కార్బన్ డయాక్సైడ్

బంధం పొడవుతో కార్బన్ డయాక్సైడ్ నిర్మాణ ఫార్ములా
కార్బన్ డయాక్సైడ్ బాల్-అండ్-స్టిక్ మోడల్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ స్పేస్-ఫిల్లింగ్ మోడల్
పేర్లు
IUPAC పేరు కార్బన్ డయాక్సైడ్
ఇతర పేర్లు కార్బోనిక్ యాసిడ్ గ్యాస్, కార్బోనిక్ అన్‌హైడ్రైడ్, కార్బోనిక్ డయాక్సైడ్, కార్బోనిక్ ఆక్సైడ్, కార్బన్(IV) ఆక్సైడ్, మీథేన్‌డయోన్, R-744 (రిఫ్రిజిరెంట్), R744 (రిఫ్రిజిరెంట్ ప్రత్యామ్నాయ స్పెల్లింగ్), డ్రై ఐస్ (ఘన స్థితి)
గుర్తింపులు
CAS సంఖ్య	124-38-9
3D మోడల్ (JSmol)	ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం
బెయిల్‌స్టెయిన్ రిఫరెన్స్	1900390
ChEBI	CHEBI:16526
ChEMBL	ChEMBL1231871
ChemSpider	274
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్	100.004.271
EC సంఖ్య	204-696-9
E సంఖ్య	E290 (ప్రిజర్వేటివ్స్)
గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్	989
KEGG	D00004
MeSH	Carbon+dioxide
PubChem CID	280
RTECS సంఖ్య	FF6400000
UNII	142M471B3J
UN సంఖ్య	1013 (వాయువు), 1845 (ఘనపదార్థం)
కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ (EPA)	DTXSID4027028
InChI InChI=1S/CO2/c2-1-3 Key: CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYSA-N InChI=1/CO2/c2-1-3 Key: CURLTUGMZLYLDI-UHFFFAOYAO
SMILES O=C=O C(=O)=O
ధర్మాలు
రసాయన ఫార్ములా	C O 2
మోలార్ ద్రవ్యరాశి	44.009 g·mol
రూపం	రంగులేని వాయువు
వాసన	తక్కువ గాఢత: ఏమీ ఉండదు; ఎక్కువ గాఢత: ఘాటైన; ఆమ్ల స్వభావం
సాంద్రత	1562 kg/m (ఘనపదార్థం 1 atm (100 kPa) మరియు −78.5 °C (−109.3 °F) వద్ద) 1101 kg/m (ద్రవం సంతృప్త స్థితిలో −37 °C (−35 °F) వద్ద) 1.977 kg/m (వాయువు 1 atm (100 kPa) మరియు 0 °C (32 °F) వద్ద)
సందిగ్ధ బిందువు (T, P)	304.128(15) K (30.978(15) °C), 7.3773(30) MPa (72.808(30) atm)
ఉత్పతనం పరిస్థితులు	194.6855(30) K (−78.4645(30) °C) 1 atm (0.101325 MPa) వద్ద
నీటిలో ద్రావణీయత	1.45 g/L, 25 °C (77 °F), 100 kPa (0.99 atm) వద్ద
బాష్ప పీడనం	5.7292(30) MPa, 56.54(30) atm (20 °C (293.15 K) వద్ద)
ఆమ్లత్వం (pKa)	కార్బోనిక్ యాసిడ్: pKa1 = 3.6, pKa1 (స్పష్టమైన) = 6.35, pKa2 = 10.33
అయస్కాంత సున్నితత్వం (χ)	−20.5·10 cm /mol
ఉష్ణ వాహకత	0.01662 W·m ·K (300 K (27 °C; 80 °F) వద్ద)
వక్రీభవన సూచిక (nD)	1.00045
స్నిగ్ధత	14.90 μPa·s, 25 °C (298 K) వద్ద; 70 μPa·s, −78.5 °C (194.7 K) వద్ద
డైపోల్ మూమెంట్	0 D
నిర్మాణం
స్పటిక నిర్మాణం	ట్రైగోనల్
పాయింట్ గ్రూప్	D ∞h
అణు ఆకారం	సరళ రేఖ (Linear)
థర్మోకెమిస్ట్రీ
ఉష్ణ సామర్థ్యం (C)	37.135 J/(K·mol)
ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ (S 298)	214 J·mol ·K
ప్రామాణిక ఏర్పడే ఎంథాల్పీ (ΔfH 298)	−393.5 kJ·mol
ఫార్మకాలజీ
ATC కోడ్	V03AN02 (WHO)
ప్రమాదాలు
GHS లేబులింగ్:
పిక్టోగ్రామ్‌లు	‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS గ్యాస్ సిలిండర్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
సిగ్నల్ పదం	హెచ్చరిక
ప్రమాద ప్రకటనలు	H280, H281
జాగ్రత్త ప్రకటనలు	P282, P336+P317, P403, P410+P403
NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్)	2 0 0 SA
ప్రాణాంతక మోతాదు లేదా గాఢత (LD, LC):
LC Lo (ప్రచురించబడిన అత్యల్పం)	90,000 ppm (162,000 mg/m) (మానవుడు, 5 నిమిషాలు)
NIOSH (US ఆరోగ్య ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు):
PEL (అనుమతించదగినది)	TWA 5000 ppm (9000 mg/m)
REL (సిఫార్సు చేయబడినది)	TWA 5000 ppm (9000 mg/m), ST 30,000 ppm (54,000 mg/m)
IDLH (తక్షణ ప్రమాదం)	40,000 ppm (72,000 mg/m)
సేఫ్టీ డేటా షీట్ (SDS)	సిగ్మా-ఆల్డ్రిచ్
సంబంధిత సమ్మేళనాలు
ఇతర యానియాన్లు	కార్బన్ డైసల్ఫైడ్, కార్బన్ డైసెలెనైడ్, కార్బన్ డైటెల్లూరైడ్
ఇతర కాటయాన్లు	సిలికాన్ డయాక్సైడ్, జెర్మేనియం డయాక్సైడ్, టిన్ డయాక్సైడ్, లెడ్ డయాక్సైడ్, టైటానియం డయాక్సైడ్, జిర్కోనియం డయాక్సైడ్, హాఫ్నియం డయాక్సైడ్, సీరియం డయాక్సైడ్, థోరియం డయాక్సైడ్
సంబంధిత కార్బన్ ఆక్సైడ్లు	ఆక్సోకార్బన్ చూడండి
సంబంధిత సమ్మేళనాలు	కార్బోనిక్ యాసిడ్, కార్బొనిల్ సల్ఫైడ్, కార్బొనిల్ సెలెనైడ్
అనుబంధ డేటా పేజీ
కార్బన్ డయాక్సైడ్ (డేటా పేజీ)
పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N ధృవీకరించండి (ఏమిటి?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్స్‌లు

'కార్బన్ డయాక్సైడ్ అనేది ' అనే రసాయన ఫార్ములా కలిగిన ఒక రసాయన సమ్మేళనం. ఇది ఒక్కో కార్బన్ పరమాణువు రెండు ఆక్సిజన్ పరమాణువులతో సహసంయోజక ద్విబంధం ద్వారా బంధించబడిన అణువులతో తయారవుతుంది. ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయు స్థితిలో ఉంటుంది మరియు సాధారణంగా కనిపించే గాఢతలలో ఇది వాసన లేనిది. కార్బన్ చక్రంలో కార్బన్ మూలంగా, వాతావరణంలోని భూమిపై జీవానికి ప్రాథమిక కార్బన్ వనరుగా ఉంది. గాలిలో, కార్బన్ డయాక్సైడ్ దృగ్గోచర కాంతికి పారదర్శకంగా ఉంటుంది కానీ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ వికిరణాన్ని గ్రహిస్తుంది, ఇది గ్రీన్‌హౌస్ వాయువుగా పనిచేస్తుంది. కార్బన్ డయాక్సైడ్ నీటిలో కరుగుతుంది మరియు భూగర్భ జలాలు, సరస్సులు, మంచు పలకలు మరియు సముద్రపు నీరులో కనిపిస్తుంది.

ఇది భూమి వాతావరణంలో 428 పార్ట్స్ పర్ మిలియన్ (ppm) గాఢతతో ఉండే ఒక ట్రేస్ గ్యాస్,Cite error: Closing </ref> missing for <ref> tag</ref> లేదా జూలై 2025 నాటికి సుమారు 0.043%, ఇది పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయిలైన 280 ppm లేదా సుమారు 0.028% నుండి పెరిగింది.^[1]^[2] శిలాజ ఇంధనాల దహనం ఈ పెరిగిన గాఢతలకు ప్రధాన కారణం, ఇవే వాతావరణ మార్పులకు ప్రధాన కారణం.^[3]

ప్రీకాంబ్రియన్ చివరి నుండి భూమి యొక్క పారిశ్రామిక పూర్వ వాతావరణంలో దీని గాఢత జీవులు మరియు భౌగోళిక లక్షణాల ద్వారా నియంత్రించబడింది. మొక్కలు, పాచి మరియు సైనోబాక్టీరియా సూర్యరశ్మి నుండి వచ్చే శక్తిని ఉపయోగించి కిరణజన్య సంయోగక్రియ అనే ప్రక్రియ ద్వారా కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు నీటి నుండి కార్బోహైడ్రేట్లను సంశ్లేషణ చేస్తాయి, ఇది వ్యర్థ పదార్థంగా ఆక్సిజన్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.^[4] ప్రతిగా, అన్ని వాయుజీవులు శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికి సేంద్రీయ సమ్మేళనాలను జీవక్రియ చేసినప్పుడు ఆక్సిజన్ వినియోగించబడుతుంది మరియు వ్యర్థంగా విడుదలవుతుంది.^[5] సేంద్రీయ పదార్థాలు కుళ్ళిపోయినప్పుడు లేదా అడవి మంటల వంటి దహన ప్రక్రియలలో విడుదలవుతాయి. కార్బన్ డయాక్సైడ్ నీటిలో కరిగినప్పుడు, అది కార్బోనేట్ మరియు ప్రధానంగా బైకార్బోనేట్ (HCO₃^–)ని ఏర్పరుస్తుంది, ఇది వాతావరణ స్థాయిలు పెరిగేకొద్దీ సముద్ర ఆమ్లీకరణకు దారితీస్తుంది.^[6]

కార్బన్ డయాక్సైడ్ పొడి గాలి కంటే 53% ఎక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉంటుంది, కానీ ఇది ఎక్కువ కాలం ఉంటుంది మరియు వాతావరణంలో పూర్తిగా కలిసిపోతుంది. వాతావరణంలోకి విడుదలయ్యే అదనపు ఉద్గారాలలో సగం భూమి మరియు సముద్ర కార్బన్ సింక్‌ల ద్వారా గ్రహించబడతాయి.^[7] ఈ సింక్‌లు సంతృప్తమై అస్థిరంగా మారవచ్చు, ఎందుకంటే కుళ్ళిపోవడం మరియు అడవి మంటల వల్ల తిరిగి వాతావరణంలోకి విడుదలవుతుంది.^[8] , లేదా అది కలిగి ఉన్న కార్బన్, చివరికి సీక్వెస్టర్ (దీర్ఘకాలం నిల్వ చేయబడుతుంది) చేయబడి రాళ్ళు మరియు బొగ్గు, పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువు వంటి సేంద్రీయ నిక్షేపాలలో నిల్వ చేయబడుతుంది.

మానవులు ఉత్పత్తి చేసే దాదాపు అన్ని వాతావరణంలోకి వెళ్తుంది. ఏటా ఉత్పత్తి అయ్యే లో 1% కంటే తక్కువ వాణిజ్యపరంగా ఉపయోగించబడుతుంది, ఎక్కువగా ఎరువుల పరిశ్రమలో మరియు చమురు మరియు గ్యాస్ పరిశ్రమలో మెరుగైన చమురు రికవరీ కోసం. ఇతర వాణిజ్య అనువర్తనాల్లో ఆహారం మరియు పానీయాల ఉత్పత్తి, లోహ తయారీ, శీతలీకరణ, అగ్నిమాపక చర్యలు మరియు గ్రీన్‌హౌస్‌లలో మొక్కల పెరుగుదలను ప్రేరేపించడం ఉన్నాయి.^[9]

రసాయన మరియు భౌతిక ధర్మాలు

నిర్మాణం, బంధం మరియు అణు కంపనాలు

ఇవి కూడా చూడండి: మాలిక్యులర్ ఆర్బిటల్ డయాగ్రామ్#కార్బన్ డయాక్సైడ్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ అణువు యొక్క సౌష్టవం దాని సమతుల్య జ్యామితి వద్ద సరళంగా మరియు సెంట్రోసిమెట్రిక్గా ఉంటుంది. కార్బన్ డయాక్సైడ్‌లోని కార్బన్-ఆక్సిజన్ బంధం యొక్క పొడవు 116.3 pm, ఇది సాధారణ సింగిల్ C–O బంధం యొక్క సుమారు 140 pm పొడవు కంటే గణనీయంగా తక్కువ, మరియు కార్బొనిల్స్ వంటి ఇతర C–O బహుళ బంధిత ఫంక్షనల్ గ్రూపుల కంటే తక్కువ. ఇది సెంట్రోసిమెట్రిక్ కాబట్టి, అణువుకు ఎలక్ట్రిక్ డైపోల్ మూమెంట్ ఉండదు.

సరళ త్రిపరమాణు అణువుగా, చిత్రంలో చూపిన విధంగా నాలుగు కంపన మోడ్‌లను కలిగి ఉంటుంది. సౌష్టవ మరియు అసౌష్టవ స్ట్రెచింగ్ మోడ్‌లలో, పరమాణువులు అణువు యొక్క అక్షం వెంబడి కదులుతాయి. రెండు బెండింగ్ మోడ్‌లు ఉన్నాయి, ఇవి డీజెనరేట్, అంటే అణువు యొక్క సౌష్టవం కారణంగా అవి ఒకే పౌనఃపున్యం మరియు ఒకే శక్తిని కలిగి ఉంటాయి. ఒక అణువు ఉపరితలాన్ని తాకినప్పుడు లేదా మరొక అణువును తాకినప్పుడు, రెండు మోడ్‌లకు పరస్పర చర్య భిన్నంగా ఉండటం వల్ల బెండింగ్ మోడ్‌లు పౌనఃపున్యంలో మారవచ్చు. కొన్ని కంపన మోడ్‌లు ఇన్‌ఫ్రారెడ్ (IR) స్పెక్ట్రమ్‌లో గమనించబడతాయి: 2349 cm⁻¹ వేవ్‌నంబర్ (తరంగదైర్ఘ్యం 4.25 μm) వద్ద అసౌష్టవ స్ట్రెచింగ్ మోడ్ మరియు 667 cm⁻¹ (తరంగదైర్ఘ్యం 15.0 μm) వద్ద బెండింగ్ మోడ్‌ల డీజెనరేట్ జత. సౌష్టవ స్ట్రెచింగ్ మోడ్ ఎలక్ట్రిక్ డైపోల్‌ను సృష్టించదు కాబట్టి IR స్పెక్ట్రోస్కోపీలో గమనించబడదు, కానీ ఇది 1388 cm⁻¹ (తరంగదైర్ఘ్యం 7.20 μm) వద్ద రామన్ స్పెక్ట్రోస్కోపీలో గుర్తించబడుతుంది, 1285 cm⁻¹ వద్ద ఫెర్మీ రెసొనెన్స్ డబుల్ట్‌తో ఉంటుంది.^[10]

వాయు స్థితిలో, కార్బన్ డయాక్సైడ్ అణువులు గణనీయమైన కంపన కదలికలకు లోనవుతాయి మరియు స్థిరమైన నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండవు. అయితే, ఒక కూలంబ్ ఎక్స్‌ప్లోజన్ ఇమేజింగ్ ప్రయోగంలో, అణు నిర్మాణం యొక్క తక్షణ చిత్రాన్ని ఊహించవచ్చు. కార్బన్ డయాక్సైడ్ కోసం అటువంటి ప్రయోగం^[11] నిర్వహించబడింది. ఈ ప్రయోగం యొక్క ఫలితం మరియు అణువు యొక్క అబ్ ఇనిషియో పొటెన్షియల్ ఎనర్జీ సర్ఫేస్ ఆధారంగా చేసిన సైద్ధాంతిక గణనల^[12] ముగింపు ఏమిటంటే, వాయు స్థితిలో ఉన్న అణువులలో ఏవీ ఖచ్చితంగా సరళంగా ఉండవు. ఈ విరుద్ధమైన ఫలితం సరళ జ్యామితుల కోసం కేంద్రక కదలిక వాల్యూమ్ ఎలిమెంట్ అదృశ్యమవుతుందనే వాస్తవం వల్ల తలెత్తుతుంది.^[12] ద్విపరమాణు అణువులు మినహా అన్ని అణువులకు ఇది వర్తిస్తుంది.

జల ద్రావణంలో

ఇవి కూడా చూడండి: కార్బోనిక్ యాసిడ్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ నీటిలో ద్రావణీయత కలిగి ఉంటుంది, దీనిలో ఇది H2CO3 (కార్బోనిక్ యాసిడ్)ని తిరిగి ఏర్పరుస్తుంది, ఇది ఒక బలహీనమైన ఆమ్లం, ఎందుకంటే నీటిలో దీని అయనీకరణం అసంపూర్ణంగా ఉంటుంది.

CO2 + H2O <-> H2CO3

కార్బోనిక్ యాసిడ్ యొక్క హైడ్రేషన్ సమతుల్య స్థిరాంకం, 25 °C వద్ద:

K_{h} = {[H2CO3]}{[CO2_{(aq)}]} = 1.70 10^{-3}

కాబట్టి, కార్బన్ డయాక్సైడ్‌లో ఎక్కువ భాగం కార్బోనిక్ యాసిడ్‌గా మారదు, కానీ అణువులుగానే ఉంటుంది, ఇది pHని ప్రభావితం చేయదు.

