కోబాల్ట్

From LTRC
Revision as of 21:03, 28 September 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Cobalt” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)

కోబాల్ట్ (Cobalt) అనేది ఒక రసాయన మూలకం; దీని చిహ్నం Co మరియు పరమాణు సంఖ్య 27. నికెల్ మాదిరిగానే, కోబాల్ట్ కూడా భూమి యొక్క పొరలలో రసాయనికంగా కలిసిన రూపంలో మాత్రమే లభిస్తుంది, అయితే సహజమైన ఉల్కాపాత ఇనుము (meteoric iron) మిశ్రమాలలో చిన్న నిల్వలు కనిపిస్తాయి. క్షయకరణ స్మెల్టింగ్ (smelting) ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన ఈ స్వేచ్ఛా మూలకం (free element), గట్టిగా, మెరుస్తూ, కొంత పెళుసుగా ఉండే బూడిద రంగు లోహం.

కోబాల్ట్ ఆధారిత నీలి రంగు వర్ణద్రవ్యాలు (కోబాల్ట్ బ్లూ) పురాతన కాలం నుండి ఆభరణాలు మరియు పెయింట్ల కోసం, మరియు గాజుకు ప్రత్యేకమైన నీలిరంగును అందించడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి. ఈ రంగుకు కారణం బిస్మత్ అనే లోహం అని చాలా కాలం పాటు భావించారు. గనుల కార్మికులు కొన్ని నీలి రంగు వర్ణద్రవ్యాన్ని ఇచ్చే ఖనిజాలను కోబోల్డ్ ధాతువు (జర్మన్ భాషలో గోబ్లిన్ ధాతువు) అని పిలిచేవారు. వీటికి ఆ పేరు రావడానికి కారణం, వాటిలో తెలిసిన లోహాలు తక్కువగా ఉండటం మరియు కరిగించినప్పుడు విషపూరితమైన ఆర్సెనిక్ కలిగిన పొగలను విడుదల చేయడం.[1] 1735లో, ఇటువంటి ధాతువులను ఒక కొత్త లోహంగా తగ్గించవచ్చని (పురాతన కాలం తర్వాత కనుగొనబడిన మొదటి లోహం) కనుగొన్నారు, దీనికి చివరికి కోబోల్డ్ పేరు పెట్టారు.

నేడు, కోబాల్ట్ సాధారణంగా రాగి మరియు నికెల్ మైనింగ్ యొక్క ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, కానీ కొన్నిసార్లు కోబాల్టైట్ (CoAsS) వంటి అనేక లోహపు మెరుపు కలిగిన ధాతువుల నుండి కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. డెమోక్రాటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ది కాంగో (DRC) మరియు జాంబియాలోని కాపర్ బెల్ట్ ప్రపంచ కోబాల్ట్ ఉత్పత్తిలో ఎక్కువ భాగాన్ని అందిస్తుంది. నేచురల్ రిసోర్సెస్ కెనడా ప్రకారం 2016లో ప్రపంచ ఉత్పత్తి 116,000 tగా ఉంది, మరియు DRC ఒక్కటే 50% కంటే ఎక్కువ వాటాను కలిగి ఉంది.[2] 2024లో, ఉత్పత్తి 300,000 టన్నులను మించిపోయింది, ఇందులో DRC 80% కంటే ఎక్కువ వాటాను కలిగి ఉంది.[3]

కోబాల్ట్ ప్రధానంగా లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీలు మరియు అయస్కాంత, దుస్తులు-నిరోధక మరియు అధిక-బలం కలిగిన మిశ్రమ లోహాల తయారీలో ఉపయోగించబడుతుంది. కోబాల్ట్ సిలికేట్ మరియు కోబాల్ట్(II) అల్యూమినేట్ (CoAl2O4, కోబాల్ట్ బ్లూ) సమ్మేళనాలు గాజు, సిరామిక్స్, సిరా, పెయింట్లు మరియు వార్నిష్‌లకు ప్రత్యేకమైన ముదురు నీలి రంగును ఇస్తాయి. కోబాల్ట్ ప్రకృతిలో ఒకే ఒక స్థిరమైన ఐసోటోప్, కోబాల్ట్-59గా లభిస్తుంది. కోబాల్ట్-60 వాణిజ్యపరంగా ముఖ్యమైన రేడియో ఐసోటోప్, ఇది రేడియోధార్మిక ట్రేసర్గా మరియు అధిక-శక్తి గామా కిరణాల ఉత్పత్తికి ఉపయోగించబడుతుంది. ముడి చమురును శుద్ధి చేసేటప్పుడు ఉత్ప్రేరకంగా పెట్రోలియం పరిశ్రమలో కూడా కోబాల్ట్ ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది చమురు నుండి సల్ఫర్‌ను తొలగించడానికి ఉపయోగపడుతుంది, ఇది కాలినప్పుడు చాలా కాలుష్య కారకంగా మారుతుంది మరియు ఆమ్ల వర్షంకు కారణమవుతుంది.[4]

కోబాల్ట్ అనేది కోబాలమిన్లు అని పిలువబడే కోఎంజైమ్‌ల సమూహానికి క్రియాశీల కేంద్రం, దీనిని విటమిన్ B12 అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది అన్ని జంతువులకు అవసరమైన విటమిన్. అకర్బన రూపంలో ఉన్న కోబాల్ట్ బ్యాక్టీరియా, పాచి మరియు శిలీంధ్రాలకు కూడా ఒక సూక్ష్మపోషకం.

కోబాల్ట్ అనే పేరు 16వ శతాబ్దపు జర్మన్ వెండి గనుల కార్మికులు ఒక రకమైన ధాతువును ఇబ్బందికరంగా భావించడం నుండి వచ్చింది, దీనికి మూఢనమ్మకంతో ఒక ఆత్మ లేదా గోబ్లిన్ కారణమని భావించేవారు; ఈ ఆత్మను కొందరు కోబోల్డ్ (ఒక గృహ ఆత్మ) అని, మరికొందరు గ్నోమ్ (గని ఆత్మ) అని వర్గీకరించారు.

