డోపమైన్

From LTRC
Revision as of 09:46, 9 October 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Dopamine” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
క్లినికల్ డేటా
ఇతర పేర్లు DA,
2-(3,4-డైహైడ్రాక్సీఫినైల్)ఈథైలమైన్,
3,4-డైహైడ్రాక్సీఫినైల్ ఈథైలమైన్,
3-హైడ్రాక్సీటైరమైన్,
ఆక్సీటైరమైన్,
ఇంట్రోపిన్,
రెవివాన్
ఫిజియోలాజికల్ డేటా
మూల కణజాలాలు సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా; వెంట్రల్ టెగ్మెంటల్ ఏరియా; మరికొన్ని
లక్షిత కణజాలాలు వ్యవస్థ అంతటా
గ్రాహకాలు D1, D2, D3, D4, D5, TAAR1
అగోనిస్టులు ప్రత్యక్ష: అపోమార్ఫిన్, బ్రోమోక్రిప్టిన్
పరోక్ష: కొకైన్, యాంఫెటమైన్, మిథైల్ ఫెనిడేట్
యాంటగోనిస్టులు న్యూరోలెప్టిక్స్, మెటోక్లోప్రమైడ్, డోంపెరిడోన్
పూర్వగామి ఫినైల్ అలనైన్, టైరోసిన్, మరియు L-DOPA
జీవ సంశ్లేషణ DOPA డీకార్బాక్సిలేస్
జీవక్రియ MAO, COMT
గుర్తింపు సంఖ్యలు
IUPAC పేరు 4-(2-aminoethyl)benzene-1,2-diol
CAS సంఖ్య 51-61-6 62-31-7 (హైడ్రోక్లోరైడ్)
PubChem CID 681
IUPHAR/BPS 940
DrugBank DB00988
ChemSpider 661
UNII VTD58H1Z2X
KEGG C03758
CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA ) DTXSID6022420
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.000.101
రసాయన మరియు భౌతిక డేటా
ఫార్ములా C8H11NO2
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 153.181 g·mol
SMILES NCCc1cc(O)c(O)cc1
InChI InChI=1S/C8H11NO2/c9-4-3-6-1-2-7(10)8(11)5-6/h1-2,5,10-11H,3-4,9H2
Key:VYFYYTLLBUKUHU-UHFFFAOYSA-N

introduction

డోపమైన్ (DA, ఇది 3,4-డైహైడ్రాక్సీఫినైల్ ఇథైలమైన్ యొక్క సంక్షిప్త రూపం) అనేది కణాలలో అనేక ముఖ్యమైన పాత్రలను పోషించే ఒక న్యూరోమోడ్యులేటరీ అణువు. ఇది catecholamine మరియు phenethylamine కుటుంబాలకు చెందిన ఒక సేంద్రీయ రసాయనం. ఇది దాని ముందస్తు రసాయనం అయిన L-DOPA నుండి decarboxylation ద్వారా ఒక carboxyl groupను తొలగించడం ద్వారా సంశ్లేషణ చేయబడిన ఒక amine. ఈ L-DOPA మెదడు మరియు మూత్రపిండాలలో సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది. డోపమైన్ మొక్కలలో మరియు చాలా జంతువులలో కూడా సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది. మెదడులో, డోపమైన్ ఒక neurotransmitterగా పనిచేస్తుంది—ఇది ఇతర నరాల కణాలకు సంకేతాలను పంపడానికి neuronల (నరాల కణాలు) ద్వారా విడుదలయ్యే రసాయనం. మెదడులో అనేక విభిన్న డోపమైన్ మార్గాలు ఉన్నాయి, వీటిలో ఒకటి రివార్డ్-ప్రేరేపిత ప్రవర్తన యొక్క ప్రేరణాత్మక అంశంలో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది. చాలా రకాల రివార్డుల నిరీక్షణ మెదడులో డోపమైన్ స్థాయిని పెంచుతుంది,[1] మరియు అనేక వ్యసనపరుడైన మానసిక మందులు డోపమైన్ విడుదలను పెంచుతాయి లేదా విడుదలైన తర్వాత న్యూరాన్లలోకి తిరిగి గ్రహించడాన్ని నిరోధిస్తాయి.[2] ఇతర డోపమినెర్జిక్ మార్గాలు మోటార్ నియంత్రణ మరియు వివిధ హార్మోన్ల విడుదలను నియంత్రించడంలో పాల్గొంటాయి. ఈ మార్గాలు మరియు కణ సమూహాలు ఒక డోపమైన్ వ్యవస్థను ఏర్పరుస్తాయి, ఇది న్యూరోమోడ్యులేటరీగా ఉంటుంది.[2]

ప్రజాదరణ పొందిన సంస్కృతి మరియు మీడియాలో, డోపమైన్ తరచుగా ఆనందానికి ప్రధాన రసాయనంగా చిత్రీకరించబడుతుంది, కానీ ఫార్మకాలజీలో ప్రస్తుత అభిప్రాయం ఏమిటంటే, డోపమైన్ బదులుగా ప్రేరణాత్మక ప్రాముఖ్యతను కలిగిస్తుంది;[3][4][5] మరో మాటలో చెప్పాలంటే, డోపమైన్ ఒక ఫలితం యొక్క గ్రహించిన ప్రేరణాత్మక ప్రాముఖ్యతను (అంటే, కోరదగినది లేదా అసహ్యకరమైనది) సూచిస్తుంది, ఇది ఆ ఫలితాన్ని సాధించడం వైపు లేదా దాని నుండి దూరంగా ప్రవర్తనను నిర్దేశిస్తుంది.[5][6]

కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ వెలుపల, డోపమైన్ ప్రధానంగా స్థానిక paracrine సందేశవాహకంగా పనిచేస్తుంది. రక్త నాళాలలో, ఇది norepinephrine విడుదలను నిరోధిస్తుంది మరియు వాసోడైలేటర్గా పనిచేస్తుంది; మూత్రపిండాలలో, ఇది సోడియం విసర్జన మరియు మూత్ర ఉత్పత్తిని పెంచుతుంది; ప్యాంక్రియాస్‌లో, ఇది ఇన్సులిన్ ఉత్పత్తిని తగ్గిస్తుంది; జీర్ణవ్యవస్థలో, ఇది జీర్ణశయాంతర కదలికను అడ్డుకుంటుంది మరియు ప్రేగు శ్లేష్మ పొరను రక్షిస్తుంది; మరియు రోగనిరోధక వ్యవస్థలో, ఇది లింఫోసైట్ల కార్యకలాపాలను తగ్గిస్తుంది. రక్త నాళాలు మినహా, డోపమైన్ ఈ వ్యవస్థలలో స్థానికంగా సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది మరియు దానిని విడుదల చేసే కణాల సమీపంలో దాని ప్రభావాలను చూపుతుంది.

నాడీ వ్యవస్థకు సంబంధించిన అనేక ముఖ్యమైన వ్యాధులు డోపమైన్ వ్యవస్థ యొక్క పనిచేయకపోవడంతో ముడిపడి ఉన్నాయి, మరియు వాటిని చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే కొన్ని కీలకమైన మందులు డోపమైన్ ప్రభావాలను మార్చడం ద్వారా పనిచేస్తాయి. పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి, వణుకు మరియు బలహీనమైన మోటార్ నియంత్రణను కలిగించే ఒక క్షీణత పరిస్థితి, సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రాలో డోపమైన్-స్రవించే న్యూరాన్ల నష్టం వల్ల సంభవిస్తుంది. దీని మెటబాలిక్ పూర్వగామి, L-DOPA, తయారు చేయబడుతుంది; లెవోడోపా, L-DOPA యొక్క స్వచ్ఛమైన రూపం, పార్కిన్సన్స్ కోసం అత్యంత విస్తృతంగా ఉపయోగించే చికిత్స.[7] స్కిజోఫ్రెనియా యొక్క అనేక నమూనాలు మార్చబడిన డోపమైన్ వ్యక్తీకరణను ఈ రుగ్మతతో అనుసంధానిస్తాయి; దీనికి చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించే చాలా యాంటిసైకోటిక్ మందులు డోపమైన్ యాంటగోనిస్టులు.[8] ఇలాంటి మందులు యాంటీ-నాసియా ఏజెంట్లుగా కూడా ఉపయోగించబడతాయి. రెస్ట్‌లెస్ లెగ్స్ సిండ్రోమ్ మరియు అటెన్షన్ డెఫిసిట్ హైపర్యాక్టివిటీ డిజార్డర్ (ADHD) తగ్గిన డోపమైన్ కార్యకలాపాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి.[9] డోపమినెర్జిక్ ఉత్తేజకాలు అధిక మోతాదులో వ్యసనపరుడైనవి కావచ్చు, కానీ ADHD చికిత్సకు తక్కువ మోతాదులో ఉపయోగిస్తారు. డోపమైన్ స్వయంగా ఇంట్రావీనస్ ఇంజెక్షన్ కోసం తయారు చేయబడిన మందుగా అందుబాటులో ఉంది. ఇది తీవ్రమైన గుండె వైఫల్యం లేదా కార్డియోజెనిక్ షాక్ చికిత్సలో ఉపయోగపడుతుంది.[10] నవజాత శిశువులలో దీనిని హైపోటెన్షన్ మరియు సెప్టిక్ షాక్ కోసం ఉపయోగించవచ్చు.[11]

నిర్మాణం

ఒక డోపమైన్ అణువు కాటెకోల్ నిర్మాణాన్ని (రెండు హైడ్రాక్సిల్ సైడ్ గ్రూపులతో కూడిన బెంజీన్ రింగ్) కలిగి ఉంటుంది, దీనికి ఒక ఇథైల్ చైన్ ద్వారా ఒక అమైన్ గ్రూప్ అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.[12] డోపమైన్ అత్యంత సరళమైన కాటెకోలమైన్, ఇది norepinephrine మరియు epinephrineలను కూడా కలిగి ఉన్న రసాయన సమ్మేళనం.[13] ఈ అమైన్ అనుబంధంతో కూడిన బెంజీన్ రింగ్ ఉండటం వల్ల ఇది సబ్‌స్టిట్యూటెడ్ ఫినైల్ ఇథైలమైన్గా మారుతుంది, ఇది అనేక మానసిక మందులను కలిగి ఉన్న తరగతి.[14]

చాలా అమైన్ల వలె, డోపమైన్ ఒక సేంద్రీయ క్షారం.[15] ఒక క్షారంగా, ఇది సాధారణంగా ఆమ్ల వాతావరణంలో ప్రోటోనేట్ చేయబడుతుంది (ఒక ఆమ్ల-క్షార చర్యలో).[15] ప్రోటోనేటెడ్ రూపం నీటిలో బాగా కరుగుతుంది మరియు సాపేక్షంగా స్థిరంగా ఉంటుంది, కానీ ఆక్సిజన్ లేదా ఇతర ఆక్సిడెంట్లకు గురైతే ఆక్సీకరణం చెందవచ్చు.[15] క్షార వాతావరణంలో, డోపమైన్ ప్రోటోనేట్ చేయబడదు.[15] ఈ ఫ్రీ బేస్ రూపంలో, ఇది నీటిలో తక్కువగా కరుగుతుంది మరియు మరింత ఎక్కువగా ప్రతిచర్య చేస్తుంది.[15] ప్రోటోనేటెడ్ రూపం యొక్క పెరిగిన స్థిరత్వం మరియు నీటిలో కరిగే సామర్థ్యం కారణంగా, డోపమైన్ రసాయన లేదా ఔషధ ఉపయోగం కోసం డోపమైన్ హైడ్రోక్లోరైడ్గా సరఫరా చేయబడుతుంది—అంటే, డోపమైన్ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంతో కలిసినప్పుడు ఏర్పడే ఉప్పు.[15] పొడి రూపంలో, డోపమైన్ హైడ్రోక్లోరైడ్ తెలుపు నుండి పసుపు రంగులో ఉండే మెత్తని పొడి.[16]

జీవరసాయన శాస్త్రం

మనుషులలో, కాటెకోలమైన్లు మరియు ఫినైల్ ఇథైలమైన్ ట్రేస్ అమైన్లు అమైనో ఆమ్లం ఫినైల్ అలనైన్ నుండి ఉద్భవించాయి. డోపమైన్ L-టైరోసిన్ నుండి L-DOPA ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుందని బాగా స్థాపించబడింది; అయినప్పటికీ, ఇటీవలి ఆధారాలు CYP2D6 మానవ మెదడులో వ్యక్తమవుతుందని మరియు p-టైరమైన్ ద్వారా L-టైరోసిన్ నుండి డోపమైన్ యొక్క జీవసంశ్లేషణను ఉత్ప్రేరకపరుస్తుందని చూపించాయి.

సంశ్లేషణ

డోపమైన్ పరిమిత కణ రకాల్లో, ప్రధానంగా న్యూరాన్లు మరియు అడ్రినల్ గ్రంథుల మెడుల్లాలోని కణాలలో సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది.[17] ప్రాథమిక మరియు చిన్న జీవక్రియ మార్గాలు వరుసగా:

ప్రాథమిక: L-ఫినైల్ అలనైన్ → L-టైరోసిన్ → L-DOPA → డోపమైన్
చిన్నది: L-ఫినైల్ అలనైన్ → L-టైరోసిన్ → p-టైరమైన్ → డోపమైన్
చిన్నది: L-ఫినైల్ అలనైన్ → m-టైరోసిన్ → m-టైరమైన్ → డోపమైన్[18][19]

డోపమైన్ యొక్క ప్రత్యక్ష పూర్వగామి, L-DOPA, అవసరమైన అమైనో ఆమ్లం ఫినైల్ అలనైన్ నుండి పరోక్షంగా లేదా అనావశ్యక అమైనో ఆమ్లం టైరోసిన్ నుండి నేరుగా సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది.[20] ఈ అమైనో ఆమ్లాలు దాదాపు ప్రతి ప్రోటీన్‌లో కనిపిస్తాయి మరియు ఆహారంలో సులభంగా లభిస్తాయి, టైరోసిన్ అత్యంత సాధారణమైనది. డోపమైన్ అనేక రకాల ఆహారాలలో కూడా కనిపిస్తున్నప్పటికీ, ఇది మెదడును చుట్టుముట్టే మరియు రక్షించే రక్త-మెదడు అవరోధాన్ని దాటలేదు.[21] అందువల్ల దాని న్యూరోనల్ కార్యకలాపాన్ని నిర్వహించడానికి మెదడు లోపల సంశ్లేషణ చేయబడాలి.[21]

L-ఫినైల్ అలనైన్ ఫినైల్ అలనైన్ హైడ్రాక్సిలేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా L-టైరోసిన్‌గా మార్చబడుతుంది, దీనికి మాలిక్యులర్ ఆక్సిజన్ (O2) మరియు టెట్రాహైడ్రోబయోప్టెరిన్ కోఫాక్టర్లుగా పనిచేస్తాయి. L-టైరోసిన్ టైరోసిన్ హైడ్రాక్సిలేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా L-DOPAగా మార్చబడుతుంది, దీనికి టెట్రాహైడ్రోబయోప్టెరిన్, O2, మరియు ఇనుము (Fe2+) కోఫాక్టర్లుగా పనిచేస్తాయి.[20] L-DOPA ఆరోమాటిక్ L-అమైనో యాసిడ్ డీకార్బాక్సిలేస్ (దీనిని DOPA డీకార్బాక్సిలేస్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఎంజైమ్ ద్వారా డోపమైన్‌గా మార్చబడుతుంది, దీనికి పిరిడాక్సల్ ఫాస్ఫేట్ కోఫాక్టర్‌గా పనిచేస్తుంది.[20]

డోపమైన్ స్వయంగా నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్ మరియు ఎపినెఫ్రైన్ న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ల సంశ్లేషణలో పూర్వగామిగా ఉపయోగించబడుతుంది.[20] డోపమైన్ డోపమైన్ β-హైడ్రాక్సిలేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్‌గా మార్చబడుతుంది, దీనికి O2 మరియు L-అస్కార్బిక్ ఆమ్లం కోఫాక్టర్లుగా పనిచేస్తాయి.[20] నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్ ఫినైల్ ఇథనోలమైన్ N-మిథైల్ ట్రాన్స్‌ఫరేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా ఎపినెఫ్రైన్‌గా మార్చబడుతుంది, దీనికి S-అడెనోసిల్-L-మిథియోనిన్ కోఫాక్టర్‌గా పనిచేస్తుంది.[20]

కొన్ని కోఫాక్టర్లకు వాటి స్వంత సంశ్లేషణ కూడా అవసరం.[20] ఏదైనా అవసరమైన అమైనో ఆమ్లం లేదా కోఫాక్టర్ లోపం డోపమైన్, నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్ మరియు ఎపినెఫ్రైన్ సంశ్లేషణను దెబ్బతీస్తుంది.[20]

క్షీణత

డోపమైన్ ఎంజైమ్‌ల సమితి ద్వారా నిష్క్రియ మెటబాలైట్‌లుగా విచ్ఛిన్నం చేయబడుతుంది—మోనోఅమైన్ ఆక్సిడేస్ (MAO), కాటెకోల్-O-మిథైల్ ట్రాన్స్‌ఫరేస్ (COMT), మరియు ఆల్డిహైడ్ డీహైడ్రోజినేస్ (ALDH), వరుసగా పనిచేస్తాయి.[22] మోనోఅమైన్ ఆక్సిడేస్ యొక్క రెండు ఐసోఫార్మ్‌లు, MAO-A మరియు MAO-B, డోపమైన్‌ను సమర్థవంతంగా జీవక్రియ చేస్తాయి.[20] వివిధ విచ్ఛిన్న మార్గాలు ఉన్నప్పటికీ, ప్రధాన తుది ఉత్పత్తి హోమోవానిలిక్ ఆమ్లం (HVA), దీనికి ఎటువంటి జీవసంబంధమైన చర్య లేదు.[22] రక్తప్రవాహం నుండి, హోమోవానిలిక్ ఆమ్లం మూత్రపిండాల ద్వారా వడపోత చేయబడి, మూత్రంలో విసర్జించబడుతుంది.[22] డోపమైన్‌ను HVAగా మార్చే రెండు ప్రాథమిక జీవక్రియ మార్గాలు:[23]

  • డోపమైన్ → DOPAL → DOPAC → HVA – వరుసగా MAO, ALDH, మరియు COMT ద్వారా ఉత్ప్రేరకపరచబడింది
  • డోపమైన్ → 3-మిథాక్సీటైరమైన్ → HVA – వరుసగా COMT మరియు MAO+ALDH ద్వారా ఉత్ప్రేరకపరచబడింది

స్కిజోఫ్రెనియాపై క్లినికల్ పరిశోధనలో, ప్లాస్మాలో హోమోవానిలిక్ ఆమ్లం యొక్క కొలతలు మెదడులో డోపమైన్ కార్యకలాపాల స్థాయిలను అంచనా వేయడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి. అయితే, ఈ విధానంలో ఒక ఇబ్బంది ఏమిటంటే, నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్ జీవక్రియ ద్వారా ప్లాస్మా హోమోవానిలిక్ ఆమ్లం యొక్క అధిక స్థాయిని వేరు చేయడం.[24][25]

డోపమైన్ సాధారణంగా ఆక్సిడోరిడక్టేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా విచ్ఛిన్నం చేయబడినప్పటికీ, ఇది ఆక్సిజన్‌తో నేరుగా చర్య జరపడం ద్వారా ఆక్సీకరణకు కూడా గురవుతుంది, దీని ఫలితంగా క్వినోన్లు మరియు వివిధ ఫ్రీ రాడికల్స్ ఉత్పత్తులుగా వస్తాయి.[26] ఆక్సీకరణ రేటు ఫెర్రిక్ ఇనుము లేదా ఇతర కారకాల ఉనికి ద్వారా పెంచబడుతుంది. డోపమైన్ యొక్క ఆటో-ఆక్సిడేషన్ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన క్వినోన్లు మరియు ఫ్రీ రాడికల్స్ కణాలను విషపూరితం చేయగలవు, మరియు ఈ యంత్రాంగం పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి మరియు ఇతర పరిస్థితులలో సంభవించే కణాల నష్టానికి దోహదపడుతుందని ఆధారాలు ఉన్నాయి.[27]

విధులు

కణ ప్రభావాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Dopamine receptor, TAAR1

మానవ మెదడులో డోపమైన్ యొక్క ప్రాథమిక లక్ష్యాలు[28][29]
కుటుంబం రిసెప్టర్ జన్యువు రకం యంత్రాంగం
D1-వంటి D1 DRD1 Gs-కపుల్డ్. అడెనైలేట్ సైక్లేస్ను సక్రియం చేయడం ద్వారా కణాలలోని cAMP స్థాయిలను పెంచుతాయి.
D5 DRD5
D2-వంటి D2 DRD2 Gi-కపుల్డ్. అడెనైలేట్ సైక్లేస్ను నిరోధించడం ద్వారా కణాలలోని cAMP స్థాయిలను తగ్గిస్తాయి.
D3 DRD3
D4 DRD4
TAAR TAAR1 TAAR1 Gs-కపుల్డ్.
Gq-కపుల్డ్. 		కణాలలోని cAMP స్థాయిలను మరియు కణాలలోని కాల్షియం సాంద్రతను పెంచుతాయి.