, H2CO3, మరియు డీప్రోటోనేటెడ్ రూపాలైన HCO₃^– (బైకార్బోనేట్) మరియు CO₃^2– (కార్బోనేట్) యొక్క సాపేక్ష గాఢతలు pHపై ఆధారపడి ఉంటాయి. బ్యెరం ప్లాట్లో చూపినట్లుగా, తటస్థ లేదా స్వల్ప క్షార నీటిలో (pH > 6.5), బైకార్బోనేట్ రూపం ఆధిపత్యం (>50%) వహిస్తుంది, సముద్రపు నీటి pH వద్ద ఇది అత్యంత ప్రబలంగా (>95%) మారుతుంది. చాలా క్షార నీటిలో (pH > 10.4), ఆధిపత్య (>50%) రూపం కార్బోనేట్. సముద్రాలు, 8.2–8.5 pH కలిగి ఉండి, లీటరుకు సుమారు 120 mg బైకార్బోనేట్‌ను కలిగి ఉంటాయి.

డైప్రోటిక్ కావడంతో, కార్బోనిక్ యాసిడ్ రెండు ఆమ్ల వియోగ స్థిరాంకాలు కలిగి ఉంటుంది, మొదటిది బైకార్బోనేట్ (హైడ్రోజన్ కార్బోనేట్ అని కూడా పిలుస్తారు) అయాన్ (HCO₃^–)లోకి వియోగం చెందడానికి:

H2CO3 <-> H+ + HCO₃^–

K_a1 = 2.5 × 10⁻⁴ mol/L; pK_a1 = 3.6, 25 °C వద్ద.

ఇది నిజమైన మొదటి ఆమ్ల వియోగ స్థిరాంకం, దీనిని ఇలా నిర్వచించవచ్చు

K_{a1} = {[HCO3- ][H+]}{[H2CO3]}

ఇక్కడ హారంలో సహసంయోజక బంధంతో ఉన్న H2CO3 మాత్రమే ఉంటుంది మరియు హైడ్రేటెడ్ (aq) ఉండదు. 4.16 × 10⁻⁷ (లేదా pKa1 = 6.38) దగ్గర ఉన్న చాలా చిన్న మరియు తరచుగా ఉదహరించబడిన విలువ ఒక స్పష్టమైన విలువ, ఇది కరిగిన అంతా కార్బోనిక్ యాసిడ్‌గా ఉందని (తప్పుగా) ఊహించి లెక్కించబడింది, కాబట్టి

K_{a1}Template:(apparent)={[HCO3- ][H+]}{[H2CO3] + [CO2_{(aq)}]}

కరిగిన లో ఎక్కువ భాగం అణువులుగానే ఉంటుంది కాబట్టి, K_a1(స్పష్టమైన) నిజమైన K_a1 కంటే చాలా పెద్ద హారాన్ని మరియు చాలా చిన్న విలువను కలిగి ఉంటుంది.^[13]

బైకార్బోనేట్ అయాన్ ఒక యాంఫోటెరిక్ జాతి, ఇది ద్రావణం యొక్క pHని బట్టి ఆమ్లంగా లేదా క్షారంగా పనిచేస్తుంది. అధిక pH వద్ద, ఇది కార్బోనేట్ అయాన్ (CO₃^2–)గా గణనీయంగా వియోగం చెందుతుంది:

HCO₃^– ⇌ CO₃^2– + H⁺

K_a2 = 4.69 × 10⁻¹¹ mol/L; pK_a2 = 10.329

జీవులలో, కార్బోనిక్ యాసిడ్ ఉత్పత్తి కార్బోనిక్ అన్‌హైడ్రేస్ అని పిలువబడే ఎంజైమ్ ద్వారా ఉత్ప్రేరకపరచబడుతుంది.

నీటిలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉండటం దాని ఆమ్లత్వాన్ని మార్చడమే కాకుండా, దాని విద్యుత్ ధర్మాలను కూడా ప్రభావితం చేస్తుంది. కార్బన్ డయాక్సైడ్ డీశాలినేటెడ్ నీటిలో కరిగినప్పుడు, విద్యుత్ వాహకత 1 μS/cm కంటే తక్కువ నుండి దాదాపు 30 μS/cm వరకు గణనీయంగా పెరుగుతుంది. వేడి చేసినప్పుడు, నీరు $C O_{2}$ ఉనికి వల్ల కలిగే వాహకతను క్రమంగా కోల్పోవడం ప్రారంభిస్తుంది, ముఖ్యంగా ఉష్ణోగ్రతలు 30 °C దాటినప్పుడు ఇది గమనించవచ్చు.

సంతృప్తత లేని పూర్తిగా డీఅయోనైజ్డ్ నీటి యొక్క ఉష్ణోగ్రత ఆధారిత వాహకత ఈ డేటాతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ.

రసాయన చర్యలు

ఒక శక్తివంతమైన ఎలక్ట్రోఫైల్, ఇది బెంజాల్డిహైడ్ లేదా బలమైన ఎలక్ట్రోఫిలిక్ α,β-అన్‌శాచురేటెడ్ కార్బొనిల్ సమ్మేళనాలతో సమానమైన ఎలక్ట్రోఫిలిక్ రియాక్టివిటీని కలిగి ఉంటుంది. అయితే, ఇలాంటి రియాక్టివిటీ కలిగిన ఎలక్ట్రోఫైల్స్ వలె కాకుండా, తో న్యూక్లియోఫైల్స్ చర్యలు థర్మోడైనమిక్‌గా తక్కువ అనుకూలమైనవి మరియు తరచుగా అత్యంత తిరోగమన చర్యలుగా ఉంటాయి.^[14] కార్బమేట్స్ తయారు చేయడానికి అమైన్‌లతో కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క తిరోగమన చర్య  స్క్రబ్బర్‌లలో ఉపయోగించబడుతుంది మరియు అమైన్ గ్యాస్ ట్రీటింగ్ ద్వారా కార్బన్ క్యాప్చర్ మరియు స్టోరేజ్ కోసం ఒక సాధ్యమైన ప్రారంభ బిందువుగా సూచించబడింది.

గ్రిగ్నార్డ్ రియాజెంట్స్ మరియు ఆర్గానోలిథియం సమ్మేళనాల ద్వారా అందించబడిన కార్బానియాన్లు వంటి చాలా బలమైన న్యూక్లియోఫైల్స్ మాత్రమే తో చర్య జరిపి కార్బాక్సిలేట్‌లను ఇస్తాయి:

MR + CO2 -> RCO2M

ఇక్కడ M = Li లేదా Mg Br మరియు R = ఆల్కైల్ లేదా అరైల్.

మెటల్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ కాంప్లెక్స్‌లలో, ఒక లిగాండ్గా పనిచేస్తుంది, ఇది ని ఇతర రసాయనాలుగా మార్చడాన్ని సులభతరం చేస్తుంది.^[15]

నుండి COకి క్షయకరణం సాధారణంగా కష్టమైన మరియు నెమ్మదిగా జరిగే చర్య:

CO2 + 2 e- + 2 H+ -> CO + H2O

pH 7 దగ్గర ఈ చర్య కోసం రెడాక్స్ పొటెన్షియల్ ప్రామాణిక హైడ్రోజన్ ఎలక్ట్రోడ్కు వ్యతిరేకంగా సుమారు −0.53 V ఉంటుంది. నికెల్ కలిగిన ఎంజైమ్ కార్బన్ మోనాక్సైడ్ డీహైడ్రోజినేస్ ఈ ప్రక్రియను ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది.^[16]

ఫోటోఆటోట్రోఫ్‌లు (అంటే మొక్కలు మరియు సైనోబాక్టీరియా) గాలి మరియు నీటి నుండి గ్రహించిన నుండి సాధారణ చక్కెరలను కిరణజన్య సంయోగక్రియ చేయడానికి సూర్యరశ్మిలో ఉన్న శక్తిని ఉపయోగిస్తాయి:

n CO2 + n H2O -> (CH2O)_{n} + n O2

భౌతిక ధర్మాలు

మరింత సమాచారం: కార్బన్ డయాక్సైడ్ డేటా

కార్బన్ డయాక్సైడ్ రంగులేనిది. తక్కువ గాఢతలలో, వాయువు వాసన లేనిది; అయితే, తగినంత ఎక్కువ గాఢతలలో, ఇది ఘాటైన, ఆమ్ల వాసనను కలిగి ఉంటుంది.^[17] ప్రామాణిక ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం వద్ద, కార్బన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రత సుమారు 1.98 kg/m³, ఇది గాలి కంటే సుమారు 1.53 రెట్లు ఎక్కువ.^[18]

కార్బన్ డయాక్సైడ్ 0.51795(10) MPa (5.11177(99) atm) కంటే తక్కువ పీడనాల వద్ద ద్రవ స్థితిని కలిగి ఉండదు. 1 atm (0.101325 MPa) పీడనం వద్ద, వాయువు 194.6855(30) K (−78.4645(30) °C) కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద నేరుగా ఘనపదార్థంగా నిక్షేపణం చెందుతుంది మరియు ఈ ఉష్ణోగ్రత కంటే పైన ఘనపదార్థం నేరుగా వాయువుగా ఉత్పతనం చెందుతుంది. దాని ఘన స్థితిలో, కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను సాధారణంగా డ్రై ఐస్ అని పిలుస్తారు.

ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్ 0.51795(10) MPa (5.11177(99) atm) కంటే ఎక్కువ పీడనం వద్ద మాత్రమే ఏర్పడుతుంది; కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క ట్రిపుల్ పాయింట్ 0.51795(10) MPa (5.11177(99) atm) వద్ద 216.592(3) K (−56.558(3) °C) (ఫేజ్ డయాగ్రామ్ చూడండి). సందిగ్ధ బిందువు 7.3773(30) MPa (72.808(30) atm) వద్ద 304.128(15) K (30.978(15) °C). అధిక పీడనం వద్ద గమనించబడిన ఘన కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క మరొక రూపం అమార్ఫస్ గ్లాస్ వంటి ఘనపదార్థం.^[19] కార్బోనియా అని పిలువబడే ఈ రకమైన గ్లాస్, డైమండ్ అన్విల్లో విపరీతమైన పీడనాల (40–48 GPa, లేదా సుమారు 400,000 వాతావరణాలు) వద్ద వేడి చేసిన ని సూపర్ కూలింగ్ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ ఆవిష్కరణ కార్బన్ డయాక్సైడ్ సిలికాన్ డయాక్సైడ్ (సిలికా గ్లాస్) మరియు జెర్మేనియం డయాక్సైడ్ వంటి దాని మూలక కుటుంబంలోని ఇతర సభ్యుల మాదిరిగానే గ్లాస్ స్థితిలో ఉండగలదనే సిద్ధాంతాన్ని ధృవీకరించింది. సిలికా మరియు జెర్మేనియా గ్లాసుల వలె కాకుండా, కార్బోనియా గ్లాస్ సాధారణ పీడనాల వద్ద స్థిరంగా ఉండదు మరియు పీడనం విడుదలైనప్పుడు వాయువుగా మారుతుంది.

సందిగ్ధ బిందువు కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు మరియు పీడనాల వద్ద, కార్బన్ డయాక్సైడ్ సూపర్ క్రిటికల్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ అని పిలువబడే సూపర్ క్రిటికల్ ఫ్లూయిడ్ వలె ప్రవర్తిస్తుంది.

సంతృప్త ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క ఉష్ణ మరియు భౌతిక ధర్మాల పట్టిక:^[20]^[21]

ఉష్ణోగ్రత (°C)	సాంద్రత (kg/m³)	విశిష్ట ఉష్ణం (kJ/(kg⋅K))	కైనమాటిక్ స్నిగ్ధత (m²/s)	ఉష్ణ వాహకత (W/(m⋅K))	ఉష్ణ విసరణ (m²/s)	ప్రాండ్ల్ సంఖ్య
−50	1156.34	1.84	1.19 × 10⁻⁷	0.0855	4.02 × 10⁻⁸	2.96
−40	1117.77	1.88	1.18 × 10⁻⁷	0.1011	4.81 × 10⁻⁸	2.46
−30	1076.76	1.97	1.17 × 10⁻⁷	0.1116	5.27 × 10⁻⁸	2.22
−20	1032.39	2.05	1.15 × 10⁻⁷	0.1151	5.45 × 10⁻⁸	2.12
−10	983.38	2.18	1.13 × 10⁻⁷	0.1099	5.13 × 10⁻⁸	2.2
0	926.99	2.47	1.08 × 10⁻⁷	0.1045	4.58 × 10⁻⁸	2.38
10	860.03	3.14	1.01 × 10⁻⁷	0.0971	3.61 × 10⁻⁸	2.8
20	772.57	5	9.10 × 10⁻⁸	0.0872	2.22 × 10⁻⁸	4.1
30	597.81	36.4	8.00 × 10⁻⁸	0.0703	0.279 × 10⁻⁸	28.7

వాతావరణ పీడనం వద్ద కార్బన్ డయాక్సైడ్ () యొక్క ఉష్ణ మరియు భౌతిక ధర్మాల పట్టిక:^[20]^[21]

ఉష్ణోగ్రత (K)	సాంద్రత (kg/m³)	విశిష్ట ఉష్ణం (kJ/(kg⋅°C))	డైనమిక్ స్నిగ్ధత (kg/(m⋅s))	కైనమాటిక్ స్నిగ్ధత (m²/s)	ఉష్ణ వాహకత (W/(m⋅°C))	ఉష్ణ విసరణ (m²/s)	ప్రాండ్ల్ సంఖ్య
220	2.4733	0.783	1.11 × 10⁻⁵	4.49 × 10⁻⁶	0.010805	5.92 × 10⁻⁶	0.818
250	2.1657	0.804	1.26 × 10⁻⁵	5.81 × 10⁻⁶	0.012884	7.40 × 10⁻⁶	0.793
300	1.7973	0.871	1.50 × 10⁻⁵	8.32 × 10⁻⁶	0.016572	1.06 × 10⁻⁵	0.77
350	1.5362	0.9	1.72 × 10⁻⁵	1.12 × 10⁻⁵	0.02047	1.48 × 10⁻⁵	0.755
400	1.3424	0.942	1.93 × 10⁻⁵	1.44 × 10⁻⁵	0.02461	1.95 × 10⁻⁵	0.738
450	1.1918	0.98	2.13 × 10⁻⁵	1.79 × 10⁻⁵	0.02897	2.48 × 10⁻⁵	0.721
500	1.0732	1.013	2.33 × 10⁻⁵	2.17 × 10⁻⁵	0.03352	3.08 × 10⁻⁵	0.702
550	0.9739	1.047	2.51 × 10⁻⁵	2.57 × 10⁻⁵	0.03821	3.75 × 10⁻⁵	0.685
600	0.8938	1.076	2.68 × 10⁻⁵	3.00 × 10⁻⁵	0.04311	4.48 × 10⁻⁵	0.668
650	0.8143	1.1	2.88 × 10⁻⁵	3.54 × 10⁻⁵	0.0445	4.97 × 10⁻⁵	0.712
700	0.7564	1.13	3.05 × 10⁻⁵	4.03 × 10⁻⁵	0.0481	5.63 × 10⁻⁵	0.717
750	0.7057	1.15	3.21 × 10⁻⁵	4.55 × 10⁻⁵	0.0517	6.37 × 10⁻⁵	0.714
800	0.6614	1.17	3.37 × 10⁻⁵	5.10 × 10⁻⁵	0.0551	7.12 × 10⁻⁵	0.716

జీవసంబంధిత పాత్ర

కార్బన్ డయాక్సైడ్ అనేది చక్కెరలు, కొవ్వులు మరియు అమినో యాసిడ్లను ఆక్సిజన్‌తో విచ్ఛిన్నం చేయడం ద్వారా శక్తిని పొందే జీవులలో కణ శ్వాసక్రియ యొక్క అంత్య ఉత్పత్తి. ఇందులో అన్ని మొక్కలు, పాచి మరియు జంతువులు మరియు వాయు శిలీంధ్రాలు మరియు బ్యాక్టీరియా ఉన్నాయి. కశేరుకాల్లో, కార్బన్ డయాక్సైడ్ రక్తంలో శరీర కణజాలాల నుండి చర్మం (ఉదా., ఉభయచరాలు) లేదా మొప్పలకు (ఉదా., చేపలు) ప్రయాణిస్తుంది, అక్కడ నుండి అది నీటిలో కరుగుతుంది, లేదా ఊపిరితిత్తులకు ప్రయాణిస్తుంది, అక్కడ నుండి అది బయటకు వదలబడుతుంది. చురుకైన కిరణజన్య సంయోగక్రియ సమయంలో, మొక్కలు శ్వాసక్రియలో విడుదల చేసే దానికంటే ఎక్కువ కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను వాతావరణం నుండి గ్రహించగలవు.

కిరణజన్య సంయోగక్రియ మరియు కార్బన్ ఫిక్సేషన్

కార్బన్ ఫిక్సేషన్ అనేది ఒక జీవరసాయన ప్రక్రియ. దీని ద్వారా వాతావరణంలోని కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను మొక్కలు, శైవలాలు మరియు సైనోబాక్టీరియాలు గ్లూకోజ్ వంటి శక్తివంతమైన కర్బన అణువులలోకి చేర్చుకుంటాయి. తద్వారా కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా అవి తమ ఆహారాన్ని తామే తయారు చేసుకుంటాయి. కిరణజన్య సంయోగక్రియ కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు నీటిని ఉపయోగించి చక్కెరలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, వీటి నుండి ఇతర కర్బన సమ్మేళనాలు నిర్మించబడతాయి; ఈ ప్రక్రియలో ఆక్సిజన్ ఉప-ఉత్పత్తిగా విడుదలవుతుంది.