లక్షణాలు

కోబాల్ట్ 8.9 విశిష్ట గురుత్వం (specific gravity) కలిగిన ఒక ఫెర్రో అయస్కాంత లోహం. దీని క్యూరీ ఉష్ణోగ్రత 1115 C[5] మరియు అయస్కాంత భ్రామకం ప్రతి పరమాణువుకు 1.6–1.7 బోర్ మాగ్నెటాన్లు.[6] కోబాల్ట్ ఇనుములో మూడింట రెండు వంతుల సాపేక్ష పారగమ్యత (relative permeability) కలిగి ఉంటుంది.[7] లోహ కోబాల్ట్ రెండు స్ఫటికాకార నిర్మాణాలుగా ఉంటుంది: hcp మరియు fcc. hcp మరియు fcc నిర్మాణాల మధ్య ఆదర్శ పరివర్తన ఉష్ణోగ్రత 450 C, కానీ ఆచరణలో వాటి మధ్య శక్తి వ్యత్యాసం చాలా తక్కువగా ఉండటం వల్ల రెండింటి యాదృచ్ఛిక అంతర్వృద్ధి సాధారణం.[8][9][10]

కోబాల్ట్ అనేది ఒక బలహీనమైన క్షయకరణ లోహం, ఇది పాసివేటింగ్ ఆక్సైడ్ పొర ద్వారా ఆక్సీకరణ నుండి రక్షించబడుతుంది. ఇది హాలోజన్లు మరియు సల్ఫర్ ద్వారా దాడి చేయబడుతుంది. ఆక్సిజన్లో వేడి చేసినప్పుడు Co3O4 ఏర్పడుతుంది, ఇది 900 C వద్ద ఆక్సిజన్‌ను కోల్పోయి మోనాక్సైడ్ CoOను ఇస్తుంది.[11] ఈ లోహం 520 K వద్ద ఫ్లోరిన్ (F2)తో చర్య జరిపి CoF3ని ఇస్తుంది; క్లోరిన్ (Cl2), బ్రోమిన్ (Br2) మరియు అయోడిన్ (I2)తో సమానమైన బైనరీ హాలైడ్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇది వేడి చేసినప్పుడు కూడా హైడ్రోజన్ వాయువు (H2) లేదా నైట్రోజన్ వాయువు (N2)తో చర్య జరపదు, కానీ బోరాన్, కార్బన్, ఫాస్పరస్, ఆర్సెనిక్ మరియు సల్ఫర్‌తో చర్య జరుపుతుంది. సాధారణ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, ఇది ఖనిజ ఆమ్లాలతో నెమ్మదిగా చర్య జరుపుతుంది, మరియు తేమతో కూడిన గాలితో చాలా నెమ్మదిగా చర్య జరుపుతుంది, కానీ పొడి గాలితో కాదు.[12]

సమ్మేళనాలు

Cobalt compounds

కోబాల్ట్ యొక్క సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితులు +2 మరియు +3, అయినప్పటికీ -3 నుండి +5 వరకు ఆక్సీకరణ స్థితులు కలిగిన సమ్మేళనాలు కూడా ఉన్నాయి. సాధారణ సమ్మేళనాల కోసం ఒక సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి +2 (కోబాల్ట్(II)). ఈ లవణాలు నీటిలో గులాబీ రంగు మెటల్ ఆక్వో కాంప్లెక్స్ 2+ని ఏర్పరుస్తాయి. క్లోరైడ్ కలిపినప్పుడు తీవ్రమైన నీలిరంగు 2- ఏర్పడుతుంది.[13] బోరాక్స్ బీడ్ ఫ్లేమ్ టెస్ట్లో, కోబాల్ట్ ఆక్సీకరణ మరియు క్షయకరణ మంటలు రెండింటిలోనూ ముదురు నీలిరంగును చూపుతుంది.[14]

ఆక్సిజన్ మరియు చాల్కోజెన్ సమ్మేళనాలు

కోబాల్ట్ యొక్క అనేక బైనరీ ఆక్సైడ్లు ఉన్నాయి. ఆకుపచ్చ కోబాల్ట్(II) ఆక్సైడ్ (CoO) రాక్‌సాల్ట్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది నీరు మరియు ఆక్సిజన్‌తో సులభంగా ఆక్సీకరణం చెంది గోధుమ రంగు కోబాల్ట్(III) హైడ్రాక్సైడ్ (Co(OH)3)గా మారుతుంది. 600–700 °C ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, CoO నీలిరంగు కోబాల్ట్(II,III) ఆక్సైడ్ (Co3O4)గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది, ఇది స్పినెల్ నిర్మాణం కలిగి ఉంటుంది.[13] నలుపు రంగు కోబాల్ట్(III) ఆక్సైడ్ (Co2O3) కూడా ఉంది.[15] కోబాల్ట్ ఆక్సైడ్లు తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద యాంటీఫెర్రో అయస్కాంత లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి: CoO (నీల్ ఉష్ణోగ్రత 291 K) మరియు Co3O4 (నీల్ ఉష్ణోగ్రత: 40 K), ఇది మాగ్నెటైట్ (Fe3O4)కు సమానంగా ఉంటుంది, +2 మరియు +3 ఆక్సీకరణ స్థితుల మిశ్రమంతో ఉంటుంది.[16] పొటాషియం పెర్కోబాల్టేట్ (K3CoO4) కోబాల్ట్(V) కాంప్లెక్స్‌కు అరుదైన ఉదాహరణ.

కోబాల్ట్ యొక్క ప్రధాన చాల్కోజెన్లు నలుపు రంగు కోబాల్ట్(II) సల్ఫైడ్లు, CoS2 (పైరైట్ నిర్మాణం), Co2S3 (స్పినెల్ నిర్మాణం), మరియు CoS (నికెల్ ఆర్సెనైడ్ నిర్మాణం).[13]

హాలైడ్లు

సీసియం హెక్సాఫ్లోరోకోబాల్టేట్(IV) (Cs2CoF6) లవణం కోబాల్ట్(IV)కు అరుదైన ఉదాహరణ.[11] Co(3+) + e− → Co(2+) చర్య కోసం క్షయకరణ పొటెన్షియల్ +1.92 V, ఇది క్లోరిన్ నుండి క్లోరైడ్ వరకు ఉన్న +1.36 V కంటే ఎక్కువ. పర్యవసానంగా, కోబాల్ట్(III) క్లోరైడ్ స్వయంచాలకంగా కోబాల్ట్(II) క్లోరైడ్ మరియు క్లోరిన్‌గా క్షయకరణం చెందుతుంది. ఫ్లోరిన్ నుండి ఫ్లోరైడ్ వరకు క్షయకరణ పొటెన్షియల్ చాలా ఎక్కువగా (+2.87 V) ఉండటం వల్ల, కోబాల్ట్(III) ఫ్లోరైడ్ కొన్ని సాధారణ స్థిరమైన కోబాల్ట్(III) సమ్మేళనాలలో ఒకటి. కొన్ని ఫ్లోరినేషన్ చర్యలలో ఉపయోగించే కోబాల్ట్(III) ఫ్లోరైడ్ నీటితో తీవ్రంగా చర్య జరుపుతుంది.[11]

కోబాల్ట్(II) యొక్క నాలుగు డైహాలైడ్లు ఉన్నాయి: కోబాల్ట్(II) ఫ్లోరైడ్ (CoF2, గులాబీ రంగు), కోబాల్ట్(II) క్లోరైడ్ (CoCl2, నీలిరంగు), కోబాల్ట్(II) బ్రోమైడ్ (CoBr2, ఆకుపచ్చ), కోబాల్ట్(II) అయోడైడ్ (CoI2, నీలం-నలుపు). ఈ హాలైడ్లు హైడ్రేటెడ్ రూపాల్లో కూడా ఉంటాయి. అన్‌హైడ్రస్ డైక్లోరైడ్ నీలిరంగులో ఉండగా, హైడ్రేట్ ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది.[17] గులాబీ రంగు కాటయాన్ హెక్సాక్వోకోబాల్ట్(II) [Co(H2O)6](2+) నైట్రేట్ మరియు సల్ఫేట్ వంటి అనేక సాధారణ కోబాల్ట్ లవణాలలో కనిపిస్తుంది.