డోపమైన్ కణ ఉపరితల రిసెప్టర్లకు బంధించడం మరియు వాటిని సక్రియం చేయడం ద్వారా దాని ప్రభావాలను చూపుతుంది.[17] మనుషులలో, డోపమైన్ డోపమైన్ రిసెప్టర్లు మరియు hTAAR1 వద్ద అధిక బంధన అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[28][29] క్షీరదాలలో, ఐదు రకాల డోపమైన్ రిసెప్టర్లు గుర్తించబడ్డాయి, వీటిని D1 నుండి D5 వరకు లేబుల్ చేశారు.[17] అవన్నీ మెటాబోట్రోపిక్, G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ రిసెప్టర్లుగా పనిచేస్తాయి, అంటే అవి సంక్లిష్టమైన రెండవ సందేశవాహక వ్యవస్థ ద్వారా తమ ప్రభావాలను చూపుతాయి.[30] ఈ రిసెప్టర్లను రెండు కుటుంబాలుగా విభజించవచ్చు, వీటిని D1-వంటి మరియు D2-వంటి అని పిలుస్తారు.[17] నాడీ వ్యవస్థలోని న్యూరాన్లపై ఉన్న రిసెప్టర్ల కోసం, D1-వంటి సక్రియం (D1 మరియు D5) యొక్క అంతిమ ప్రభావం ఉత్తేజితం (సోడియం ఛానెళ్ల తెరవడం ద్వారా) లేదా నిరోధం (పొటాషియం ఛానెళ్ల తెరవడం ద్వారా) కావచ్చు; D2-వంటి సక్రియం (D2, D3, మరియు D4) యొక్క అంతిమ ప్రభావం సాధారణంగా లక్ష్య న్యూరాన్ యొక్క నిరోధం.[30] పర్యవసానంగా, డోపమైన్‌ను ఉత్తేజితం చేసేది లేదా నిరోధించేది అని పిలవడం తప్పు: ఒక లక్ష్య న్యూరాన్‌పై దాని ప్రభావం ఆ న్యూరాన్ యొక్క పొరపై ఏ రకమైన రిసెప్టర్లు ఉన్నాయి మరియు ఆ న్యూరాన్ యొక్క రెండవ సందేశవాహక cAMPకి అంతర్గత ప్రతిస్పందనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.[30] D1 రిసెప్టర్లు మానవ నాడీ వ్యవస్థలో అత్యధిక సంఖ్యలో ఉన్న డోపమైన్ రిసెప్టర్లు; D2 రిసెప్టర్లు తదుపరివి; D3, D4, మరియు D5 రిసెప్టర్లు గణనీయంగా తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నాయి.[30]

నిల్వ, విడుదల మరియు తిరిగి గ్రహించడం

మెదడు లోపల, డోపమైన్ ఒక న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ మరియు న్యూరోమోడ్యులేటర్‌గా పనిచేస్తుంది, మరియు అన్ని మోనోఅమైన్ న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్లకు సాధారణమైన యంత్రాంగాల ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది.[17] సంశ్లేషణ తర్వాత, డోపమైన్ సైటోసోల్ నుండి సెక్రటరీ వెసికిల్స్‌లోకి, సినాప్టిక్ వెసికిల్స్, చిన్న మరియు పెద్ద డెన్స్ కోర్ వెసికిల్స్ లోకి సొల్యూట్ క్యారియర్—ఒక వెసిక్యులర్ మోనోఅమైన్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్, VMAT2 ద్వారా రవాణా చేయబడుతుంది.[31][32] డోపమైన్ ఈ వెసికిల్స్‌లో సినాప్టిక్ క్లెఫ్ట్లోకి విడుదలయ్యే వరకు నిల్వ చేయబడుతుంది. చాలా సందర్భాలలో, డోపమైన్ విడుదల ఎక్సోసైటోసిస్ అనే ప్రక్రియ ద్వారా జరుగుతుంది, ఇది యాక్షన్ పొటెన్షియల్స్ వల్ల సంభవిస్తుంది, కానీ ఇది అంతఃకణ ట్రేస్ అమైన్-అసోసియేటెడ్ రిసెప్టర్, TAAR1 యొక్క కార్యకలాపాల వల్ల కూడా సంభవించవచ్చు.[29] TAAR1 అనేది డోపమైన్, ట్రేస్ అమైన్లు, మరియు కొన్ని సబ్‌స్టిట్యూటెడ్ యాంఫెటమైన్ల కోసం అధిక-అనుబంధ రిసెప్టర్, ఇది ప్రీసినాప్టిక్ కణం యొక్క అంతఃకణ పరిసరాలలో పొరల వెంట ఉంటుంది;[29] రిసెప్టర్ యొక్క సక్రియం డోపమైన్ సిగ్నలింగ్‌ను డోపమైన్ రీఅప్‌టేక్ నిరోధం మరియు ఎఫ్లక్స్ను ప్రేరేపించడం ద్వారా అలాగే విభిన్న యంత్రాంగాల ద్వారా న్యూరానల్ ఫైరింగ్‌ను నిరోధించడం ద్వారా నియంత్రించగలదు.[29][33]

సినాప్స్‌లోకి వచ్చిన తర్వాత, డోపమైన్ డోపమైన్ రిసెప్టర్లకు బంధిస్తుంది మరియు వాటిని సక్రియం చేస్తుంది.[34] ఇవి పోస్ట్-సినాప్టిక్ డోపమైన్ రిసెప్టర్లు కావచ్చు, ఇవి డెండ్రైట్ల (పోస్ట్-సినాప్టిక్ న్యూరాన్) పై ఉంటాయి, లేదా ప్రీసినాప్టిక్ ఆటోరిసెప్టర్లు (ఉదా., D2sh మరియు ప్రీసినాప్టిక్ D3 రిసెప్టర్లు), ఇవి యాక్సన్ టెర్మినల్ (ప్రీసినాప్టిక్ న్యూరాన్) యొక్క పొరపై ఉంటాయి.[17][34] పోస్ట్-సినాప్టిక్ న్యూరాన్ యాక్షన్ పొటెన్షియల్‌ను ప్రేరేపించిన తర్వాత, డోపమైన్ అణువులు త్వరగా వాటి రిసెప్టర్ల నుండి విడిపోతాయి. అవి డోపమైన్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్ ద్వారా లేదా ప్లాస్మా మెంబ్రేన్ మోనోఅమైన్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్ ద్వారా తిరిగి ప్రీసినాప్టిక్ కణంలోకి గ్రహించబడతాయి.[35] సైటోసోల్‌లోకి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత, డోపమైన్ మోనోఅమైన్ ఆక్సిడేస్ ద్వారా విచ్ఛిన్నం చేయబడవచ్చు లేదా VMAT2 ద్వారా వెసికిల్స్‌లోకి తిరిగి ప్యాక్ చేయబడవచ్చు, ఇది భవిష్యత్తులో విడుదల చేయడానికి అందుబాటులో ఉంటుంది.[31]

మెదడులో బాహ్యకణ డోపమైన్ స్థాయి రెండు యంత్రాంగాల ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది: ఫేసిక్ మరియు టానిక్ ప్రసారం.[36] ఫేసిక్ డోపమైన్ విడుదల, నాడీ వ్యవస్థలోని చాలా న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ విడుదలల మాదిరిగానే, డోపమైన్ కలిగిన కణాలలో యాక్షన్ పొటెన్షియల్స్ ద్వారా నేరుగా ప్రేరేపించబడుతుంది.[36] టానిక్ డోపమైన్ ప్రసారం అనేది ప్రిసినాప్టిక్ యాక్షన్ పొటెన్షియల్స్ లేకుండానే తక్కువ మొత్తంలో డోపమైన్ విడుదలైనప్పుడు జరుగుతుంది.[36] టానిక్ ప్రసారం ఇతర నాడీకణాల చర్య మరియు న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ రీఅప్‌టేక్‌తో సహా వివిధ అంశాల ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది.[36]

డోపమైనిలేషన్

ప్రోటీన్ డోపమైనిలేషన్ అనేది post-translational modification (అనువాదానంతర మార్పు)ను సూచిస్తుంది, దీనిలో డోపమైన్ ట్రాన్స్‌అమైడేషన్ ద్వారా glutamine అవశేషాలకు సమయోజనీయంగా (covalently) అనుసంధానించబడుతుంది. సాధారణంగా, ప్రోటీన్ మోనోఅమైనిలేషన్ అనేది మోనోఅమైన్‌లను కలిగి ఉండే అనువాదానంతర మార్పుల యొక్క మొత్తం తరగతిని సూచిస్తుంది; అయితే, ఈ చర్యలు అవి వివరించే వ్యక్తిగత మోనోఅమైన్ రియాక్టెంట్ ద్వారా మరింత వర్గీకరించబడతాయి (ఉదాహరణకు, dopaminylation, serotonylation, histaminylation).

డోపమైనిలేషన్ హిస్టోన్ మరియు నాన్-హిస్టోన్ ప్రోటీన్ సబ్‌స్ట్రేట్‌లు రెండింటికీ నివేదించబడింది, తద్వారా ఇది ఆరోగ్యం మరియు వ్యాధులలో వివిధ చిక్కులను కలిగి ఉన్న ఒక ప్రత్యేకమైన neuroepigenetic మరియు న్యూరోప్రోటీమిక్ నియంత్రణ యంత్రాంగాన్ని సూచిస్తుంది.[37] నాడీ వ్యవస్థలో లేదా అంతకు మించి, విస్తృత శ్రేణి శారీరక ప్రక్రియలను మధ్యవర్తిత్వం చేయడంలో డోపమైనిలేషన్ యొక్క కీలక పాత్రను ఇటీవలి అధ్యయనాలు వెల్లడించాయి.[37] డోపమైనిలేషన్ మాదకద్రవ్యాల కోసం వెతకడం (ఉదాహరణకు, cocaine, heroin) మరియు మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగానికి సంబంధించిన భేదాత్మక జన్యు వ్యక్తీకరణ ప్రోగ్రామ్‌లను ప్రభావితం చేస్తుందని తెలుసు,[38][39] మరియు ఎలుకలలో జీవిత ప్రారంభంలో ఒత్తిడితో కూడిన సామాజిక అనుభవం (SSE) తర్వాత limbic system లోని ఎపిజెనెటిక్ సంతకాలలో మార్పులతో సంబంధం కలిగి ఉంది.[40]

డోపమైనిలేషన్ ట్రాన్స్‌గ్లుటామినేస్ 2 (TGM2) ద్వారా కాల్షియం-ఆధారిత పద్ధతిలో ఉత్ప్రేరకపరచబడుతుంది మరియు కణాలలోని డోపమైన్ సబ్‌స్ట్రేట్‌ల లభ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది.[41][42] సాధారణంగా, ప్రోటీన్ డోపమైనిలేషన్ cytoplasmలో జరుగుతుంది; అయితే, హిస్టోన్ డోపమైనిలేషన్ కేవలం కేంద్రకం లోపల మాత్రమే జరుగుతుంది.[37][42] ఇప్పటి వరకు, histone H3 మాత్రమే మోనోఅమైనిలేషన్ మార్పులకు లోనయ్యే హిస్టోన్ ప్రోటీన్ అని తెలుసు, ఇవి హిస్టోన్ H3 యొక్క గ్లుటామైన్ స్థానం 5 (Gln5) కోసం మాత్రమే నివేదించబడ్డాయి.[37]

H3Q5-డోపమైనిలేషన్ (H3Q5dop) ప్రత్యేకంగా 2020లో కనుగొనబడినప్పటి నుండి అరుదుగా అన్వేషించబడిన అంశంగా మిగిలిపోయింది.[43] హిస్టోన్ సెరోటోనిలేషన్ ఇప్పటి వరకు అత్యంత విస్తృతంగా నివేదించబడిన హిస్టోన్ మోనోఅమైనిలేషన్ మార్పుగా మిగిలిపోయింది,[37] అయినప్పటికీ హిస్టోన్ డోపమైనిలేషన్ మరియు హిస్టోన్ హిస్టామినైలేషన్ రెండూ కూడా నివేదించబడ్డాయి.[43][44] ఏది ఏమైనప్పటికీ, H3Q5dop న్యూక్లియస్ అకంబెన్స్ (NAc),[39] వెంట్రల్ టెగ్మెంటల్ ఏరియా (VTA),[43][38] మరియు అమిగ్డాలాలోని డోపమినెర్జిక్ నాడీకణాలలో నివేదించబడింది.[40] H3Q5-డోపమైనిలేషన్ కోకైన్-ప్రేరిత ట్రాన్స్‌క్రిప్షనల్ ప్లాస్టిసిటీ,[45] హెరోయిన్-ప్రేరిత ట్రాన్స్‌క్రిప్షనల్ మరియు బిహేవియరల్ ప్లాస్టిసిటీ,[38] మరియు డ్రగ్-ప్రేరిత ట్రాన్స్‌క్రిప్షనల్ మరియు బిహేవియరల్ మార్పులతో సహా వివిధ ప్రక్రియలలో చిక్కుకుంది.[43]

కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ

ప్రధాన వ్యాసం: Dopaminergic cell groups, Dopaminergic pathways

ఇవి కూడా చూడండి: Hypothalamic–pituitary–prolactin axis

మెదడు లోపల, డోపమైన్ executive functionలు, motor control, motivation, arousal, reinforcement, మరియు రివార్డ్, అలాగే లాక్టేషన్, sexual gratification, మరియు nausea వంటి తక్కువ-స్థాయి విధుల్లో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది. Dopaminergic cell groups మరియు మార్గాలు డోపమైన్ వ్యవస్థను ఏర్పరుస్తాయి, ఇది న్యూరోమోడ్యులేటరీగా ఉంటుంది.

Dopaminergic నాడీకణాలు (డోపమైన్-ఉత్పత్తి చేసే నాడీ కణాలు) సంఖ్యలో తక్కువగా ఉంటాయి—మానవ మెదడులో మొత్తం సుమారు 400,000[46]—మరియు వాటి కణ శరీరాలు కొన్ని చిన్న మెదడు ప్రాంతాలకు పరిమితమై ఉంటాయి.[47] అయితే వాటి axonలు అనేక ఇతర మెదడు ప్రాంతాలకు ప్రొజెక్ట్ అవుతాయి మరియు అవి వాటి లక్ష్యాలపై శక్తివంతమైన ప్రభావాలను చూపుతాయి.[47] ఈ డోపమినెర్జిక్ కణ సమూహాలను మొదట 1964లో Annica Dahlström మరియు Kjell Fuxe మ్యాప్ చేశారు, వారు వాటికి "A" (అమినెర్జిక్ కోసం) అక్షరంతో ప్రారంభమయ్యే లేబుల్‌లను కేటాయించారు.[48] వారి పథకంలో, A1 నుండి A7 ప్రాంతాలు నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్ అనే న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్‌ను కలిగి ఉంటాయి, అయితే A8 నుండి A14 ప్రాంతాలు డోపమైన్‌ను కలిగి ఉంటాయి. వారు గుర్తించిన డోపమినెర్జిక్ ప్రాంతాలు సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా (సమూహాలు 8 మరియు 9); ventral tegmental area (సమూహం 10); వెనుక hypothalamus (సమూహం 11); arcuate nucleus (సమూహం 12); zona incerta (సమూహం 13) మరియు periventricular nucleus (సమూహం 14).[48]

సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా అనేది basal gangliaలో ఒక భాగంగా ఉండే చిన్న మిడ్‌బ్రెయిన్ ప్రాంతం. దీనికి రెండు భాగాలు ఉన్నాయి—pars reticulata అని పిలువబడే ఇన్‌పుట్ ప్రాంతం మరియు pars compacta అని పిలువబడే అవుట్‌పుట్ ప్రాంతం. డోపమినెర్జిక్ నాడీకణాలు ప్రధానంగా పార్స్ కాంపాక్టా (కణ సమూహం A8) మరియు సమీపంలో (సమూహం A9) కనిపిస్తాయి.[47] మానవులలో, సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా పార్స్ కాంపాక్టా నుండి డోర్సల్ స్ట్రియేటం వరకు డోపమినెర్జిక్ నాడీకణాల ప్రొజెక్షన్, దీనిని nigrostriatal pathway అని పిలుస్తారు, ఇది మోటార్ ఫంక్షన్ నియంత్రణలో మరియు కొత్త motor skillలను నేర్చుకోవడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.[49] ఈ నాడీకణాలు దెబ్బతినడానికి చాలా అవకాశం ఉంది, మరియు వాటిలో ఎక్కువ సంఖ్యలో చనిపోయినప్పుడు, ఫలితం పార్కిన్సోనియన్ సిండ్రోమ్ అవుతుంది.[50]

ventral tegmental area (VTA) మరొక మిడ్‌బ్రెయిన్ ప్రాంతం. VTA డోపమినెర్జిక్ నాడీకణాల యొక్క అత్యంత ప్రముఖ సమూహం mesocortical pathway ద్వారా ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్‌కు ప్రొజెక్ట్ అవుతుంది మరియు మరొక చిన్న సమూహం mesolimbic pathway ద్వారా న్యూక్లియస్ అకంబెన్స్‌కు ప్రొజెక్ట్ అవుతుంది. కలిసి, ఈ రెండు మార్గాలను సమిష్టిగా mesocorticolimbic projection అని పిలుస్తారు.[47][49] VTA amygdala, cingulate gyrus, hippocampus, మరియు olfactory bulbలకు కూడా డోపమినెర్జిక్ ప్రొజెక్షన్‌లను పంపుతుంది.[47][49] మెసోకోర్టికోలింబిక్ నాడీకణాలు రివార్డ్ మరియు ప్రేరణ యొక్క ఇతర అంశాలలో కేంద్ర పాత్ర పోషిస్తాయి.[49] డోపమైన్ అనేక మెదడు ప్రాంతాలపై దాని ప్రభావాల ద్వారా వికర్షక అభ్యాసంలో (aversive learning) కూడా కీలక పాత్ర పోషిస్తుందని పెరుగుతున్న సాహిత్యం చూపిస్తుంది.[51][52][53]

వెనుక హైపోథాలమస్‌లో వెన్నెముకకు ప్రొజెక్ట్ అయ్యే డోపమైన్ నాడీకణాలు ఉన్నాయి, కానీ వాటి పనితీరు బాగా స్థాపించబడలేదు.[54] ఈ ప్రాంతంలో పాథాలజీ రెస్ట్‌లెస్ లెగ్స్ సిండ్రోమ్‌లో పాత్ర పోషిస్తుందని కొంత ఆధారాలు ఉన్నాయి, ఇది శరీరంలోని భాగాలను, ముఖ్యంగా కాళ్ళను నిరంతరం కదిలించాలనే అపారమైన బలవంతం కారణంగా ప్రజలు నిద్రపోవడానికి ఇబ్బంది పడే పరిస్థితి.[54]