రైబులోజ్-1,5-బిస్ఫాస్ఫేట్ కార్బాక్సిలేజ్ ఆక్సిజనేజ్, దీనిని సాధారణంగా RuBisCO అని పిలుస్తారు, ఇది కార్బన్ ఫిక్సేషన్ యొక్క మొదటి ప్రధాన దశలో పాల్గొనే ఎంజైమ్. ఇది ఎడమవైపు ఉన్న చిత్రంలో చూపిన విధంగా మరియు రైబులోజ్ బిస్ఫాస్ఫేట్ నుండి రెండు 3-ఫాస్ఫోగ్లిజరేట్ అణువులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

RuBisCO భూమిపై అత్యధికంగా లభించే ప్రోటీన్ అని భావించబడుతుంది.^[22]

ఫోటోట్రోఫ్లు తమ కిరణజన్య సంయోగక్రియ ఉత్పత్తులను అంతర్గత ఆహార వనరులుగా మరియు పాలీశాకరైడ్లు, న్యూక్లియిక్ ఆమ్లాలు మరియు ప్రోటీన్ల వంటి మరింత సంక్లిష్టమైన కర్బన అణువుల జీవసంశ్లేషణ కోసం ముడి పదార్థాలుగా ఉపయోగిస్తాయి. ఇవి వాటి స్వంత పెరుగుదల కోసం ఉపయోగపడటమే కాకుండా, మన వంటి జంతువులతో సహా ఇతర జీవులకు ఆహారాన్ని అందించే ఆహారపు గొలుసులు మరియు ఆహారపు వలలకు ఆధారంగా ఉంటాయి. కొన్ని ముఖ్యమైన ఫోటోట్రోఫ్‌లు, కోకోలిథోఫోర్లు, గట్టి కాల్షియం కార్బోనేట్ పొలుసులను సంశ్లేషణ చేస్తాయి.^[23] ప్రపంచవ్యాప్తంగా ముఖ్యమైన కోకోలిథోఫోర్ జాతి ఎమిలియానియా హక్స్లీ, దీని కాల్సైట్ పొలుసులు సున్నపురాయి వంటి అనేక అవక్షేప శిలలకు పునాదిగా మారాయి. ఇక్కడ గతంలో వాతావరణంలో ఉన్న కార్బన్ భౌగోళిక కాలమానాల వరకు స్థిరంగా ఉంటుంది.

మొక్కలు 1,000 ppm సాంద్రతలలో సాధారణ పరిస్థితులతో పోలిస్తే 50% వరకు వేగంగా పెరుగుతాయి, అయితే ఇది వాతావరణంలో ఎటువంటి మార్పు లేదని మరియు ఇతర పోషకాలపై ఎటువంటి పరిమితి లేదని భావించినప్పుడు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.^[24] పెరిగిన స్థాయిలు పంటల దిగుబడిలో పెరుగుదలకు దారితీస్తాయి; FACE ప్రయోగాలలో గోధుమ, వరి మరియు సోయాబీన్ అన్నీ పెరిగిన కింద 12–14% దిగుబడి పెరుగుదలను చూపించాయి.^[25]^[26]

పెరిగిన వాతావరణ సాంద్రతలు మొక్కలపై తక్కువ పత్రరంధ్రాలు (stomata) అభివృద్ధి చెందడానికి దారితీస్తాయి,^[27] ఇది నీటి వినియోగాన్ని తగ్గించి, నీటి వినియోగ సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుంది.^[28] FACE ఉపయోగించి చేసిన అధ్యయనాలు సమృద్ధి పంట మొక్కలలో సూక్ష్మపోషకాల సాంద్రతలను తగ్గిస్తుందని చూపించాయి.^[29] ఇది పర్యావరణ వ్యవస్థల ఇతర భాగాలపై ప్రభావం చూపవచ్చు, ఎందుకంటే శాకాహారులు ఒకే మొత్తంలో ప్రోటీన్‌ను పొందడానికి ఎక్కువ ఆహారాన్ని తినవలసి ఉంటుంది.^[30]

అధిక సాంద్రత కలిగిన కు గురైన మొక్కలలో ఫినైల్‌ప్రొపనాయిడ్లు మరియు ఫ్లేవనాయిడ్ల వంటి ద్వితీయ మెటాబోలైట్ల సాంద్రత కూడా మారవచ్చు.^[31]^[32]

మొక్కలు శ్వాసక్రియ సమయంలో కూడా ను విడుదల చేస్తాయి, కాబట్టి C3 కిరణజన్య సంయోగక్రియను ఉపయోగించే మెజారిటీ మొక్కలు మరియు శైవలాలు పగటిపూట మాత్రమే నికర శోషకాలుగా ఉంటాయి. పెరుగుతున్న అడవి ప్రతి సంవత్సరం టన్నుల కొద్దీ ను గ్రహిస్తుండగా, ఒక పరిణతి చెందిన అడవి శ్వాసక్రియ మరియు చనిపోయిన నమూనాల (ఉదాహరణకు, రాలిన కొమ్మలు) కుళ్ళిపోవడం ద్వారా పెరుగుతున్న మొక్కలలో కిరణజన్య సంయోగక్రియకు ఉపయోగించేంత ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.^[33] అవి కార్బన్ తటస్థంగా ఉంటాయనే సుదీర్ఘ అభిప్రాయానికి విరుద్ధంగా, పరిణతి చెందిన అడవులు కార్బన్‌ను నిల్వ చేయడం కొనసాగించగలవు^[34] మరియు విలువైన కార్బన్ సింక్‌లుగా మిగిలిపోయి, భూమి వాతావరణం యొక్క కార్బన్ సమతుల్యతను కాపాడటానికి సహాయపడతాయి. అదనంగా, భూమిపై జీవానికి కీలకమైనదిగా, ఫైటోప్లాంక్టన్ ద్వారా జరిగే కిరణజన్య సంయోగక్రియ సముద్రపు పై పొరలలో కరిగిన ను వినియోగించుకుంటుంది మరియు తద్వారా వాతావరణం నుండి శోషణను ప్రోత్సహిస్తుంది.^[35]

విషపూరితం

ఇవి కూడా చూడండి: కార్బన్ డయాక్సైడ్ విషప్రయోగం ^[36]

తాజా గాలిలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ కంటెంట్ (సముద్ర మట్టం మరియు 10 kPa స్థాయి, అంటే సుమారు 30 km ఎత్తు మధ్య సగటున) స్థానాన్ని బట్టి 0.036% (360 ppm) మరియు 0.041% (412 ppm) మధ్య మారుతూ ఉంటుంది.^[37]

మనుషులలో, 5% కంటే ఎక్కువ సాంద్రత కలిగిన కు గురికావడం వల్ల హైపర్క్యాప్నియా మరియు రెస్పిరేటరీ అసిడోసిస్ అభివృద్ధి చెందుతాయి.^[38] 7% నుండి 10% (70,000 నుండి 100,000 ppm) సాంద్రతలు తగినంత ఆక్సిజన్ ఉన్నప్పటికీ ఊపిరాడకుండా చేయవచ్చు, ఇది కొన్ని నిమిషాల నుండి ఒక గంటలోపు మైకము, తలనొప్పి, దృష్టి మరియు వినికిడి లోపం మరియు స్పృహ కోల్పోవడం వంటి లక్షణాలను కలిగిస్తుంది.^[39] 10% కంటే ఎక్కువ సాంద్రతలు మూర్ఛ, కోమా మరియు మరణానికి కారణం కావచ్చు. 30% కంటే ఎక్కువ స్థాయిలు వేగంగా పనిచేసి సెకన్లలో స్పృహ కోల్పోయేలా చేస్తాయి.^[38]

ఇది గాలి కంటే బరువుగా ఉన్నందున, భూగర్భ అగ్నిపర్వత లేదా భూఉష్ణ కార్యకలాపాల కారణంగా గ్యాస్ భూమి నుండి బయటకు వచ్చే ప్రదేశాలలో, గాలి వ్యాప్తి చెందే ప్రభావం లేనప్పుడు, ఇది సగటు భూమి స్థాయి కంటే తక్కువగా ఉన్న ఆశ్రయం పొందిన/పాకెట్ ఉన్న ప్రదేశాలలో పేరుకుపోతుంది, దీనివల్ల అక్కడ ఉన్న జంతువులు ఊపిరాడక చనిపోతాయి. శవాలను తినే జంతువులు కూడా చనిపోతాయి. సమీపంలోని మౌంట్ నిరాగొంగో అగ్నిపర్వతం నుండి వెలువడే ఉద్గారాల వల్ల గోమా నగరం సమీపంలో పిల్లలు కూడా ఇదే విధంగా చనిపోయారు.^[40] ఈ దృగ్విషయానికి స్వాహిలి పదం మజుకు.

రక్త ఆమ్లీకరణ (అసిడోసిస్) ప్రభావాలను సమతుల్యం చేయడానికి, మనుషులలో పెరిగిన సాంద్రతలకు అనుగుణంగా సవరించిన శ్వాసక్రియ మరియు మూత్రపిండాల బైకార్బోనేట్ ఉత్పత్తి వంటి మార్పులు జరుగుతాయి. అనేక అధ్యయనాలు 2.0 శాతం ప్రేరేపిత సాంద్రతలను మూసివేసిన గాలి ప్రదేశాలకు (ఉదాహరణకు, సబ్మెరైన్) ఉపయోగించవచ్చని సూచించాయి, ఎందుకంటే అనుకూలత శారీరకమైనది మరియు తిరగదగినది, ఐదు రోజుల పాటు ఈ స్థాయి బహిర్గతం వద్ద పనితీరులో లేదా సాధారణ శారీరక కార్యకలాపాలలో క్షీణత జరగదు.^[41]^[42] అయినప్పటికీ, ఇతర అధ్యయనాలు చాలా తక్కువ స్థాయిలలో కూడా అభిజ్ఞా పనితీరులో తగ్గుదలని చూపుతున్నాయి.^[43]^[44] అలాగే, కొనసాగుతున్న శ్వాసకోశ అసిడోసిస్ తో, అనుకూలత లేదా పరిహార యంత్రాంగాలు పరిస్థితిని తిప్పికొట్టలేవు.

1% కంటే తక్కువ

1% కంటే తక్కువ స్థాయిలలో మనుషులు మరియు జంతువులపై దీర్ఘకాలిక నిరంతర బహిర్గతం యొక్క ఆరోగ్య ప్రభావాలపై కొన్ని అధ్యయనాలు మాత్రమే ఉన్నాయి. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో వృత్తిపరమైన బహిర్గత పరిమితులు ఎనిమిది గంటల కాలానికి 0.5% (5000 ppm) గా నిర్ణయించబడ్డాయి.^[45] ఈ సాంద్రత వద్ద, అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం సిబ్బంది తలనొప్పి, అలసట, మానసిక మందకొడితనం, భావోద్వేగ చికాకు మరియు నిద్ర అంతరాయాన్ని అనుభవించారు.^[46] 0.5% వద్ద జంతువులపై చేసిన అధ్యయనాలు ఎనిమిది వారాల బహిర్గతం తర్వాత మూత్రపిండాల కాల్సిఫికేషన్ మరియు ఎముకల నష్టాన్ని ప్రదర్శించాయి.^[47] 2.5 గంటల సెషన్లలో బహిర్గతమైన మనుషులపై చేసిన ఒక అధ్యయనం 0.1% (1000 ppm) వంటి తక్కువ సాంద్రతలలో కూడా అభిజ్ఞా సామర్థ్యాలపై గణనీయమైన ప్రతికూల ప్రభావాలను చూపింది, ఇది బహుశా ప్రేరేపిత సెరెబ్రల్ రక్త ప్రవాహ పెరుగుదల వల్ల కావచ్చు.^[43] మరొక అధ్యయనం 500 ppm తో పోలిస్తే 1000 ppm వద్ద ప్రాథమిక కార్యాచరణ స్థాయి మరియు సమాచార వినియోగంలో క్షీణతను గమనించింది.^[44]

అయితే, సాహిత్యం యొక్క సమీక్ష కార్బన్ డయాక్సైడ్ ప్రేరేపిత అభిజ్ఞా బలహీనతపై నమ్మదగిన అధ్యయనాల ఉపసమితి ఉన్నత-స్థాయి నిర్ణయం తీసుకోవడంపై మాత్రమే చిన్న ప్రభావాన్ని చూపుతుందని కనుగొంది (5000 ppm కంటే తక్కువ సాంద్రతల కోసం). చాలా అధ్యయనాలు సరిపోని అధ్యయన నమూనాలు, పర్యావరణ సౌకర్యం, బహిర్గత మోతాదులలో అనిశ్చితులు మరియు ఉపయోగించిన విభిన్న అభిజ్ఞా అంచనాల ద్వారా గందరగోళానికి గురయ్యాయి.^[48] అదేవిధంగా, మోటార్ సైకిల్ హెల్మెట్లలో సాంద్రత ప్రభావాలపై ఒక అధ్యయనం మోటార్ సైకిల్ రైడర్ల స్వీయ-నివేదికలను గమనించకపోవడం మరియు మ్యానెకిన్‌లను ఉపయోగించి కొలతలు తీసుకోవడం వంటి సందేహాస్పద పద్ధతిని కలిగి ఉందని విమర్శించబడింది. ఇంకా, సాధారణ మోటార్ సైకిల్ పరిస్థితులు (హైవే లేదా నగర వేగం వంటివి) సాధించినప్పుడు లేదా వైజర్ ఎత్తినప్పుడు సాంద్రత సురక్షిత స్థాయిలకు (0.2%) పడిపోయింది.^[49]^[50]

సాధారణ సాంద్రత ప్రభావాలు
సాంద్రత	గమనిక
280 ppm	పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయిలు
421 ppm	ప్రస్తుత (మే 2022) స్థాయిలు
~1121 ppm	ఇండోర్ గాలి కోసం ASHRAE సిఫార్సు^[51]
5,000 ppm	USA 8h బహిర్గత పరిమితి^[45]
10,000 ppm	అభిజ్ఞా బలహీనత, కెనడా యొక్క దీర్ఘకాలిక బహిర్గత పరిమితి^[36]
10,000-20,000 ppm	మగత^[39]
20,000-50,000 ppm	తలనొప్పి, నిద్రమత్తు; ఏకాగ్రత తగ్గడం, శ్రద్ధ కోల్పోవడం, స్వల్ప వికారం కూడా సాధ్యమే^[45]

వెంటిలేషన్

పేలవమైన వెంటిలేషన్ మూసివేసిన ప్రదేశాలలో అధిక సాంద్రతలకు ప్రధాన కారణాలలో ఒకటి, ఇది పేలవమైన ఇండోర్ గాలి నాణ్యతకు దారితీస్తుంది. స్థిర స్థితి పరిస్థితులలో (ఆక్యుపెన్సీ మరియు వెంటిలేషన్ సిస్టమ్ ఆపరేషన్ సాంద్రత స్థిరీకరించబడేంత కాలం ఉన్నప్పుడు) బహిరంగ సాంద్రతల కంటే కార్బన్ డయాక్సైడ్ వ్యత్యాసాన్ని కొన్నిసార్లు ప్రతి వ్యక్తికి వెంటిలేషన్ రేట్లను అంచనా వేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.^[52] అధిక సాంద్రతలు నివాసితుల ఆరోగ్యం, సౌకర్యం మరియు పనితీరు క్షీణతతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.^[44]^[53] ASHRAE స్టాండర్డ్ 62.1–2007 వెంటిలేషన్ రేట్లు ఇండోర్ సాంద్రతలను పరిసర బహిరంగ పరిస్థితుల కంటే 2,100 ppm వరకు పెంచవచ్చు. కాబట్టి బహిరంగ సాంద్రత 400 ppm అయితే, ఈ పరిశ్రమ ఏకాభిప్రాయ ప్రమాణాన్ని కలిసే వెంటిలేషన్ రేట్లతో ఇండోర్ సాంద్రతలు 2,500 ppm కి చేరుకోవచ్చు. పేలవంగా వెంటిలేషన్ ఉన్న ప్రదేశాలలో సాంద్రతలు దీని కంటే ఎక్కువగా (3,000 లేదా 4,000 ppm పరిధిలో) ఉండవచ్చు.

అసమర్థమైన వెంటిలేషన్ కారణంగా గ్యాస్ బహిర్గతానికి ప్రత్యేకంగా హాని కలిగించే గనుల కార్మికులు, కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు నైట్రోజన్ మిశ్రమాలను "బ్లాక్‌డాంప్", "చోక్ డాంప్" లేదా "స్టైత్" అని పిలిచేవారు. మరింత సమర్థవంతమైన సాంకేతికతలు అభివృద్ధి చేయబడకముందు, గనుల కార్మికులు గని షాఫ్టులలో ప్రమాదకరమైన బ్లాక్‌డాంప్ మరియు ఇతర వాయువుల స్థాయిలను పర్యవేక్షించడానికి పని చేస్తున్నప్పుడు తమతో పాటు పంజరంలో ఉన్న కానరీని తీసుకువెళ్ళేవారు. కానరీ మనుషుల కంటే ఊపిరాడకుండా చేసే వాయువులకు ఎక్కువ సున్నితంగా ఉంటుంది, మరియు అది స్పృహ కోల్పోతున్నప్పుడు పాడటం ఆపివేసి తన పెర్చ్ నుండి పడిపోయేది. డేవీ ల్యాంప్ కూడా తక్కువ ప్రకాశవంతంగా వెలగడం ద్వారా బ్లాక్‌డాంప్ (ఇది మునిగిపోతుంది మరియు నేల దగ్గర పేరుకుపోతుంది) యొక్క అధిక స్థాయిలను గుర్తించగలదు, అయితే మీథేన్, మరొక ఊపిరాడకుండా చేసే వాయువు మరియు పేలుడు ప్రమాదం, దీపం మరింత ప్రకాశవంతంగా వెలిగేలా చేస్తుంది.