కోఆర్డినేషన్ కాంప్లెక్స్‌లు

అమ్మోనియా మరియు అమైన్‌లతో బంధించబడిన కోబాల్ట్(III) కోసం పెద్ద సంఖ్యలో కాంప్లెక్స్‌లు ఉన్నాయి (వీటిని అమైన్ కాంప్లెక్స్‌లు అంటారు). ఉదాహరణలలో [Co(NH3)6](3+), [Co(NH3)5Cl](2+) (క్లోరోపెంటమైన్ కోబాల్ట్(III)), మరియు cis- మరియు trans-[Co(NH3)4Cl2]+ ఉన్నాయి. సంబంధిత ఇథిలీన్ డైఅమైన్ కాంప్లెక్స్‌లు కూడా బాగా తెలుసు. హాలైడ్లను నైట్రైట్, హైడ్రాక్సైడ్, కార్బోనేట్ మొదలైన వాటితో భర్తీ చేసినప్పుడు అనలాగ్‌లు ఏర్పడతాయి. ఆల్ఫ్రెడ్ వెర్నర్ తన నోబెల్ బహుమతి పొందిన పనిలో ఈ కాంప్లెక్స్‌లపై విస్తృతంగా పనిచేశారు.[18] ఈ కాంప్లెక్స్‌ల దృఢత్వం ట్రిస్(ఇథిలీన్ డైఅమైన్)కోబాల్ట్(III) (3+) యొక్క ఆప్టికల్ రిజల్యూషన్ ద్వారా నిరూపించబడింది.[19]

కోబాల్ట్ యొక్క అసాధారణమైన అధిక ఆక్సీకరణ స్థితి +IVని [B11H11](4-) ఆధారిత లిగాండ్‌ల ద్వారా ముదురు నీలిరంగు స్ఫటికాలలో స్థిరీకరించవచ్చు.[20] ట్రిఫినైల్ ఫాస్ఫైన్ వంటి మృదువైన లిగాండ్‌లు Co(II) మరియు Co(I)తో కాంప్లెక్స్‌లను ఏర్పరుస్తాయి, ఉదాహరణకు బిస్- మరియు ట్రిస్(ట్రిఫినైల్ ఫాస్ఫైన్)కోబాల్ట్(I) క్లోరైడ్, CoCl2(PPh3)2 మరియు CoCl(PPh3)3. ఈ Co(I) మరియు Co(II) కాంప్లెక్స్‌లు క్రింద వివరించిన ఆర్గానోమెటాలిక్ కాంప్లెక్స్‌లకు అనుసంధానాన్ని సూచిస్తాయి.

ఆర్గానోమెటాలిక్ సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Organocobalt chemistry

కోబాల్టోసీన్ అనేది ఫెర్రోసీన్కు నిర్మాణాత్మక అనలాగ్, ఇందులో ఇనుము స్థానంలో కోబాల్ట్ ఉంటుంది. ఫెర్రోసీన్ కంటే కోబాల్టోసీన్ ఆక్సీకరణకు చాలా సున్నితంగా ఉంటుంది.[21] కోబాల్ట్ కార్బొనిల్ (Co2(CO)8) అనేది కార్బొనైలేషన్ మరియు హైడ్రోసిలైలేషన్ చర్యలలో ఒక ఉత్ప్రేరకం.[22] విటమిన్ B12 (క్రింద బుష్ సిక్‌నెస్ చూడండి) ప్రకృతిలో లభించే ఒక ఆర్గానోమెటాలిక్ సమ్మేళనం మరియు లోహ పరమాణువును కలిగి ఉన్న ఏకైక విటమిన్.[23] కోబాల్ట్ యొక్క అసాధారణమైన +4 ఆక్సీకరణ స్థితిలో ఆల్కైల్ కోబాల్ట్ కాంప్లెక్స్‌కు ఒక ఉదాహరణ హోమోలెప్టిక్ కాంప్లెక్స్ టెట్రాకిస్(1-నార్బోర్నైల్)కోబాల్ట్(IV) (Co(1-norb)4), ఇది ఒక పరివర్తన లోహ-ఆల్కైల్ కాంప్లెక్స్, ఇది బీటా-హైడ్రైడ్ ఎలిమినేషన్కు నిరోధకతను కలిగి ఉండటం వల్ల గుర్తించదగినది,[24] ఇది బ్రెడ్ట్ నియమంకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. కోబాల్ట్(III) మరియు కోబాల్ట్(V) కాంప్లెక్స్‌లు - మరియు - కూడా ఉన్నాయి.[25]

ఐసోటోప్‌లు

ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of cobalt

59Co అనేది ఏకైక స్థిరమైన కోబాల్ట్ ఐసోటోప్ మరియు భూమిపై సహజంగా ఉండే ఏకైక ఐసోటోప్. ఇరవై రెండు రేడియో ఐసోటోప్‌లు వర్గీకరించబడ్డాయి: అత్యంత స్థిరమైనది, 60Co, 5.2714 అర్థ-జీవిత కాలం (half-life) కలిగి ఉంది; 57Co 271.81 రోజుల అర్థ-జీవిత కాలం కలిగి ఉంది; 56Co 77.24 రోజుల అర్థ-జీవిత కాలం కలిగి ఉంది; మరియు 58Co 70.84 రోజుల అర్థ-జీవిత కాలం కలిగి ఉంది. కోబాల్ట్ యొక్క ఇతర రేడియోధార్మిక ఐసోటోప్‌లన్నీ 18 గంటల కంటే తక్కువ అర్థ-జీవిత కాలాలను కలిగి ఉన్నాయి, మరియు చాలా సందర్భాలలో 1 సెకను కంటే తక్కువ. ఈ మూలకం 4 మెటా స్టేట్‌లను కూడా కలిగి ఉంది, వీటన్నింటి అర్థ-జీవిత కాలాలు 15 నిమిషాల కంటే తక్కువ.[26]