ఆర్క్యుయేట్ న్యూక్లియస్ మరియు హైపోథాలమస్ యొక్క పెరివెంట్రిక్యులర్ న్యూక్లియస్‌లో డోపమైన్ నాడీకణాలు ఉన్నాయి, ఇవి ఒక ముఖ్యమైన ప్రొజెక్షన్‌ను ఏర్పరుస్తాయి—pituitary glandకు వెళ్ళే tuberoinfundibular pathway, అక్కడ ఇది prolactin హార్మోన్ స్రావాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.[55] డోపమైన్ అనేది anterior pituitary గ్రంథి నుండి prolactin స్రావం యొక్క ప్రాథమిక neuroendocrine నిరోధకం.[55] ఆర్క్యుయేట్ న్యూక్లియస్‌లోని నాడీకణాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన డోపమైన్ median eminence యొక్క hypophyseal portal systemలోకి స్రవిస్తుంది, ఇది pituitary glandకు సరఫరా చేస్తుంది.[55] డోపమైన్ లేనప్పుడు, ప్రోలాక్టిన్‌ను ఉత్పత్తి చేసే prolactin cellలు ప్రోలాక్టిన్‌ను నిరంతరం స్రవిస్తాయి; డోపమైన్ ఈ స్రావాన్ని నిరోధిస్తుంది.[55]

ఆర్క్యుయేట్ మరియు పెరివెంట్రిక్యులర్ న్యూక్లియైల మధ్య సమూహం చేయబడిన జోనా ఇన్సెర్టా, హైపోథాలమస్ యొక్క అనేక ప్రాంతాలకు ప్రొజెక్ట్ అవుతుంది మరియు gonadotropin-releasing hormone నియంత్రణలో పాల్గొంటుంది, ఇది యుక్తవయస్సు తర్వాత పురుష మరియు స్త్రీ పునరుత్పత్తి వ్యవస్థల అభివృద్ధిని సక్రియం చేయడానికి అవసరం.[55]

డోపమైన్-స్రవించే నాడీకణాల అదనపు సమూహం కంటి retinaలో కనిపిస్తుంది.[56] ఈ నాడీకణాలు అమాక్రిన్ కణాలు, అంటే వాటికి ఆక్సాన్‌లు ఉండవు.[56] అవి బాహ్యకణ మాధ్యమంలోకి డోపమైన్‌ను విడుదల చేస్తాయి మరియు పగటిపూట ప్రత్యేకంగా చురుకుగా ఉంటాయి, రాత్రిపూట నిశ్శబ్దంగా ఉంటాయి.[56] ఈ రెటినల్ డోపమైన్ రెటినాలోని cone cellల చర్యను మెరుగుపరచడానికి పనిచేస్తుంది, అదే సమయంలో rod cellలను అణిచివేస్తుంది—దీని ఫలితం ప్రకాశవంతమైన కాంతి పరిస్థితుల్లో రంగు మరియు కాంట్రాస్ట్‌కు సున్నితత్వాన్ని పెంచడం, కాంతి మసకగా ఉన్నప్పుడు తగ్గిన సున్నితత్వం ధర వద్ద.[56]

బాసల్ గాంగ్లియా

వెర్టిబ్రేట్ మెదడులో డోపమైన్ యొక్క అతిపెద్ద మరియు అతి ముఖ్యమైన వనరులు సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా మరియు వెంట్రల్ టెగ్మెంటల్ ఏరియా.[47] రెండు నిర్మాణాలు మిడ్‌బ్రెయిన్ యొక్క భాగాలు, ఒకదానికొకటి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి మరియు అనేక అంశాలలో క్రియాత్మకంగా సమానంగా ఉంటాయి.[47] బాసల్ గాంగ్లియా యొక్క అతిపెద్ద భాగం స్ట్రియేటం.[57] సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా dorsal striatumకు డోపమినెర్జిక్ ప్రొజెక్షన్‌ను పంపుతుంది, అయితే వెంట్రల్ టెగ్మెంటల్ ఏరియా ventral striatumకు ఇదే విధమైన డోపమినెర్జిక్ ప్రొజెక్షన్‌ను పంపుతుంది.[47]

బాసల్ గాంగ్లియా యొక్క విధులను అర్థం చేసుకోవడంలో పురోగతి నెమ్మదిగా ఉంది.[57] అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన పరికల్పనలు, విస్తృతంగా చెప్పాలంటే, బాసల్ గాంగ్లియా action selectionలో కేంద్ర పాత్ర పోషిస్తాయని ప్రతిపాదిస్తున్నాయి.[58] యాక్షన్ సెలక్షన్ సిద్ధాంతం దాని సరళమైన రూపంలో, ఒక వ్యక్తి లేదా జంతువు అనేక ప్రవర్తనలు సాధ్యమయ్యే పరిస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, బాసల్ గాంగ్లియాలోని చర్య వాటిలో ఏది అమలు చేయబడుతుందో నిర్ణయిస్తుందని ప్రతిపాదిస్తుంది, ఆ ప్రతిస్పందనను నిరోధం నుండి విడుదల చేయడం ద్వారా, అదే సమయంలో ఇతర మోటార్ వ్యవస్థలను నిరోధించడం కొనసాగిస్తుంది, అవి సక్రియం చేయబడితే పోటీ ప్రవర్తనలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.[59] అందువల్ల బాసల్ గాంగ్లియా, ఈ భావనలో, ప్రవర్తనలను ప్రారంభించడానికి బాధ్యత వహిస్తాయి, కానీ అవి ఎలా నిర్వహించబడతాయనే దాని వివరాలను నిర్ణయించడానికి కాదు. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, అవి ప్రాథమికంగా నిర్ణయం తీసుకునే వ్యవస్థను ఏర్పరుస్తాయి.[59]

బాసల్ గాంగ్లియాను అనేక రంగాలుగా విభజించవచ్చు, మరియు ప్రతి ఒక్కటి నిర్దిష్ట రకాల చర్యలను నియంత్రించడంలో పాల్గొంటుంది.[60] బాసల్ గాంగ్లియా యొక్క వెంట్రల్ సెక్టార్ (వెంట్రల్ స్ట్రియేటం కలిగి ఉంటుంది, ఇది వెంట్రల్ టెగ్మెంటల్ ఏరియా నుండి ప్రొజెక్షన్‌లను అందుకుంటుంది) క్రమానుగత స్థాయిలో అత్యధిక స్థాయిలో పనిచేస్తుంది, మొత్తం జీవి స్థాయిలో చర్యలను ఎంచుకుంటుంది.[59] డోర్సల్ సెక్టార్లు (డోర్సల్ స్ట్రియేటం కలిగి ఉంటుంది, ఇది సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా నుండి ప్రొజెక్షన్‌లను అందుకుంటుంది) తక్కువ స్థాయిలో పనిచేస్తాయి, ఒక నిర్దిష్ట ప్రవర్తన నమూనాను అమలు చేయడానికి ఉపయోగించే నిర్దిష్ట కండరాలు మరియు కదలికలను ఎంచుకుంటాయి.[60]

డోపమైన్ కనీసం రెండు ముఖ్యమైన మార్గాల్లో యాక్షన్ సెలక్షన్ ప్రక్రియకు దోహదం చేస్తుంది. మొదటిది, ఇది చర్యలను ప్రారంభించడానికి "థ్రెషోల్డ్"ను సెట్ చేస్తుంది.[58] డోపమైన్ చర్య స్థాయి ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, ఒక నిర్దిష్ట ప్రవర్తనను ప్రేరేపించడానికి అవసరమైన ప్రేరణ అంత తక్కువగా ఉంటుంది.[58] ఫలితంగా, అధిక స్థాయి డోపమైన్ అధిక స్థాయి మోటార్ చర్య మరియు ఆవేశపూరిత ప్రవర్తనకు దారితీస్తుంది; తక్కువ స్థాయి డోపమైన్ torpor మరియు నెమ్మదించిన ప్రతిచర్యలకు దారితీస్తుంది.[58] పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి, దీనిలో సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా సర్క్యూట్‌లో డోపమైన్ స్థాయిలు బాగా తగ్గుతాయి, ఇది దృఢత్వం మరియు కదలికను ప్రారంభించడంలో ఇబ్బందితో వర్గీకరించబడుతుంది—అయితే, వ్యాధి ఉన్న వ్యక్తులు తీవ్రమైన ముప్పు వంటి బలమైన ఉద్దీపనలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు, వారి ప్రతిచర్యలు ఆరోగ్యకరమైన వ్యక్తి వలె శక్తివంతంగా ఉండవచ్చు.[61] వ్యతిరేక దిశలో, కోకైన్ లేదా యాంఫేటమిన్ వంటి డోపమైన్ విడుదలను పెంచే మందులు, psychomotor agitation మరియు స్టెరియోటైప్డ్ కదలికలతో సహా పెరిగిన స్థాయి కార్యకలాపాలను ఉత్పత్తి చేయగలవు.[62]

డోపమైన్ యొక్క రెండవ ముఖ్యమైన ప్రభావం "బోధన" సంకేతంగా ఉంటుంది.[58] ఒక చర్య తర్వాత డోపమైన్ చర్యలో పెరుగుదల సంభవించినప్పుడు, బాసల్ గాంగ్లియా సర్క్యూట్ భవిష్యత్తులో ఇలాంటి పరిస్థితులు ఎదురైనప్పుడు అదే ప్రతిస్పందనను సులభంగా ప్రేరేపించే విధంగా మార్చబడుతుంది.[58] ఇది operant conditioning యొక్క ఒక రూపం, దీనిలో డోపమైన్ రివార్డ్ సంకేతం పాత్రను పోషిస్తుంది.[59]

రివార్డ్

రివార్డ్ వ్యవస్థ గురించి చర్చించడానికి ఉపయోగించే భాషలో, రివార్డ్ అనేది ఒక ఉద్దీపన యొక్క ఆకర్షణీయమైన మరియు ప్రేరణాత్మక ఆస్తి, ఇది appetitive behavior (అప్రోచ్ బిహేవియర్ అని కూడా పిలుస్తారు) మరియు consummatory behaviorను ప్రేరేపిస్తుంది.[63] రివార్డింగ్ ఉద్దీపన అనేది జీవిని దాని వైపు వచ్చేలా మరియు దానిని వినియోగించుకోవడానికి ఎంచుకునేలా చేయగలదు.[63] Pleasure, learning (ఉదా., క్లాసికల్ మరియు operant conditioning), మరియు అప్రోచ్ బిహేవియర్ రివార్డ్ యొక్క మూడు ప్రధాన విధులు.[63] రివార్డ్ యొక్క ఒక అంశంగా, ఆనందం రివార్డ్ యొక్క నిర్వచనాన్ని అందిస్తుంది;[63] అయితే, అన్ని ఆహ్లాదకరమైన ఉద్దీపనలు రివార్డింగ్‌గా ఉన్నప్పటికీ, అన్ని రివార్డింగ్ ఉద్దీపనలు ఆహ్లాదకరంగా ఉండవు (ఉదా., డబ్బు వంటి బాహ్య రివార్డులు).[63][64] రివార్డింగ్ ఉద్దీపనల యొక్క ప్రేరణాత్మక లేదా కావలసిన అంశం అవి ప్రేరేపించే అప్రోచ్ బిహేవియర్ ద్వారా ప్రతిబింబిస్తుంది, అయితే అంతర్గత రివార్డుల నుండి ఆనందం వాటిని పొందిన తర్వాత వినియోగించుకోవడం వల్ల వస్తుంది.[63] అంతర్గతంగా రివార్డింగ్ ఉద్దీపన యొక్క ఈ రెండు భాగాలను వేరు చేసే ఒక న్యూరోసైకలాజికల్ మోడల్ incentive salience మోడల్, ఇక్కడ "కావలసినది" లేదా కోరిక (తక్కువ సాధారణంగా, "వెతకడం"[65]) అపెటిటివ్ లేదా అప్రోచ్ బిహేవియర్‌కు అనుగుణంగా ఉంటుంది, అయితే "ఇష్టపడటం" లేదా ఆనందం కన్సమ్మెటరీ బిహేవియర్‌కు అనుగుణంగా ఉంటుంది.[63][3][66] మానవ డ్రగ్ వ్యసనపరులలో, వ్యసనపరుడైన మందును ఉపయోగించాలనే కోరిక పెరిగేకొద్దీ "కావలసినది" "ఇష్టపడటం" నుండి విడిపోతుంది, అయితే drug tolerance కారణంగా దానిని వినియోగించడం ద్వారా పొందే ఆనందం తగ్గుతుంది.[3]

మెదడు లోపల, డోపమైన్ పాక్షికంగా గ్లోబల్ రివార్డ్ సంకేతంగా పనిచేస్తుంది. రివార్డింగ్ ఉద్దీపనకు ప్రారంభ డోపమైన్ ప్రతిస్పందన రివార్డ్ యొక్క సాలియెన్స్, విలువ మరియు సందర్భం గురించి సమాచారాన్ని ఎన్‌కోడ్ చేస్తుంది.[63] రివార్డ్-సంబంధిత అభ్యాసం సందర్భంలో, డోపమైన్ రివార్డ్ ప్రిడిక్షన్ ఎర్రర్ సంకేతంగా కూడా పనిచేస్తుంది, అంటే రివార్డ్ యొక్క విలువ ఊహించని స్థాయి.[63] Montague, Dayan, మరియు Sejnowski ప్రతిపాదించిన ఈ పరికల్పన ప్రకారం,[67] ఊహించిన రివార్డులు కొన్ని డోపమినెర్జిక్ కణాలలో రెండవ ఫేసిక్ డోపమైన్ ప్రతిస్పందనను ఉత్పత్తి చేయవు, కానీ ఊహించని లేదా ఊహించిన దానికంటే ఎక్కువ రివార్డులు సినాప్టిక్ డోపమైన్‌లో స్వల్పకాలిక పెరుగుదలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, అయితే ఊహించిన రివార్డ్ లేకపోవడం వాస్తవానికి డోపమైన్ విడుదలను దాని నేపథ్య స్థాయి కంటే తగ్గించేలా చేస్తుంది.[63] "ప్రిడిక్షన్ ఎర్రర్" పరికల్పన కంప్యూటేషనల్ న్యూరోసైంటిస్టుల నుండి ప్రత్యేక ఆసక్తిని పొందింది, ఎందుకంటే temporal difference learning అని పిలువబడే ఒక ప్రభావవంతమైన కంప్యూటేషనల్-లెర్నింగ్ పద్ధతి ప్రిడిక్షన్ ఎర్రర్‌ను ఎన్‌కోడ్ చేసే సంకేతాన్ని ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తుంది.[63] సిద్ధాంతం మరియు డేటా యొక్క ఈ సంగమం machine learningపై ఆసక్తి ఉన్న న్యూరోసైంటిస్టులు మరియు కంప్యూటర్ శాస్త్రవేత్తల మధ్య ఫలవంతమైన పరస్పర చర్యకు దారితీసింది.[63]

జంతువుల మెదడుల నుండి సేకరించిన మైక్రోఎలక్ట్రోడ్ రికార్డింగ్‌ల ద్వారా వెలువడిన ఆధారాలు, వెంట్రల్ టెగ్మెంటల్ ఏరియా (VTA) మరియు సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రాలోని డోపమైన్ న్యూరాన్లు అనేక రకాల బహుమతి (rewarding) సంఘటనల ద్వారా బలంగా ఉత్తేజితమవుతాయని చూపుతున్నాయి.[63] VTA మరియు సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రాలోని ఈ బహుమతి-ప్రతిస్పందన డోపమైన్ న్యూరాన్లు బహుమతి-సంబంధిత జ్ఞానానికి (cognition) కీలకమైనవి మరియు బహుమతి వ్యవస్థకు కేంద్ర భాగం వలె పనిచేస్తాయి.[3][68][69] VTA మరియు సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా నుండి వచ్చే ప్రతి ఆక్సోనల్ ప్రొజెక్షన్ (axonal projection) లో డోపమైన్ పనితీరు మారుతూ ఉంటుంది;[3] ఉదాహరణకు, VTA–న్యూక్లియస్ అకంబెన్స్ షెల్ ప్రొజెక్షన్ బహుమతినిచ్చే ఉద్దీపనలకు మరియు వాటికి సంబంధించిన సూచనలకు ప్రోత్సాహక ప్రాముఖ్యతను ("కావాలి" అనే భావన) కేటాయిస్తుంది, VTA–ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్ ప్రొజెక్షన్ వివిధ లక్ష్యాల విలువను వాటి ప్రోత్సాహక ప్రాముఖ్యతకు అనుగుణంగా అప్‌డేట్ చేస్తుంది, VTA–అమిగ్డాలా మరియు VTA–హిప్పోకాంపస్ ప్రొజెక్షన్లు బహుమతి-సంబంధిత జ్ఞాపకాల ఏకీకరణను (consolidation) మధ్యవర్తిత్వం చేస్తాయి, మరియు VTA–న్యూక్లియస్ అకంబెన్స్ కోర్ మరియు సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రా–డోర్సల్ స్ట్రైటమ్ మార్గాలు రెండూ బహుమతినిచ్చే ఉద్దీపనలను పొందడాన్ని సులభతరం చేసే మోటార్ ప్రతిస్పందనలను నేర్చుకోవడంలో పాల్గొంటాయి.[3][70] VTA డోపమినెర్జిక్ ప్రొజెక్షన్లలోని కొన్ని కార్యకలాపాలు బహుమతి అంచనాతో కూడా సంబంధం కలిగి ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి.[3][70]

ఆనందం

డోపమైన్ "కావాలి" (wanting) అనే భావనను కలిగించడంలో కేంద్ర పాత్రను పోషిస్తుంది, ఇది బహుమతినిచ్చే ఉద్దీపనలకు ప్రతిస్పందనగా వచ్చే ఆకలి లేదా చేరువయ్యే ప్రవర్తనలతో ముడిపడి ఉంటుంది. అయితే, డోపమైన్‌ను కేవలం హేడోనిక్ "ఇష్టం" (liking) లేదా ఆనందంతో సమానం చేయలేమని వివరణాత్మక అధ్యయనాలు చూపించాయి, ఇది వినియోగ ప్రవర్తనా ప్రతిస్పందనలో ప్రతిబింబిస్తుంది.[64] డోపమైన్ న్యూరోట్రాన్స్మిషన్ ఆనందానికి సంబంధించిన జ్ఞానంలోని కొన్ని అంశాలలో పాల్గొంటుంది, కానీ అన్నింటిలో కాదు. ఎందుకంటే ఆనంద కేంద్రాలు (pleasure centers) డోపమైన్ వ్యవస్థలో (అంటే, న్యూక్లియస్ అకంబెన్స్ షెల్) మరియు డోపమైన్ వ్యవస్థ వెలుపల (అంటే, వెంట్రల్ పల్లిడమ్ మరియు పారాబ్రాకియల్ న్యూక్లియస్) రెండింటిలోనూ గుర్తించబడ్డాయి.[64][66][71] ఉదాహరణకు, మెదడులో అమర్చిన ఎలక్ట్రోడ్లను ఉపయోగించి డోపమైన్ మార్గాలను నేరుగా విద్యుత్ ప్రేరణకు గురిచేయడం ఆనందదాయకంగా అనిపిస్తుంది, మరియు అనేక రకాల జంతువులు దీనిని పొందడానికి కష్టపడటానికి సిద్ధంగా ఉంటాయి.[72] యాంటిసైకోటిక్ మందులు డోపమైన్ స్థాయిలను తగ్గిస్తాయి మరియు అన్హెడోనియా (anhedonia) కు దారితీస్తాయి, ఇది ఆనందాన్ని అనుభవించే సామర్థ్యం తగ్గడం.[73] లైంగిక సంపర్కం, తినడం మరియు వీడియో గేమ్స్ ఆడటం వంటి అనేక రకాల ఆనందకరమైన అనుభవాలు డోపమైన్ విడుదలను పెంచుతాయి.[74] అన్ని వ్యసనపరుడైన మందులు న్యూక్లియస్ అకంబెన్స్‌లో డోపమైన్ న్యూరోట్రాన్స్మిషన్‌ను నేరుగా లేదా పరోక్షంగా ప్రభావితం చేస్తాయి;[3][72] ఈ మందులు డ్రగ్ "కావాలి" అనే భావనను పెంచుతాయి, దీనివల్ల బలవంతపు డ్రగ్ వాడకం ఏర్పడుతుంది. ఇవి అధిక మోతాదులో పదేపదే తీసుకున్నప్పుడు, బహుశా ప్రోత్సాహక-ప్రాముఖ్యత యొక్క సెన్సిటైజేషన్ ద్వారా ఇది జరుగుతుంది.[66] సినాప్టిక్ డోపమైన్ సాంద్రతలను పెంచే మందులలో మెథాంఫేటమిన్ మరియు కొకైన్ వంటి సైకోస్టిమ్యులెంట్స్ ఉన్నాయి. ఇవి "కావాలి" అనే ప్రవర్తనలను పెంచుతాయి, కానీ ఆనంద వ్యక్తీకరణలను లేదా సంతృప్తి స్థాయిలను పెద్దగా మార్చవు.[66][72] అయితే, హెరాయిన్ మరియు మార్ఫిన్ వంటి ఓపియేట్ మందులు "ఇష్టం" మరియు "కావాలి" అనే ప్రవర్తనల వ్యక్తీకరణలను పెంచుతాయి.[66] అంతేకాకుండా, వెంట్రల్ టెగ్మెంటల్ డోపమైన్ వ్యవస్థ నిష్క్రియంగా ఉన్న జంతువులు ఆహారం కోసం వెతకవు, మరియు వాటిని వదిలేస్తే ఆకలితో చనిపోతాయి, కానీ ఆహారాన్ని వాటి నోటిలో ఉంచితే అవి దానిని తింటాయి మరియు ఆనందాన్ని సూచించే వ్యక్తీకరణలను ప్రదర్శిస్తాయి.[75]