ఫిబ్రవరి 2020లో, మాస్కోలో ఒక పార్టీలో స్విమ్మింగ్ పూల్‌ను చల్లబరచడానికి డ్రై ఐస్ (ఘనీభవించిన ) వేసినప్పుడు ముగ్గురు వ్యక్తులు ఊపిరాడక చనిపోయారు.^[54] 2018లో కూడా ఇలాంటి ప్రమాదం జరిగింది, అప్పుడు ఒక మహిళ తన కారులో రవాణా చేస్తున్న పెద్ద మొత్తంలో డ్రై ఐస్ నుండి వెలువడే పొగ వల్ల చనిపోయింది.^[55]

ఇండోర్ గాలి

మనుషులు పరిమిత వాతావరణంలో ఎక్కువ సమయం గడుపుతున్నారు (భవనం లేదా వాహనంలో 80-90% సమయం). ఫ్రెంచ్ ఏజెన్సీ ఫర్ ఫుడ్, ఎన్విరాన్‌మెంటల్ అండ్ ఆక్యుపేషనల్ హెల్త్ & సేఫ్టీ (ANSES) మరియు ఫ్రాన్స్‌లోని వివిధ నటుల ప్రకారం, భవనాల ఇండోర్ గాలిలో రేటు (మానవ లేదా జంతువుల ఆక్యుపెన్సీ మరియు దహన సంస్థాపనల ఉనికితో ముడిపడి ఉంటుంది), గాలి పునరుద్ధరణ ద్వారా బరువు చేయబడినది, "సాధారణంగా సుమారు 350 మరియు 2,500 ppm మధ్య ఉంటుంది".^[56]

ఇళ్లు, పాఠశాలలు, నర్సరీలు మరియు కార్యాలయాలలో, స్థాయిలు మరియు ఇతర కాలుష్య కారకాల మధ్య క్రమబద్ధమైన సంబంధాలు లేవు, మరియు ఇండోర్ గణాంకపరంగా బహిరంగ రహదారి (లేదా గాలి, మొదలైనవి) ట్రాఫిక్‌తో ముడిపడి ఉన్న కాలుష్య కారకాలకు మంచి సూచిక కాదు.^[57] అనేది వేగంగా మారే పరామితి (మనుషులు లేదా జంతువులు మూసివేసిన లేదా పేలవంగా వెంటిలేషన్ ఉన్న గదిలో గుమిగూడినప్పుడు హైగ్రోమెట్రీ మరియు ఆక్సిజన్ స్థాయిలతో). పేద దేశాలలో, అనేక బహిరంగ పొయ్యిలు నివసించే వాతావరణంలో నేరుగా విడుదలయ్యే మరియు CO వనరులు.^[58]

పెరిగిన సాంద్రతలు కలిగిన బహిరంగ ప్రదేశాలు

కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క స్థానిక సాంద్రతలు బలమైన వనరుల దగ్గర, ముఖ్యంగా చుట్టుపక్కల భూభాగం ద్వారా వేరుచేయబడిన వాటి దగ్గర అధిక విలువలను చేరుకోగలవు. ఇటలీలోని టస్కనీలో ఉన్న రాపోలానో టెర్మే సమీపంలోని బోసోలెటో హాట్ స్ప్రింగ్ వద్ద, సుమారు 100 m వ్యాసం కలిగిన గిన్నె ఆకారపు మాంద్యంలో, సాంద్రతలు రాత్రిపూట 75% కంటే ఎక్కువగా పెరుగుతాయి, ఇది కీటకాలు మరియు చిన్న జంతువులను చంపడానికి సరిపోతుంది. సూర్యోదయం తర్వాత గ్యాస్ ఉష్ణప్రసరణ ద్వారా చెల్లాచెదురు అవుతుంది.^[59] తో సంతృప్తమైన లోతైన సరస్సు నీటి అశాంతి వల్ల ఉత్పత్తి చేయబడిన అధిక సాంద్రతలు 1984లో కామెరూన్లోని లేక్ మోనౌన్ వద్ద 37 మరణాలకు మరియు 1986లో కామెరూన్‌లోని లేక్ నియోస్ వద్ద 1700 మంది మరణాలకు కారణమయ్యాయని భావిస్తున్నారు.^[60]

మానవ శరీరధర్మశాస్త్రం

Reference rangeలు లేదా కార్బన్ డయాక్సైడ్ పాక్షిక పీడనాల (సంక్షిప్తంగా p) సగటులు
రక్త విభాగం	(kPa)	(mm Hg)
సిరా రక్త కార్బన్ డయాక్సైడ్	41–51^[61]
అల్వియోలార్ ఊపిరితిత్తుల వాయు పీడనాలు	36 mmHg
ధమని రక్త కార్బన్ డయాక్సైడ్	35–45^[61]

మానవ శరీరం రోజుకు ఒక వ్యక్తికి సుమారు 2.3 lb కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది,^[62] ఇందులో 0.63 lb కార్బన్ ఉంటుంది. partial pressure మానవులలో, ఈ కార్బన్ డయాక్సైడ్ సిరా వ్యవస్థ ద్వారా రవాణా చేయబడి ఊపిరితిత్తుల ద్వారా బయటకు వదలబడుతుంది, దీని ఫలితంగా ధమనులలో దీని గాఢత తక్కువగా ఉంటుంది. రక్తంలోని కార్బన్ డయాక్సైడ్ పరిమాణాన్ని తరచుగా పాక్షిక పీడనంగా సూచిస్తారు, ఇది ఒక వాయువు మాత్రమే ఆ ఘనపరిమాణాన్ని ఆక్రమిస్తే ఉండే పీడనం.^[63] మానవులలో, రక్త కార్బన్ డయాక్సైడ్ పరిమాణాలు పక్కన ఉన్న పట్టికలో చూపబడ్డాయి.

రక్తంలో రవాణా

రక్తంలో మూడు వేర్వేరు మార్గాల్లో రవాణా చేయబడుతుంది. ధమని మరియు సిరా రక్తాల మధ్య ఖచ్చితమైన శాతాలు మారుతుంటాయి.

మెజారిటీ (సుమారు 70% నుండి 80%) ఎర్ర రక్త కణాలలో ఉండే carbonic anhydrase ఎంజైమ్ ద్వారా bicarbonate అయాన్లుగా (HCO₃^–) మార్చబడుతుంది,^[64] ఆ చర్య:

CO2 + H2O → H2CO3 -> H+ + HCO₃^–

5–10% రక్త ప్లాస్మాలో కరిగి ఉంటుంది^[64]
5–10% carbamino సమ్మేళనాలుగా హిమోగ్లోబిన్‌కు బంధించబడి ఉంటుంది^[64]

ఎర్ర రక్త కణాలలో ప్రధాన ఆక్సిజన్-రవాణా అణువైన హిమోగ్లోబిన్, ఆక్సిజన్ మరియు కార్బన్ డయాక్సైడ్ రెండింటినీ రవాణా చేస్తుంది. అయితే, హిమోగ్లోబిన్‌కు బంధించబడిన , ఆక్సిజన్ బంధించబడే అదే స్థానంలో బంధించబడదు. బదులుగా, ఇది నాలుగు గ్లోబిన్ గొలుసులపై ఉన్న N-టెర్మినల్ సమూహాలతో కలుస్తుంది. అయినప్పటికీ, హిమోగ్లోబిన్ అణువుపై ఉండే అలోస్టెరిక్ ప్రభావాల కారణంగా, బంధనం ఒక నిర్దిష్ట ఆక్సిజన్ పాక్షిక పీడనం వద్ద బంధించబడే ఆక్సిజన్ మొత్తాన్ని తగ్గిస్తుంది. దీనిని హాల్డేన్ ప్రభావం అని పిలుస్తారు, మరియు ఇది కణజాలాల నుండి ఊపిరితిత్తులకు కార్బన్ డయాక్సైడ్ రవాణాలో ముఖ్యమైనది. దీనికి విరుద్ధంగా, పాక్షిక పీడనం పెరగడం లేదా pH తగ్గడం వల్ల హిమోగ్లోబిన్ నుండి ఆక్సిజన్ విడుదలవుతుంది, దీనిని బోర్ ప్రభావం అని పిలుస్తారు.

శ్వాసక్రియ నియంత్రణ

కార్బన్ డయాక్సైడ్ రక్త సరఫరా యొక్క స్థానిక స్వయం-నియంత్రణ మధ్యవర్తులలో ఒకటి. దీని గాఢత ఎక్కువగా ఉంటే, ఆ కణజాలానికి ఎక్కువ రక్త ప్రవాహాన్ని అనుమతించడానికి కేశనాళికలు వ్యాకోచిస్తాయి.^[65]

బైకార్బోనేట్ అయాన్లు రక్త pHని నియంత్రించడంలో కీలకమైనవి. ఒక వ్యక్తి యొక్క శ్వాస రేటు వారి రక్తంలోని స్థాయిని ప్రభావితం చేస్తుంది. శ్వాస చాలా నెమ్మదిగా లేదా తక్కువగా ఉండటం వల్ల శ్వాసకోశ ఆమ్లత ఏర్పడుతుంది, అదే సమయంలో శ్వాస చాలా వేగంగా ఉండటం వల్ల హైపర్ వెంటిలేషన్ ఏర్పడుతుంది, ఇది శ్వాసకోశ క్షారతకు దారితీయవచ్చు.^[66]

శరీరానికి జీవక్రియ కోసం ఆక్సిజన్ అవసరమైనప్పటికీ, తక్కువ ఆక్సిజన్ స్థాయిలు సాధారణంగా శ్వాసను ప్రేరేపించవు. బదులుగా, శ్వాసక్రియ అధిక కార్బన్ డయాక్సైడ్ స్థాయిల ద్వారా ప్రేరేపించబడుతుంది. ఫలితంగా, తక్కువ పీడనం ఉన్న గాలిని పీల్చడం లేదా ఆక్సిజన్ లేని వాయు మిశ్రమాన్ని (శుద్ధ నైట్రోజన్ వంటివి) పీల్చడం వల్ల గాలి కోసం ఆకలి అనుభవం కలగకుండానే స్పృహ కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. ఇది ఎత్తైన ప్రదేశాలలో ప్రయాణించే ఫైటర్ పైలట్లకు చాలా ప్రమాదకరం. అందుకే విమాన సిబ్బంది ప్రయాణీకులకు, క్యాబిన్ పీడనం తగ్గినప్పుడు, ఇతరులకు సహాయం చేసే ముందు ఆక్సిజన్ మాస్క్‌ను తమకు తాముగా పెట్టుకోమని సూచిస్తారు; లేకపోతే, స్పృహ కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది.^[64]

శ్వాసకోశ కేంద్రాలు ధమని పీడనాన్ని 40 mmHg వద్ద ఉంచడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. ఉద్దేశపూర్వక హైపర్ వెంటిలేషన్‌తో, ధమని రక్తంలోని పరిమాణం 10–20 mmHgకి తగ్గించబడవచ్చు (రక్తంలోని ఆక్సిజన్ పరిమాణం పెద్దగా ప్రభావితం కాదు), మరియు శ్వాసక్రియ ప్రేరణ తగ్గుతుంది. అందుకే హైపర్ వెంటిలేషన్ తర్వాత శ్వాస తీసుకోకుండా ఉండటం కంటే, హైపర్ వెంటిలేషన్ చేయకుండా శ్వాసను ఎక్కువసేపు ఆపుకోవచ్చు. దీనివల్ల శ్వాస తీసుకోవాలనే కోరిక కలగకముందే స్పృహ కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది, అందుకే ఫ్రీ డైవింగ్‌కు ముందు హైపర్ వెంటిలేషన్ చేయడం చాలా ప్రమాదకరం.^[67]

గాఢతలు మరియు పర్యావరణంలో పాత్ర

వాతావరణం

మరింత సమాచారం: Carbon cycle Carbon dioxide in Earth's atmosphere ^[68]

సముద్రాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Carbon cycle, Ocean acidification

సముద్ర ఆమ్లీకరణ

కార్బన్ డయాక్సైడ్ సముద్రంలో కరిగి కార్బోనిక్ ఆమ్లం (H2CO3), బైకార్బోనేట్ (HCO₃^–), మరియు కార్బోనేట్ (CO₃^2–)లను ఏర్పరుస్తుంది. వాతావరణంలో ఉన్నదానికంటే సుమారు యాభై రెట్లు ఎక్కువ కార్బన్ డయాక్సైడ్ సముద్రాలలో కరిగి ఉంది. సముద్రాలు భారీ కార్బన్ సింక్‌లుగా పనిచేస్తాయి మరియు మానవ కార్యకలాపాల ద్వారా విడుదలయ్యే లో మూడవ వంతును గ్రహించాయి.^[69]

ocean acidification

Ocean acidification#Decreased calcification in marine organisms

హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్

కార్బన్ డయాక్సైడ్ హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్ ద్వారా కూడా సముద్రాలలోకి ప్రవేశిస్తుంది. మరియానా ట్రెంచ్లోని నార్త్‌వెస్ట్ ఐఫుకు అగ్నిపర్వతం వద్ద కనుగొనబడిన 'షాంపేన్' హైడ్రోథర్మల్ వెంట్, దాదాపు స్వచ్ఛమైన ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఇది 2004 నాటికి ప్రపంచంలో తెలిసిన రెండు ప్రదేశాలలో ఒకటి, మరొకటి ఒకినావా ట్రఫ్లో ఉంది.^[70] ఒకినావా ట్రఫ్‌లో ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క సముద్రగర్భ సరస్సు కనుగొనబడినట్లు 2006లో నివేదించబడింది.^[71]

వనరులు

CO2 productionశక్తి కోసం శిలాజ ఇంధనాలను కాల్చడం వల్ల 2023 నాటికి సంవత్సరానికి 36.8 బిలియన్ టన్నుల ఉత్పత్తి అవుతోంది.^[72] ఇందులో దాదాపు అంతా వాతావరణంలోకి వెళుతుంది, అక్కడ సుమారు సగం సహజ కార్బన్ సింక్‌లలో గ్రహించబడుతుంది.^[73] ఏటా ఉత్పత్తి అయ్యే లో 1% కంటే తక్కువ వాణిజ్య అవసరాలకు ఉపయోగించబడుతుంది.^[9]

జీవ ప్రక్రియలు

కార్బన్ డయాక్సైడ్ అనేది బీర్, విస్కీ మరియు ఇతర మద్యపాన పానీయాల తయారీలో మరియు బయోఇథనాల్ ఉత్పత్తిలో చక్కెర యొక్క కిణ్వ ప్రక్రియ యొక్క ఉప-ఉత్పత్తి. ఈస్ట్ చక్కెరను జీవక్రియ చేసి మరియు ఇథనాల్ (మద్యం) ఉత్పత్తి చేస్తుంది:

C6H12O6 -> 2 CO2 + 2 CH3CH2OH

అన్ని ఏరోబిక్ జీవులు కార్బోహైడ్రేట్లు, కొవ్వు ఆమ్లాలు, మరియు ప్రోటీన్లను ఆక్సీకరణం చేసినప్పుడు ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఇందులో పాల్గొనే అనేక చర్యలు చాలా క్లిష్టమైనవి మరియు సులభంగా వివరించలేము. కణ శ్వాసక్రియ, అనరోబిక్ శ్వాసక్రియ మరియు కిరణజన్య సంయోగక్రియలను చూడండి. గ్లూకోజ్ మరియు ఇతర మోనోశాకరైడ్ల శ్వాసక్రియకు సమీకరణం:

C6H12O6 + 6 O2 -> 6 CO2 + 6 H2O

అనరోబిక్ జీవులు సేంద్రీయ పదార్థాన్ని విచ్ఛిన్నం చేసి మీథేన్ మరియు కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఇతర సమ్మేళనాల జాడలతో కలిపి ఉత్పత్తి చేస్తాయి.^[74] సేంద్రీయ పదార్థం రకంతో సంబంధం లేకుండా, వాయువుల ఉత్పత్తి బాగా నిర్వచించబడిన గతిశీల నమూనాను అనుసరిస్తుంది. ల్యాండ్‌ఫిల్స్‌లో కుళ్ళిపోవడం వల్ల వెలువడే వాయువులో (దీనిని "ల్యాండ్‌ఫిల్ గ్యాస్" అంటారు) కార్బన్ డయాక్సైడ్ సుమారు 40–45% ఉంటుంది. మిగిలిన 50–55%లో ఎక్కువ భాగం మీథేన్.^[75]

దహనం

మీథేన్ (సహజ వాయువు), పెట్రోలియం డిస్టిలేట్లు (గ్యాసోలిన్, డీజిల్, కిరోసిన్, ప్రొపేన్), బొగ్గు, కలప మరియు సాధారణ సేంద్రీయ పదార్థం వంటి అన్ని కార్బన్-ఆధారిత ఇంధనాల దహనం కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను మరియు, స్వచ్ఛమైన కార్బన్ విషయంలో తప్ప, నీటిని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఉదాహరణకు, మీథేన్ మరియు ఆక్సిజన్ మధ్య రసాయన చర్య:

CH4 + 2 O2 -> CO2 + 2 H2O

ఇనుము దాని ఆక్సైడ్ల నుండి కోక్తో బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్‌లో తగ్గించబడుతుంది, ఇది పిగ్ ఐరన్ మరియు కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది:^[76]

Fe2O3 + 3 CO -> 3 CO2 + 2 Fe

హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి నుండి ఉప-ఉత్పత్తి

కార్బన్ డయాక్సైడ్ అనేది స్టీమ్ రిఫార్మింగ్ మరియు అమ్మోనియా ఉత్పత్తిలో వాటర్ గ్యాస్ షిఫ్ట్ రియాక్షన్ ద్వారా హైడ్రోజన్ యొక్క పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి యొక్క ఉప-ఉత్పత్తి. ఈ ప్రక్రియలు నీరు మరియు సహజ వాయువు (ప్రధానంగా మీథేన్) చర్యతో ప్రారంభమవుతాయి.^[77]

సున్నపురాయి యొక్క ఉష్ణ వియోగం

ఇది సున్నపురాయి, CaCO3ను సుమారు 850 C వద్ద వేడి చేయడం (కాల్సినింగ్) ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, ఇది క్విక్‌లైమ్ (కాల్షియం ఆక్సైడ్, CaO) తయారీలో ఉపయోగపడుతుంది, ఇది అనేక పారిశ్రామిక ఉపయోగాలు కలిగిన సమ్మేళనం:

CaCO3 -> CaO + CO2

ఆమ్లాలు చాలా లోహ కార్బోనేట్ల నుండి ను విడుదల చేస్తాయి. తత్ఫలితంగా, ఇది సహజ కార్బన్ డయాక్సైడ్ స్ప్రింగ్‌ల నుండి నేరుగా పొందవచ్చు, ఇక్కడ ఇది సున్నపురాయి లేదా డొలమైట్పై ఆమ్లీకృత నీటి చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది. హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం మరియు కాల్షియం కార్బోనేట్ (సున్నపురాయి లేదా చాక్) మధ్య చర్య క్రింద చూపబడింది:

CaCO3 + 2 HCl -> CaCl2 + H2CO3

కార్బోనిక్ ఆమ్లం (H2CO3) అప్పుడు నీరు మరియు గా వియోగం చెందుతుంది:

H2CO3 -> CO2 + H2O

ఇటువంటి చర్యలు వాయువు విడుదలైనప్పుడు నురుగు లేదా బుడగలు రావడం లేదా రెండింటితో కూడి ఉంటాయి. ఇవి పరిశ్రమలో విస్తృతమైన ఉపయోగాలు కలిగి ఉన్నాయి ఎందుకంటే వీటిని వ్యర్థ ఆమ్ల ప్రవాహాలను తటస్థీకరించడానికి ఉపయోగించవచ్చు.