కోబాల్ట్ యొక్క ఐసోటోప్‌లు 50Co నుండి 78Co వరకు ఉంటాయి. ఏకైక స్థిరమైన ఐసోటోప్ 59Co కంటే తక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన ఐసోటోప్‌ల కోసం ప్రాథమిక క్షయకరణ మోడ్ ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ మరియు అంతకంటే ఎక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన ఐసోటోప్‌లలో క్షయకరణ యొక్క ప్రాథమిక మోడ్ బీటా క్షయకరణం. 59Co కంటే తక్కువ ఉన్న ప్రాథమిక క్షయకరణ ఉత్పత్తులు మూలకం 26 (ఇనుము) ఐసోటోప్‌లు; అంతకంటే ఎక్కువ ఉన్న క్షయకరణ ఉత్పత్తులు మూలకం 28 (నికెల్) ఐసోటోప్‌లు.[26]

59Co కేంద్రకం న్యూక్లియర్ మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఉపయోగించి గుర్తించదగినది[27] మరియు అయస్కాంత న్యూక్లియర్ క్వాడ్రుపోల్ రెసొనెన్స్ భ్రామకాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అన్ని NMR క్రియాశీల కేంద్రకాలలో, 59Co అతిపెద్ద కెమికల్ షిఫ్ట్ పరిధిని కలిగి ఉంటుంది మరియు కెమికల్ షిఫ్ట్‌ను స్పెక్ట్రోకెమికల్ సిరీస్తో అనుసంధానించవచ్చు.[28] రెసొనెన్స్‌లు 20000 ppm పరిధిలో గమనించబడతాయి, సిగ్నల్స్ వెడల్పు 20 kHz వరకు ఉంటుంది. విస్తృతంగా ఉపయోగించే ప్రమాణం పొటాషియం హెక్సాసైయనోకోబాల్టేట్ (0.1M K3Co(CN)6 in D2O), ఇది దాని అధిక సౌష్టవం కారణంగా, చాలా చిన్న లైన్ వెడల్పును కలిగి ఉంటుంది. తక్కువ సౌష్టవం కలిగిన వ్యవస్థలు సిగ్నల్స్‌ను విస్తరించవచ్చు, ఇది ఫ్లూయిడ్ ఫేజ్ NMRలో సిగ్నల్స్‌ను గమనించలేనంతగా చేస్తుంది, కానీ సాలిడ్ స్టేట్ NMRలో ఇప్పటికీ గమనించవచ్చు.

వ్యుత్పత్తి (Etymology)

ఇవి కూడా చూడండి: Gnome#Cobalt ore "కోబాల్ట్" అనే పదం యొక్క మూలం గురించి అనేక విభిన్న కథలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి. ఒక వెర్షన్‌లో కోబాల్ట్ అనే మూలకానికి 16వ శతాబ్దపు జర్మన్ వెండి గనుల కార్మికులు ఇచ్చిన "kobelt" అనే పేరు పెట్టారు, ఇది తినివేసే మరియు విషపూరితమైన వాయువును విడుదల చేసే ఒక రకమైన ఇబ్బందికరమైన ధాతువు.[29][30] అటువంటి ధాతువులను పురాతన కాలం నుండి నీలి రంగు వర్ణద్రవ్యం కోసం ఉపయోగించినప్పటికీ, ఆ సమయంలో జర్మన్లకు ధాతువును లోహంగా కరిగించే సాంకేతికత లేదు (క్రింద History చూడండి).[31]

ఆ సమయంలో అటువంటి కోబెల్ట్ ధాతువు (లాటిన్‌లో కోబాల్టం లేదా కాడ్మియా[32][33])పై అధికారం జార్జియస్ అగ్రికోలా.[29][31] అతను వేరే పనిలో "కోబెల్" (లాటిన్‌లో కోబాలస్ లేదా బహువచనం కోబాలి) అని పిలువబడే గని ఆత్మలపై తరచుగా ఉదహరించబడిన అధికారం.[34][35][36]

అగ్రికోలా ఇలాంటి పేరున్న ధాతువు మరియు ఆత్మ మధ్య సంబంధాన్ని ఏర్పరచలేదు. అయితే, ఒక కారణ సంబంధం (ధాతువుకు "కోబెల్" కారణమని నిందించబడింది) ఒక సమకాలీనుడిచే చేయబడింది,Cite error: Closing </ref> missing for <ref> tagCite error: Closing </ref> missing for <ref> tag[note 1]) కారణమని పేర్కొంది, ఇది "వెండిని దొంగిలించడం మరియు పేలవమైన మైనింగ్ వాతావరణాన్ని (Wetter[37]) మరియు ఇతర ఆరోగ్య ప్రమాదాలను కలిగించే ధాతువును బయటకు తీయడం"కు కూడా బాధ్యత వహిస్తుంది.[30]

గ్రిమ్స్ నిఘంటువు ఎంట్రీలు "కోబెల్" అనే పదాన్ని "కోబోల్డ్"తో సమానం చేశాయి, మరియు దీనిని కేవలం ఒక వేరియంట్ డిమినిటివ్గా జాబితా చేశాయి,Cite error: Closing </ref> missing for <ref> tagCite error: Closing </ref> missing for <ref> tagCite error: Closing </ref> missing for <ref> tag

20వ శతాబ్దపు ప్రారంభ ఆక్స్‌ఫర్డ్ ఇంగ్లీష్ డిక్షనరీ (1వ ఎడిషన్, 1908) గ్రిమ్ యొక్క వ్యుత్పత్తిని సమర్థించింది.[38][39] అయితే, అదే సమయంలో జర్మనీలో, గ్రిమ్ ద్వారా ఆమోదించబడని ప్రత్యామ్నాయ వ్యుత్పత్తి (కోబ్/కోఫ్ "ఇల్లు, గది" + వాల్ట్ "శక్తి, పాలకుడు") మరింత ఒప్పించేదిగా ప్రతిపాదించబడింది.[40][41]

కొంతకాలం తర్వాత, పాల్ క్రెచ్‌మర్ (1928) ఈ "గృహ పాలకుడు" వ్యుత్పత్తి గృహ ఆత్మగా కోబోల్డ్ యొక్క అసలు అర్థాన్ని సమర్థించే సరైనదని, అయితే తరువాత "గని రాక్షసుడు" అనే ఆలోచనను పరిచయం చేస్తూ ఒక అవినీతి జరిగిందని వివరించారు.[42] Etymologisches Wörterbuch (25వ ఎడిషన్, 2012) యొక్క ప్రస్తుత ఎడిషన్ "కోబోల్డ్" కింద రెండోదాన్ని జాబితా చేస్తుంది, గ్రిమ్ యొక్క వ్యుత్పత్తిని కాదు, కానీ ఇప్పటికీ, "కోబాల్ట్" కోసం దాని ఎంట్రీ కింద, కోబాల్ట్ ధాతువు దాని పేరును "ఒక రకమైన గని ఆత్మ/రాక్షసుడు" (daemon metallicus) నుండి పొంది ఉండవచ్చు అని పేర్కొంటూ, ఇది "స్పష్టంగా" కోబోల్డ్ అని పేర్కొంది.[43]