జనవరి 2019 నాటి ఒక క్లినికల్ అధ్యయనం, డోపమైన్ ప్రి కర్సర్ (లెవోడోపా), డోపమైన్ యాంటగోనిస్ట్ (రిస్పెరిడోన్), మరియు ప్లేసిబో సంగీతం పట్ల బహుమతి ప్రతిస్పందనలపై చూపే ప్రభావాన్ని అంచనా వేసింది. ఇందులో మ్యూజికల్ చిల్స్ (musical chills) సమయంలో అనుభవించే ఆనంద స్థాయి, ఎలక్ట్రోడెర్మల్ యాక్టివిటీలో మార్పులు మరియు ఆత్మాశ్రయ రేటింగ్‌ల ద్వారా కొలవబడింది. డోపమైన్ న్యూరోట్రాన్స్మిషన్ యొక్క మార్పు మానవ సబ్జెక్టులలో ఆనంద జ్ఞానాన్ని (ముఖ్యంగా, సంగీతం యొక్క హేడోనిక్ ప్రభావం) ద్విదిశాత్మకంగా నియంత్రిస్తుందని ఈ అధ్యయనం కనుగొంది.[76][77] పెరిగిన డోపమైన్ న్యూరోట్రాన్స్మిషన్ మానవులలో సంగీతం పట్ల ఆనందకరమైన హేడోనిక్ ప్రతిచర్యలకు ఒక sine qua non (అవసరమైన) షరతుగా పనిచేస్తుందని ఈ పరిశోధన నిరూపించింది.[76][77]

1998లో నేచర్‌లో ప్రచురించబడిన ఒక అధ్యయనం, వీడియో గేమ్స్ ఆడటం వల్ల మానవ స్ట్రైటమ్‌లో డోపమైన్ విడుదలవుతుందని ఆధారాలను కనుగొంది. ఈ డోపమైన్ అభ్యాసం, ప్రవర్తన బలపడటం, శ్రద్ధ మరియు సెన్సరీమోటార్ ఏకీకరణతో ముడిపడి ఉంది.[78] పరిశోధకులు లక్ష్య-ఆధారిత మోటార్ పనుల సమయంలో మెదడులోని డోపమైన్ స్థాయిలను ట్రాక్ చేయడానికి పాజిట్రాన్ ఎమిషన్ టోమోగ్రఫీ స్కాన్‌లను మరియు 11C-లేబుల్డ్ రాక్లోప్రైడ్ను ఉపయోగించారు. డోపమైన్ విడుదల పనితీరుతో సానుకూలంగా సంబంధం కలిగి ఉందని మరియు వెంట్రల్ స్ట్రైటమ్లో అత్యధికంగా ఉందని కనుగొన్నారు. మానవులలో డోపమైన్ ఏ ప్రవర్తనా పరిస్థితులలో విడుదలవుతుందో నిరూపించిన మొదటి అధ్యయనం ఇది. ప్రవర్తనలో మార్పుల సమయంలో న్యూరోట్రాన్స్మిటర్ ఫ్లక్స్‌లను గుర్తించడంలో పాజిట్రాన్ ఎమిషన్ టోమోగ్రఫీ సామర్థ్యాన్ని ఇది హైలైట్ చేస్తుంది. పరిశోధనల ప్రకారం, వీడియో గేమ్ వాడకం తక్కువ ఆత్మగౌరవం మరియు తక్కువ స్వీయ-సామర్థ్యం, ఆందోళన, దూకుడు మరియు డిప్రెషన్ మరియు యాంగ్జయిటీ డిజార్డర్స్ వంటి క్లినికల్ లక్షణాలు వంటి వ్యక్తిత్వ లక్షణాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[79] అదనంగా, వ్యక్తులు వీడియో గేమ్స్ ఆడటానికి కారణాలు మారుతూ ఉంటాయి మరియు ఇందులో కోపింగ్, సోషలైజేషన్ మరియు వ్యక్తిగత సంతృప్తి ఉండవచ్చు. DSM-5 ఇంటర్నెట్ గేమింగ్ డిజార్డర్‌ను గ్యాంబ్లింగ్ డిజార్డర్‌తో దగ్గరి సంబంధం ఉన్న మానసిక రుగ్మతగా నిర్వచిస్తుంది. దీనిని కొంతమంది పరిశోధకులు సమర్థించారు, కానీ ఇది వివాదానికి కూడా దారితీసింది.

కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ వెలుపల

డోపమైన్ రక్త-మెదడు అవరోధాన్ని (blood–brain barrier) దాటదు, కాబట్టి పరిధీయ ప్రాంతాలలో దీని సంశ్లేషణ మరియు విధులు మెదడులోని దాని సంశ్లేషణ మరియు విధులకు చాలా వరకు స్వతంత్రంగా ఉంటాయి.[21] గణనీయమైన మొత్తంలో డోపమైన్ రక్తప్రవాహంలో తిరుగుతుంది, కానీ అక్కడ దాని విధులు పూర్తిగా స్పష్టంగా లేవు.[22] డోపమైన్ రక్త ప్లాస్మాలో ఎపినెఫ్రిన్ స్థాయిలతో సమానమైన స్థాయిలలో కనిపిస్తుంది, కానీ మానవులలో, ప్లాస్మాలోని 95% కంటే ఎక్కువ డోపమైన్ డోపమైన్ సల్ఫేట్ రూపంలో ఉంటుంది, ఇది ఉచిత డోపమైన్‌పై పనిచేసే సల్ఫోట్రాన్స్‌ఫరేస్ 1A3/1A4 ఎంజైమ్ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన కాంజుగేట్.[22] ఈ డోపమైన్ సల్ఫేట్‌లో ఎక్కువ భాగం మెసెంటెరిక్ అవయవాలలో ఉత్పత్తి అవుతుంది.[22] డోపమైన్ సల్ఫేట్ ఉత్పత్తి అనేది ఆహారంగా తీసుకున్న లేదా జీర్ణక్రియ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన డోపమైన్‌ను నిర్విషీకరణ (detoxifying) చేసే యంత్రాంగంగా భావించబడుతుంది—భోజనం తర్వాత ప్లాస్మాలో స్థాయిలు సాధారణంగా యాభై రెట్లు పెరుగుతాయి.[22] డోపమైన్ సల్ఫేట్‌కు తెలిసిన జీవసంబంధమైన విధులు లేవు మరియు ఇది మూత్రంలో విసర్జించబడుతుంది.[22]

రక్తప్రవాహంలో ఉన్న సాపేక్షంగా తక్కువ పరిమాణంలో ఉన్న అన్‌కాంజుగేటెడ్ డోపమైన్ సింపథెటిక్ నాడీ వ్యవస్థ, జీర్ణవ్యవస్థ లేదా బహుశా ఇతర అవయవాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడవచ్చు.[22] ఇది పరిధీయ కణజాలాలలో డోపమైన్ గ్రాహకాలపై పనిచేయవచ్చు, లేదా జీవక్రియ చేయబడవచ్చు, లేదా అడ్రినల్ మెడుల్లా ద్వారా రక్తప్రవాహంలోకి విడుదలయ్యే డోపమైన్ బీటా హైడ్రాక్సిలేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా నోర్‌పైన్‌ఫ్రిన్‌గా మార్చబడవచ్చు.[22] కొన్ని డోపమైన్ గ్రాహకాలు ధమనుల గోడలలో ఉంటాయి, అక్కడ అవి వాసోడైలేటర్గా మరియు పోస్ట్‌గ్యాంగ్లియోనిక్ సింపథెటిక్ నరాల చివరల నుండి నోర్‌పైన్‌ఫ్రిన్ విడుదలను నిరోధించేవిగా పనిచేస్తాయి (డోపమైన్ ప్రీసినాప్టిక్ డోపమైన్ గ్రాహకాలపై మరియు నోర్‌పైన్‌ఫ్రిన్ లాగానే ప్రీసినాప్టిక్ α-1 గ్రాహకాలపై పనిచేయడం ద్వారా నోర్‌పైన్‌ఫ్రిన్ విడుదలను నిరోధించగలదు).[80] ఈ ప్రతిస్పందనలు తక్కువ ఆక్సిజన్ పరిస్థితులలో కెరోటిడ్ బాడీ నుండి విడుదలయ్యే డోపమైన్ ద్వారా ఉత్తేజితం కావచ్చు, కానీ ధమనుల డోపమైన్ గ్రాహకాలు ఇతర జీవసంబంధమైన ఉపయోగకరమైన విధులను నిర్వహిస్తాయా అనేది తెలియదు.[80]

రక్త ప్రవాహాన్ని మాడ్యులేట్ చేయడంలో దాని పాత్రకు మించి, డోపమైన్ పరిమిత ప్రాంతంలో తిరుగుతూ ఎక్సోక్రైన్ లేదా పారాక్రైన్ విధిని నిర్వహించే అనేక పరిధీయ వ్యవస్థలు ఉన్నాయి.[22] డోపమైన్ ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించే పరిధీయ వ్యవస్థలలో రోగనిరోధక వ్యవస్థ, మూత్రపిండాలు మరియు క్లోమం ఉన్నాయి.

రోగనిరోధక వ్యవస్థ

రోగనిరోధక వ్యవస్థలో డోపమైన్ రోగనిరోధక కణాలపై, ముఖ్యంగా లింఫోసైట్లపై ఉన్న గ్రాహకాలపై పనిచేస్తుంది.[81] డోపమైన్ ప్లీహము, ఎముక మజ్జ మరియు రక్త ప్రసరణ వ్యవస్థలోని రోగనిరోధక కణాలను కూడా ప్రభావితం చేయగలదు.[82] అదనంగా, డోపమైన్ రోగనిరోధక కణాల ద్వారానే సంశ్లేషణ చేయబడి విడుదల చేయబడుతుంది.[81] లింఫోసైట్లపై డోపమైన్ యొక్క ప్రధాన ప్రభావం వాటి ఉత్తేజిత స్థాయిని తగ్గించడం. ఈ వ్యవస్థ యొక్క క్రియాత్మక ప్రాముఖ్యత అస్పష్టంగా ఉంది, కానీ ఇది నాడీ వ్యవస్థ మరియు రోగనిరోధక వ్యవస్థ మధ్య పరస్పర చర్యలకు ఒక మార్గాన్ని అందిస్తుంది మరియు కొన్ని స్వయం ప్రతిరక్షక రుగ్మతలకు (autoimmune disorders) సంబంధించినది కావచ్చు.[82]

మూత్రపిండాలు

రీనల్ డోపమినెర్జిక్ వ్యవస్థ మూత్రపిండంలోని నెఫ్రాన్ కణాలలో ఉంటుంది, అక్కడ డోపమైన్ గ్రాహకాల యొక్క అన్ని ఉప రకాలు ఉంటాయి.[83] డోపమైన్ అక్కడ ట్యూబ్యూల్ కణాల ద్వారా సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది మరియు ట్యూబ్యులర్ ఫ్లూయిడ్లోకి విడుదల చేయబడుతుంది. దీని చర్యలలో మూత్రపిండాలకు రక్త సరఫరాను పెంచడం, గ్లోమెరులర్ ఫిల్ట్రేషన్ రేట్ను పెంచడం మరియు మూత్రంలో సోడియం విసర్జనను పెంచడం ఉన్నాయి. అందువల్ల, రీనల్ డోపమైన్ పనితీరులో లోపాలు సోడియం విసర్జన తగ్గడానికి దారితీస్తాయి మరియు తద్వారా అధిక రక్తపోటు అభివృద్ధికి దారితీస్తాయి. డోపమైన్ ఉత్పత్తిలో లేదా గ్రాహకాలలో లోపాలు ఆక్సిడేటివ్ స్ట్రెస్, ఎడెమా, మరియు జన్యుపరమైన లేదా ఎసెన్షియల్ హైపర్టెన్షన్ వంటి అనేక వ్యాధులకు దారితీస్తాయని బలమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఆక్సిడేటివ్ స్ట్రెస్ స్వయంగా హైపర్టెన్షన్‌కు కారణమవుతుంది.[84] వ్యవస్థలోని లోపాలు జన్యు కారకాలు లేదా అధిక రక్తపోటు వల్ల కూడా సంభవించవచ్చు.[85]

క్లోమం

క్లోమంలో డోపమైన్ పాత్ర కొంత క్లిష్టంగా ఉంటుంది. క్లోమం రెండు భాగాలను కలిగి ఉంటుంది, ఒక ఎక్సోక్రైన్ మరియు ఒక ఎండోక్రైన్ భాగం. ఎక్సోక్రైన్ భాగం జీర్ణ ఎంజైమ్‌లు మరియు డోపమైన్‌తో సహా ఇతర పదార్థాలను సంశ్లేషణ చేసి చిన్న ప్రేగులోకి స్రవిస్తుంది.[86] చిన్న ప్రేగులోకి ప్రవేశించిన తర్వాత ఈ స్రవించిన డోపమైన్ యొక్క విధి స్పష్టంగా స్థాపించబడలేదు—ప్రేగు శ్లేష్మాన్ని దెబ్బతినకుండా రక్షించడం మరియు గ్యాస్ట్రోఇంటెస్టినల్ మోటిలిటీని (జీర్ణవ్యవస్థ ద్వారా కంటెంట్ కదిలే రేటు) తగ్గించడం వంటి అవకాశాలు ఉన్నాయి.[86]

ప్యాంక్రియాటిక్ ఐలెట్స్ క్లోమం యొక్క ఎండోక్రైన్ భాగాన్ని ఏర్పరుస్తాయి మరియు రక్తప్రవాహంలోకి ఇన్సులిన్ వంటి హార్మోన్లను సంశ్లేషణ చేసి స్రవిస్తాయి.[86] ఇన్సులిన్‌ను సంశ్లేషణ చేసే ఐలెట్స్‌లోని బీటా కణాలలో డోపమైన్ గ్రాహకాలు ఉన్నాయని మరియు డోపమైన్ అవి విడుదల చేసే ఇన్సులిన్ మొత్తాన్ని తగ్గించడానికి పనిచేస్తుందని ఆధారాలు ఉన్నాయి.[86] వాటి డోపమైన్ ఇన్‌పుట్ యొక్క మూలం స్పష్టంగా స్థాపించబడలేదు—ఇది రక్తప్రవాహంలో తిరిగే మరియు సింపథెటిక్ నాడీ వ్యవస్థ నుండి ఉద్భవించే డోపమైన్ నుండి రావచ్చు, లేదా ఇతర రకాల క్లోమ కణాల ద్వారా స్థానికంగా సంశ్లేషణ చేయబడవచ్చు.[86]

వైద్య ఉపయోగాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Dopamine (medication)

తయారు చేయబడిన ఔషధంగా డోపమైన్ ఇంట్రోపిన్, డోపాస్టాట్ మరియు రెవిమైన్ వంటి వాణిజ్య పేర్లతో విక్రయించబడుతుంది. ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క ఎసెన్షియల్ మెడిసిన్స్ జాబితాలో ఉంది.[87] ఇది తీవ్రమైన తక్కువ రక్తపోటు, నెమ్మదిగా ఉండే హృదయ స్పందన రేటు, మరియు కార్డియాక్ అరెస్ట్ చికిత్సలో స్టిమ్యులెంట్ డ్రగ్‌గా ఎక్కువగా ఉపయోగించబడుతుంది. నవజాత శిశువులలో వీటిని చికిత్స చేయడంలో ఇది ప్రత్యేకంగా ముఖ్యమైనది.[88][11] ఇది ఇంట్రావీనస్ (సిరల ద్వారా) ఇవ్వబడుతుంది. ప్లాస్మాలో డోపమైన్ యొక్క హాఫ్-లైఫ్ చాలా తక్కువగా ఉంటుంది—పెద్దలలో సుమారు ఒక నిమిషం, నవజాత శిశువులలో రెండు నిమిషాలు మరియు ప్రీటర్మ్ శిశువులలో ఐదు నిమిషాల వరకు—కాబట్టి ఇది సాధారణంగా సింగిల్ ఇంజెక్షన్ కంటే నిరంతర ఇంట్రావీనస్ డ్రిప్ ద్వారా ఇవ్వబడుతుంది.[89]

దీని ప్రభావాలు, మోతాదును బట్టి, మూత్రపిండాల ద్వారా సోడియం విసర్జన పెరగడం, మూత్ర ఉత్పత్తి పెరగడం, హృదయ స్పందన రేటు పెరగడం మరియు రక్తపోటు పెరగడం వంటివి ఉంటాయి.[89] తక్కువ మోతాదులో ఇది గుండె కండరాల సంకోచ శక్తి మరియు హృదయ స్పందన రేటును పెంచడానికి సింపథెటిక్ నాడీ వ్యవస్థ ద్వారా పనిచేస్తుంది, తద్వారా కార్డియాక్ అవుట్‌పుట్ మరియు రక్తపోటు పెరుగుతాయి.[90] అధిక మోతాదులు వాసోకాన్స్ట్రిక్షన్కు కూడా కారణమవుతాయి, ఇది రక్తపోటును మరింత పెంచుతుంది.[90][91] పాత సాహిత్యం ఇతర పరిణామాలు లేకుండా మూత్రపిండాల పనితీరును మెరుగుపరుస్తుందని భావించే చాలా తక్కువ మోతాదులను కూడా వివరిస్తుంది, కానీ ఇటీవలి సమీక్షలు అటువంటి తక్కువ స్థాయి మోతాదులు ప్రభావవంతంగా ఉండవని మరియు కొన్నిసార్లు హానికరం కావచ్చునని తేల్చాయి.[92] కొన్ని ప్రభావాలు డోపమైన్ గ్రాహకాల ప్రేరణ వల్ల కలిగితే, ప్రముఖ హృదయనాళ ప్రభావాలు డోపమైన్ α1, β1, మరియు β2 అడ్రినెర్జిక్ గ్రాహకాల వద్ద బలహీనమైన అగోనిస్ట్‌గా పనిచేయడం వల్ల కలుగుతాయి.[93][94][95]

డోపమైన్ యొక్క దుష్ప్రభావాలు మూత్రపిండాల పనితీరుపై ప్రతికూల ప్రభావాలను మరియు క్రమరహిత హృదయ స్పందనలను కలిగి ఉంటాయి.[90] LD50, లేదా 50% జనాభాలో ప్రాణాంతకం కాగల మోతాదు: 59 mg/kg (ఎలుక; ఇంట్రావీనస్ ద్వారా ఇవ్వబడింది); 95 mg/kg (ఎలుక; ఇంట్రాపెరిటోనియల్ ద్వారా ఇవ్వబడింది); 163 mg/kg (రాట్; ఇంట్రాపెరిటోనియల్ ద్వారా ఇవ్వబడింది); 79 mg/kg (కుక్క; ఇంట్రావీనస్ ద్వారా ఇవ్వబడింది) అని కనుగొనబడింది.[96]

వ్యాధి, రుగ్మతలు, మరియు ఫార్మకాలజీ

ఇవి కూడా చూడండి: List of dopaminergic drugs

డోపమైన్ వ్యవస్థ పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి, అటెన్షన్ డెఫిసిట్ హైపర్యాక్టివిటీ డిజార్డర్, టూరెట్ సిండ్రోమ్, స్కిజోఫ్రెనియా, బైపోలార్ డిజార్డర్, మరియు వ్యసనం వంటి అనేక ముఖ్యమైన వైద్య పరిస్థితులలో కేంద్ర పాత్రను పోషిస్తుంది. డోపమైన్ కాకుండా, మెదడు లేదా శరీరంలోని వివిధ భాగాలలో డోపమైన్ వ్యవస్థలపై పనిచేసే అనేక ఇతర ముఖ్యమైన మందులు ఉన్నాయి. కొన్ని వైద్య లేదా వినోద ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడతాయి, కానీ న్యూరోకెమిస్ట్లు వివిధ రకాల పరిశోధనా మందులను కూడా అభివృద్ధి చేశారు, వీటిలో కొన్ని నిర్దిష్ట రకాల డోపమైన్ గ్రాహకాలకు అధిక అనుబంధంతో బంధిస్తాయి మరియు వాటి ప్రభావాలను అగోనైజ్ లేదా యాంటగోనైజ్ చేస్తాయి, మరియు చాలా మందులు డోపమైన్ ఫిజియాలజీ యొక్క ఇతర అంశాలను ప్రభావితం చేస్తాయి,[97] వీటిలో డోపమైన్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్ ఇన్హిబిటర్లు, VMAT ఇన్హిబిటర్లు, మరియు ఎంజైమ్ ఇన్హిబిటర్లు ఉన్నాయి.