వాణిజ్య ఉపయోగాలు

^[9] ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 230 Mt ఉపయోగించబడుతుంది,^[78] ఎక్కువగా ఎరువుల పరిశ్రమలో యూరియా ఉత్పత్తికి (130 మిలియన్ టన్నులు) మరియు చమురు మరియు గ్యాస్ పరిశ్రమలో మెరుగుపరచబడిన చమురు వెలికితీత కోసం (70 నుండి 80 మిలియన్ టన్నులు).^[9] ఇతర వాణిజ్య అనువర్తనాల్లో ఆహారం మరియు పానీయాల ఉత్పత్తి, లోహ తయారీ, శీతలీకరణ, అగ్నిమాపక మరియు గ్రీన్‌హౌస్‌లలో మొక్కల పెరుగుదలను ప్రేరేపించడం ఉన్నాయి.^[9]

పారిశ్రామిక ఫ్లూ గ్యాస్ నుండి లేదా గాలి నుండి ను సంగ్రహించడానికి సాంకేతికత అందుబాటులో ఉంది. ఉత్పత్తులలో సంగ్రహించబడిన ను ఉపయోగించే మార్గాలపై పరిశోధన జరుగుతోంది మరియు వీటిలో కొన్ని ప్రక్రియలు వాణిజ్యపరంగా అమలు చేయబడ్డాయి.^[79] అయితే, ఉత్పత్తులను ఉపయోగించే సామర్థ్యం సంగ్రహించబడే మొత్తం పరిమాణంతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ.^[78] సంగ్రహించబడిన లో ఎక్కువ భాగం వ్యర్థ ఉత్పత్తిగా పరిగణించబడుతుంది మరియు భూగర్భ భౌగోళిక నిర్మాణాలలో నిల్వ చేయబడుతుంది.^[80]

రసాయనాలకు పూర్వగామి

ఇవి కూడా చూడండి: Sabatier reaction రసాయన పరిశ్రమలో, కార్బన్ డయాక్సైడ్ ప్రధానంగా యూరియా ఉత్పత్తిలో ఒక పదార్ధంగా వినియోగించబడుతుంది, తక్కువ భాగం మిథనాల్ మరియు ఇతర ఉత్పత్తుల శ్రేణిని ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.^[81] సోడియం సాలిసైలేట్ వంటి కొన్ని కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్ల ఉత్పన్నాలు కోల్బ్-ష్మిత్ చర్య ద్వారా ఉపయోగించి తయారు చేయబడతాయి.^[82]

సంగ్రహించబడిన ను మిథనాల్ లేదా ఎలక్ట్రోఫ్యూయల్స్ ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు. కార్బన్-న్యూట్రల్‌గా ఉండటానికి, బయోఎనర్జీ ఉత్పత్తి లేదా డైరెక్ట్ ఎయిర్ క్యాప్చర్ నుండి రావాలి.^[83]

శిలాజ ఇంధన వెలికితీత

కార్బన్ డయాక్సైడ్ మెరుగుపరచబడిన చమురు వెలికితీతలో ఉపయోగించబడుతుంది, ఇక్కడ ఇది చమురు బావులలోకి లేదా వాటి పక్కన ఇంజెక్ట్ చేయబడుతుంది, సాధారణంగా సూపర్ క్రిటికల్ పరిస్థితులలో, ఇది చమురుతో మిశ్రణీయంగా మారుతుంది. ఈ విధానం ప్రాథమిక వెలికితీత కంటే అదనంగా 7–23% అవశేష చమురు సంతృప్తతను తగ్గించడం ద్వారా అసలు చమురు వెలికితీతను పెంచుతుంది.^[84] ఇది పీడన కారకంగా పనిచేస్తుంది మరియు భూగర్భ ముడి చమురులో కరిగినప్పుడు, దాని స్నిగ్ధతను గణనీయంగా తగ్గిస్తుంది మరియు ఉపరితల రసాయన శాస్త్రాన్ని మారుస్తుంది, తద్వారా చమురు రిజర్వాయర్ ద్వారా వెలికితీత బావికి వేగంగా ప్రవహిస్తుంది.^[85]

-EOR ప్రాజెక్టులలో ఇంజెక్ట్ చేయబడిన చాలా సహజంగా సంభవించే భూగర్భ నిక్షేపాల నుండి వస్తుంది.^[86] EORలో ఉపయోగించే కొంత సహజ వాయువు ప్రాసెసింగ్ ప్లాంట్లు వంటి పారిశ్రామిక సౌకర్యాల నుండి కార్బన్ క్యాప్చర్ సాంకేతికతను ఉపయోగించి సంగ్రహించబడుతుంది మరియు పైప్‌లైన్ల ద్వారా చమురు క్షేత్రానికి రవాణా చేయబడుతుంది.^[86]

వ్యవసాయం

మొక్కలు కిరణజన్య సంయోగక్రియను నిర్వహించడానికి కార్బన్ డయాక్సైడ్ అవసరం. గ్రీన్‌హౌస్‌ల వాతావరణాన్ని మొక్కల పెరుగుదల రేటును కొనసాగించడానికి మరియు పెంచడానికి అదనపు తో సుసంపన్నం చేయవచ్చు (పెద్ద పరిమాణంలో ఉంటే, తప్పనిసరి).^[87]^[88] చాలా ఎక్కువ గాఢతలలో (వాతావరణ గాఢత కంటే 100 రెట్లు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ), కార్బన్ డయాక్సైడ్ జంతువులకు విషపూరితం కావచ్చు, కాబట్టి గాఢతను 10,000 ppm (1%) లేదా అంతకంటే ఎక్కువకు కొన్ని గంటల పాటు పెంచడం వల్ల గ్రీన్‌హౌస్‌లోని వైట్‌ఫ్లైస్ మరియు స్పైడర్ మైట్స్ వంటి తెగుళ్లు తొలగిపోతాయి.^[89] కొన్ని మొక్కలు పెరుగుతున్న కార్బన్ డయాక్సైడ్ గాఢతలకు ఇతరుల కంటే అనుకూలంగా స్పందిస్తాయి, ఇది వుడీ ప్లాంట్ ఎన్‌క్రోచ్‌మెంట్ వంటి వృక్షసంపద పాలన మార్పులకు దారితీస్తుంది.^[90]

ఆహారాలు

కార్బన్ డయాక్సైడ్ అనేది ఆహార పరిశ్రమలో ప్రొపెల్లెంట్ మరియు ఆమ్లత నియంత్రకం (acidity regulator)గా ఉపయోగించే ఆహార సంకలితం. ఇది EUలో ఉపయోగించడానికి ఆమోదించబడింది^[91] (E నంబర్ E290గా జాబితా చేయబడింది), US,^[92] ఆస్ట్రేలియా మరియు న్యూజిలాండ్^[93] (దాని INS నంబర్ 290 ద్వారా జాబితా చేయబడింది).

Pop Rocks అనే మిఠాయి సుమారు 4000 kPa పీడనం వద్ద కార్బన్ డయాక్సైడ్ వాయువుతో నింపబడుతుంది.^[94] నోటిలో ఉంచినప్పుడు, అది కరిగిపోయి (ఇతర హార్డ్ క్యాండీల వలె) వాయు బుడగలను వినిపించే పాప్‌తో విడుదల చేస్తుంది.

లీవెనింగ్ ఏజెంట్లు కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా పిండిని ఉబ్బేలా చేస్తాయి.^[95] బేకర్స్ ఈస్ట్ పిండిలోని చక్కెరల కిణ్వ ప్రక్రియ ద్వారా కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, అయితే బేకింగ్ పౌడర్ మరియు బేకింగ్ సోడా వంటి రసాయన లీవెనర్లు వేడి చేసినప్పుడు లేదా ఆమ్లాలకు గురైనప్పుడు కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి.

పానీయాలు

కార్బన్ డయాక్సైడ్ కార్బోనేటెడ్ సాఫ్ట్ డ్రింక్స్ మరియు సోడా వాటర్ ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. సాంప్రదాయకంగా, బీర్ మరియు స్పార్క్లింగ్ వైన్ యొక్క కార్బోనేషన్ సహజ కిణ్వ ప్రక్రియ ద్వారా జరిగింది, కానీ చాలా మంది తయారీదారులు ఈ పానీయాలను కిణ్వ ప్రక్రియ ప్రక్రియ నుండి తిరిగి పొందిన కార్బన్ డయాక్సైడ్‌తో కార్బోనేట్ చేస్తారు. బాటిల్ మరియు కెగ్డ్ బీర్ విషయంలో, రీసైకిల్ చేసిన కార్బన్ డయాక్సైడ్‌తో కార్బోనేషన్ అత్యంత సాధారణ పద్ధతి. బ్రిటిష్ రియల్ ఏల్ మినహా, డ్రాఫ్ట్ బీర్ సాధారణంగా కోల్డ్ రూమ్ లేదా సెల్లార్ నుండి ప్రెషరైజ్డ్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉపయోగించి బార్‌లోని డిస్పెన్సింగ్ ట్యాప్‌లకు బదిలీ చేయబడుతుంది, కొన్నిసార్లు నైట్రోజన్‌తో కలుపుతారు.

సోడా వాటర్ రుచి (మరియు ఇతర కార్బోనేటెడ్ పానీయాలలో సంబంధిత రుచి అనుభూతులు) అనేది గ్యాస్ బుడగలు పగలడం వల్ల కాకుండా, కరిగి ఉన్న కార్బన్ డయాక్సైడ్ వల్ల కలిగే ప్రభావం. కార్బోనిక్ అన్హైడ్రేస్ 4 కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను కార్బోనిక్ ఆమ్లంగా మారుస్తుంది, ఇది పుల్లని రుచికి దారితీస్తుంది, అలాగే కరిగి ఉన్న కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఒక సోమాటోసెన్సరీ (శరీర జ్ఞాన) ప్రతిస్పందనను ప్రేరేపిస్తుంది.^[96]

వైన్ తయారీ

వైన్ తయారీలో కోల్డ్ సోక్ దశలో, ద్రాక్షను కోసిన వెంటనే త్వరగా చల్లబరచడానికి మరియు అడవి ఈస్ట్ ద్వారా అకస్మాత్తుగా కిణ్వ ప్రక్రియ జరగకుండా నిరోధించడానికి డ్రై ఐస్ రూపంలో ఉన్న కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను తరచుగా ఉపయోగిస్తారు. నీటి మంచు (water ice) కంటే డ్రై ఐస్‌ను ఉపయోగించడం వల్ల ప్రధాన ప్రయోజనం ఏమిటంటే, ఇది గ్రేప్ మస్ట్ (ద్రాక్ష రసం) లోని చక్కెర సాంద్రతను తగ్గించే అదనపు నీటిని చేర్చకుండా ద్రాక్షను చల్లబరుస్తుంది, తద్వారా తయారైన వైన్‌లో ఆల్కహాల్ సాంద్రత తగ్గదు. బ్యూజోలైస్ వైన్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించే ప్రక్రియ అయిన కార్బోనిక్ మాసెరేషన్ కోసం హైపోక్సిక్ వాతావరణాన్ని సృష్టించడానికి కూడా కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉపయోగిస్తారు.

ఆక్సీకరణను నిరోధించడానికి వైన్ బాటిళ్లను లేదా బారెల్స్ వంటి ఇతర నిల్వ పాత్రలను నింపడానికి కొన్నిసార్లు కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉపయోగిస్తారు, అయితే ఇది వైన్‌లో కరిగి, గతంలో స్టిల్ వైన్ (గ్యాస్ లేని వైన్) గా ఉన్న దానిని కొద్దిగా ఫిజీగా (గ్యాస్ ఉన్నట్లుగా) మార్చే సమస్యను కలిగి ఉంటుంది. ఈ కారణంగా, వృత్తిపరమైన వైన్ తయారీదారులు ఈ ప్రక్రియ కోసం నైట్రోజన్ లేదా ఆర్గాన్ వంటి ఇతర వాయువులను ఇష్టపడతారు.

జంతువులను మూర్ఛపరచడం

వధకు ముందు జంతువులను "మూర్ఛపరచడానికి" కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.^[97] "మూర్ఛపరచడం" అనేది తప్పు పేరు కావచ్చు, ఎందుకంటే జంతువులు వెంటనే స్పృహ కోల్పోవు మరియు బాధకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది.^[98]^[99]

జడ వాయువు

పోర్టబుల్ ప్రెజర్ టూల్స్‌లో న్యూమాటిక్ (ఒత్తిడితో కూడిన గ్యాస్) వ్యవస్థల కోసం అత్యంత సాధారణంగా ఉపయోగించే కంప్రెస్డ్ గ్యాస్‌లలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఒకటి. వెల్డింగ్ కోసం వాతావరణంగా కూడా కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉపయోగిస్తారు, అయితే వెల్డింగ్ ఆర్క్‌లో, ఇది చాలా లోహాలను ఆక్సీకరణం చేస్తుంది. కార్బన్ డయాక్సైడ్‌లో చేసిన వెల్డ్స్, మరింత జడ వాతావరణంలో చేసిన వాటి కంటే ఎక్కువ పెళుసుగా ఉంటాయని బలమైన ఆధారాలు ఉన్నప్పటికీ, ఆటోమోటివ్ పరిశ్రమలో దీని ఉపయోగం సాధారణం.^[100] MIG వెల్డింగ్ కోసం ఉపయోగించినప్పుడు, వాడకాన్ని కొన్నిసార్లు MAG వెల్డింగ్ అని పిలుస్తారు, అంటే మెటల్ యాక్టివ్ గ్యాస్, ఎందుకంటే ఈ అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద చర్య జరపగలదు. ఇది నిజమైన జడ వాతావరణాల కంటే వేడి పడిల్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఇది ప్రవాహ లక్షణాలను మెరుగుపరుస్తుంది. అయితే, ఇది పడిల్ సైట్ వద్ద జరిగే వాతావరణ చర్యల వల్ల కావచ్చు. వెల్డింగ్ చేసేటప్పుడు ఇది సాధారణంగా కావలసిన ప్రభావానికి విరుద్ధంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే ఇది సైట్‌ను పెళుసుగా మార్చే అవకాశం ఉంది, కానీ సాధారణ మైల్డ్ స్టీల్ వెల్డింగ్‌కు ఇది సమస్య కాకపోవచ్చు, అక్కడ అంతిమ డక్టిలిటీ ప్రధాన ఆందోళన కాదు.

కార్బన్ డయాక్సైడ్ చౌకగా మరియు మండే స్వభావం లేనిది కాబట్టి, మరియు ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద సుమారు 60 bar ఒత్తిడి వద్ద వాయువు నుండి ద్రవంగా దశ మార్పు చెందుతుంది కాబట్టి, ఒత్తిడితో కూడిన గ్యాస్ అవసరమయ్యే అనేక వినియోగదారు ఉత్పత్తులలో దీనిని ఉపయోగిస్తారు. ఇది లేకపోతే పట్టే దానికంటే చాలా ఎక్కువ కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఒక నిర్దిష్ట కంటైనర్‌లో పట్టేలా చేస్తుంది. లైఫ్ జాకెట్లలో తరచుగా త్వరితగతిన గాలి నింపడానికి ఒత్తిడితో కూడిన కార్బన్ డయాక్సైడ్ క్యానిస్టర్లు ఉంటాయి. యొక్క అల్యూమినియం క్యాప్సూల్స్ ఎయిర్ గన్లు, పెయింట్‌బాల్ మార్కర్లు/గన్‌లు, సైకిల్ టైర్లలో గాలి నింపడానికి మరియు కార్బోనేటెడ్ వాటర్ తయారు చేయడానికి కంప్రెస్డ్ గ్యాస్ సరఫరాగా అమ్ముడవుతాయి. అధిక సాంద్రత కలిగిన కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను తెగుళ్లను చంపడానికి కూడా ఉపయోగించవచ్చు. ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను కొన్ని ఆహార ఉత్పత్తులు మరియు సాంకేతిక పదార్థాల సూపర్ క్రిటికల్ డ్రైయింగ్లో, స్కానింగ్ ఎలక్ట్రాన్ మైక్రోస్కోపీ కోసం నమూనాల తయారీలో^[101] మరియు కాఫీ గింజల నుండి కెఫిన్ తొలగింపులో ఉపయోగిస్తారు.