జోసెఫ్ విలియం మెల్లర్ (1935) కూడా కోబాల్ట్ కోబాలస్ (κόβαλος) నుండి ఉద్భవించి ఉండవచ్చని పేర్కొన్నారు, ఇది ఒక పురాతన గ్రీకు స్ప్రిట్, అయితే ఇతర సిద్ధాంతాలు సూచించబడ్డాయి.[44]

ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతాలు

సూచించబడిన అనేక ప్రత్యామ్నాయ వ్యుత్పత్తులు ఉన్నాయి, ఇవి ఆత్మను (కోబెల్ లేదా కోబోల్డ్) అస్సలు కలిగి ఉండకపోవచ్చు. కార్ల్ ముల్లర్-ఫ్రాureత్ కోబెల్ట్ అనేది మైనింగ్‌లో ఉపయోగించే బకెట్ అయిన Kübel నుండి ఉద్భవించిందని ఊహించారు, ఇది అగ్రికోలా ద్వారా తరచుగా పేర్కొనబడింది,[40] అంటే కోబెల్/కోబెల్ (లాటిన్‌లో మాడ్యులస్).[45]

Etymologisches Wörterbuch ద్వారా ఇవ్వబడిన మరొక సిద్ధాంతం ఈ పదాన్ని kōbathium[43] లేదా cobathia (κωβάθια, "ఆర్సెనిక్ సల్ఫైడ్"[46]) నుండి ఉద్భవించింది, ఇది విషపూరితమైన పొగలుగా సంభవిస్తుంది.[31]

స్లావోనిక్ kowalti నుండి ఒక వ్యుత్పత్తి ఇమ్మాన్యుయేల్ మెర్క్ (1902) ద్వారా సూచించబడింది.[47][44]

W. W. స్కీట్ మరియు J. బెరెండెస్ κόβαλοςని "పరాన్నజీవి"గా అర్థం చేసుకున్నారు, అంటే నికెల్కు పరాన్నజీవిగా ఉన్న ధాతువు,[44] కానీ ఈ వివరణ దాని కాలక్రమ దోషం కోసం తప్పుగా పరిగణించబడుతుంది, ఎందుకంటే నికెల్ 1751 వరకు కనుగొనబడలేదు.[48][49]

చరిత్ర

కోబాల్ట్ సమ్మేళనాలు శతాబ్దాలుగా గాజు, గ్లేజ్‌లు, మరియు సిరామిక్స్‌కు గొప్ప నీలి రంగును అందించడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి. కోబాల్ట్ ఈజిప్షియన్ శిల్పకళలో, క్రీస్తుపూర్వం మూడవ సహస్రాబ్దికి చెందిన పర్షియన్ ఆభరణాలలో, 79 ADలో నాశనమైన పాంపే శిథిలాలలో, మరియు చైనాలో, టాంగ్ రాజవంశం (618–907 AD) మరియు మింగ్ రాజవంశం (1368–1644 AD) నాటి వాటిలో కనుగొనబడింది.[50]

కోబాల్ట్ కాంస్య యుగం నుండి గాజుకు రంగు వేయడానికి ఉపయోగించబడింది. ఉలుబురున్ ఓడ ప్రమాదం యొక్క త్రవ్వకాల్లో నీలిరంగు గాజు కడ్డీ లభించింది, ఇది క్రీస్తుపూర్వం 14వ శతాబ్దంలో వేయబడింది.[51][52] ఈజిప్ట్ నుండి వచ్చిన నీలిరంగు గాజు రాగి, ఇనుము లేదా కోబాల్ట్‌తో రంగు వేయబడింది. పురాతన కోబాల్ట్-రంగు గాజు ఈజిప్టు పద్దెనిమిదవ రాజవంశం (1550–1292 BC) నాటిది. ఈజిప్షియన్లు ఈ కోబాల్ట్‌ను ఈజిప్ట్ యొక్క వెస్ట్రన్ ఒయాసిస్‌లలో కనిపించే కోబాల్టిఫెరస్ అలమ్స్ నుండి సేకరించారు.[53]

కోబాల్ట్ అనే పదం యొక్క ఒక సంభావ్య మూలం 16వ శతాబ్దపు జర్మన్ "కోబాల్డ్", ఒక రకమైన ధాతువు. రాగి లేదా వెండి కోసం ఆ ధాతువులను కరిగించడానికి చేసిన మొదటి ప్రయత్నాలు విఫలమయ్యాయి, కేవలం పొడిని (కోబాల్ట్(II) ఆక్సైడ్) మాత్రమే ఇచ్చాయి. కోబాల్ట్ యొక్క ప్రాథమిక ధాతువులలో ఎల్లప్పుడూ ఆర్సెనిక్ ఉండటం వల్ల, ధాతువును కరిగించడం వల్ల ఆర్సెనిక్ అత్యంత విషపూరితమైన మరియు అస్థిరమైన ఆర్సెనిక్ ఆక్సైడ్గా ఆక్సీకరణం చెందింది, ఇది ధాతువు యొక్క అపఖ్యాతిని పెంచింది.[54] పారాసెల్సస్, జార్జియస్ అగ్రికోలా, మరియు బాసిల్ వాలెంటైన్ అందరూ అటువంటి సిలికేట్‌లను "కోబాల్ట్" అని పేర్కొన్నారు.[55]

స్వీడిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జార్జ్ బ్రాండ్ (1694–1768) కోబాల్ట్‌ను కనుగొన్న ఘనతను పొందారు 1735. ఇది బిస్మత్ మరియు ఇతర సాంప్రదాయ లోహాల కంటే భిన్నమైన, అంతకుముందు తెలియని మూలకమని ఆయన నిరూపించారు. బ్రాండ్ దీనిని ఒక కొత్త "సెమీ-మెటల్" (అర్థ-లోహం) అని పిలిచారు,[56][57] మరియు తాను ఏ ఖనిజం నుండి దీనిని సంగ్రహించారో, ఆ ఖనిజం పేరునే దీనికి పెట్టారు.[58] గాజుకు నీలం రంగు రావడానికి కోబాల్ట్ లోహ సమ్మేళనాలే కారణమని ఆయన చూపారు; అంతకుముందు ఈ రంగుకు కోబాల్ట్‌తో పాటు లభించే బిస్మత్ కారణమని భావించేవారు. చరిత్రపూర్వ కాలం తర్వాత కనుగొనబడిన మొదటి లోహం కోబాల్ట్. అంతకుముందు తెలిసిన అన్ని లోహాలకు (ఇనుము, రాగి, వెండి, బంగారం, జింక్, పాదరసం, తగరం, సీసం మరియు బిస్మత్) కనుగొన్న వారి రికార్డులు లేవు.[59]