వృద్ధాప్య మెదడు

ప్రధాన వ్యాసం: Aging brain

మెదడులో డోపమైన్ సంశ్లేషణ మరియు డోపమైన్ గ్రాహక సాంద్రత (అంటే, గ్రాహకాల సంఖ్య) వయస్సుతో పాటు తగ్గుతాయని అనేక అధ్యయనాలు నివేదించాయి.[98] ఈ క్షీణత స్ట్రైయటమ్ మరియు ఎక్స్‌ట్రాస్ట్రైయటల్ ప్రాంతాలలో జరుగుతుందని చూపబడింది.[99] D1, D2, మరియు D3 గ్రాహకాలలో తగ్గుదల బాగా డాక్యుమెంట్ చేయబడింది.[100][101][102] వయస్సు పెరిగేకొద్దీ డోపమైన్ తగ్గడం వల్ల వయస్సుతో పాటు పెరిగే అనేక నాడీ సంబంధిత లక్షణాలకు, అంటే చేతులు ఊపడం తగ్గడం మరియు బిగువు (rigidity) పెరగడం వంటి వాటికి కారణమని భావిస్తారు.[103] డోపమైన్ స్థాయిలలో మార్పులు అభిజ్ఞా సౌలభ్యంలో (cognitive flexibility) వయస్సు సంబంధిత మార్పులకు కూడా కారణం కావచ్చు.[103]

మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్

మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్లో అలసటపై డోపమైన్ అసమతుల్యత ప్రభావం చూపుతుందని అధ్యయనాలు నివేదించాయి.[104] మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్ ఉన్న రోగులలో, డోపమైన్ పెరిఫెరల్ బ్లడ్ మోనోన్యూక్లియర్ కణాల ద్వారా IL-17 మరియు IFN-γ ఉత్పత్తిని నిరోధిస్తుంది.[105]

పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి

పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి అనేది వయస్సు సంబంధిత రుగ్మత, ఇది శరీర బిగువు, కదలిక మందగించడం మరియు అవయవాలను ఉపయోగించనప్పుడు వణకడం వంటి కదలిక రుగ్మతల ద్వారా వర్గీకరించబడుతుంది.[61] అధునాతన దశలలో ఇది డిమెన్షియాకు మరియు చివరికి మరణానికి దారితీస్తుంది.[61] ప్రధాన లక్షణాలు సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రాలో డోపమైన్-స్రవించే కణాల నష్టం వల్ల కలుగుతాయి.[106] ఈ డోపమైన్ కణాలు దెబ్బతినడానికి చాలా సున్నితంగా ఉంటాయి, మరియు ఎన్సెఫాలిటిస్ (పుస్తకం మరియు చిత్రం Awakeningsలో చూపినట్లు), క్రీడలకు సంబంధించిన పదేపదే జరిగే కన్‌కషన్లు, మరియు MPTP వంటి కొన్ని రకాల రసాయన విషప్రయోగాలు వంటి అనేక రకాల హానికరమైన అంశాలు గణనీయమైన కణ నష్టానికి దారితీస్తాయి, ఇది పార్కిన్సన్స్ వ్యాధికి ప్రధాన లక్షణాలలో సమానంగా ఉండే పార్కిన్సోనియన్ సిండ్రోమ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[107] అయితే, పార్కిన్సన్స్ వ్యాధికి సంబంధించిన చాలా కేసులు ఇడియోపథిక్, అంటే కణ మరణానికి గల కారణాన్ని గుర్తించలేము.[107]

పార్కిన్సోనిజం కోసం అత్యంత విస్తృతంగా ఉపయోగించే చికిత్స డోపమైన్ యొక్క మెటబాలిక్ పూర్వగామి అయిన L-DOPAను అందించడం.[21] L-DOPA మెదడులో మరియు శరీరంలోని వివిధ భాగాలలో DOPA డీకార్బాక్సిలేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా డోపమైన్‌గా మార్చబడుతుంది.[20] డోపమైన్ స్వయంగా కాకుండా L-DOPAను ఉపయోగిస్తారు, ఎందుకంటే డోపమైన్ లాగా కాకుండా, ఇది రక్త-మెదడు అవరోధాన్ని దాటగలదు.[21] ఇది తరచుగా కార్బిడోపా లేదా బెంసెరాజైడ్ వంటి పెరిఫెరల్ డీకార్బాక్సిలేషన్ యొక్క ఎంజైమ్ ఇన్హిబిటర్‌తో కలిపి ఇవ్వబడుతుంది, తద్వారా పెరిఫెరీలో డోపమైన్‌గా మారే మొత్తాన్ని తగ్గించి, మెదడులోకి ప్రవేశించే L-DOPA మొత్తాన్ని పెంచుతుంది.[21] L-DOPAను ఎక్కువ కాలం క్రమం తప్పకుండా ఇచ్చినప్పుడు, డిస్కినేసియా వంటి అనేక అసహ్యకరమైన దుష్ప్రభావాలు తరచుగా కనిపిస్తాయి; అయినప్పటికీ, ఇది చాలా పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి కేసులకు అందుబాటులో ఉన్న ఉత్తమ దీర్ఘకాలిక చికిత్స ఎంపికగా పరిగణించబడుతుంది.[21]

L-DOPA చికిత్స కోల్పోయిన డోపమైన్ కణాలను పునరుద్ధరించలేదు, కానీ ఇది మిగిలిన కణాలు ఎక్కువ డోపమైన్‌ను ఉత్పత్తి చేసేలా చేస్తుంది, తద్వారా కనీసం కొంతవరకు నష్టాన్ని భర్తీ చేస్తుంది.[21] అధునాతన దశలలో చికిత్స విఫలం కావడం ప్రారంభమవుతుంది, ఎందుకంటే కణ నష్టం చాలా తీవ్రంగా ఉంటుంది, L-DOPA స్థాయిలతో సంబంధం లేకుండా మిగిలిన కణాలు తగినంత డోపమైన్‌ను ఉత్పత్తి చేయలేవు.[21] బ్రోమోక్రిప్టిన్ మరియు పెర్గోలైడ్ వంటి డోపమైన్ పనితీరును మెరుగుపరిచే ఇతర మందులు కూడా కొన్నిసార్లు పార్కిన్సోనిజం చికిత్సకు ఉపయోగిస్తారు, కానీ చాలా సందర్భాలలో L-DOPA సానుకూల ప్రభావాలు మరియు ప్రతికూల దుష్ప్రభావాల మధ్య ఉత్తమ సమతుల్యతను అందిస్తుంది.[21]

పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి చికిత్సకు ఉపయోగించే డోపమినెర్జిక్ మందులు కొన్నిసార్లు డోపమైన్ డిస్‌రెగ్యులేషన్ సిండ్రోమ్ అభివృద్ధికి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి, ఇందులో డోపమినెర్జిక్ మందుల అధిక వినియోగం మరియు జూదం మరియు లైంగిక చర్య వంటి సహజ బహుమతుల పట్ల మందుల వల్ల కలిగే బలవంతపు నిమగ్నత ఉంటాయి.[108][109] తరువాతి ప్రవర్తనలు ప్రవర్తనా వ్యసనం ఉన్న వ్యక్తులలో గమనించిన వాటికి సమానంగా ఉంటాయి.[108]

మాదకద్రవ్యాల వ్యసనం మరియు సైకోస్టిమ్యులెంట్స్

ప్రధాన వ్యాసం: Addiction

కోకైన్, ప్రతిక్షేపిత యాంఫేటమిన్లు (మెథాంఫేటమిన్‌తో సహా), అడెరాల్, మిథైల్ఫెనిడేట్ (రిటాలిన్ లేదా కాన్సెర్టాగా విక్రయించబడతాయి), మరియు ఇతర సైకోస్టిమ్యులెంట్స్ వివిధ యంత్రాంగాల ద్వారా మెదడులో డోపమైన్ స్థాయిలను పెంచడం ద్వారా ప్రధానంగా లేదా పాక్షికంగా తమ ప్రభావాలను చూపుతాయి.[110] కోకైన్ మరియు మిథైల్ఫెనిడేట్ డోపమైన్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్ బ్లాకర్లు లేదా రీఅప్‌టేక్ ఇన్హిబిటర్లు;[111] ఇవి డోపమైన్ రీఅప్‌టేక్‌ను నాన్-కాంపిటేటివ్‌గా నిరోధిస్తాయి, దీని ఫలితంగా సినాప్టిక్ క్లెఫ్ట్‌లో డోపమైన్ సాంద్రతలు పెరుగుతాయి.[112][113] కోకైన్ లాగానే, ప్రతిక్షేపిత యాంఫేటమిన్లు మరియు యాంఫేటమిన్ కూడా సినాప్టిక్ క్లెఫ్ట్లో డోపమైన్ సాంద్రతను పెంచుతాయి, కానీ వేర్వేరు యంత్రాంగాల ద్వారా.[33][113]

సైకోస్టిమ్యులెంట్స్ యొక్క ప్రభావాలలో హృదయ స్పందన రేటు, శరీర ఉష్ణోగ్రత మరియు చెమట పట్టడం పెరుగుదల; అప్రమత్తత, శ్రద్ధ మరియు ఓర్పులో మెరుగుదలలు; బహుమతినిచ్చే సంఘటనల ద్వారా కలిగే ఆనందం పెరుగుదల; కానీ అధిక మోతాదులలో ఆందోళన, భయాందోళన లేదా వాస్తవికతతో సంబంధం కోల్పోవడం వంటివి ఉంటాయి.[110] ఈ సమూహంలోని మందులు మెదడులోని డోపమైన్-మధ్యవర్తిత్వ బహుమతి వ్యవస్థపై వాటి ఉత్తేజపరిచే ప్రభావాల కారణంగా అధిక వ్యసన సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి.[110] అయితే, అటెన్షన్ డెఫిసిట్ హైపర్యాక్టివిటీ డిజార్డర్ (ADHD) మరియు నార్కోలెప్సీ చికిత్సకు తక్కువ మోతాదులలో కొన్ని ఉపయోగకరంగా ఉండవచ్చు.[114][115] ఒక ముఖ్యమైన భేదపరిచే అంశం చర్య యొక్క ప్రారంభం మరియు వ్యవధి.[110] కోకైన్ ఇంజెక్ట్ చేయబడితే లేదా ఫ్రీ బేస్ రూపంలో పీల్చబడితే సెకన్లలో ప్రభావం చూపుతుంది; ప్రభావాలు 5 నుండి 90 నిమిషాల వరకు ఉంటాయి.[116] ఈ వేగవంతమైన మరియు క్లుప్త చర్య దాని ప్రభావాలను సులభంగా గ్రహించేలా చేస్తుంది మరియు తద్వారా ఇది అధిక వ్యసన సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[110] దీనికి విరుద్ధంగా, మాత్ర రూపంలో తీసుకునే మిథైల్ఫెనిడేట్ రక్తప్రవాహంలో గరిష్ట స్థాయికి చేరుకోవడానికి రెండు గంటలు పట్టవచ్చు,[114] మరియు ఫార్ములేషన్‌ను బట్టి ప్రభావాలు 12 గంటల వరకు ఉండవచ్చు.[117] ఈ ఎక్కువ కాలం పనిచేసే ఫార్ములేషన్లు దుర్వినియోగం చేసే సామర్థ్యాన్ని తగ్గించడం మరియు మరింత సౌకర్యవంతమైన మోతాదు నియమాలను ఉపయోగించడం ద్వారా చికిత్సకు అనుకూలతను మెరుగుపరచడం వంటి ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉంటాయి.[118]

అనేక రకాల వ్యసనపరుడైన మందులు బహుమతి-సంబంధిత డోపమైన్ కార్యకలాపాలలో పెరుగుదలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.[110] నికోటిన్, కోకైన్ మరియు మెథాంఫేటమిన్ వంటి స్టిమ్యులెంట్స్ డోపమైన్ స్థాయిలను పెంచుతాయి, ఇవి వ్యసనానికి ప్రధాన కారణమని కనిపిస్తున్నాయి. ఓపియాయిడ్ హెరాయిన్ వంటి ఇతర వ్యసనపరుడైన మందుల కోసం, బహుమతి వ్యవస్థలో పెరిగిన డోపమైన్ స్థాయిలు వ్యసనంలో చిన్న పాత్ర మాత్రమే పోషించవచ్చు.[119] స్టిమ్యులెంట్లకు బానిసలైన వ్యక్తులు ఉపసంహరణ (withdrawal) ద్వారా వెళ్ళినప్పుడు, వారు ఆల్కహాల్ ఉపసంహరణ లేదా ఓపియేట్ల నుండి ఉపసంహరణతో సంబంధం ఉన్న శారీరక బాధను అనుభవించరు; బదులుగా వారు కోరికను, అంటే చిరాకు, చంచలత్వం మరియు ఇతర ఉత్తేజిత లక్షణాలతో కూడిన మందు కోసం తీవ్రమైన కోరికను అనుభవిస్తారు,[120] ఇది మానసిక ఆధారపడటం ద్వారా సంభవిస్తుంది.

డోపమైన్ వ్యవస్థ వ్యసనం యొక్క అనేక అంశాలలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. ప్రారంభ దశలో, మెదడులోని డోపమైన్ గ్రాహకాల వ్యక్తీకరణను మార్చే జన్యుపరమైన తేడాలు ఒక వ్యక్తి స్టిమ్యులెంట్లను ఆకర్షణీయంగా లేదా వికర్షకంగా భావిస్తారో లేదో అంచనా వేయగలవు.[121] స్టిమ్యులెంట్ల వినియోగం నిమిషాల నుండి గంటల వరకు ఉండే మెదడు డోపమైన్ స్థాయిలలో పెరుగుదలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[110] చివరగా, పునరావృత అధిక-మోతాదు స్టిమ్యులెంట్ వినియోగంతో వచ్చే డోపమైన్ యొక్క దీర్ఘకాలిక పెరుగుదల మెదడులో విస్తృతమైన నిర్మాణ మార్పులను ప్రేరేపిస్తుంది, ఇవి వ్యసనాన్ని వర్ణించే ప్రవర్తనా అసాధారణతలకు బాధ్యత వహిస్తాయి.[122] స్టిమ్యులెంట్ వ్యసనం చికిత్స చాలా కష్టం, ఎందుకంటే వినియోగం ఆగిపోయినా, మానసిక ఉపసంహరణతో వచ్చే కోరిక ఆగదు.[120] కోరిక అంతరించిపోయినట్లు అనిపించినప్పుడు కూడా, స్నేహితులు, స్థానాలు మరియు పరిస్థితులు వంటి మందులతో సంబంధం ఉన్న ఉద్దీపనలను ఎదుర్కొన్నప్పుడు అది తిరిగి రావచ్చు.[120] మెదడులోని అసోసియేషన్ నెట్‌వర్క్‌లు చాలా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.[123]

సైకోసిస్ మరియు యాంటిసైకోటిక్ మందులు

ప్రధాన వ్యాసం: Psychosis

1950ల ప్రారంభంలో మనోవైద్యులు టిపికల్ యాంటిసైకోటిక్స్ (మేజర్ ట్రాంక్విలైజర్లు అని కూడా పిలుస్తారు) అని పిలువబడే ఒక తరగతి మందులు, స్కిజోఫ్రెనియా యొక్క సైకోటిక్ లక్షణాలను తగ్గించడంలో తరచుగా ప్రభావవంతంగా ఉంటాయని కనుగొన్నారు.[124] 1950లలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడిన మొదటి యాంటిసైకోటిక్, క్లోర్‌ప్రోమాజైన్ (థోరాజైన్) ప్రవేశపెట్టడం, తర్వాతి సంవత్సరాల్లో స్కిజోఫ్రెనియా ఉన్న చాలా మంది రోగులను సంస్థల నుండి విడుదల చేయడానికి దారితీసింది.[124] 1970ల నాటికి, ఈ టిపికల్ యాంటిసైకోటిక్స్ D2 గ్రాహకాలపై యాంటగోనిస్టులుగా పనిచేస్తాయని పరిశోధకులు అర్థం చేసుకున్నారు.[124][125] ఈ గ్రహింపు స్కిజోఫ్రెనియా యొక్క డోపమైన్ పరికల్పనకు దారితీసింది, ఇది స్కిజోఫ్రెనియా ప్రధానంగా మెదడు డోపమైన్ వ్యవస్థల హైపర్యాక్టివిటీ వల్ల కలుగుతుందని ప్రతిపాదిస్తుంది.[126] డోపమైన్ పరికల్పన మెథాంఫేటమిన్ వంటి డోపమైన్-పెంచే స్టిమ్యులెంట్ల ద్వారా సైకోటిక్ లక్షణాలు తరచుగా తీవ్రతరం అవుతాయని మరియు ఈ మందులు పెద్ద మొత్తంలో తీసుకుంటే ఆరోగ్యవంతులలో కూడా సైకోసిస్‌ను ఉత్పత్తి చేయగలవని గమనించడం ద్వారా అదనపు మద్దతును పొందింది.[126] తర్వాతి దశాబ్దాలలో తక్కువ తీవ్రమైన దుష్ప్రభావాలు కలిగిన ఇతర అటిపికల్ యాంటిసైకోటిక్స్ అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.[124] ఈ కొత్త మందులలో చాలా వరకు డోపమైన్ గ్రాహకాలపై నేరుగా పనిచేయవు, కానీ పరోక్షంగా డోపమైన్ కార్యకలాపాలలో మార్పులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.[127] ఈ మందులు ఇతర సైకోసిస్‌ల చికిత్సకు కూడా ఉపయోగించబడ్డాయి.[124] యాంటిసైకోటిక్ మందులు చాలా రకాల క్రియాశీల ప్రవర్తనపై విస్తృతంగా అణచివేత ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి మరియు ముఖ్యంగా బహిరంగ సైకోసిస్ యొక్క లక్షణమైన భ్రమ మరియు ఆందోళనకర ప్రవర్తనను తగ్గిస్తాయి.[125]