అగ్నిమాపక యంత్రం

మంటల చుట్టూ ఉన్న వాతావరణాన్ని గ్యాస్‌తో నింపడం ద్వారా మంటలను ఆర్పడానికి కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉపయోగించవచ్చు. ఇది స్వయంగా మంటలను ఆర్పడానికి చర్య జరపదు, కానీ ఆక్సిజన్‌ను స్థానభ్రంశం చేయడం ద్వారా మంటలకు ఆక్సిజన్ అందకుండా చేస్తుంది. కొన్ని అగ్నిమాపక యంత్రాలు, ముఖ్యంగా ఎలక్ట్రికల్ ఫైర్ల (విద్యుత్ మంటలు) కోసం రూపొందించబడినవి, ఒత్తిడిలో ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను కలిగి ఉంటాయి. కార్బన్ డయాక్సైడ్ అగ్నిమాపక యంత్రాలు చిన్న మండే ద్రవ మరియు విద్యుత్ మంటలపై బాగా పనిచేస్తాయి, కానీ సాధారణ దహన మంటలపై కాదు, ఎందుకంటే అవి మండుతున్న పదార్థాలను గణనీయంగా చల్లబరచవు, మరియు కార్బన్ డయాక్సైడ్ వెదజల్లినప్పుడు, వాతావరణ ఆక్సిజన్కు గురైనప్పుడు అవి మళ్ళీ అంటుకోవచ్చు. వీటిని ప్రధానంగా సర్వర్ గదులలో ఉపయోగిస్తారు.^[102]

కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను నిర్దిష్ట ప్రమాదాల స్థానిక అప్లికేషన్ మరియు రక్షిత ప్రదేశాన్ని పూర్తిగా నింపడం కోసం స్థిరమైన అగ్ని-రక్షణ వ్యవస్థలలో ఆర్పే ఏజెంట్‌గా కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.^[103] అంతర్జాతీయ సముద్ర సంస్థ ప్రమాణాలు ఓడల హోల్డ్స్ మరియు ఇంజిన్ గదుల అగ్ని రక్షణ కోసం కార్బన్ డయాక్సైడ్ వ్యవస్థలను గుర్తిస్తాయి. కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఆధారిత అగ్ని-రక్షణ వ్యవస్థలు అనేక మరణాలకు కారణమయ్యాయి, ఎందుకంటే ఇది తగినంత అధిక సాంద్రతలలో ఊపిరాడకుండా చేస్తుంది. వ్యవస్థల సమీక్ష 1975 మరియు నివేదిక తేదీ (2000) మధ్య 51 సంఘటనలను గుర్తించింది, ఇవి 72 మరణాలకు మరియు 145 గాయాలకు కారణమయ్యాయి.^[104]

ద్రావణిగా సూపర్ క్రిటికల్

ఇవి కూడా చూడండి: Supercritical carbon dioxide, Green chemistry

ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్ అనేక లిపోఫిలిక్ సేంద్రీయ సమ్మేళనాలకు మంచి ద్రావణి మరియు కాఫీ నుండి కెఫిన్ తొలగించడానికి ఉపయోగిస్తారు.^[105] ఆర్గానోక్లోరైడ్స్ వంటి మరింత సాంప్రదాయ ద్రావణాలకు తక్కువ విషపూరిత ప్రత్యామ్నాయంగా ఔషధ మరియు ఇతర రసాయన ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. ఈ కారణం చేతనే దీనిని కొంతమంది డ్రై క్లీనర్ల ద్వారా కూడా ఉపయోగిస్తారు. సూపర్ క్రిటికల్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క లక్షణాల కారణంగా కొన్ని ఏరోజెల్ల తయారీలో దీనిని ఉపయోగిస్తారు.

రిఫ్రిజిరెంట్ (శీతలీకరణి)

ఇవి కూడా చూడండి: Refrigerant, Sustainable automotive air conditioning

ద్రవ మరియు ఘన కార్బన్ డయాక్సైడ్ ముఖ్యమైన రిఫ్రిజిరెంట్లు, ముఖ్యంగా ఆహార పరిశ్రమలో, ఐస్ క్రీం మరియు ఇతర ఘనీభవించిన ఆహారాల రవాణా మరియు నిల్వ సమయంలో వీటిని ఉపయోగిస్తారు. ఘన కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను "డ్రై ఐస్" అని పిలుస్తారు మరియు రిఫ్రిజిరేషన్ పరికరాలు ఆచరణాత్మకమైనవి కాని చిన్న రవాణాల కోసం దీనిని ఉపయోగిస్తారు. గాలి ఉష్ణోగ్రతతో సంబంధం లేకుండా, సాధారణ వాతావరణ పీడనం వద్ద ఘన కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఎల్లప్పుడూ -78.5 C కంటే తక్కువగా ఉంటుంది.

R744 ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్ (పరిశ్రమ నామకరణం R744 లేదా R-744) ను డైక్లోరోడిఫ్లోరోమీథేన్ (R12, ఒక క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్ (CFC) సమ్మేళనం) ఉపయోగించే ముందు రిఫ్రిజిరెంట్‌గా ఉపయోగించేవారు.^[106] పునరుజ్జీవనాన్ని పొందవచ్చు ఎందుకంటే CFCలకు ప్రధాన ప్రత్యామ్నాయాలలో ఒకటి, 1,1,1,2-టెట్రాఫ్లోరోఈథేన్ (R134a, ఒక హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్ (HFC) సమ్మేళనం) కంటే వాతావరణ మార్పుకు ఎక్కువ దోహదపడుతుంది. భౌతిక లక్షణాలు శీతలీకరణ, రిఫ్రిజిరేషన్ మరియు తాపన ప్రయోజనాల కోసం చాలా అనుకూలంగా ఉంటాయి, ఇది అధిక వాల్యూమెట్రిక్ శీతలీకరణ సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. 130 bar వరకు పీడనం వద్ద పనిచేయాల్సిన అవసరం ఉన్నందున, వ్యవస్థలకు అనేక రంగాలలో భారీ ఉత్పత్తి కోసం ఇప్పటికే అభివృద్ధి చేయబడిన యాంత్రికంగా నిరోధక రిజర్వాయర్లు మరియు భాగాలు అవసరం. ఆటోమొబైల్ ఎయిర్ కండిషనింగ్‌లో, 50° కంటే ఎక్కువ అక్షాంశాల కోసం అన్ని డ్రైవింగ్ పరిస్థితులలో 90% కంటే ఎక్కువ, (R744) HFCలను (ఉదా., R134a) ఉపయోగించే వ్యవస్థల కంటే సమర్థవంతంగా పనిచేస్తుంది. దీని పర్యావరణ ప్రయోజనాలు (1 యొక్క GWP, ఓజోన్‌ను క్షీణింపజేయదు, విషపూరితం కాదు, మండే స్వభావం లేదు) దీనిని కార్లు, సూపర్ మార్కెట్లు మరియు హీట్ పంప్ వాటర్ హీటర్లలో ప్రస్తుత HFCలను భర్తీ చేయడానికి భవిష్యత్తులో పనిచేసే ద్రవంగా మార్చవచ్చు. కోకా-కోలా -ఆధారిత పానీయాల కూలర్లను రంగంలోకి దించింది మరియు యు.ఎస్. ఆర్మీ రిఫ్రిజిరేషన్ మరియు హీటింగ్ టెక్నాలజీపై ఆసక్తిని కలిగి ఉంది.^[107]^[108]

చిన్నపాటి ఉపయోగాలు

కార్బన్ డయాక్సైడ్ అనేది కార్బన్-డయాక్సైడ్ లేజర్లో లేసింగ్ మీడియం, ఇది లేజర్లలో అత్యంత పురాతనమైన రకాల్లో ఒకటి.

ఈత కొలనుల pHని నియంత్రించడానికి కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉపయోగించవచ్చు,^[109] నీటిలోకి నిరంతరం గ్యాస్‌ను చేర్చడం ద్వారా, తద్వారా pH పెరగకుండా ఉంచవచ్చు. దీని ప్రయోజనాల్లో (మరింత ప్రమాదకరమైన) ఆమ్లాలను నిర్వహించాల్సిన అవసరం లేకపోవడం ఒకటి. అదేవిధంగా, దీనిని రీఫ్ అక్వేరియం నిర్వహణలో కూడా ఉపయోగిస్తారు, ఇక్కడ కాల్షియం రియాక్టర్లలో కాల్షియం కార్బోనేట్పై ప్రవహించే నీటి pHని తాత్కాలికంగా తగ్గించడానికి దీనిని సాధారణంగా ఉపయోగిస్తారు, తద్వారా కాల్షియం కార్బోనేట్ నీటిలో మరింత స్వేచ్ఛగా కరిగిపోతుంది, అక్కడ దీనిని కొన్ని కోరల్లు (పగడాలు) తమ అస్థిపంజరాన్ని నిర్మించుకోవడానికి ఉపయోగిస్తాయి.

అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం బ్రిటిష్ అడ్వాన్స్‌డ్ గ్యాస్-కూల్డ్ రియాక్టర్లో ప్రాథమిక శీతలీకరణిగా ఉపయోగించబడుతుంది.

ప్రయోగశాల పరిశోధన జంతువుల దయామరణం (euthanasia) కోసం కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఇండక్షన్ సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది. ని నిర్వహించే పద్ధతుల్లో జంతువులను నేరుగా ఉన్న మూసివేసిన, ముందుగా నింపిన చాంబర్‌లో ఉంచడం లేదా క్రమంగా పెరుగుతున్న సాంద్రతకు గురి చేయడం ఉన్నాయి. కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఇండక్షన్ కోసం అమెరికన్ వెటర్నరీ మెడికల్ అసోసియేషన్ యొక్క 2020 మార్గదర్శకాలు, చిన్న ఎలుకల దయామరణం కోసం నిమిషానికి చాంబర్ లేదా కేజ్ వాల్యూమ్‌లో 30–70% స్థానభ్రంశం రేటు సరైనదని పేర్కొన్నాయి.^[110] బాధను తగ్గించడానికి గుర్తించబడిన సరైన శాతాల ఆధారంగా, వివిధ జాతులకు శాతాలు మారుతూ ఉంటాయి.^[110]

కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను అనేక సంబంధిత క్లీనింగ్ మరియు ఉపరితల తయారీ పద్ధతులలో కూడా ఉపయోగిస్తారు.

ఆవిష్కరణ చరిత్ర

కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఒక ప్రత్యేక పదార్థంగా వివరించబడిన మొదటి వాయువు. సుమారు 1640లో,^[111] ఫ్లెమిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జాన్ బాప్టిస్ట్ వాన్ హెల్మాంట్ ఒక మూసివేసిన పాత్రలో బొగ్గును కాల్చినప్పుడు, ఫలితంగా వచ్చిన బూడిద ద్రవ్యరాశి అసలు బొగ్గు కంటే చాలా తక్కువగా ఉందని గమనించారు. మిగిలిన బొగ్గు ఒక అదృశ్య పదార్థంగా మారిందని ఆయన వివరించారు, దీనిని ఆయన "గ్యాస్" (గ్రీకు "ఖోస్" నుండి) లేదా "వైల్డ్ స్పిరిట్" (స్పిరిటస్ సిల్వెస్ట్రిస్) అని పిలిచారు.^[112]

కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క లక్షణాలను 1750లలో స్కాటిష్ వైద్యుడు జోసెఫ్ బ్లాక్ మరింత అధ్యయనం చేశారు. సున్నపురాయిని (కాల్షియం కార్బోనేట్) వేడి చేయడం ద్వారా లేదా ఆమ్లాలతో చికిత్స చేయడం ద్వారా "ఫిక్స్‌డ్ ఎయిర్" అని పిలిచే వాయువును పొందవచ్చని ఆయన కనుగొన్నారు. ఫిక్స్‌డ్ ఎయిర్ గాలి కంటే సాంద్రత కలిగి ఉందని మరియు మంటలకు లేదా జంతువుల ప్రాణాలకు మద్దతు ఇవ్వదని ఆయన గమనించారు. లైమ్‌వాటర్ (కాల్షియం హైడ్రాక్సైడ్ యొక్క సంతృప్త జల ద్రావణం) ద్వారా బుడగలు పంపినప్పుడు, అది కాల్షియం కార్బోనేట్‌ను అవక్షేపం చేస్తుందని కూడా బ్లాక్ కనుగొన్నారు. జంతువుల శ్వాసక్రియ మరియు సూక్ష్మజీవుల కిణ్వ ప్రక్రియ ద్వారా కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉత్పత్తి అవుతుందని వివరించడానికి ఆయన ఈ దృగ్విషయాన్ని ఉపయోగించారు. 1772లో, ఇంగ్లీష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ ప్రీస్ట్లీ ఇంప్రిగ్నేటింగ్ వాటర్ విత్ ఫిక్స్‌డ్ ఎయిర్ అనే శీర్షికతో ఒక పత్రాన్ని ప్రచురించారు, అందులో ఆయన కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి సున్నంపై సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం (ప్రీస్ట్లీకి తెలిసినట్లుగా ఆయిల్ ఆఫ్ విట్రియోల్) చుక్కలు వేసే ప్రక్రియను వివరించారు, మరియు గ్యాస్‌తో సంబంధం ఉన్న నీటి గిన్నెను కదిలించడం ద్వారా గ్యాస్‌ను కరిగేలా చేశారు.^[113]

కార్బన్ డయాక్సైడ్ మొదటిసారిగా (అధిక పీడనాల వద్ద) 1823లో హంఫ్రీ డేవీ మరియు మైఖేల్ ఫెరడే ద్వారా ద్రవీకరించబడింది.^[114] ఘన కార్బన్ డయాక్సైడ్ (డ్రై ఐస్) యొక్క ప్రారంభ వివరణను ఫ్రెంచ్ ఆవిష్కర్త అడ్రియన్-జీన్-పియర్ థిలోరియర్ ఇచ్చారు, ఆయన 1835లో ద్రవ కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క ఒత్తిడితో కూడిన కంటైనర్‌ను తెరిచినప్పుడు, ద్రవం యొక్క వేగవంతమైన బాష్పీభవనం వల్ల కలిగే శీతలీకరణ ఘన యొక్క "మంచు"ను ఇచ్చిందని కనుగొన్నారు.^[115]^[116]

నైట్రోజన్‌తో కలిపి కార్బన్ డయాక్సైడ్ పూర్వ కాలం నుండి బ్లాక్‌డాంప్, స్టైత్ లేదా చోక్ డాంప్ అని పిలువబడేది.^{[note 1]} ఇతర రకాల డాంప్తో పాటు ఇది మైనింగ్ కార్యకలాపాలు మరియు బావుల తవ్వకాల్లో ఎదురయ్యేది. బొగ్గు యొక్క నెమ్మదిగా జరిగే ఆక్సీకరణ మరియు జీవ ప్రక్రియలు ఆక్సిజన్‌ను భర్తీ చేసి నైట్రోజన్ మరియు కార్బన్ డయాక్సైడ్ యొక్క ఊపిరాడకుండా చేసే మిశ్రమాన్ని సృష్టించాయి.^[117]

చూడండి

Arterial blood gas test
Bosch reaction
Carbon dioxide removal (వాతావరణం నుండి)
Gilbert Plass ( మరియు వాతావరణ మార్పుపై ప్రారంభ పని)
Greenhouse Gases Observing Satellite
కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఉద్గారాల వారీగా దేశాల జాబితా
అత్యంత తక్కువ కార్బన్ సామర్థ్యం గల విద్యుత్ కేంద్రాల జాబితా
Meromictic lake
NASA యొక్క Orbiting Carbon Observatory 2
Soil gas

గమనికలు

↑ 19వ శతాబ్దపు పాఠ్యాలలో కొన్నిసార్లు "చోక్-డాంప్" అని వ్రాయబడింది.

