comprehensive review". Renewable and Sustainable Energy Reviews. 60 822–835. doi:10.1016/j.rser.2016.01.120.

[David-2014-83] (24 September 2014). "Hydrogen Production from Ammonia Using Sodium Amide". Journal of the American Chemical Society. 136 (38) 13082–13085. doi:10.1021/ja5042836.

[84] (5 June 2021). "Catalytic ammonia decomposition over Ni–Ru supported on CeO₂ for hydrogen production: Effect of metal loading and kinetic analysis". Applied Catalysis B: Environmental. 286. doi:10.1016/j.apcatb.2021.119896.

[85] Green ammonia | Royal Society. royalsociety.org.

[86] (27 September 2020). Saudi Arabia Sends Blue Ammonia to Japan in World-First Shipment. Bloomberg.com.

[87] (28 March 2021). "Ammonia—a renewable fuel made from sun, air, and water—could power the globe without carbon". Science. doi:10.1126/science.aau7489.

[s218-88] Kypriotaki, Anastasia. (10 October 2024). DNV Energy Transition Outlook 2024: Maritime energy demand will only grow slightly. SAFETY4SEA.

[89] Mehta, Amgeli. (15 May 2023). In the voyage to net-zero, which green shipping fuel will rule the seas?. Reuters.

[90] (6 October 2020). DSME gets LR AIP for ammonia-fueled 23,000 TEU boxship. Offshore Energy.

[91] (30 March 2022). What will power aircraft in the future?. Aviafuture.

[92] (2025). "Reducing emissions and fuel consumption in supersonic aviation with ammonia hybrid engines". International Journal of Hydrogen Energy. 162. doi:10.1016/j.ijhydene.2025.150540.

[93] (24 June 2021). Japan to advance ammonia co-firing technology. Argus Media.

[94] (6 October 2021). First International Conference on Fuel Ammonia 2021. ICFA.

[95] (12 October 2021). First International Conference on Fuel Ammonia Held. METI, Japan.

[96] (16 June 2022). -free power generation achieved with the world's first gas turbine using 100% liquid ammonia. IHI Corporation.

[97] Masaya Kato. (14 July 2022). Quad members agree to promote hydrogen, ammonia fuel tech. The Nikkei.

[98] On the use of ammonia as a fuel – A perspective.

[99] Nitrogen Oxides as a By-product of Ammonia/Hydrogen Combustion Regimes.

[100] Douglas Self. (1 October 2007). Ammonia Motors.

[Elbridge_Harper_Charlton-1965-101] Louis C. Hennick. (1965). "The Streetcars of New Orleans". 14–16. Pelican Publishing. ISBN 978-1-4556-1259-8.

[Olson-2007-102] 102.0 ^102.1 (15–16 October 2007). Ammonia as a Transportation Fuel IV. Norm Olson – Iowa Energy Center.

[Lee-2017-103] (1 November 2017). Development of new combustion strategy for internal combustion engine fueled by pure ammonia. Seoul National University, Department of Mechanical Engineering.

[Brohi-2014-104] Brohi, Emtiaz Ali. (2014). Ammonia as fuel for internal combustion engines?. Chalmers University of Technology.

[105] Elucidare. (2 February 2008). Ammonia: New possibilities for hydrogen storage and transportation. Elucidare Limited.

[106] Ammonia Powered Car

[107] Watch 'Ammonia Fuel'. Greg Vezina.

[108] Welcome to NH3 Car. NH3Car.com.

[bris.ac.uk-109] Ammonia. chm.bris.ac.uk.

[Zacharakis-Jutz-2013-110] (2013). Characteristics of an SI Engine Using Direct Ammonia Injection. Department of Mechanical Engineering, Iowa State University.

[White-1905-111] (April 1905). The Decomposition of Ammonia at High Temperatures. Journal of the American Chemical Society. 27 (4) 373–386. doi:10.1021/ja01982a005.

[112] (July 2022). "Alternative Propellant Nuclear Thermal Propulsion Engine Architectures". Journal of Spacecraft and Rockets. 59 (4) 1149–1160. doi:10.2514/1.A35289.

[113] (17 September 2020). Will Saudi Arabia build the world's largest green hydrogen and ammonia plant?. energypost.eu.

[114] Diesel: Greener Than You Think.

[115] (1998). Phosgene: Health and Safety Guide. అంతర్జాతీయ రసాయన భద్రతా కార్యక్రమం.

[116] (6 October 2009). Anhydrous ammonia tank locks have flaws. Cedar Rapids Gazette.

[117] Illinois Attorney General | Basic Understanding of Meth. Illinoisattorneygeneral.gov.

[118] Greenberg, Michael I.. (1 January 2003). Occupational, Industrial, and Environmental Toxicology. Elsevier Health Sciences. ISBN 978-0-323-01340-6.

[119] (January 1983). "Change in thermal properties of wool after treatment with liquid ammonia". Journal of Thermal Analysis. 26 (1) 17–22. doi:10.1007/BF01914084.