అయితే, తర్వాతి పరిశీలనలు డోపమైన్ పరికల్పన దాని సరళమైన అసలు రూపంలో కనీసం ప్రజాదరణను కోల్పోయేలా చేశాయి.[126] ఒక విషయం ఏమిటంటే, స్కిజోఫ్రెనియా ఉన్న రోగులు సాధారణంగా మెదడు డోపమైన్ కార్యకలాపాల పెరుగుదలను కొలవదగిన స్థాయిలో చూపరు.[126] అయినప్పటికీ, చాలా మంది మనోవైద్యులు మరియు నాడీ శాస్త్రవేత్తలు స్కిజోఫ్రెనియాలో ఏదో ఒక రకమైన డోపమైన్ వ్యవస్థ పనిచేయకపోవడం (dysfunction) ఉంటుందని నమ్ముతారు.[124] కాలక్రమేణా "డోపమైన్ పరికల్పన" అభివృద్ధి చెందుతున్న కొద్దీ, అది ప్రతిపాదించే పనిచేయకపోవడాలు మరింత సూక్ష్మంగా మరియు సంక్లిష్టంగా మారుతున్నాయి.[124]

సైకోఫార్మకాలజిస్ట్ స్టీఫెన్ ఎం. స్టాల్ 2018 నాటి సమీక్షలో, స్కిజోఫ్రెనియాతో సహా అనేక సైకోసిస్ కేసులలో, డోపమైన్, సెరోటోనిన్ మరియు గ్లుటామేట్ ఆధారిత మూడు పరస్పరం అనుసంధానించబడిన నెట్‌వర్క్‌లు - ఒక్కొక్కటి విడిగా లేదా వివిధ కలయికలలో - వెంట్రల్ స్ట్రైయటమ్లో డోపమైన్ D2 గ్రాహకాల అతిగా ఉత్తేజితం కావడానికి దోహదపడతాయని సూచించారు.[128]

అటెన్షన్ డెఫిసిట్ హైపర్యాక్టివిటీ డిజార్డర్

ప్రధాన వ్యాసం: Attention deficit hyperactivity disorder

మార్చబడిన డోపమైన్ న్యూరోట్రాన్స్‌మిషన్ అటెన్షన్ డెఫిసిట్ హైపర్యాక్టివిటీ డిజార్డర్ (ADHD)లో చిక్కుకుంది, ఇది బలహీనమైన అభిజ్ఞా నియంత్రణతో సంబంధం ఉన్న పరిస్థితి, ఇది క్రమంగా శ్రద్ధను నియంత్రించడం (attentional control), ప్రవర్తనలను నిరోధించడం (inhibitory control), మరియు విషయాలను మరచిపోవడం లేదా వివరాలను కోల్పోవడం (వర్కింగ్ మెమరీ) వంటి సమస్యలకు దారితీస్తుంది.[129] డోపమైన్ గ్రాహకాలు, డోపమైన్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్ మరియు ADHD మధ్య జన్యుపరమైన సంబంధాలు ఉన్నాయి, ఇతర న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ గ్రాహకాలు మరియు ట్రాన్స్‌పోర్టర్లతో సంబంధాలతో పాటు.[130] డోపమైన్ మరియు ADHD మధ్య అత్యంత ముఖ్యమైన సంబంధం ADHD చికిత్సకు ఉపయోగించే మందులను కలిగి ఉంటుంది.[131] ADHD కోసం అత్యంత ప్రభావవంతమైన చికిత్సా ఏజెంట్లలో కొన్ని మిథైల్ఫెనిడేట్ (రిటాలిన్, కాన్సెర్టా) మరియు యాంఫేటమిన్ (ఎవెకియో, అడెరాల్, డెక్సెడ్రిన్) వంటి సైకోస్టిమ్యులెంట్స్, ఇవి మెదడులో డోపమైన్ మరియు నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్ స్థాయిలను పెంచుతాయి.[131] ADHD చికిత్సలో ఈ సైకోస్టిమ్యులెంట్స్ యొక్క క్లినికల్ ప్రభావాలు ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్‌లోని డోపమైన్ మరియు నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్ గ్రాహకాల యొక్క, ప్రత్యేకంగా డోపమైన్ గ్రాహకం D1 మరియు అడ్రినోసెప్టర్ α2 యొక్క పరోక్ష క్రియాశీలత ద్వారా మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తాయి.[129][132][133]

నొప్పి

డోపమైన్ వెన్నెముక, పెరియాక్విడక్టల్ గ్రే, థాలమస్, బేసల్ గాంగ్లియా మరియు సింగులేట్ కార్టెక్స్తో సహా కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థలోని అనేక స్థాయిలలో నొప్పి ప్రాసెసింగ్‌లో పాత్ర పోషిస్తుంది.[134] తగ్గిన డోపమైన్ స్థాయిలు పార్కిన్సన్స్ వ్యాధిలో తరచుగా సంభవించే బాధాకరమైన లక్షణాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.[134] డోపమినెర్జిక్ న్యూరోట్రాన్స్‌మిషన్‌లో అసాధారణతలు బర్నింగ్ మౌత్ సిండ్రోమ్, ఫైబ్రోమైయాల్జియా మరియు రెస్ట్‌లెస్ లెగ్స్ సిండ్రోమ్‌తో సహా అనేక బాధాకరమైన క్లినికల్ పరిస్థితులలో కూడా సంభవిస్తాయి.[134]

వికారం

వికారం మరియు వాంతులు ప్రధానంగా బ్రెయిన్‌స్టెమ్ యొక్క మెడుల్లాలోని ఏరియా పోస్ట్రెమాలో, కీమోరిసెప్టర్ ట్రిగ్గర్ జోన్ అని పిలువబడే ప్రాంతంలో కార్యకలాపాల ద్వారా నిర్ణయించబడతాయి.[135] ఈ ప్రాంతంలో పెద్ద సంఖ్యలో D2 రకం డోపమైన్ గ్రాహకాలు ఉంటాయి.[135] తత్ఫలితంగా, D2 గ్రాహకాలను ఉత్తేజపరిచే మందులు వికారాన్ని కలిగించే అధిక సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి.[135] ఈ సమూహంలో పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి కోసం నిర్వహించబడే కొన్ని మందులు, అలాగే అపోమార్ఫిన్ వంటి ఇతర డోపమైన్ అగోనిస్టులు ఉన్నాయి.[136] కొన్ని సందర్భాల్లో, మెటోక్లోప్రమైడ్ వంటి D2-గ్రాహక యాంటగోనిస్టులు వికారం నిరోధక మందులుగా ఉపయోగపడతాయి.[135]

భయం మరియు ఆందోళన

పాజిట్రాన్ ఎమిషన్ టోమోగ్రఫీ (PET) మరియు ఫంక్షనల్ మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్ (fMRI) ల ద్వారా జరిపిన పరిశోధనలు, డోపమైన్ విడుదల అనేది కండిషన్డ్ భయ ప్రతిస్పందన (conditioned fear response) తీవ్రతపై ఆధారపడి ఉంటుందని మరియు అమిగ్డాలాలో అభ్యాసం వల్ల కలిగే ప్రేరణతో సరళంగా (linearly) అనుసంధానించబడి ఉంటుందని చూపించాయి.[137] డోపమైన్ సాధారణంగా రివార్డ్ లెర్నింగ్‌తో ముడిపడి ఉంటుంది, కానీ ఇది అమిగ్డాలా, వెంట్రోమీడియల్ ప్రీఫ్రంటల్ కార్టెక్స్ మరియు స్ట్రైటమ్ వంటి ఇతర మెదడు ప్రాంతాలతో పరస్పర చర్య చేయడం ద్వారా భయానికి సంబంధించిన జ్ఞాపకాలను ఏర్పరచడంలో, నిల్వ చేయడంలో మరియు నవీకరించడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.[138]

తులనాత్మక జీవశాస్త్రం మరియు పరిణామం

సూక్ష్మజీవులు

ఆర్కియాలో డోపమైన్ ఉన్నట్లు ఎటువంటి నివేదికలు లేవు, కానీ ఇది కొన్ని రకాల బ్యాక్టీరియాలో మరియు టెట్రాహైమెనా (Tetrahymena) అనే ప్రోటోజోవాలో గుర్తించబడింది.[139] బహుశా మరింత ముఖ్యమైన విషయం ఏమిటంటే, జంతువులు డోపమైన్‌ను సంశ్లేషణ చేయడానికి ఉపయోగించే అన్ని ఎంజైమ్‌ల సమజాతాలను (homologs) కలిగి ఉన్న బ్యాక్టీరియా రకాలు ఉన్నాయి.[140] జంతువులు తమ డోపమైన్-సంశ్లేషణ యంత్రాంగాన్ని బ్యాక్టీరియా నుండి పొంది ఉండవచ్చని ప్రతిపాదించబడింది. ఇది పరిణామ క్రమంలో చాలా ఆలస్యంగా జరిగిన క్షితిజ సమాంతర జన్యు బదిలీ (horizontal gene transfer) ద్వారా జరిగి ఉండవచ్చు, బహుశా మైటోకాండ్రియాకు దారితీసిన యూకారియోటిక్ కణాలలోకి బ్యాక్టీరియా యొక్క సహజీవన విలీనం ఫలితంగా ఇది జరిగి ఉండవచ్చు.[140]

జంతువులు

చాలా బహుళకణ జంతువులలో డోపమైన్ ఒక న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది.[141] స్పంజ్లలో డోపమైన్ ఉనికికి సంబంధించి ఒకే ఒక నివేదిక ఉంది, దాని పనితీరు గురించి ఎటువంటి సూచన లేదు;[142] అయితే, నిడారియన్ జెల్లీ ఫిష్, హైడ్రా మరియు కొన్ని కోరల్లతో సహా అనేక ఇతర రేడియల్ సమరూపత కలిగిన జాతుల నాడీ వ్యవస్థలలో డోపమైన్ ఉన్నట్లు నివేదించబడింది.[143] ఇది 500 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం కేంబ్రియన్ కాలంలో నాడీ వ్యవస్థ యొక్క ప్రారంభ ఆవిర్భావంతోనే డోపమైన్ ఒక న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్‌గా ఉద్భవించిందని తెలియజేస్తుంది. డోపమైన్ కశేరుకాలు, ఎకినోడెర్మ్స్, ఆర్థ్రోపోడ్స్, మొలస్క్లు మరియు అనేక రకాల పురుగులలో న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్‌గా పనిచేస్తుంది.[144][145]

పరీక్షించిన ప్రతి రకమైన జంతువులో, డోపమైన్ మోటార్ ప్రవర్తనను మారుస్తుందని గమనించబడింది.[141] మోడల్ ఆర్గానిజం అయిన నెమటోడ్ కేనోరాబ్డిటిస్ ఎలిగాన్స్ (Caenorhabditis elegans)లో, ఇది జంతువుల కదలికను తగ్గిస్తుంది మరియు ఆహార అన్వేషణ కదలికలను పెంచుతుంది; ఫ్లాట్‌వార్మ్లలో ఇది "స్క్రూ వంటి" కదలికలను కలిగిస్తుంది; జలగలలో ఇది ఈతను నిరోధించి పాకడాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. విస్తృత శ్రేణి కశేరుకాలలో, డోపమైన్ ప్రవర్తన మార్పు మరియు ప్రతిస్పందన ఎంపికపై "ప్రేరేపించే" ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది క్షీరదాలలో దాని ప్రభావంతో సమానంగా ఉంటుంది.[141][146]

అన్ని జంతు సమూహాలలో రివార్డ్ లెర్నింగ్‌లో డోపమైన్ పాత్ర పోషిస్తుందని స్థిరంగా చూపబడింది.[141] అన్ని కశేరుకాల మాదిరిగానే – రౌండ్‌వార్మ్స్, ఫ్లాట్‌వార్మ్లు, మొలస్క్లు మరియు సాధారణ పండ్ల ఈగలు వంటి అకశేరుకాలు కూడా డోపమైన్ స్థాయిలలో పెరుగుదల నిరంతరం అనుసరించినట్లయితే ఒక చర్యను పునరావృతం చేయడానికి శిక్షణ పొందగలవు.[141] పండ్ల ఈగలలో, రివార్డ్ లెర్నింగ్ కోసం విభిన్న అంశాలు కీటకాల రివార్డ్ ప్రాసెసింగ్ వ్యవస్థలో మాడ్యులర్ నిర్మాణాన్ని సూచిస్తాయి, ఇది క్షీరదాల వ్యవస్థతో విస్తృతంగా సమాంతరంగా ఉంటుంది.[147] ఉదాహరణకు, డోపమైన్ కోతులలో స్వల్పకాలిక మరియు దీర్ఘకాలిక అభ్యాసాన్ని నియంత్రిస్తుంది;[148] పండ్ల ఈగలలో, వివిధ డోపమైన్ న్యూరాన్ల సమూహాలు స్వల్పకాలిక మరియు దీర్ఘకాలిక జ్ఞాపకాల కోసం రివార్డ్ సంకేతాలను మధ్యవర్తిత్వం చేస్తాయి.[149]

ఆర్థ్రోపోడ్స్ దీనికి మినహాయింపు అని, డోపమైన్ ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపుతుందని చాలా కాలంగా నమ్ముతారు. రివార్డ్ అనేది నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్కు దగ్గరి సంబంధం ఉన్న ఆక్టోపమైన్ అనే న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ ద్వారా మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తుందని భావించారు.[150] అయితే, ఇటీవలి అధ్యయనాలు పండ్ల ఈగలలో రివార్డ్ లెర్నింగ్‌లో డోపమైన్ పాత్ర పోషిస్తుందని చూపించాయి. ఆక్టోపమైన్ యొక్క రివార్డింగ్ ప్రభావం, పరిశోధనలో ఇంతకు ముందు యాక్సెస్ చేయని డోపమినెర్జిక్ న్యూరాన్ల సమితిని ఉత్తేజపరచడం వల్ల కలుగుతుందని కూడా కనుగొనబడింది.[150] డోపమైన్ సెఫలోపాడ్ ఇంక్ (cephalopod ink)లో కూడా కనిపిస్తుంది.[151]

మొక్కలు

అరటిపండ్లతో సహా అనేక ఆహార మొక్కలు వివిధ స్థాయిలలో డోపమైన్‌ను సంశ్లేషణ చేస్తాయి.[152] అరటిపండ్లలో అత్యధిక సాంద్రతలు గమనించబడ్డాయి—ఎరుపు అరటి మరియు పసుపు అరటి పండ్ల గుజ్జులో బరువు ప్రకారం 40 నుండి 50 పార్ట్స్ పర్ మిలియన్ (ppm) స్థాయిలో డోపమైన్ ఉంటుంది.[152] బంగాళదుంపలు, అవకాడోలు, బ్రోకలీ మరియు బ్రస్సెల్స్ మొలకలలో కూడా 1 ppm లేదా అంతకంటే ఎక్కువ స్థాయిలో డోపమైన్ ఉండవచ్చు; నారింజ, టమోటాలు, పాలకూర, బీన్స్ మరియు ఇతర మొక్కలలో 1 ppm కంటే తక్కువ కొలవదగిన సాంద్రతలు ఉంటాయి.[152] మొక్కలలోని డోపమైన్ జంతువులు ఉపయోగించే జీవరసాయన యంత్రాంగాల మాదిరిగానే టైరోసిన్ అనే అమైనో ఆమ్లం నుండి సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది.[152] ఇది వివిధ మార్గాల్లో జీవక్రియ చెందగలదు, దీని ద్వారా మెలనిన్ మరియు వివిధ రకాల ఆల్కలాయిడ్స్ ఉపఉత్పత్తులుగా ఏర్పడతాయి.[152] మొక్కల కాటెకోలమైన్ల విధులు స్పష్టంగా నిర్ధారించబడలేదు, కానీ బ్యాక్టీరియా ఇన్ఫెక్షన్ వంటి ఒత్తిడి కారకాలకు ప్రతిస్పందనలో ఇవి పాత్ర పోషిస్తాయని, కొన్ని పరిస్థితులలో పెరుగుదలను ప్రోత్సహించే కారకాలుగా పనిచేస్తాయని మరియు చక్కెరలు జీవక్రియ చెందే విధానాన్ని మారుస్తాయని ఆధారాలు ఉన్నాయి. ఈ చర్యలను మధ్యవర్తిత్వం చేసే గ్రాహకాలు ఇంకా గుర్తించబడలేదు, అలాగే అవి ఉత్తేజపరిచే కణ అంతర్గత యంత్రాంగాలు కూడా గుర్తించబడలేదు.[152]

ఆహారంలో తీసుకునే డోపమైన్ మెదడుపై పనిచేయదు, ఎందుకంటే ఇది రక్త-మెదడు అవరోధాన్ని (blood–brain barrier) దాటలేదు.[21] అయితే, డోపమైన్ యొక్క జీవక్రియ పూర్వగామి అయిన L-DOPAను కలిగి ఉన్న అనేక మొక్కలు కూడా ఉన్నాయి.[153] అత్యధిక సాంద్రతలు ముకునా (Mucuna) జాతికి చెందిన మొక్కల ఆకులు మరియు బీన్ కాయలలో కనిపిస్తాయి, ముఖ్యంగా ముకునా ప్రూరియన్స్ (వెల్వెట్ బీన్స్)లో, వీటిని L-DOPA ఔషధ వనరుగా ఉపయోగిస్తారు.[154] గణనీయమైన మొత్తంలో L-DOPAను కలిగి ఉన్న మరొక మొక్క విసియా ఫాబా (Vicia faba), ఇది ఫావా బీన్స్‌ను (దీనిని "బ్రాడ్ బీన్స్" అని కూడా పిలుస్తారు) ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అయితే, బీన్స్‌లో L-DOPA స్థాయి, కాయల పొట్టు మరియు మొక్కలోని ఇతర భాగాల కంటే చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.[155] కాసియా (Cassia) మరియు బౌహినియా (Bauhinia) చెట్ల విత్తనాలు కూడా గణనీయమైన మొత్తంలో L-DOPAను కలిగి ఉంటాయి.[153]

సముద్ర ఆకుపచ్చ శైవలాల జాతి అయిన అల్వారియా అబ్స్క్యూరా (Ulvaria obscura)లో, కొన్ని ఆల్గల్ బ్లూమ్స్లో ప్రధాన భాగమైన డోపమైన్ చాలా ఎక్కువ సాంద్రతలలో ఉంటుంది, ఇది పొడి బరువులో 4.4%గా అంచనా వేయబడింది. ఈ డోపమైన్ శాకాహారుల నుండి రక్షణగా పనిచేస్తుందని, నత్తలు మరియు ఐసోపోడ్స్ ద్వారా వినియోగాన్ని తగ్గిస్తుందని ఆధారాలు ఉన్నాయి.[156]

మెలనిన్‌కు పూర్వగామిగా

dopamine-melanin

మెలనిన్లు అనేవి అనేక రకాల జీవులలో కనిపించే ముదురు రంగు పదార్థాల కుటుంబం.[157] రసాయనికంగా ఇవి డోపమైన్‌కు దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటాయి, మరియు డోపమైన్-మెలనిన్ అని పిలువబడే ఒక రకమైన మెలనిన్ ఉంది, దీనిని టైరోసినేస్ ఎంజైమ్ ద్వారా డోపమైన్ ఆక్సీకరణం చెందడం ద్వారా సంశ్లేషణ చేయవచ్చు.[157] మానవ చర్మానికి రంగునిచ్చే మెలనిన్ ఈ రకానికి చెందినది కాదు: ఇది డోపమైన్ కాకుండా L-DOPAను పూర్వగామిగా ఉపయోగించే మార్గం ద్వారా సంశ్లేషణ చేయబడుతుంది.[157] అయితే, మెదడులోని సబ్‌స్టాంటియా నైగ్రాకు ముదురు రంగును ఇచ్చే న్యూరోమెలనిన్ కనీసం కొంతవరకు డోపమైన్-మెలనిన్ అని చెప్పడానికి గణనీయమైన ఆధారాలు ఉన్నాయి.[158]