19వ శతాబ్దంలో, ప్రపంచంలోని కోబాల్ట్ బ్లూ (కోబాల్ట్ సమ్మేళనాలు మరియు అల్యూమినాతో తయారు చేసిన వర్ణద్రవ్యం) మరియు స్మాల్ట్ (కోబాల్ట్ గ్లాస్, దీనిని సిరామిక్స్ మరియు పెయింటింగ్‌లో వర్ణద్రవ్యంగా ఉపయోగిస్తారు) ఉత్పత్తిలో గణనీయమైన భాగం నార్వేలోని బ్లాఫార్వెవర్కెట్ (Blaafarveværket) వద్ద జరిగింది.[60][61] 16వ శతాబ్దంలో స్మాల్ట్ ఉత్పత్తి కోసం మొదటి గనులు నార్వే, స్వీడన్, సాక్సోనీ మరియు హంగేరీలలో ఉన్నాయి. 1864లో న్యూ కాలెడోనియాలో కోబాల్ట్ ఖనిజం కనుగొనబడటంతో, ఐరోపాలో కోబాల్ట్ మైనింగ్ తగ్గింది. 1904లో కెనడాలోని ఒంటారియోలో మరియు 1914లో కాంగోలోని కటంగా ప్రావిన్స్లో అంతకంటే పెద్ద నిక్షేపాలు కనుగొనబడటంతో, మైనింగ్ కార్యకలాపాలు మళ్ళీ మారాయి.[54] 1978లో షాబా సంఘర్షణ ప్రారంభమైనప్పుడు, కటంగా ప్రావిన్స్‌లోని రాగి గనులు ఉత్పత్తిని దాదాపు నిలిపివేశాయి.[62][63] ఈ సంఘర్షణ వల్ల ప్రపంచ కోబాల్ట్ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ప్రభావం ఊహించిన దానికంటే తక్కువగా ఉంది: కోబాల్ట్ ఒక అరుదైన లోహం, వర్ణద్రవ్యం అత్యంత విషపూరితమైనది, మరియు పరిశ్రమ ఇప్పటికే కోబాల్ట్ పదార్థాలను రీసైకిల్ చేయడానికి సమర్థవంతమైన మార్గాలను ఏర్పాటు చేసుకుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో, పరిశ్రమ కోబాల్ట్ లేని ప్రత్యామ్నాయాలకు మారగలిగింది.[62][63]

1938లో, జాన్ లివింగ్‌గూడ్ మరియు గ్లెన్ టి. సీబోర్గ్ రేడియో ఐసోటోప్ కోబాల్ట్-60ని కనుగొన్నారు.[64] 1950లలో కొలంబియా విశ్వవిద్యాలయంలో రేడియోధార్మిక బీటా క్షయంలో పారిటీ ఉల్లంఘనను నిరూపించడానికి ఈ ఐసోటోప్‌ను ప్రసిద్ధంగా ఉపయోగించారు.[65][66]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, అమెరికా సైనిక అవసరాల కోసం (జర్మన్లు చేస్తున్నట్లుగానే) కోబాల్ట్ ఖనిజ సరఫరాకు హామీ ఇవ్వాలని కోరుకుంది మరియు అమెరికాలోనే కోబాల్ట్ కోసం అన్వేషణ చేపట్టింది. జెట్ ఇంజన్లు మరియు గ్యాస్ టర్బైన్లలో ఉపయోగించడం కోసం అధిక స్వచ్ఛత కలిగిన కోబాల్ట్‌కు చాలా డిమాండ్ ఉండేది.[67] ఐడెహోలోని బ్లాక్‌బర్డ్ కాన్యన్ సమీపంలో తగినంత ఖనిజ నిల్వలు కనుగొనబడ్డాయి. కలేరా మైనింగ్ కంపెనీ ఆ ప్రదేశంలో ఉత్పత్తిని ప్రారంభించింది.[68]

21వ శతాబ్దంలో రీఛార్జ్ చేయగల బ్యాటరీలు, సూపర్ అలాయ్‌లు మరియు ఉత్ప్రేరకాలలో ఉపయోగించే పదార్థాలలో కోబాల్ట్ ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మారడంతో దాని డిమాండ్ మరింత వేగవంతమైంది.[67] పునరుత్పాదక ఇంధనంతో నడుస్తున్న మరియు బ్యాటరీలపై ఆధారపడే ప్రపంచంలో కోబాల్ట్ భౌగోళిక రాజకీయ పోటీకి ప్రధాన వస్తువులలో ఒకటిగా మారుతుందని వాదించబడింది, అయితే విస్తరించిన ఉత్పత్తి కోసం ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాల శక్తిని తక్కువ అంచనా వేస్తున్నారని ఈ దృక్పథం విమర్శించబడింది.[69]

లభ్యత

కోబాల్ట్ యొక్క స్థిరమైన ఐసోటోప్ సూపర్నోవాలలో r-ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది.[70] ఇది భూమి యొక్క క్రస్ట్‌లో 0.0029% ఉంటుంది, అక్కడ ఇది తరచుగా నికెల్తో కలిసి ఉంటుంది. రెండూ ఉల్కాపాత ఇనుము యొక్క లక్షణ భాగాలు, అయినప్పటికీ ఉల్కాపాత ఇనుములో నికెల్ కంటే కోబాల్ట్ చాలా తక్కువగా ఉంటుంది. నికెల్ మాదిరిగానే, ఉల్కాపాత ఇనుము అలాయ్‌లలోని కోబాల్ట్ ఆక్సిజన్ మరియు తేమ నుండి బాగా రక్షించబడి, స్వేచ్ఛా (కానీ మిశ్రమ) లోహంగా మిగిలి ఉండవచ్చు.[71] సముద్రంలో కోబాల్ట్ సాధారణంగా క్లోరిన్‌తో చర్య జరుపుతుంది.

కోబాల్ట్ సమ్మేళన రూపంలో రాగి మరియు నికెల్ ఖనిజాలలో కనిపిస్తుంది. ఇది సల్ఫైడిక్ కోబాల్టైట్ (CoAsS), సాఫ్లోరైట్ (CoAs2), గ్లాకోడాట్ (S), మరియు స్కట్టెరుడైట్ (CoAs3) ఖనిజాలలో సల్ఫర్ మరియు ఆర్సెనిక్‌తో కలిసే ప్రధాన లోహ భాగం.[11] కాటిరైట్ ఖనిజం పైరైట్ మాదిరిగానే ఉంటుంది మరియు కటంగా ప్రావిన్స్లోని రాగి నిక్షేపాలలో వేసైట్తో కలిసి కనిపిస్తుంది.[72] ఇది వాతావరణాన్ని చేరుకున్నప్పుడు, వెదరింగ్ (వాతావరణ ప్రభావం) జరుగుతుంది; సల్ఫైడ్ ఖనిజాలు ఆక్సీకరణం చెంది గులాబీ రంగు ఎరిథ్రైట్ ("కోబాల్ట్ గ్లాన్స్": Co3(AsO4)2*8H2O) మరియు స్ఫెరోకోబాల్టైట్ (CoCO3)గా ఏర్పడతాయి.[73][74] చాలా రాళ్ళు, నేలలు, మొక్కలు మరియు జంతువులలో తక్కువ మొత్తంలో కోబాల్ట్ సమ్మేళనాలు కనిపిస్తాయి.[75]