సూచనలు

↑ (2013). ఎ షార్ట్ ఇంట్రడక్షన్ టు క్లైమేట్ చేంజ్. 52. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-1-107-61876-3.
↑ (3 జూన్ 2022). కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఇప్పుడు పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయిల కంటే 50% ఎక్కువ | నేషనల్ ఓషియానిక్ అండ్ అట్మాస్ఫియరిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్. www.noaa.gov.
↑ IPCC (2022) సమ్మరీ ఫర్ పాలసీ మేకర్స్ ఇన్ క్లైమేట్ చేంజ్ 2022: మిటిగేషన్ ఆఫ్ క్లైమేట్ చేంజ్. కాంట్రిబ్యూషన్ ఆఫ్ వర్కింగ్ గ్రూప్ III టు ది సిక్స్త్ అసెస్‌మెంట్ రిపోర్ట్ ఆఫ్ ది ఇంటర్‌గవర్నమెంటల్ ప్యానెల్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మరియు న్యూయార్క్, NY, US
↑ (1996). బయోస్పియర్ 2000: ప్రొటెక్టింగ్ అవర్ గ్లోబల్ ఎన్విరాన్‌మెంట్. కెండాల్/హంట్ పబ్. కో.. ISBN 978-0-7872-0460-0.
↑ ఫుడ్ ఫ్యాక్టరీస్. www.legacyproject.org.
↑ (22 ఏప్రిల్ 2010). ఓషన్ యాసిడిఫికేషన్: ఎ నేషనల్ స్ట్రాటజీ టు మీట్ ది ఛాలెంజెస్ ఆఫ్ ఎ చేంజింగ్ ఓషన్. 23–24. నేషనల్ అకాడమీస్ ప్రెస్. ISBN 978-0-309-15359-1. doi:10.17226/12904.
↑ IPCC. (2021). క్లైమేట్ చేంజ్ 2021: ది ఫిజికల్ సైన్స్ బేసిస్. 20.
↑ మైల్స్, అలెన్. (సెప్టెంబర్ 2020). ది ఆక్స్‌ఫర్డ్ ప్రిన్సిపల్స్ ఫర్ నెట్ జీరో అలైన్డ్ కార్బన్ ఆఫ్‌సెట్టింగ్.
↑ ^9.0 ^9.1 ^9.2 ^9.3 ^9.4 (2019-09-25). పుట్టింగ్ CO2 టు యూజ్ – అనాలిసిస్. IEA.
↑ (2006). "ఫిజికల్ కెమిస్ట్రీ". 461, 464. W.H. ఫ్రీమాన్. ISBN 978-0-7167-8759-4.
↑ (2002). "కంప్లీట్ కూలంబ్ ఫ్రాగ్మెంటేషన్ ఆఫ్ ఇన్ కొలిషన్స్ విత్ 5.9 MeV u⁻¹ Xe¹⁸⁺ అండ్ Xe⁴³⁺". J Phys B. 35 (17) 3755. doi:10.1088/0953-4075/35/17/311.
↑ ^12.0 ^12.1 (2020). "ది మాలిక్యూల్ ఈజ్ నెవర్ లీనియర్−". J Mol Struct. 1212. doi:10.1016/j.molstruc.2020.128087.
↑ (1984). "మోడరన్ ఇనార్గానిక్ కెమిస్ట్రీ". 196. మెక్‌గ్రా-హిల్. ISBN 978-0-07-032760-3.
↑ (మే 2020). "ఫ్రమ్ కార్బోడైమైడ్స్ టు కార్బన్ డయాక్సైడ్: క్వాంటిఫికేషన్ ఆఫ్ ది ఎలక్ట్రోఫిలిక్ రియాక్టివిటీస్ ఆఫ్ హెటెరోఅలెన్స్". జర్నల్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ. 142 (18) 8383–8402. doi:10.1021/jacs.0c01960.
↑ (2010). "కార్బన్ డయాక్సైడ్ యాజ్ ఎ కెమికల్ ఫీడ్‌స్టాక్". వైలీ-VCH. ISBN 978-3-527-32475-0.
↑ (ఫిబ్రవరి 2012). మాలిక్యులర్ అప్రోచెస్ టు ది ఎలక్ట్రోకెమికల్ రిడక్షన్ ఆఫ్ కార్బన్ డయాక్సైడ్. కెమికల్ కమ్యూనికేషన్స్. 48 (10) 1392–1399. doi:10.1039/c1cc15393e.
↑ కార్బన్ డయాక్సైడ్. ఎయిర్ ప్రొడక్ట్స్.
↑ గ్యాసెస్ – డెన్సిటీస్. ఇంజనీరింగ్ టూల్‌బాక్స్.
↑ (జూన్ 2006). "అమార్ఫస్ సిలికా-లైక్ కార్బన్ డయాక్సైడ్". నేచర్. 441 (7095) 857–860. doi:10.1038/nature04879.
↑ ^20.0 ^20.1 హోల్మాన్, జాక్ పి.. (2002). "హీట్ ట్రాన్స్‌ఫర్". 600–606. మెక్‌గ్రా-హిల్ కంపెనీస్, ఇంక్.. ISBN 978-0-07-240655-9.
↑ ^21.0 ^21.1 (2007). "ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ హీట్ అండ్ మాస్ ట్రాన్స్‌ఫర్". 941–950. జాన్ వైలీ అండ్ సన్స్, ఇంక్.. ISBN 978-0-471-45728-2.
↑ (April 2004). "Enhanced translation of a chloroplast-expressed RbcS gene restores small subunit levels and photosynthesis in nuclear RbcS antisense plants". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 101 (16) 6315–6320. doi:10.1073/pnas.0400981101.
↑ (1 January 2007). "Evolution of primary producers in the sea". Elsevier, Academic Press. ISBN 978-0-12-370518-1.
↑ (December 2002). Carbon Dioxide In Greenhouses.
↑ (2008). Rice production in a changing climate: a meta-analysis of responses to elevated carbon dioxide and elevated ozone concentration. Global Change Biology. 14 (7) 1642–1650. doi:10.1111/j.1365-2486.2008.01594.x.
↑ (June 2006). Food for thought: lower-than-expected crop yield stimulation with rising concentrations. Science. 312 (5782) 1918–1921. doi:10.1126/science.1114722.
↑ (1995). "The influence of concentration on stomatal density". New Phytologist. 131 (3) 311–327. doi:10.1111/j.1469-8137.1995.tb03067.x.
↑ (June 1997). "More Efficient Plants: A Consequence of Rising Atmospheric ?". Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology. 48 (1) 609–639. doi:10.1146/annurev.arplant.48.1.609.
↑ (2002). "Rising atmospheric and human nutrition: toward globally imbalanced plant stoichiometry?". Trends in Ecology & Evolution. 17 (10) 457–461. doi:10.1016/S0169-5347(02)02587-9.
↑ (1999). "Effects of Elevated Atmospheric Carbon Dioxide on Insect-Plant Interactions". Conservation Biology. 13 (4) 700–712. doi:10.1046/j.1523-1739.1999.98267.x.
↑ (2007). Species-specific effects of elevated on resource allocation in Plantago maritima and Armeria maritima. Biochemical Systematics and Ecology. 35 (3) 121–129. doi:10.1016/j.bse.2006.09.004.
↑ (August 2004). Effects of elevated on the vasculature and phenolic secondary metabolism of Plantago maritima. Phytochemistry. 65 (15) 2197–2204. doi:10.1016/j.phytochem.2004.06.016.
↑ Global Environment Division Greenhouse Gas Assessment Handbook – A Practical Guidance Document for the Assessment of Project-level Greenhouse Gas Emissions. World Bank.
↑ (September 2008). Old-growth forests as global carbon sinks. Nature. 455 (7210) 213–215. doi:10.1038/nature07276.
↑ (October 2000). "The global carbon cycle: a test of our knowledge of earth as a system". Science. 290 (5490) 291–296. doi:10.1126/science.290.5490.291.
↑ ^36.0 ^36.1 Toxicity of Carbon Dioxide Gas Exposure, Poisoning Symptoms, Carbon Dioxide Exposure Limits, and Links to Toxic Gas Testing Procedures. InspectAPedia.
↑ CarbonTracker CT2011_oi (Graphical map of ). esrl.noaa.gov.
↑ ^38.0 ^38.1 (2017-04-04). "Carbon dioxide poisoning: a literature review of an often forgotten cause of intoxication in the emergency department". International Journal of Emergency Medicine. 10 (1) 14. doi:10.1186/s12245-017-0142-y. టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది
↑ ^39.0 ^39.1 Carbon Dioxide as a Fire Suppressant: Examining the Risks. U.S. Environmental Protection Agency.
↑ (1 November 2005). Volcano Under the City. A NOVA Production by Bonne Pioche and Greenspace for WGBH/Boston..
↑ (1967). Carbon Dioxide Tolerance Studies.
↑ (1971). Carbon Dioxide Tolerance and Toxicity. Environmental Biomedical Stress Data Center, Institute for Environmental Medicine, University of Pennsylvania Medical Center.
↑ ^43.0 ^43.1 (December 2012). Is an indoor pollutant? Direct effects of low-to-moderate concentrations on human decision-making performance. Environmental Health Perspectives. 120 (12) 1671–1677. doi:10.1289/ehp.1104789.
↑ ^44.0 ^44.1 ^44.2 (June 2016). "Associations of Cognitive Function Scores with Carbon Dioxide, Ventilation, and Volatile Organic Compound Exposures in Office Workers: A Controlled Exposure Study of Green and Conventional Office Environments". Environmental Health Perspectives. 124 (6) 805–812. doi:10.1289/ehp.1510037.
↑ ^45.0 ^45.1 ^45.2 Exposure Limits for Carbon Dioxide Gas – Limits. InspectAPedia.com.
↑ (2010). In-Flight Carbon Dioxide Exposures and Related Symptoms: Associations, Susceptibility and Operational Implications.
↑ (1979). Effect of prolonged exposure to 0.5% on kidney calcification and ultrastructure of lungs. Undersea Biomedical Research. 6 (Suppl) S155–S161.
↑ (November 2020). "Indoor concentrations and cognitive function: A critical review". Indoor Air. 30 (6) 1067–1082. doi:10.1111/ina.12706.
↑ (4 June 2019). Ask the doc: Does my helmet make me stupid? - RevZilla. www.revzilla.com.
↑ (September 2005). "and concentrations in integral motorcycle helmets". Applied Ergonomics. 36 (5) 625–633. doi:10.1016/j.apergo.2005.01.018.
↑ (2018). Ventilation for Acceptable Indoor Air Quality.
↑ Standard Guide for Using Indoor Carbon Dioxide Concentrations to Evaluate Indoor Air Quality and Ventilation. www.astm.org.
↑ (26 October 2015). Exclusive: Elevated Levels Directly Affect Human Cognition, New Harvard Study Shows. ThinkProgress.
↑ (29 February 2020). Three die in dry-ice incident at Moscow pool party. BBC News.
↑ (2 August 2018). A Woman Died from Dry Ice Fumes. Here's How It Can Happen. Live Science.
↑ (July 2013). Concentrations de CO2 dans l'air intérieur et effets sur la santé. 294. ANSES.
↑ (March 2015). Is CO 2 a good proxy for indoor air quality in classrooms? Part 1: The interrelationships between thermal conditions, CO 2 levels, ventilation rates and selected indoor pollutants. Building Services Engineering Research and Technology. 36 (2) 129–161. doi:10.1177/0143624414566244.
↑ (2016). INDOOR QUALITY ANALYSIS OF CO2 FOR KASTAMONU UNIVERSITY. Conference of the International Journal of Arts & Sciences. 9 (3) 71.
↑ (1997). "Plant responses to elevated : Evidence from natural springs". 69–86. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-58203-2.
↑ (1997). "Plant responses to elevated : Evidence from natural springs". 69–86. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-58203-2.
↑ ^61.0 ^61.1 ABG (Arterial Blood Gas). Brookside Associates.
↑ How much carbon dioxide do humans contribute through breathing?. EPA.gov.
↑ (2005). Chemistry. Cliffs Notes. ISBN 978-0-7645-7419-1.
↑ ^64.0 ^64.1 ^64.2 ^64.3 Carbon dioxide. solarnavigator.net.
↑ (15 Jun 2011). "The cerebrovascular response to carbon dioxide in humans". J. Physiol.. 589 (12) 3039–3048. doi:10.1113/jphysiol.2011.206052.
↑ (2022). Physiology, Carbon Dioxide Retention. National Library of Medicine.
↑ (1998). "ABC of oxygen". BMJ. 317 (7164) 996–999. doi:10.1136/bmj.317.7164.996.
↑ (2019). "Global Carbon Budget 2019". Earth System Science Data. 11 (4) 1783–1838. doi:10.5194/essd-11-1783-2019..
↑ (29 November 2006). How Long Can the Ocean Slow Global Warming?. Oceanus.
↑ (2004). "Liquid Carbon Dioxide Venting at the Champagne Hydrothermal Site, NW Eifuku Volcano, Mariana Arc". American Geophysical Union. 2004 (Fall Meeting).
↑ (September 2006). "Microbial community in a sediment-hosted lake of the southern Okinawa Trough hydrothermal system". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 103 (38) 14164–14169. doi:10.1073/pnas.0606083103. వీడియోలను ఇక్కడ డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు (19 September 2006). "Supporting Information". Proceedings of the National Academy of Sciences. 103 (38) 14164–14169. doi:10.1073/pnas.0606083103.
↑ JV. Fossil CO2 emissions at record high in 2023. Global Carbon Budget.
↑ (2024-04-09). Climate Change: Atmospheric Carbon Dioxide. www.climate.gov.
↑ (11 January 2017). Collecting and using biogas from landfills. U.S. Energy Information Administration.
↑ (January 2000). Facts About Landfill Gas. U.S. Environmental Protection Agency.
↑ (1969). "Blast Furnace Theory and Practice". American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers. ISBN 978-0-677-10420-1.
↑ (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 3-527-30673-0. doi:10.1002/14356007.a05_165.
↑ ^78.0 ^78.1 CO2 Capture and Utilisation - Energy System. IEA. టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది
↑ (June 2023). "Current status of carbon capture, utilization, and storage technologies in the global economy: A survey of technical assessment". Fuel. 342. doi:10.1016/j.fuel.2023.127776. టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది
↑ (6 October 2020). "Assessing Carbon Capture: Public Policy, Science, and Societal Need: A Review of the Literature on Industrial Carbon Removal". Biophysical Economics and Sustainability. 5 (3) 14. doi:10.1007/s41247-020-00080-5.టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది
↑ IPCC Special Report on Carbon dioxide Capture and Storage. The Intergovernmental Panel on Climate Change.
↑ (1983). Organic Chemistry. 976–977. Allyn and Bacon. ISBN 978-0-205-05838-9.
↑ IEA (2020), CCUS in Clean Energy Transitions, IEA, Paris టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది
↑ (20 December 2011). Accelerating the uptake of CCS: industrial use of captured carbon dioxide. Global CCS Institute.
↑ (2005). for Enhanced Oil Recovery Needs – Enhanced Fiscal Incentives. Exploration & Production: The Oil & Gas Review.
↑ ^86.0 ^86.1 (2019-04-11). Can CO2-EOR really provide carbon-negative oil? – Analysis. IEA. టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది
↑ (August 2010). Plant Growth Factors: Photosynthesis, Respiration, and Transpiration. CMG GardenNotes.
↑ (February 1994). How Much Land Can Ten Billion People Spare for Nature?.
↑ (August 2007). "Future crops: the other greenhouse effect". Nature. 448 (7153) 526–528. doi:10.1038/448526a.
↑ (2017). "Rangeland Systems". 25–84. Springer International Publishing. ISBN 978-3-319-46707-8. doi:10.1007/978-3-319-46709-2_2.
↑ UK Food Standards Agency: Current EU approved additives and their E Numbers.
↑ US Food and Drug Administration: Food Additive Status List. Food and Drug Administration.
↑ Australia New Zealand Food Standards Code(8 September 2011). Standard 1.2.4 – Labelling of ingredients.
↑ Futurific Leading Indicators Magazine. 1. CRAES LLC. ISBN 978-0-9847670-1-4.
↑ (25 September 2015). Indian Breads: A Comprehensive Guide to Traditional and Innovative Indian Breads. Westland. ISBN 978-93-85724-46-6.
↑ (16 October 2009). Scientists Discover Protein Receptor For Carbonation Taste. ScienceDaily.
↑ (3 February 2018). A more humane way of slaughtering chickens might get EU approval. New Scientist.
↑ What is stunning?. RSPCA.
↑ (10 March 2018). Humane execution and the fear of the tumbril. New Scientist.
↑ International, Petrogav. Production Course for Hiring on Offshore Oil and Gas Rigs. 214. Petrogav International.
↑ (February 1985). "Critical-point drying versus freeze drying for scanning electron microscopy: a quantitative and qualitative study on isolated hepatocytes". Journal of Microscopy. 137 (Pt 2) 189–207. doi:10.1111/j.1365-2818.1985.tb02577.x.
↑ Types of Fire Extinguishers. The Fire Safety Advice Centre.
↑ National Fire Protection Association Code 12.
↑ Carbon Dioxide as a Fire Suppressant: Examining the Risks, US EPA. 2000.
↑ (2011). Modern drying technology. John Wiley & Sons. ISBN 978-3-527-31558-1.
↑ Pearson, S. Forbes. Refrigerants Past, Present and Future. R744.
↑ (5 June 2006). The Coca-Cola Company Announces Adoption of HFC-Free Insulation in Refrigeration Units to Combat Global Warming. The Coca-Cola Company.
↑ (28 June 2007). Modine reinforces its research efforts. R744.com.
↑ (1990). TCE, the Chemical Engineer. Institution of Chemical Engineers.
↑ ^110.0 ^110.1 (2020). AVMA guidelines for the euthanasia of animals: 2020 Edition. American Veterinary Medical Association.
↑ (September 1910). The Pioneer in the Hygiene of Ventilation. The Lancet. 176 (4542) 906–908. doi:10.1016/S0140-6736(00)52420-9.
↑ (2003). "History of industrial gases". 93. Springer. ISBN 978-0-306-47277-0.
↑ (1772). Observations on Different Kinds of Air. Philosophical Transactions. 62 147–264. doi:10.1098/rstl.1772.0021.
↑ (1823). On the Application of Liquids Formed by the Condensation of Gases as Mechanical Agents. Philosophical Transactions. 113 199–205. doi:10.1098/rstl.1823.0020.
↑ (1835). Solidification de l'Acide carbonique. Comptes Rendus. 1 194–196.
↑ (1836). Solidification of carbonic acid. The London and Edinburgh Philosophical Magazine. 8 (48) 446–447. doi:10.1080/14786443608648911.
↑ (1894). "Notes of an Enquiry into the Nature and Physiological Action of Black-Damp, as Met with in Podmore Colliery, Staffordshire, and Lilleshall Colliery, Shropshire". Proceedings of the Royal Society of London. 57 249–257.

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Carbon dioxide” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Carbon_dioxide ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

[117] 19వ శతాబ్దపు పాఠ్యాలలో కొన్నిసార్లు "చోక్-డాంప్" అని వ్రాయబడింది.

[Cambridge2013-1] (2013). ఎ షార్ట్ ఇంట్రడక్షన్ టు క్లైమేట్ చేంజ్. 52. కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్. ISBN 978-1-107-61876-3.

[noaa-2] (3 జూన్ 2022). కార్బన్ డయాక్సైడ్ ఇప్పుడు పారిశ్రామిక పూర్వ స్థాయిల కంటే 50% ఎక్కువ | నేషనల్ ఓషియానిక్ అండ్ అట్మాస్ఫియరిక్ అడ్మినిస్ట్రేషన్. www.noaa.gov.

[AR6_WGIII_Ch_13-3] IPCC (2022) సమ్మరీ ఫర్ పాలసీ మేకర్స్ ఇన్ క్లైమేట్ చేంజ్ 2022: మిటిగేషన్ ఆఫ్ క్లైమేట్ చేంజ్. కాంట్రిబ్యూషన్ ఆఫ్ వర్కింగ్ గ్రూప్ III టు ది సిక్స్త్ అసెస్‌మెంట్ రిపోర్ట్ ఆఫ్ ది ఇంటర్‌గవర్నమెంటల్ ప్యానెల్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్, కేంబ్రిడ్జ్ యూనివర్సిటీ ప్రెస్, కేంబ్రిడ్జ్, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మరియు న్యూయార్క్, NY, US

[4] (1996). బయోస్పియర్ 2000: ప్రొటెక్టింగ్ అవర్ గ్లోబల్ ఎన్విరాన్‌మెంట్. కెండాల్/హంట్ పబ్. కో.. ISBN 978-0-7872-0460-0.

[5] ఫుడ్ ఫ్యాక్టరీస్. www.legacyproject.org.

[NRC2010-6] (22 ఏప్రిల్ 2010). ఓషన్ యాసిడిఫికేషన్: ఎ నేషనల్ స్ట్రాటజీ టు మీట్ ది ఛాలెంజెస్ ఆఫ్ ఎ చేంజింగ్ ఓషన్. 23–24. నేషనల్ అకాడమీస్ ప్రెస్. ISBN 978-0-309-15359-1. doi:10.17226/12904.

[7] IPCC. (2021). క్లైమేట్ చేంజ్ 2021: ది ఫిజికల్ సైన్స్ బేసిస్. 20.

[8] మైల్స్, అలెన్. (సెప్టెంబర్ 2020). ది ఆక్స్‌ఫర్డ్ ప్రిన్సిపల్స్ ఫర్ నెట్ జీరో అలైన్డ్ కార్బన్ ఆఫ్‌సెట్టింగ్.

[IEA-2019-3-9] 9.0 ^9.1 ^9.2 ^9.3 ^9.4 (2019-09-25). పుట్టింగ్ CO2 టు యూజ్ – అనాలిసిస్. IEA.