డోపమైన్ నుండి ఉద్భవించిన మెలనిన్ కనీసం కొన్ని ఇతర జీవ వ్యవస్థలలో కూడా కనిపిస్తుంది. మొక్కలలోని కొంత డోపమైన్ డోపమైన్-మెలనిన్‌కు పూర్వగామిగా ఉపయోగించబడే అవకాశం ఉంది.[159] సీతాకోకచిలుక రెక్కలపై కనిపించే సంక్లిష్ట నమూనాలు, అలాగే కీటకాల లార్వాల శరీరాలపై నలుపు-తెలుపు చారలు కూడా డోపమైన్-మెలనిన్ యొక్క ప్రాదేశికంగా నిర్మాణాత్మక సంచితాల వల్ల ఏర్పడతాయని భావిస్తారు.[160]

చరిత్ర మరియు అభివృద్ధి

ప్రధాన వ్యాసం: History of catecholamine research

డోపమైన్ మొదటిసారిగా 1910లో లండన్‌లోని వెల్‌కమ్ లాబొరేటరీస్‌లో జార్జ్ బార్గర్ మరియు జేమ్స్ ఎవెన్స్ చేత సంశ్లేషణ చేయబడింది[161] మరియు 1957లో కాథరిన్ మోంటాగు చేత మానవ మెదడులో మొదటిసారిగా గుర్తించబడింది. దీనికి డోపమైన్ అని పేరు పెట్టారు, ఎందుకంటే ఇది ఒక మోనోఅమైన్, దీని పూర్వగామి బార్గర్-ఎవెన్స్ సంశ్లేషణలో 3,4-dihydroxyphenylalanine (లెవోడోపా లేదా L-DOPA). డోపమైన్ యొక్క న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ పనితీరును 1958లో స్వీడన్ నేషనల్ హార్ట్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ యొక్క కెమికల్ ఫార్మకాలజీ లాబొరేటరీలో ఆర్విడ్ కార్ల్‌సన్ మరియు నిల్స్-ఏక్ హిల్లార్ప గుర్తించారు.[162] డోపమైన్ అనేది కేవలం నోర్‌పైన్‌ఫ్రైన్ (నార్‌అడ్రినలిన్) మరియు ఎపినెఫ్రిన్ (అడ్రినలిన్) యొక్క పూర్వగామి మాత్రమే కాకుండా, అది స్వయంగా ఒక న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ అని చూపినందుకు కార్ల్‌సన్‌కు 2000 సంవత్సరపు ఫిజియాలజీ లేదా మెడిసిన్‌లో నోబెల్ బహుమతి లభించింది.[163]

పాలిడోపమైన్

మస్సెల్స్ (mussels)లో ఉండే అంటుకునే పాలిఫెనోలిక్ ప్రోటీన్ల ద్వారా ప్రేరేపించబడిన పరిశోధన, 2007లో ఒక ఆవిష్కరణకు దారితీసింది: స్వల్ప క్షార pH వద్ద డోపమైన్ ద్రావణంలో ఉంచిన అనేక రకాల పదార్థాలు, పాలిమరైజ్డ్ డోపమైన్ పొరతో పూత పూయబడతాయి, దీనిని తరచుగా పాలిడోపమైన్ అని పిలుస్తారు.[164][165] ఈ పాలిమరైజ్డ్ డోపమైన్ ఒక స్వచ్ఛంద ఆక్సీకరణ చర్య ద్వారా ఏర్పడుతుంది మరియు ఇది అధికారికంగా ఒక రకమైన మెలనిన్.[166] అంతేకాకుండా, డోపమైన్ స్వయం-పాలిమరైజేషన్‌ను పెప్టైడ్-ఆధారిత జెల్స్ యొక్క యాంత్రిక లక్షణాలను మాడ్యులేట్ చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు.[167] పాలిడోపమైన్ సంశ్లేషణ సాధారణంగా నీటిలో బేస్‌గా ట్రిస్ (Tris)తో డోపమైన్ హైడ్రోక్లోరైడ్ చర్యను కలిగి ఉంటుంది. పాలిడోపమైన్ నిర్మాణం తెలియదు.[165]

పాలిడోపమైన్ పూతలు నానోపార్టికల్స్ నుండి పెద్ద ఉపరితలాల వరకు పరిమాణంలో ఉండే వస్తువులపై ఏర్పడతాయి.[166] పాలిడోపమైన్ పొరలు అత్యంత ఉపయోగకరంగా ఉండే రసాయన లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి మరియు అనేక అధ్యయనాలు వాటి సాధ్యమైన అనువర్తనాలను పరిశీలించాయి.[166] సరళమైన స్థాయిలో, వీటిని కాంతి వల్ల కలిగే నష్టం నుండి రక్షణ కోసం లేదా డ్రగ్ డెలివరీ కోసం క్యాప్సూల్స్ ఏర్పరచడానికి ఉపయోగించవచ్చు.[166] మరింత అధునాతన స్థాయిలో, వాటి అంటుకునే లక్షణాలు వాటిని బయోసెన్సార్ల కోసం లేదా ఇతర జీవక్రియ చురుకైన మాక్రోమోలిక్యూల్స్ కోసం సబ్‌స్ట్రేట్‌లుగా ఉపయోగపడేలా చేస్తాయి.[166]