స్వేచ్ఛా కోబాల్ట్ (స్థానిక లోహం) కోలా సూపర్ డీప్ బోర్ హోల్ నుండి వచ్చిన నమూనాలలో మరియు లూనా 24 మిషన్ నుండి వచ్చిన చంద్రుని రాళ్ళలో నివేదించబడింది,[76] ఇది బహుశా ప్రభావాల ఫలితంగా ఉండవచ్చు.[77][78]

కోబాల్ట్ పొగాకు పొగలో కూడా ఒక అంశంగా ఉంటుంది.[79] పొగాకు మొక్క దాని ఆకులలో చుట్టుపక్కల నేల నుండి కోబాల్ట్ వంటి భారీ లోహాలను సులభంగా గ్రహించి నిల్వ చేస్తుంది. ఇవి తర్వాత పొగాకు ధూమపానం సమయంలో పీల్చబడతాయి.[80]

ఉత్పత్తి

కోబాల్ట్ గనుల ఉత్పత్తి (2022) మరియు USGS ప్రకారం టన్నులలో నిల్వలు[81]
దేశం ఉత్పత్తి నిల్వలు
DR Congo 130,000 4,000,000
Indonesia 10,000 600,000
Russia 8,900 250,000
Australia 5,900 1,500,000
Canada 3,900 220,000
Cuba 3,800 500,000
Philippines 3,800 260,000
Madagascar 3,000 100,000
Papua New Guinea 3,000 47,000
Turkey 2,700 36,000
Morocco 2,300 13,000
China 2,200 140,000
United States 800 69,000
ఇతర దేశాలు 5,200 610,000
ప్రపంచ మొత్తం 190,000 8,300,000

ఇవి కూడా చూడండి: Cobalt extraction కోబాల్ట్ యొక్క ప్రధాన ఖనిజాలు కోబాల్టైట్, ఎరిథ్రైట్, గ్లాకోడాట్ మరియు స్కట్టెరుడైట్ (పైన చూడండి), కానీ చాలా కోబాల్ట్ నికెల్ మరియు రాగి మైనింగ్ మరియు స్మెల్టింగ్ (లోహ సంగ్రహణ) యొక్క ఉప-ఉత్పత్తులను తగ్గించడం ద్వారా పొందబడుతుంది.[82][83]

కోబాల్ట్ సాధారణంగా ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది కాబట్టి, కోబాల్ట్ సరఫరా చాలా వరకు ఒక నిర్దిష్ట మార్కెట్‌లో రాగి మరియు నికెల్ మైనింగ్ యొక్క ఆర్థిక సాధ్యతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. 2017లో కోబాల్ట్ డిమాండ్ 6% పెరుగుతుందని అంచనా వేయబడింది.[84]

ప్రాథమిక కోబాల్ట్ నిక్షేపాలు అరుదు, ఉదాహరణకు హైడ్రోథర్మల్ మినరల్ డిపాజిట్లలో సంభవించేవి, ఇవి అల్ట్రామాఫిక్ రాళ్ళతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి, దీనికి మొరాకోలోని బౌ-అజర్ జిల్లా ఒక ఉదాహరణ. ఇటువంటి ప్రదేశాలలో, కోబాల్ట్ ఖనిజాలు ప్రత్యేకంగా తవ్వబడతాయి, అయినప్పటికీ తక్కువ సాంద్రతతో ఉంటాయి, అందువల్ల కోబాల్ట్ వెలికితీత కోసం మరింత డౌన్‌స్ట్రీమ్ ప్రాసెసింగ్ అవసరం.[85][86]

కోబాల్ట్ సాంద్రత మరియు ఉపయోగించిన ఖనిజం యొక్క ఖచ్చితమైన కూర్పుపై ఆధారపడి, రాగి మరియు నికెల్ నుండి కోబాల్ట్‌ను వేరు చేయడానికి అనేక పద్ధతులు ఉన్నాయి. ఒక పద్ధతి ఫ్రాత్ ఫ్లోటేషన్, ఇందులో సర్ఫాక్టెంట్లు ఖనిజ భాగాలకు బంధించబడతాయి, ఇది కోబాల్ట్ ఖనిజాల సమృద్ధికి దారితీస్తుంది. తదుపరి రోస్టింగ్ ఖనిజాలను కోబాల్ట్ సల్ఫేట్గా మారుస్తుంది, మరియు రాగి మరియు ఇనుము ఆక్సైడ్‌గా ఆక్సీకరణం చెందుతాయి. నీటితో లీచింగ్ సల్ఫేట్‌ను ఆర్సెనేట్లతో కలిపి సంగ్రహిస్తుంది. అవశేషాలు సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్తో మరింత లీచ్ చేయబడతాయి, ఇది రాగి సల్ఫేట్ ద్రావణాన్ని ఇస్తుంది. రాగి స్మెల్టింగ్ యొక్క స్లాగ్ నుండి కూడా కోబాల్ట్‌ను లీచ్ చేయవచ్చు.[87]

పైన పేర్కొన్న ప్రక్రియల ఉత్పత్తులు కోబాల్ట్ ఆక్సైడ్ (Co3O4)గా మార్చబడతాయి. ఈ ఆక్సైడ్ అల్యూమినోథెర్మిక్ చర్య ద్వారా లేదా బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్లో కార్బన్‌తో తగ్గించడం ద్వారా లోహంగా మార్చబడుతుంది.[11]

వెలికితీత

ఇవి కూడా చూడండి: Cobalt extraction

యునైటెడ్ స్టేట్స్ జియోలాజికల్ సర్వే ప్రపంచ కోబాల్ట్ నిల్వలను 11,000,000 మెట్రిక్ టన్నులుగా అంచనా వేసింది.[88] డెమోక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో (DRC) ప్రస్తుతం ప్రపంచ కోబాల్ట్‌లో 63% ఉత్పత్తి చేస్తోంది. గ్లెన్‌కోర్ (Glencore) Plc వంటి మైనింగ్ ఉత్పత్తిదారులు ప్లాన్ చేసిన విస్తరణలు ఆశించిన విధంగా జరిగితే, ఈ మార్కెట్ వాటా 2025 నాటికి 73%కి చేరుకోవచ్చు. బ్లూమ్‌బెర్గ్ న్యూ ఎనర్జీ ఫైనాన్స్ అంచనా ప్రకారం, 2030 నాటికి, ప్రపంచ కోబాల్ట్ డిమాండ్ 2017లో ఉన్న దానికంటే 47 రెట్లు ఎక్కువగా ఉండవచ్చు.[89]