[10] (2006). "ఫిజికల్ కెమిస్ట్రీ". 461, 464. W.H. ఫ్రీమాన్. ISBN 978-0-7167-8759-4.

[11] (2002). "కంప్లీట్ కూలంబ్ ఫ్రాగ్మెంటేషన్ ఆఫ్ ఇన్ కొలిషన్స్ విత్ 5.9 MeV u⁻¹ Xe¹⁸⁺ అండ్ Xe⁴³⁺". J Phys B. 35 (17) 3755. doi:10.1088/0953-4075/35/17/311.

[Jensen2020-12] 12.0 ^12.1 (2020). "ది మాలిక్యూల్ ఈజ్ నెవర్ లీనియర్−". J Mol Struct. 1212. doi:10.1016/j.molstruc.2020.128087.

[13] (1984). "మోడరన్ ఇనార్గానిక్ కెమిస్ట్రీ". 196. మెక్‌గ్రా-హిల్. ISBN 978-0-07-032760-3.

[14] (మే 2020). "ఫ్రమ్ కార్బోడైమైడ్స్ టు కార్బన్ డయాక్సైడ్: క్వాంటిఫికేషన్ ఆఫ్ ది ఎలక్ట్రోఫిలిక్ రియాక్టివిటీస్ ఆఫ్ హెటెరోఅలెన్స్". జర్నల్ ఆఫ్ ది అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ. 142 (18) 8383–8402. doi:10.1021/jacs.0c01960.

[15] (2010). "కార్బన్ డయాక్సైడ్ యాజ్ ఎ కెమికల్ ఫీడ్‌స్టాక్". వైలీ-VCH. ISBN 978-3-527-32475-0.

[16] (ఫిబ్రవరి 2012). మాలిక్యులర్ అప్రోచెస్ టు ది ఎలక్ట్రోకెమికల్ రిడక్షన్ ఆఫ్ కార్బన్ డయాక్సైడ్. కెమికల్ కమ్యూనికేషన్స్. 48 (10) 1392–1399. doi:10.1039/c1cc15393e.

[AirProductsMSDS-17] కార్బన్ డయాక్సైడ్. ఎయిర్ ప్రొడక్ట్స్.

[18] గ్యాసెస్ – డెన్సిటీస్. ఇంజనీరింగ్ టూల్‌బాక్స్.

[19] (జూన్ 2006). "అమార్ఫస్ సిలికా-లైక్ కార్బన్ డయాక్సైడ్". నేచర్. 441 (7095) 857–860. doi:10.1038/nature04879.

[Holman-20] 20.0 ^20.1 హోల్మాన్, జాక్ పి.. (2002). "హీట్ ట్రాన్స్‌ఫర్". 600–606. మెక్‌గ్రా-హిల్ కంపెనీస్, ఇంక్.. ISBN 978-0-07-240655-9.

[Incropera-21] 21.0 ^21.1 (2007). "ఫండమెంటల్స్ ఆఫ్ హీట్ అండ్ మాస్ ట్రాన్స్‌ఫర్". 941–950. జాన్ వైలీ అండ్ సన్స్, ఇంక్.. ISBN 978-0-471-45728-2.

[22] (April 2004). "Enhanced translation of a chloroplast-expressed RbcS gene restores small subunit levels and photosynthesis in nuclear RbcS antisense plants". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 101 (16) 6315–6320. doi:10.1073/pnas.0400981101.

[23] (1 January 2007). "Evolution of primary producers in the sea". Elsevier, Academic Press. ISBN 978-0-12-370518-1.

[24] (December 2002). Carbon Dioxide In Greenhouses.

[25] (2008). Rice production in a changing climate: a meta-analysis of responses to elevated carbon dioxide and elevated ozone concentration. Global Change Biology. 14 (7) 1642–1650. doi:10.1111/j.1365-2486.2008.01594.x.

[26] (June 2006). Food for thought: lower-than-expected crop yield stimulation with rising concentrations. Science. 312 (5782) 1918–1921. doi:10.1126/science.1114722.

[27] (1995). "The influence of concentration on stomatal density". New Phytologist. 131 (3) 311–327. doi:10.1111/j.1469-8137.1995.tb03067.x.

[28] (June 1997). "More Efficient Plants: A Consequence of Rising Atmospheric ?". Annual Review of Plant Physiology and Plant Molecular Biology. 48 (1) 609–639. doi:10.1146/annurev.arplant.48.1.609.

[29] (2002). "Rising atmospheric and human nutrition: toward globally imbalanced plant stoichiometry?". Trends in Ecology & Evolution. 17 (10) 457–461. doi:10.1016/S0169-5347(02)02587-9.

[30] (1999). "Effects of Elevated Atmospheric Carbon Dioxide on Insect-Plant Interactions". Conservation Biology. 13 (4) 700–712. doi:10.1046/j.1523-1739.1999.98267.x.

[31] (2007). Species-specific effects of elevated on resource allocation in Plantago maritima and Armeria maritima. Biochemical Systematics and Ecology. 35 (3) 121–129. doi:10.1016/j.bse.2006.09.004.

[32] (August 2004). Effects of elevated on the vasculature and phenolic secondary metabolism of Plantago maritima. Phytochemistry. 65 (15) 2197–2204. doi:10.1016/j.phytochem.2004.06.016.

[33] Global Environment Division Greenhouse Gas Assessment Handbook – A Practical Guidance Document for the Assessment of Project-level Greenhouse Gas Emissions. World Bank.

[34] (September 2008). Old-growth forests as global carbon sinks. Nature. 455 (7210) 213–215. doi:10.1038/nature07276.

[35] (October 2000). "The global carbon cycle: a test of our knowledge of earth as a system". Science. 290 (5490) 291–296. doi:10.1126/science.290.5490.291.

[friedman-36] 36.0 ^36.1 Toxicity of Carbon Dioxide Gas Exposure, Poisoning Symptoms, Carbon Dioxide Exposure Limits, and Links to Toxic Gas Testing Procedures. InspectAPedia.

[37] CarbonTracker CT2011_oi (Graphical map of ). esrl.noaa.gov.

[Permentier-2017-38] 38.0 ^38.1 (2017-04-04). "Carbon dioxide poisoning: a literature review of an often forgotten cause of intoxication in the emergency department". International Journal of Emergency Medicine. 10 (1) 14. doi:10.1186/s12245-017-0142-y. టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది

[USEPA-39] 39.0 ^39.1 Carbon Dioxide as a Fire Suppressant: Examining the Risks. U.S. Environmental Protection Agency.

[40] (1 November 2005). Volcano Under the City. A NOVA Production by Bonne Pioche and Greenspace for WGBH/Boston..

[41] (1967). Carbon Dioxide Tolerance Studies.

[42] (1971). Carbon Dioxide Tolerance and Toxicity. Environmental Biomedical Stress Data Center, Institute for Environmental Medicine, University of Pennsylvania Medical Center.

[pollutant2012-43] 43.0 ^43.1 (December 2012). Is an indoor pollutant? Direct effects of low-to-moderate concentrations on human decision-making performance. Environmental Health Perspectives. 120 (12) 1671–1677. doi:10.1289/ehp.1104789.

[scores2016-44] 44.0 ^44.1 ^44.2 (June 2016). "Associations of Cognitive Function Scores with Carbon Dioxide, Ventilation, and Volatile Organic Compound Exposures in Office Workers: A Controlled Exposure Study of Green and Conventional Office Environments". Environmental Health Perspectives. 124 (6) 805–812. doi:10.1289/ehp.1510037.

[inspectpedia-45] 45.0 ^45.1 ^45.2 Exposure Limits for Carbon Dioxide Gas – Limits. InspectAPedia.com.

[46] (2010). In-Flight Carbon Dioxide Exposures and Related Symptoms: Associations, Susceptibility and Operational Implications.

[47] (1979). Effect of prolonged exposure to 0.5% on kidney calcification and ultrastructure of lungs. Undersea Biomedical Research. 6 (Suppl) S155–S161.

[48] (November 2020). "Indoor concentrations and cognitive function: A critical review". Indoor Air. 30 (6) 1067–1082. doi:10.1111/ina.12706.

[49] (4 June 2019). Ask the doc: Does my helmet make me stupid? - RevZilla. www.revzilla.com.

[50] (September 2005). "and concentrations in integral motorcycle helmets". Applied Ergonomics. 36 (5) 625–633. doi:10.1016/j.apergo.2005.01.018.

[51] (2018). Ventilation for Acceptable Indoor Air Quality.

[52] Standard Guide for Using Indoor Carbon Dioxide Concentrations to Evaluate Indoor Air Quality and Ventilation. www.astm.org.

[53] (26 October 2015). Exclusive: Elevated Levels Directly Affect Human Cognition, New Harvard Study Shows. ThinkProgress.

[54] (29 February 2020). Three die in dry-ice incident at Moscow pool party. BBC News.

[55] (2 August 2018). A Woman Died from Dry Ice Fumes. Here's How It Can Happen. Live Science.

[56] (July 2013). Concentrations de CO2 dans l'air intérieur et effets sur la santé. 294. ANSES.

[57] (March 2015). Is CO 2 a good proxy for indoor air quality in classrooms? Part 1: The interrelationships between thermal conditions, CO 2 levels, ventilation rates and selected indoor pollutants. Building Services Engineering Research and Technology. 36 (2) 129–161. doi:10.1177/0143624414566244.

[58] (2016). INDOOR QUALITY ANALYSIS OF CO2 FOR KASTAMONU UNIVERSITY. Conference of the International Journal of Arts & Sciences. 9 (3) 71.

[59] (1997). "Plant responses to elevated : Evidence from natural springs". 69–86. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-58203-2.

[60] (1997). "Plant responses to elevated : Evidence from natural springs". 69–86. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-58203-2.

[brookside-61] 61.0 ^61.1 ABG (Arterial Blood Gas). Brookside Associates.

[62] How much carbon dioxide do humans contribute through breathing?. EPA.gov.

[63] (2005). Chemistry. Cliffs Notes. ISBN 978-0-7645-7419-1.

[solarnav-64] 64.0 ^64.1 ^64.2 ^64.3 Carbon dioxide. solarnavigator.net.

[65] (15 Jun 2011). "The cerebrovascular response to carbon dioxide in humans". J. Physiol.. 589 (12) 3039–3048. doi:10.1113/jphysiol.2011.206052.

[66] (2022). Physiology, Carbon Dioxide Retention. National Library of Medicine.

[67] (1998). "ABC of oxygen". BMJ. 317 (7164) 996–999. doi:10.1136/bmj.317.7164.996.

[gcb19-68] (2019). "Global Carbon Budget 2019". Earth System Science Data. 11 (4) 1783–1838. doi:10.5194/essd-11-1783-2019..

[69] (29 November 2006). How Long Can the Ocean Slow Global Warming?. Oceanus.

[70] (2004). "Liquid Carbon Dioxide Venting at the Champagne Hydrothermal Site, NW Eifuku Volcano, Mariana Arc". American Geophysical Union. 2004 (Fall Meeting).

[71] (September 2006). "Microbial community in a sediment-hosted lake of the southern Okinawa Trough hydrothermal system". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 103 (38) 14164–14169. doi:10.1073/pnas.0606083103. వీడియోలను ఇక్కడ డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు (19 September 2006). "Supporting Information". Proceedings of the National Academy of Sciences. 103 (38) 14164–14169. doi:10.1073/pnas.0606083103.

[72] JV. Fossil CO2 emissions at record high in 2023. Global Carbon Budget.

[73] (2024-04-09). Climate Change: Atmospheric Carbon Dioxide. www.climate.gov.

[74] (11 January 2017). Collecting and using biogas from landfills. U.S. Energy Information Administration.

[75] (January 2000). Facts About Landfill Gas. U.S. Environmental Protection Agency.

[76] (1969). "Blast Furnace Theory and Practice". American Institute of Mining, Metallurgical, and Petroleum Engineers. ISBN 978-0-677-10420-1.

[77] (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 3-527-30673-0. doi:10.1002/14356007.a05_165.

[IEA-2024-78] 78.0 ^78.1 CO2 Capture and Utilisation - Energy System. IEA. టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది

[Dziejarski-2023-79] (June 2023). "Current status of carbon capture, utilization, and storage technologies in the global economy: A survey of technical assessment". Fuel. 342. doi:10.1016/j.fuel.2023.127776. టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది

[Sekera-2020-80] (6 October 2020). "Assessing Carbon Capture: Public Policy, Science, and Societal Need: A Review of the Literature on Industrial Carbon Removal". Biophysical Economics and Sustainability. 5 (3) 14. doi:10.1007/s41247-020-00080-5.టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది

[81] IPCC Special Report on Carbon dioxide Capture and Storage. The Intergovernmental Panel on Climate Change.

[82] (1983). Organic Chemistry. 976–977. Allyn and Bacon. ISBN 978-0-205-05838-9.

[IEA-2020-83] IEA (2020), CCUS in Clean Energy Transitions, IEA, Paris టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది

[84] (20 December 2011). Accelerating the uptake of CCS: industrial use of captured carbon dioxide. Global CCS Institute.

[85] (2005). for Enhanced Oil Recovery Needs – Enhanced Fiscal Incentives. Exploration & Production: The Oil & Gas Review.

[IEA-2019-86] 86.0 ^86.1 (2019-04-11). Can CO2-EOR really provide carbon-negative oil? – Analysis. IEA. టెక్స్ట్ ఈ మూలం నుండి కాపీ చేయబడింది, ఇది క్రియేటివ్ కామన్స్ అట్రిబ్యూషన్ 4.0 ఇంటర్నేషనల్ లైసెన్స్ కింద అందుబాటులో ఉంది

[87] (August 2010). Plant Growth Factors: Photosynthesis, Respiration, and Transpiration. CMG GardenNotes.

[88] (February 1994). How Much Land Can Ten Billion People Spare for Nature?.

[89] (August 2007). "Future crops: the other greenhouse effect". Nature. 448 (7153) 526–528. doi:10.1038/448526a.

[90] (2017). "Rangeland Systems". 25–84. Springer International Publishing. ISBN 978-3-319-46707-8. doi:10.1007/978-3-319-46709-2_2.

[91] UK Food Standards Agency: Current EU approved additives and their E Numbers.

[92] US Food and Drug Administration: Food Additive Status List. Food and Drug Administration.

[93] Australia New Zealand Food Standards Code(8 September 2011). Standard 1.2.4 – Labelling of ingredients.

[94] Futurific Leading Indicators Magazine. 1. CRAES LLC. ISBN 978-0-9847670-1-4.

[95] (25 September 2015). Indian Breads: A Comprehensive Guide to Traditional and Innovative Indian Breads. Westland. ISBN 978-93-85724-46-6.

[96] (16 October 2009). Scientists Discover Protein Receptor For Carbonation Taste. ScienceDaily.

[97] (3 February 2018). A more humane way of slaughtering chickens might get EU approval. New Scientist.

[98] What is stunning?. RSPCA.

[Campbell-99] (10 March 2018). Humane execution and the fear of the tumbril. New Scientist.

[100] International, Petrogav. Production Course for Hiring on Offshore Oil and Gas Rigs. 214. Petrogav International.

[Nordestgaard-101] (February 1985). "Critical-point drying versus freeze drying for scanning electron microscopy: a quantitative and qualitative study on isolated hepatocytes". Journal of Microscopy. 137 (Pt 2) 189–207. doi:10.1111/j.1365-2818.1985.tb02577.x.

[102] Types of Fire Extinguishers. The Fire Safety Advice Centre.

[103] National Fire Protection Association Code 12.

[104] Carbon Dioxide as a Fire Suppressant: Examining the Risks, US EPA. 2000.

[Tsotsas-105] (2011). Modern drying technology. John Wiley & Sons. ISBN 978-3-527-31558-1.

[106] Pearson, S. Forbes. Refrigerants Past, Present and Future. R744.

[ccref1-107] (5 June 2006). The Coca-Cola Company Announces Adoption of HFC-Free Insulation in Refrigeration Units to Combat Global Warming. The Coca-Cola Company.

[usforces-108] (28 June 2007). Modine reinforces its research efforts. R744.com.

[109] (1990). TCE, the Chemical Engineer. Institution of Chemical Engineers.

[avma-110] 110.0 ^110.1 (2020). AVMA guidelines for the euthanasia of animals: 2020 Edition. American Veterinary Medical Association.

[111] (September 1910). The Pioneer in the Hygiene of Ventilation. The Lancet. 176 (4542) 906–908. doi:10.1016/S0140-6736(00)52420-9.

[112] (2003). "History of industrial gases". 93. Springer. ISBN 978-0-306-47277-0.

[Priestley-113] (1772). Observations on Different Kinds of Air. Philosophical Transactions. 62 147–264. doi:10.1098/rstl.1772.0021.

[Davy-114] (1823). On the Application of Liquids Formed by the Condensation of Gases as Mechanical Agents. Philosophical Transactions. 113 199–205. doi:10.1098/rstl.1823.0020.

[115] (1835). Solidification de l'Acide carbonique. Comptes Rendus. 1 194–196.

[116] (1836). Solidification of carbonic acid. The London and Edinburgh Philosophical Magazine. 8 (48) 446–447. doi:10.1080/14786443608648911.

[118] (1894). "Notes of an Enquiry into the Nature and Physiological Action of Black-Damp, as Met with in Podmore Colliery, Staffordshire, and Lilleshall Colliery, Shropshire". Proceedings of the Royal Society of London. 57 249–257.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

[31]

[32]

[33]

[34]

[35]

[36]

[37]

[38]

[39]

[40]

[41]

[42]

[43]

[44]

[45]

[46]

[47]

[48]

[49]

[50]

[51]

[52]

[53]

[54]

[55]

[56]

[57]

[58]

[59]

[60]

[61]

[62]

[63]

[64]

[65]

[66]

[67]

[68]

[69]

[70]

[71]

[72]

[73]

[74]

[75]

[76]

[77]

[78]

[79]

[80]

[81]

[82]

[83]

[84]

[85]

[86]

[87]

[88]

[89]

[90]

[91]

[92]

[93]

[94]

[95]

[96]

[97]

[98]

[99]

[100]

Anonymous

Search