ఇవి కూడా చూడండి

సూచనలు

  1. ↑ (April 2007). "The debate over dopamine's role in reward: the case for incentive salience". Psychopharmacology. 191 (3) 391–431. doi:10.1007/s00213-006-0578-x.
  2. ↑ 2.0 2.1 (January 2020). "Dopamine and Addiction". Annual Review of Psychology. 71 (1) 79–106. doi:10.1146/annurev-psych-010418-103337.
  3. ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 (2009). "Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience". 147–48, 366–67, 375–76. McGraw-Hill Medical. ISBN 978-0-07-148127-4.
  4. ↑ (October 2013). "Parceling human accumbens into putative core and shell dissociates encoding of values for reward and pain". The Journal of Neuroscience. 33 (41) 16383–93. doi:10.1523/JNEUROSCI.1731-13.2013.
  5. ↑ 5.0 5.1 (January 2015). "A role for phasic dopamine release within the nucleus accumbens in encoding aversion: a review of the neurochemical literature". ACS Chemical Neuroscience. 6 (1) 16–26. doi:10.1021/cn500255p.
  6. ↑ (June 2012). "Prefrontal/accumbal catecholamine system processes high motivational salience". Front. Behav. Neurosci.. 6 31. doi:10.3389/fnbeh.2012.00031.
  7. ↑ (June 2025). "Levodopa treatment: impacts and mechanisms throughout Parkinson's disease progression". Journal of Neural Transmission. 132 (6) 743–779. doi:10.1007/s00702-025-02893-4.
  8. ↑ (2008). "The myth of the chemical cure. A critique of psychiatric drug treatment". Palgrave MacMillan. ISBN 978-0-230-57432-8.
  9. ↑ (September 2009). "Evaluating dopamine reward pathway in ADHD: clinical implications". JAMA. 302 (10) 1084–91. doi:10.1001/jama.2009.1308.
  10. ↑ Dopamine infusion.
  11. ↑ 11.0 11.1 Shock and Hypotension in the Newborn Medication: Alpha/Beta Adrenergic Agonists, Vasodilators, Inotropic agents, Volume Expanders, Antibiotics, Other. emedicine.medscape.com.
  12. ↑ Dopamine. PubChem.
  13. ↑ Catecholamine. Britannica.
  14. ↑ Phenylethylamine. ChemicalLand21.com.
  15. ↑ 15.0 15.1 15.2 15.3 15.4 15.5 (1982). "Dopamine Hydrochloride". Analytical Profiles of Drug Substances. 11 257–72. ISBN 978-0122608117. doi:10.1016/S0099-5428(08)60266-X.
  16. ↑ Specification Sheet. www.sigmaaldrich.com.
  17. ↑ 17.0 17.1 17.2 17.3 17.4 17.5 (2009). "The Dopamine Receptors". 1–22. Springer. ISBN 978-1-60327-333-6.
  18. ↑ (July 2016). EC 1.14.16.2 – Tyrosine 3-monooxygenase (Homo sapiens). BRENDA.
    Reaction diagram
  19. ↑ (July 2016). EC 4.1.1.28 – Aromatic-L-amino-acid decarboxylase (Homo sapiens). BRENDA.
    Reaction diagram
  20. ↑ 20.00 20.01 20.02 20.03 20.04 20.05 20.06 20.07 20.08 20.09 (2013). "Biochemistry of Biogenic Amines". 1–35. Springer. ISBN 978-1-4684-3171-1.
  21. ↑ 21.00 21.01 21.02 21.03 21.04 21.05 21.06 21.07 21.08 21.09 21.10 (2006). Parkinson's Disease. 59–100. Royal College of Physicians. ISBN 978-1-86016-283-1.
  22. ↑ 22.00 22.01 22.02 22.03 22.04 22.05 22.06 22.07 22.08 22.09 22.10 (September 2004). "Catecholamine metabolism: a contemporary view with implications for physiology and medicine". Pharmacological Reviews. 56 (3) 331–49. doi:10.1124/pr.56.3.1.
  23. ↑ (December 2018). Parkinson's Disease: Pathogenesis and Clinical Aspects [Internet.]. Codon Publications.
  24. ↑ (1992). "Homovanillic acid measurement in clinical research: a review of methodology". Schizophrenia Bulletin. 18 (1) 123–48. doi:10.1093/schbul/18.1.123.
  25. ↑ (1995). "Assessment of the central dopaminergic index of plasma HVA in schizophrenia". Schizophrenia Bulletin. 21 (1) 53–66. doi:10.1093/schbul/21.1.53.
  26. ↑ (February 2000). "Intraneuronal dopamine-quinone synthesis: a review". Neurotoxicity Research. 1 (3) 181–95. doi:10.1007/BF03033289.
  27. ↑ (June 2008). Dopaminergic neuron-specific oxidative stress caused by dopamine itself. Acta Medica Okayama. 62 (3) 141–50. doi:10.18926/AMO/30942.
  28. ↑ 28.0 28.1 Dopamine: Biological activity. IUPHAR/BPS guide to pharmacology.
  29. ↑ 29.0 29.1 29.2 29.3 29.4 (February 2016). ""TAARgeting Addiction" – The Alamo Bears Witness to Another Revolution: An Overview of the Plenary Symposium of the 2015 Behavior, Biology and Chemistry Conference". Drug and Alcohol Dependence. 159 9–16. doi:10.1016/j.drugalcdep.2015.11.014.
  30. ↑ 30.0 30.1 30.2 30.3 (2009). "The Dopamine Receptors". 137–74. Springer. ISBN 978-1-60327-333-6.
  31. ↑ 31.0 31.1 (February 2004). "The vesicular amine transporter family (SLC18): amine/proton antiporters required for vesicular accumulation and regulated exocytotic secretion of monoamines and acetylcholine". Pflügers Archiv. 447 (5) 636–40. doi:10.1007/s00424-003-1100-5.
  32. ↑ (February 2006). "Targeting exocytosis: ins and outs of the modulation of quantal dopamine release". CNS & Neurological Disorders Drug Targets. 5 (1) 57–77. doi:10.2174/187152706784111597.
  33. ↑ 33.0 33.1 (January 2011). "The emerging role of trace amine-associated receptor 1 in the functional regulation of monoamine transporters and dopaminergic activity". Journal of Neurochemistry. 116 (2) 164–76. doi:10.1111/j.1471-4159.2010.07109.x.
  34. ↑ 34.0 34.1 (March 2011). "The physiology, signaling, and pharmacology of dopamine receptors". Pharmacological Reviews. 63 (1) 182–217. doi:10.1124/pr.110.002642.
  35. ↑ (January 2003). "Plasma membrane monoamine transporters: structure, regulation and function". Nature Reviews. Neuroscience. 4 (1) 13–25. doi:10.1038/nrn1008.
  36. ↑ 36.0 36.1 36.2 36.3 (December 2011). "Dopamine release in the basal ganglia". Neuroscience. 198 112–37. doi:10.1016/j.neuroscience.2011.08.066.
  37. ↑ 37.0 37.1 37.2 37.3 37.4 (March 2026). "Monoaminylation in Human Health and Disease: State of the Field, Challenges, and Emerging Directions". Advanced Science. 13 (16). doi:10.1002/advs.202520653.
  38. ↑ 38.0 38.1 38.2 (September 2022). "Histone H3 dopaminylation in ventral tegmental area underlies heroin-induced transcriptional and behavioral plasticity in male rats". Neuropsychopharmacology. 47 (10) 1776–1783. doi:10.1038/s41386-022-01279-4.
  39. ↑ 39.0 39.1 (June 2023). "Histone H3 dopaminylation in nucleus accumbens, but not medial prefrontal cortex, contributes to cocaine-seeking following prolonged abstinence". Molecular and Cellular Neurosciences. 125. doi:10.1016/j.mcn.2023.103824.
  40. ↑ 40.0 40.1 (July 2023). "Early-life stressful social experience (SSE) alters ultrasound vocalizations and impairs novel odor preference: Influence of histone dopaminylation". Neuroscience Letters. 809. doi:10.1016/j.neulet.2023.137304.
  41. ↑ (December 2011). "Protein transamidation by transglutaminase 2 in cells: a disputed Ca2+-dependent action of a multifunctional protein". The FEBS Journal. 278 (24) 4717–4739. doi:10.1111/j.1742-4658.2011.08345.x.
  42. ↑ 42.0 42.1 (December 2011). "Protein transamidation by transglutaminase 2 in cells: a disputed Ca2+-dependent action of a multifunctional protein". The FEBS Journal. 278 (24) 4717–4739. doi:10.1111/j.1742-4658.2011.08345.x.
  43. ↑ 43.0 43.1 43.2 43.3 (April 2020). "Dopaminylation of histone H3 in ventral tegmental area regulates cocaine seeking". Science. 368 (6487) 197–201. doi:10.1126/science.aaw8806.
  44. ↑ (January 2025). "Bidirectional histone monoaminylation dynamics regulate neural rhythmicity". Nature. 637 (8047) 974–982. doi:10.1038/s41586-024-08371-3.
  45. ↑ (June 2023). "Histone H3 dopaminylation in nucleus accumbens, but not medial prefrontal cortex, contributes to cocaine-seeking following prolonged abstinence". Molecular and Cellular Neurosciences. 125. doi:10.1016/j.mcn.2023.103824.
  46. ↑ (2007). "Multiple dopamine functions at different time courses". Annual Review of Neuroscience. 30 259–88. doi:10.1146/annurev.neuro.28.061604.135722.
  47. ↑ 47.0 47.1 47.2 47.3 47.4 47.5 47.6 47.7 (May 2007). "Dopamine neuron systems in the brain: an update". Trends in Neurosciences. 30 (5) 194–202. doi:10.1016/j.tins.2007.03.006.
  48. ↑ 48.0 48.1 (1964). "Evidence for the existence of monoamine-containing neurons in the central nervous system. I. Demonstration of monoamines in the cell bodies of brain stem neurons". Acta Physiologica Scandinavica. Supplementum. 232 (Suppl) 1–55.
  49. ↑ 49.0 49.1 49.2 49.3 (2009). "Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience". 147–48, 154–57. McGraw-Hill Medical. ISBN 978-0-07-148127-4.
  50. ↑ (September 2004). "Clinical differentiation of parkinsonian syndromes: prognostic and therapeutic relevance". The American Journal of Medicine. 117 (6) 412–19. doi:10.1016/j.amjmed.2004.03.032.
  51. ↑ (September 2009). "Dopamine is necessary for cue-dependent fear conditioning". The Journal of Neuroscience. 29 (36) 11089–97. doi:10.1523/JNEUROSCI.1616-09.2009.
  52. ↑ (April 2020). "A VTA to basal amygdala dopamine projection contributes to signal salient somatosensory events during fear learning". The Journal of Neuroscience. 40 (20) JN–RM–1796-19. doi:10.1523/JNEUROSCI.1796-19.2020.
  53. ↑ (November 2018). "Dopamine Neurons Reflect the Uncertainty in Fear Generalization". Neuron. 100 (4) 916–925.e3. doi:10.1016/j.neuron.2018.09.028.
  54. ↑ 54.0 54.1 (June 2006). "Dopamine and the spinal cord in restless legs syndrome: does spinal cord physiology reveal a basis for augmentation?". Sleep Medicine Reviews. 10 (3) 185–96. doi:10.1016/j.smrv.2006.01.004.
  55. ↑ 55.0 55.1 55.2 55.3 55.4 (December 2001). "Dopamine as a prolactin (PRL) inhibitor". Endocrine Reviews. 22 (6) 724–63. doi:10.1210/er.22.6.724.
  56. ↑ 56.0 56.1 56.2 56.3 (January 2004). Dopamine and retinal function. Documenta Ophthalmologica. Advances in Ophthalmology. 108 (1) 17–40. doi:10.1023/B:DOOP.0000019487.88486.0a.
  57. ↑ 57.0 57.1 (2008). "Neuroanatomy (Board Review Series)". 274–81. Wulters Kluwer & Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-7245-7.
  58. ↑ 58.0 58.1 58.2 58.3 58.4 58.5 (September 2010). What do the basal ganglia do? A modeling perspective. Biological Cybernetics. 103 (3) 237–53. doi:10.1007/s00422-010-0401-y.
  59. ↑ 59.0 59.1 59.2 59.3 (January 2015). The nucleus accumbens: an interface between cognition, emotion, and action. Annual Review of Psychology. 66 25–52. doi:10.1146/annurev-psych-010213-115159.
  60. ↑ 60.0 60.1 (2015). "Hierarchical control of goal-directed action in the cortical–basal ganglia network". Current Opinion in Behavioral Sciences. 5 1–7. doi:10.1016/j.cobeha.2015.06.001.
  61. ↑ 61.0 61.1 61.2 (April 2008). Parkinson's disease: clinical features and diagnosis. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry. 79 (4) 368–76. doi:10.1136/jnnp.2007.131045.
  62. ↑ (April 2008). The neuropharmacology of impulsive behaviour. Trends in Pharmacological Sciences. 29 (4) 192–99. doi:10.1016/j.tips.2008.01.002.
  63. ↑ 63.00 63.01 63.02 63.03 63.04 63.05 63.06 63.07 63.08 63.09 63.10 63.11 63.12 (July 2015). "Neuronal Reward and Decision Signals: From Theories to Data". Physiological Reviews. 95 (3) 853–951. doi:10.1152/physrev.00023.2014.
  64. ↑ 64.0 64.1 64.2 (1993). "The neural basis of drug craving: an incentive-sensitization theory of addiction". Brain Research. Brain Research Reviews. 18 (3) 247–91. doi:10.1016/0165-0173(93)90013-p.
  65. ↑ (2012). An evolutionary framework to understand foraging, wanting, and desire: the neuropsychology of the SEEKING system. Neuropsychoanalysis. 14 (1) 5–39. doi:10.1080/15294145.2012.10773683.
  66. ↑ 66.0 66.1 66.2 66.3 66.4 (February 2009). "Dissecting components of reward: 'liking', 'wanting', and learning". Current Opinion in Pharmacology. 9 (1) 65–73. doi:10.1016/j.coph.2008.12.014.
  67. ↑ (March 1996). "A framework for mesencephalic dopamine systems based on predictive Hebbian learning". The Journal of Neuroscience. 16 (5) 1936–47. doi:10.1523/JNEUROSCI.16-05-01936.1996.
  68. ↑ (December 2010). "Dopamine in motivational control: rewarding, aversive, and alerting". Neuron. 68 (5) 815–34. doi:10.1016/j.neuron.2010.11.022.
  69. ↑ (August 2015). "The ins and outs of the striatum: Role in drug addiction". Neuroscience. 301 529–41. doi:10.1016/j.neuroscience.2015.06.033.
  70. ↑ 70.0 70.1 (August 2015). "Differential Dopamine Release Dynamics in the Nucleus Accumbens Core and Shell Reveal Complementary Signals for Error Prediction and Incentive Motivation". The Journal of Neuroscience. 35 (33) 11572–82. doi:10.1523/JNEUROSCI.2344-15.2015.
  71. ↑ (May 2015). "Pleasure systems in the brain". Neuron. 86 (3) 646–64. doi:10.1016/j.neuron.2015.02.018.
  72. ↑ 72.0 72.1 72.2 (1996). "Addictive drugs and brain stimulation reward". Annual Review of Neuroscience. 19 319–40. doi:10.1146/annurev.ne.19.030196.001535.
  73. ↑ (October 2008). "Dopamine and reward: the anhedonia hypothesis 30 years on". Neurotoxicity Research. 14 (2–3) 169–83. doi:10.1007/BF03033808.
  74. ↑ (2007). "Dopamine, learning and reward-seeking behavior". Acta Neurobiol Exp. 67 (4) 481–88. doi:10.55782/ane-2007-1664.
  75. ↑ (November 2007). "Dopamine reward circuitry: two projection systems from the ventral midbrain to the nucleus accumbens-olfactory tubercle complex". Brain Research Reviews. 56 (1) 27–78. doi:10.1016/j.brainresrev.2007.05.004.
  76. ↑ 76.0 76.1 (2019). "Dopamine modulates the reward experiences elicited by music". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 116 (9) 3793–98. doi:10.1073/pnas.1811878116.
  77. ↑ 77.0 77.1 (February 2019). "Musical pleasure and musical emotions". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 116 (9) 3364–66. doi:10.1073/pnas.1900369116.
  78. ↑ (May 1998). "Evidence for striatal dopamine release during a video game". Nature. 393 (6682) 266–268. doi:10.1038/30498.
  79. ↑ (2019). "The Association Between Video Gaming and Psychological Functioning". Frontiers in Psychology. 10. doi:10.3389/fpsyg.2019.01731.
  80. ↑ 80.0 80.1 (January 1998). Dopamine receptors: from structure to function. Physiological Reviews. 78 (1) 189–225. doi:10.1152/physrev.1998.78.1.189.
  81. ↑ 81.0 81.1 (June 2011). "The dopaminergic system in peripheral blood lymphocytes: from physiology to pharmacology and potential applications to neuropsychiatric disorders". Current Neuropharmacology. 9 (2) 278–88. doi:10.2174/157015911795596612.
  82. ↑ 82.0 82.1 (May 2010). "The immunoregulatory role of dopamine: an update". Brain, Behavior, and Immunity. 24 (4) 525–28. doi:10.1016/j.bbi.2009.10.015.
  83. ↑ (February 2003). "Renal dopamine receptors and hypertension". Experimental Biology and Medicine. 228 (2) 134–42. doi:10.1177/153537020322800202.
  84. ↑ (May 2015). "Renal dopaminergic system: Pathophysiological implications and clinical perspectives". World Journal of Nephrology. 4 (2) 196–212. doi:10.5527/wjn.v4.i2.196.
  85. ↑ (September 2001). "Theodore Cooper Lecture: Renal dopamine system: paracrine regulator of sodium homeostasis and blood pressure". Hypertension. 38 (3) 297–302. doi:10.1161/hy0901.096422.
  86. ↑ 86.0 86.1 86.2 86.3 86.4 (December 2010). "Minireview: new roles for peripheral dopamine on metabolic control and tumor growth: let's seek the balance". Endocrinology. 151 (12) 5570–81. doi:10.1210/en.2010-0745.
  87. ↑ (October 2013). WHO Model List of Essential Medicines. World Health Organization.
  88. ↑ (2003). Pharmacology Review Developmentally Regulated Cardiovascular, Renal, and Neuroendocrine Effects of Dopamine. NeoReviews. 4 (10) e283–e288. doi:10.1542/neo.4-10-e283.
  89. ↑ 89.0 89.1 (1989). "Dopamine and dobutamine in pediatric therapy". Pharmacotherapy. 9 (5) 303–14. doi:10.1002/j.1875-9114.1989.tb04142.x.
  90. ↑ 90.0 90.1 90.2 (2009). "Pharmacology for Health Professionals". 192. Elsevier Australia. ISBN 978-0-7295-3929-6.
  91. ↑ (March 2010). Comparison of dopamine and norepinephrine in the treatment of shock. The New England Journal of Medicine. 362 (9) 779–89. doi:10.1056/NEJMoa0907118.
  92. ↑ (2006). "Low-dose dopamine in the intensive care unit". Seminars in Dialysis. 19 (6) 465–71. doi:10.1111/j.1525-139X.2006.00208.x.
  93. ↑ Dopamine. Family Practice Notebook.
  94. ↑ (2013). Clinical Cardiology: Current Practice Guidelines. OUP Oxford. ISBN 978-0-19-150851-6.
  95. ↑ (May 2004). "Synergistic contributions of the functional groups of epinephrine to its affinity and efficacy at the beta2 adrenergic receptor". Molecular Pharmacology. 65 (5) 1181–1190. doi:10.1124/mol.65.5.1181.
  96. ↑ (2004). "Sax's Dangerous Properties of Industrial Materials". 1552. Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-47662-7.
  97. ↑ (2011). "Principles of Pharmacology: The Pathophysiologic Basis of Drug Therapy". 186–206. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-1-4511-1805-6.
  98. ↑ (2009). "Handbook of the neuroscience of aging". Elsevier/Academic Press. ISBN 978-0-12-374898-0.
  99. ↑ (July 2006). "Age-related decline of dopamine synthesis in the living human brain measured by positron emission tomography with L-[beta-11C]DOPA". Life Sciences. 79 (8) 730–36. doi:10.1016/j.lfs.2006.02.017.
  100. ↑ (2000). "Age-related dopamine D2/D3 receptor loss in extrastriatal regions of the human brain". Neurobiology of Aging. 21 (5) 683–68. doi:10.1016/S0197-4580(00)00149-4.
  101. ↑ (September 1998). "Age-dependent decline of dopamine D1 receptors in human brain: a PET study". Synapse. 30 (1) 56–61. doi:<56::AID-SYN7>3.0.CO;2-J 10.1002/(SICI)1098-2396(199809)30:1<56::AID-SYN7>3.0.CO;2-J.
  102. ↑ (December 1984). "Effects of age on dopamine and serotonin receptors measured by positron tomography in the living human brain". Science. 226 (4681) 1393–96. doi:10.1126/science.6334363.
  103. ↑ 103.0 103.1 (1998). "Handbook of the aging brain". Academic Press. ISBN 978-0-12-734610-6.
  104. ↑ (12 March 2015). "The dopamine imbalance hypothesis of fatigue in multiple sclerosis and other neurological disorders". Frontiers in Neurology. 6 52. doi:10.3389/fneur.2015.00052.
  105. ↑ (April 2016). "Multiple sclerosis: Repurposing dopaminergic drugs for MS—the evidence mounts". Nature Reviews. Neurology. 12 (4) 191–92. doi:10.1038/nrneurol.2016.33.
  106. ↑ (2007). "Parkinson's disease and movement disorders". 271–83. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-7881-7.
  107. ↑ 107.0 107.1 (April 2007). "Parkinsonism: a review-of-systems approach to diagnosis". Seminars in Neurology. 27 (2) 113–22. doi:10.1055/s-2007-971174.
  108. ↑ 108.0 108.1 (December 2011). "Natural rewards, neuroplasticity, and non-drug addictions". Neuropharmacology. 61 (7) 1109–22. doi:10.1016/j.neuropharm.2011.03.010.
  109. ↑ (November 2010). "Spectrum of addictions in Parkinson's disease: from dopamine dysregulation syndrome to impulse control disorders". Journal of Neurology. 257 (Suppl 2) S276–83. doi:10.1007/s00415-010-5715-0.
  110. ↑ 110.0 110.1 110.2 110.3 110.4 110.5 110.6 (2010). "Ghodse's Drugs and Addictive Behaviour: A Guide to Treatment". 87–92. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-48567-8.
  111. ↑ (August 2017). "Cocaine Potency at the Dopamine Transporter Tracks Discrete Motivational States During Cocaine Self-Administration". Neuropsychopharmacology. 42 (9) 1893–1904. doi:10.1038/npp.2017.24.
  112. ↑ (2006). "Methylphenidate and its isomers: their role in the treatment of attention-deficit hyperactivity disorder using a transdermal delivery system". CNS Drugs. 20 (9) 713–38. doi:10.2165/00023210-200620090-00002.
  113. ↑ 113.0 113.1 (2009). "Pharmacology and abuse of cocaine, amphetamines, ecstasy and related designer drugs a comprehensive review on their mode of action, treatment of abuse and intoxication". Springer. ISBN 978-90-481-2448-0.
  114. ↑ 114.0 114.1 (December 1999). "Pharmacokinetics and clinical effectiveness of methylphenidate". Clinical Pharmacokinetics. 37 (6) 457–70. doi:10.2165/00003088-199937060-00002.
  115. ↑ (October 2012). "A practical guide to the therapy of narcolepsy and hypersomnia syndromes". Neurotherapeutics. 9 (4) 739–52. doi:10.1007/s13311-012-0150-9.
  116. ↑ (October 2012). "Cocaine intoxication". Critical Care Clinics. 28 (4) 517–26. doi:10.1016/j.ccc.2012.07.003.
  117. ↑ Quillivant XR – methylphenidate hydrochloride suspension, extended release. dailymed.nlm.nih.gov.
  118. ↑ (September 2013). "Long-acting stimulants for treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder: a focus on extended-release formulations and the prodrug lisdexamfetamine dimesylate to address continuing clinical challenges". Attention Deficit and Hyperactivity Disorders. 5 (3) 249–65. doi:10.1007/s12402-013-0106-x.
  119. ↑ (May 2015). The dopamine theory of addiction: 40 years of highs and lows. Nature Reviews. Neuroscience. 16 (5) 305–12. doi:10.1038/nrn3939.
  120. ↑ 120.0 120.1 120.2 (August 2013). "The clinical neurobiology of drug craving". Current Opinion in Neurobiology. 23 (4) 649–54. doi:10.1016/j.conb.2013.05.001.
  121. ↑ (January 2014). "Addiction science: Uncovering neurobiological complexity". Neuropharmacology. 76 (Pt B) 235–49. doi:10.1016/j.neuropharm.2013.05.007.
  122. ↑ (December 2012). "Transcriptional mechanisms of drug addiction". Clinical Psychopharmacology and Neuroscience. 10 (3) 136–43. doi:10.9758/cpn.2012.10.3.136.
  123. ↑ (September 2011). "The organization of the human cerebral cortex estimated by intrinsic functional connectivity". Journal of Neurophysiology. 106 (3) 1125–65. doi:10.1152/jn.00338.2011.
  124. ↑ 124.0 124.1 124.2 124.3 124.4 124.5 124.6 (2004). "The Creation of Psychopharmacology". 37–73. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-01599-9.
  125. ↑ 125.0 125.1 "Goodman and Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics". 417–55. McGraw Hill.
  126. ↑ 126.0 126.1 126.2 126.3 (May 2009). "The dopamine hypothesis of schizophrenia: version III—the final common pathway". Schizophrenia Bulletin. 35 (3) 549–62. doi:10.1093/schbul/sbp006.
  127. ↑ (2006). "Mechanism of action of atypical antipsychotic drugs and the neurobiology of schizophrenia". CNS Drugs. 20 (5) 389–409. doi:10.2165/00023210-200620050-00004.
  128. ↑ (2018). Beyond the dopamine hypothesis of schizophrenia to three neural networks of psychosis: dopamine, serotonin, and glutamate.. CNS Spectr. 23 (3) 187–91. doi:10.1017/S1092852918001013.
  129. ↑ 129.0 129.1 (2009). "Molecular Neuropharmacology: A Foundation for Clinical Neuroscience". 266, 318–23. McGraw-Hill Medical. ISBN 978-0-07-148127-4.
  130. ↑ (June 2012). "Role of dopamine receptors in ADHD: a systematic meta-analysis". Molecular Neurobiology. 45 (3) 605–20. doi:10.1007/s12035-012-8278-5.
  131. ↑ 131.0 131.1 (June 2011). "Psychostimulants as cognitive enhancers: the prefrontal cortex, catecholamines, and attention-deficit/hyperactivity disorder". Biological Psychiatry. 69 (12) e101–11. doi:10.1016/j.biopsych.2010.06.023.
  132. ↑ (June 2015). "The cognition-enhancing effects of psychostimulants involve direct action in the prefrontal cortex". Biological Psychiatry. 77 (11) 940–50. doi:10.1016/j.biopsych.2014.09.013.
  133. ↑ (June 2015). Prescription Stimulants' Effects on Healthy Inhibitory Control, Working Memory, and Episodic Memory: A Meta-analysis. Journal of Cognitive Neuroscience. 27 (6) 1069–89. doi:10.1162/jocn_a_00776.
  134. ↑ 134.0 134.1 134.2 (May 2008). "Role of central dopamine in pain and analgesia". Expert Review of Neurotherapeutics. 8 (5) 781–97. doi:10.1586/14737175.8.5.781.
  135. ↑ 135.0 135.1 135.2 135.3 (March 2004). Practical selection of antiemetics. American Family Physician. 69 (5) 1169–74.
  136. ↑ (2014). "Pharmacological treatment of Parkinson disease: a review". JAMA. 311 (16) 1670–83. doi:10.1001/jama.2014.3654.
  137. ↑ (March 2022). "Dopamine and fear memory formation in the human amygdala". Molecular Psychiatry. 27 (3) 1704–1711. doi:10.1038/s41380-021-01400-x.
  138. ↑ (March 2024). "65 years of research on dopamine's role in classical fear conditioning and extinction: A systematic review". The European Journal of Neuroscience. 59 (6) 1099–1140. doi:10.1111/ejn.16157.
  139. ↑ (2010). "Microbial Endocrinology". 17–52. Springer. ISBN 978-1-4419-5576-0.
  140. ↑ 140.0 140.1 (July 2004). "Evolution of cell-cell signaling in animals: did late horizontal gene transfer from bacteria have a role?". Trends in Genetics. 20 (7) 292–99. doi:10.1016/j.tig.2004.05.007.
  141. ↑ 141.0 141.1 141.2 141.3 141.4 (2010). "The roles of dopamine and related compounds in reward-seeking behavior across animal phyla". Frontiers in Behavioral Neuroscience. 4 163. doi:10.3389/fnbeh.2010.00163.
  142. ↑ (2004). "Isolation of Araguspongine M, a new stereoisomer of an Araguspongine/Xestospongin alkaloid, and dopamine from the marine sponge Neopetrosia exigua collected in Palau". Marine Drugs. 2 (4) 154–63. doi:10.3390/md204154.
  143. ↑ (January 2007). Cnidarian chemical neurotransmission, an updated overview. Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology. 146 (1) 9–25. doi:10.1016/j.cbpa.2006.09.008.
  144. ↑ (January 1967). "Occurrence of dopamine and noradrenaline in the nervous tissue of some invertebrate species". British Journal of Pharmacology and Chemotherapy. 29 (1) 63–69. doi:10.1111/j.1476-5381.1967.tb01939.x.
  145. ↑ (August 2007). "Dopamine mediates context-dependent modulation of sensory plasticity in C. elegans". Neuron. 55 (4) 662–76. doi:10.1016/j.neuron.2007.07.023.
  146. ↑ (1 September 1991). "Dopamine transmission in the initiation and expression of drug- and stress-induced sensitization of motor activity". Brain Research. Brain Research Reviews. 16 (3) 223–44. doi:10.1016/0165-0173(91)90007-U.
  147. ↑ (2013). Neural mechanisms of reward in insects. Annual Review of Entomology. 58 (1) 543–62. doi:10.1146/annurev-ento-120811-153631.
  148. ↑ (October 2004). A possible role of midbrain dopamine neurons in short- and long-term adaptation of saccades to position-reward mapping. Journal of Neurophysiology. 92 (4) 2520–29. doi:10.1152/jn.00238.2004.
  149. ↑ (January 2015). "Distinct dopamine neurons mediate reward signals for short- and long-term memories". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 112 (2) 578–83. doi:10.1073/pnas.1421930112.
  150. ↑ 150.0 150.1 (June 2013). "Reinforcement signalling in Drosophila; dopamine does it all after all". Current Opinion in Neurobiology. 23 (3) 324–329. doi:10.1016/j.conb.2013.01.005.
  151. ↑ (August 1994). Quantification of L-Dopa and Dopamine in Squid Ink: Implications for Chemoreception. The Biological Bulletin. 187 (1) 55–63. doi:10.2307/1542165.
  152. ↑ 152.0 152.1 152.2 152.3 152.4 152.5 (2007). "Catecholamines are active compounds in plants". Plant Science. 172 (3) 433–40. doi:10.1016/j.plantsci.2006.10.013.
  153. ↑ 153.0 153.1 (2003). L-DOPA bearing plants. Natural Product Radiance. 2 126–33.
  154. ↑ (1993). "Occurrence of L-DOPA and dopamine in plants and cell cultures of Mucuna pruriens and effects of 2, 4-d and NaCl on these compounds". Plant Cell, Tissue and Organ Culture. 33 (3) 259–64. doi:10.1007/BF02319010.
  155. ↑ (1974). "Distribution of l-dopa and related amino acids in Vicia". Phytochemistry. 13 (1) 167–71. doi:10.1016/S0031-9422(00)91287-1.
  156. ↑ (June 2006). "Dopamine functions as an antiherbivore defense in the temperate green alga Ulvaria obscura". Oecologia. 148 (2) 304–11. doi:10.1007/s00442-006-0378-3.
  157. ↑ 157.0 157.1 157.2 (October 2009). "Current challenges in understanding melanogenesis: bridging chemistry, biological control, morphology, and function". Pigment Cell & Melanoma Research. 22 (5) 563–79. doi:10.1111/j.1755-148X.2009.00610.x.
  158. ↑ (February 2005). "Neuromelanin in human dopamine neurons: comparison with peripheral melanins and relevance to Parkinson's disease". Progress in Neurobiology. 75 (2) 109–24. doi:10.1016/j.pneurobio.2005.02.001.
  159. ↑ (1967). "Melanins from DOPA-containing plants". Phytochemistry. 6 (1) 13–18. doi:10.1016/0031-9422(67)85002-7.
  160. ↑ (June 2002). "The genetics and evo-devo of butterfly wing patterns". Nature Reviews. Genetics. 3 (6) 442–52. doi:10.1038/nrg818.
  161. ↑ (2008). "The history of dopamine and levodopa in the treatment of Parkinson's disease". Movement Disorders. 23 (Suppl 3) S497–508. doi:10.1002/mds.22028.
  162. ↑ (January 2001). "Carlsson and the discovery of dopamine". Trends in Pharmacological Sciences. 22 (1) 46–47. doi:10.1016/S0165-6147(00)01607-2.
  163. ↑ (2003). Better Than Prozac. 21–22, 39–40. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-515130-5.
  164. ↑ (October 2007). "Mussel-inspired surface chemistry for multifunctional coatings". Science. 318 (5849) 426–30. doi:10.1126/science.1147241.
  165. ↑ 165.0 165.1 (2013). "Perspectives on poly(dopamine)". Chemical Science. 4 (10) 3796. doi:10.1039/C3SC51501J.
  166. ↑ 166.0 166.1 166.2 166.3 166.4 (December 2011). Polydopamine—a nature-inspired polymer coating for biomedical science. Nanoscale. 3 (12) 4916–28. doi:10.1039/c1nr10969c.
  167. ↑ (March 2021). "Dopamine Self-Polymerization as a Simple and Powerful Tool to Modulate the Viscoelastic Mechanical Properties of Peptide-Based Gels". Molecules. 26 (5) 1363. doi:10.3390/molecules26051363.

మరింత చదవడానికి

  • (2021). "Dopamine Nation". Headline. ISBN 9781472294128.

బాహ్య లింకులు

  • Dopamine

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Dopamine” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Dopamine ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=డోపమైన్&oldid=4554"