[120] (2005). "AIAA 5th ATIO and16th Lighter-Than-Air Sys Tech. And Balloon Systems Conferences". ISBN 978-1-62410-067-3. doi:10.2514/6.2005-7393.

[121] Fuming white oak. woodweb.com.

[122] rals year book, vol. 3

[Toxic_FAQ_Sheet_for_Ammonia-2004-123] 123.0 ^123.1 (September 2004). Toxic FAQ Sheet for Ammonia. Agency for Toxic Substances and Disease Registry (ATSDR).

[124] Ammonia, IDLH Documentation

[125] (OSHA) Source: Sax, N. Irving (1984) Dangerous Properties of Industrial Materials. 6th Ed. Van Nostrand Reinhold. 0-442-28304-0.

[126] Is Anhydrous Ammonia covered under the Hazardous Materials Safety Permit Program? from the website of the United States Department of Transportation (DOT)

[127] (2002). Biochemistry.

[128] (13 May 2020). "Rapid growth of new atmospheric particles by nitric acid and ammonia condensation". Nature. 581 (7807) 184–189. doi:10.1038/s41586-020-2270-4.

[Talhout-2011-129] (2011). "Hazardous Compounds in Tobacco Smoke". International Journal of Environmental Research and Public Health. 8 (12) 613–628. doi:10.3390/ijerph8020613.

[130] Cutting-Edge Solutions For Coking Wastewater Reuse To Meet The Standard of Circulation Cooling Systems. www.wateronline.com.

[Rajaram-2005-131] (30 June 2005). Sustainable Mining Practices: A Global Perspective. 113. CRC Press. ISBN 978-1-4398-3423-7.

[Oram-132] 132.0 ^132.1 ^132.2 Oram, Brian. Ammonia in Groundwater, Runoff, and Streams. The Water Centre.

[133] (2004). "Managing ammonia in fish ponds". Southern Regional Aquaculture Center.

[Sergeant-2014-134] 134.0 ^134.1 ^134.2 Sergeant, Chris. (5 February 2014). The Management of Ammonia Levels in an Aquaculture Environment. Water/Wastewater.

[135] Electronic Code of Federal Regulations: ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. Ecfr.gpoaccess.gov. Retrieved on 22 December 2011.

[136] Ammonia Tanks – Carbon and Stainless Steel Construction. ammoniatanks.com.

[U.S._National_Minerals_Information_Center-137] 137.0 ^137.1 Nitrogen (Fixed)--Ammonia (2022). U.S. National Minerals Information Center.

[138] Nobel Prize in Chemistry (1918) – Haber–Bosch process.

[139] Chemistry of the Group 2 Elements – Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra. BBC.co.uk.

[140] (December 1930). "Elektrolytische Bindung von komprimiertem Stickstoff bei gewöhnlicher Temperatur". Helvetica Chimica Acta. 13 (6) 1228–1236. doi:10.1002/hlca.19300130604.

[141] (22 November 2023). "Is Ethanol Essential for the Lithium-Mediated Nitrogen Reduction Reaction?". ChemSusChem. 16 (22). doi:10.1002/cssc.202301011.

[Lazouski-2019-142] 142.0 ^142.1 (17 April 2019). "Understanding Continuous Lithium-Mediated Electrochemical Nitrogen Reduction". Joule. 3 (4) 1127–1139. doi:10.1016/j.joule.2019.02.003.

[143] (4 March 1994). "Lithium-mediated electrochemical reduction of high pressure N2 to NH3". Journal of Electroanalytical Chemistry. 367 (1) 183–188. doi:10.1016/0022-0728(93)03025-K.

[144] (June 2019). "A rigorous electrochemical ammonia synthesis protocol with quantitative isotope measurements". Nature. 570 (7762) 504–508. doi:10.1038/s41586-019-1260-x.

[145] (1 May 2020). "Non-aqueous gas diffusion electrodes for rapid ammonia synthesis from nitrogen and water-splitting-derived hydrogen". Nature Catalysis. 3 (5) 463–469. doi:10.1038/s41929-020-0455-8.

[Suryanto-2021-146] 146.0 ^146.1 (11 June 2021). Nitrogen reduction to ammonia at high efficiency and rates based on a phosphonium proton shuttle. Science. 372 (6547) 1187–1191. doi:10.1126/science.abg2371.

[147] Lavars, Nick. (30 November 2021). Green ammonia electrolysis breakthrough could finally kill Haber–Bosch. New Atlas.

[148] Blaine, Loz. (19 November 2021). FuelPositive promises green ammonia at 60% the cost of today's gray. New Atlas.

[Fu-2022-149] (17 February 2023). "Continuous-flow electrosynthesis of ammonia by nitrogen reduction and hydrogen oxidation". Science. 379 (6633) 707–712. doi:10.1126/science.adf4403.

[150] Hyperammonemia

[151] (2026). StatPearls. StatPearls Publishing.

[152] (2010). "Crystal Structures of Ethanolamine Ammonia-lyase Complexed with Coenzyme B12 Analogs and Substrates". Journal of Biological Chemistry. 285 (34) 26484–26493. doi:10.1074/jbc.M110.125112.

[153] (June 2002). Nitrogen Fixation and Inoculation of Forage Legumes. University of Florida IFAS Extension.

[154] (March 2009). "Identifying the direct effects of ammonia on the brain". Metabolic Brain Disease. 24 (1) 95–102. doi:10.1007/s11011-008-9112-7.

[155] (May 2005). "Trapping H- Bound to the Nitrogenase FeMo-Cofactor Active Site during H2 Evolution: Characterization by ENDOR Spectroscopy". Journal of the American Chemical Society. 127 (17) 6231–6241. doi:10.1021/ja043596p.

[156] (2004). "Vademecum Metabolism". Schattauer Verlag. ISBN 978-3-7945-2385-6.

[157] (1994). Renal Pathophysiology. Williams & Wilkins. ISBN 978-0-683-07354-6.

[158] Campbell, Neil A.. (2002). Biology. 937–938. Pearson Education, Inc. ISBN 978-0-8053-6624-2.

[159] Edited by Kirk Munsell. Image page credit Lunar and Planetary Institute. NASA. "NASA's Solar Exploration: Multimedia: Gallery: Gas Giant Interiors ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ". Retrieved 26 April 2006.

[160] (1968). "Detection of NH₃ molecules in the interstellar medium by their microwave emission". Phys. Rev. Lett.. 21 (25) 1701. doi:10.1103/PhysRevLett.21.1701.

[Ho-1983-161] 161.0 ^161.1 (1983). "Interstellar ammonia". Annu. Rev. Astron. Astrophys.. 21 (1) 239–70. doi:10.1146/annurev.aa.21.090183.001323.

[162] (April 2003). "Deuterium Fractionation in Interstellar Clouds". Space Science Reviews. 106 (1–4) 73–86. doi:10.1023/A:1024677318645.

[163] Ungerechts, H.. (1980). Ammonia and cyanoacetylene observations of the high-density core of L-183 (L-134-N). Astron. Astrophys.. 88 259.

[164] (1982). "NH₃ in Orion-KL – A new interpretation". Astrophysical Journal. 259 L103. doi:10.1086/183856.

[165] The UMIST data for Astrochemistry.

[166] Vikor, L.. (1999). Branching fractions of dissociative recombination of NH4+ and NH2+ molecular ions. Astronomy and Astrophysics. 344 1027.

[167] (1986). Comprehensive models of diffuse interstellar clouds – Physical conditions and molecular abundances. Astrophys. J. Suppl. Ser.. 62 109–145. doi:10.1086/191135.

[168] strochemistry.net. astrochemistry.net.

[169] (1980). "A model for gas phase chemistry in interstellar clouds". The Astrophysical Journal Supplement Series. 43 1. doi:10.1086/190665.

[170] (1975). "Flow–drift tube measurements of kinetic energy dependences of some exothermic proton transfer rate constants". J. Chem. Phys.. 62 (9) 3549. doi:10.1063/1.430946.

[171] Smith, D.. (1977). "Reactions of CH⁺_n IONS with ammonia at 300 K". Chemical Physics Letters. 47 (1) 145. doi:10.1016/0009-2614(77)85326-8.

[172] (1980). "Detection of C₂H in cold dark clouds". Astrophysical Journal. 239 844. doi:10.1086/158168.

[173] Wilson, T. L.. (1979). "Ammonia in Orion". Astronomy and Astrophysics. 71 (3) 275.

[174] (June 1981). "Detection of new ammonia sources". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 195 (2) 387–395. doi:10.1093/mnras/195.2.387.

[175] (December 1973). "Interstellar ammonia". The Astrophysical Journal. 186 501. doi:10.1086/152515.

[176] (January 1985). "VLA observations of ammonia and continuum in regions with high-velocity gaseous outflows". The Astrophysical Journal. 288 595. doi:10.1086/162825.

[177] (1990). "VLA imaging of extragalactic ammonia – Hot gas in the nucleus of IC 342". Astrophysical Journal Letters. 355 L19. doi:10.1086/185728.

[178] (1994). "Hot ammonia towards compact HII regions". Astronomy and Astrophysics. 288 903–920.

[179] (September 1982). "Observation of interstellar ammonia ice". The Astrophysical Journal. 260 141. doi:10.1086/160241.

[180] (October 1982). "Airborne spectroscopy of Jupiter in the 100- to 300-cm−1 region: Global properties of ammonia gas and ice haze". Icarus. 52 (1) 81–93. doi:10.1016/0019-1035(82)90170-1.

[181] (September 1989). "A survey for dense cores in dark clouds". The Astrophysical Journal Supplement Series. 71 89. doi:10.1086/191365.

[182] (1987). "Ammonia in the galactic halo and the infrared cirrus". Astronomy and Astrophysics. 180 213–217.

[183] (1979). "Detection of extragalactic ammonia". Astronomy and Astrophysics. 74 (1).

[184] (25 April 2002). "Observations of Ammonia in External Galaxies I. NGC 253 and M 82". Publications of the Astronomical Society of Japan. 54 (2) 195–207. doi:10.1093/pasj/54.2.195.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]

[100]

Anonymous

Search