డెమోక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో

ఇవి కూడా చూడండి: Mining industry of the Democratic Republic of the Congo

కాంగో 2002లో మైనింగ్ చట్టాలకు చేసిన మార్పులు కాంగోలీస్ రాగి మరియు కోబాల్ట్ ప్రాజెక్టులలో కొత్త పెట్టుబడులను ఆకర్షించాయి.[90] 2005లో, కోబాల్ట్ యొక్క అగ్ర ఉత్పత్తిదారు డెమోక్రటిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ కాంగో యొక్క కటంగా ప్రావిన్స్లోని రాగి నిక్షేపాలు. గతంలో షాబా ప్రావిన్స్‌గా పిలువబడే ఈ ప్రాంతంలో ప్రపంచ నిల్వలలో దాదాపు 40% ఉందని బ్రిటిష్ జియోలాజికల్ సర్వే 2009లో నివేదించింది.[91]

కటంగా ప్రావిన్స్‌లోని సెంట్రల్ ఆఫ్రికన్ మైనింగ్ అండ్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ కంపెనీ (CAMEC) ద్వారా నిర్వహించబడుతున్న ముకొండో మౌంటైన్ ప్రాజెక్ట్, ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన కోబాల్ట్ నిల్వ కావచ్చు. ఇది 2008లో మొత్తం ప్రపంచ కోబాల్ట్ ఉత్పత్తిలో సుమారు మూడవ వంతును ఉత్పత్తి చేసింది.[92] జూలై 2009లో, CAMEC ముకొండో మౌంటైన్ నుండి తన వార్షిక ఉత్పత్తి కోబాల్ట్ కాన్సెంట్రేట్‌ను చైనాకు చెందిన జెజియాంగ్ గాలికో కోబాల్ట్ & నికెల్ మెటీరియల్స్‌కు అందించడానికి దీర్ఘకాలిక ఒప్పందాన్ని ప్రకటించింది.[93]

2016లో, కాంగోలో కోబాల్ట్ ఉత్పత్తిపై చైనా యాజమాన్యం ప్రపంచ కోబాల్ట్ సరఫరాలో 10% కంటే ఎక్కువ అని అంచనా వేయబడింది, ఇది చైనీస్ కోబాల్ట్ రిఫైనింగ్ పరిశ్రమకు కీలకమైన ఇన్‌పుట్‌గా ఏర్పడింది మరియు ప్రపంచ కోబాల్ట్ సరఫరా గొలుసుపై చైనాకు గణనీయమైన ప్రభావాన్ని ఇచ్చింది.[94] కాంగోలీస్ కోబాల్ట్‌పై చైనా నియంత్రణ పాశ్చాత్య దేశాలలో ఆందోళన కలిగించింది, ఇవి సరఫరా గొలుసుపై చైనాపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకోవాలని కోరుకున్నాయి మరియు DRCలోని కోబాల్ట్ గనులలో కార్మిక మరియు మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనల గురించి ఆందోళన వ్యక్తం చేశాయి.[95][96]

గ్లెన్‌కోర్ యొక్క ముటండా మైన్ 2016లో 24,500 టన్నుల కోబాల్ట్‌ను రవాణా చేసింది, ఇది కాంగో DRC ఉత్పత్తిలో 40% మరియు ప్రపంచ ఉత్పత్తిలో దాదాపు నాలుగింట ఒక వంతు. అధిక సరఫరా తర్వాత, గ్లెన్‌కోర్ 2019 చివరలో ముటండాను రెండేళ్లపాటు మూసివేసింది.[90][97] గ్లెన్‌కోర్ యొక్క కటంగా మైనింగ్ ప్రాజెక్ట్ కూడా పునఃప్రారంభమవుతోంది మరియు 2019 నాటికి 300,000 టన్నుల రాగి మరియు 20,000 టన్నుల కోబాల్ట్‌ను ఉత్పత్తి చేయాలని గ్లెన్‌కోర్ తెలిపింది.[84]

ఫిబ్రవరి 2018లో, గ్లోబల్ అసెట్ మేనేజ్‌మెంట్ సంస్థ అలయన్స్ బెర్న్‌స్టెయిన్ DRCని ఆర్థికంగా "ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల యుగం యొక్క సౌదీ అరేబియా"గా నిర్వచించింది, ఎందుకంటే దాని కోబాల్ట్ వనరులు ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలను నడిపే లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీలకు చాలా అవసరం.[98]

9 మార్చి 2018న, అధ్యక్షుడు జోసెఫ్ కబిలా 2002 మైనింగ్ కోడ్‌ను అప్‌డేట్ చేశారు, రాయల్టీ ఛార్జీలను పెంచారు మరియు కోబాల్ట్ మరియు కోల్టాన్లను "వ్యూహాత్మక లోహాలు"గా ప్రకటించారు.[99][100] 2002 మైనింగ్ కోడ్ 4 డిసెంబర్ 2018న సమర్థవంతంగా అప్‌డేట్ చేయబడింది.[101]

ఫిబ్రవరి 2025లో, DRC కోబాల్ట్ ఎగుమతులపై నాలుగు నెలల నిషేధాన్ని అమలు చేసింది, 21 ఏళ్లలో కనిష్ట స్థాయికి పడిపోయిన ధరల మధ్య లోహం యొక్క అధిక సరఫరాను పేర్కొంది. రాగి మైనింగ్ యొక్క కీలక ఉప-ఉత్పత్తి అయిన కోబాల్ట్, బ్యాటరీ సాంకేతికతలో ఒక ముఖ్యమైన పదార్థం. ప్రపంచ సరఫరాలో DRC సుమారు 75 శాతం వాటాను కలిగి ఉంది. దేశంలో, చైనా మాలిబ్డినం కంపెనీ (CMOC) పరిశ్రమపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది, ఇది ప్రపంచ కోబాల్ట్ ఉత్పత్తిలో సుమారు 40 శాతం వాటాను కలిగి ఉంది. గత సంవత్సరంలో, CMOC తన ఉత్పత్తిని గణనీయంగా పెంచింది, DRCలోని తన రెండు గనుల నుండి ఉత్పత్తిని 56,000 టన్నుల నుండి 114,000 టన్నులకు రెట్టింపు చేసింది.

కార్మిక పరిస్థితులు

ఇవి కూడా చూడండి: Conflict minerals 2016 నాటికి ఆర్టిసానల్ మైనింగ్ (చేతివృత్తుల మైనింగ్) DRC ఉత్పత్తిలో 17% నుండి 40% వరకు సరఫరా చేసింది.[102] కాంగో DRCలో సుమారు 100,000 మంది కోబాల్ట్ మైనర్లు వందల అడుగుల లోతులో తవ్వడానికి చేతి పనిముట్లను ఉపయోగిస్తున్నారు, తక్కువ ప్రణాళిక మరియు తక్కువ భద్రతా చర్యలతో, కార్మికులు మరియు ప్రభుత్వ మరియు NGO అధికారులు, అలాగే ఏకాంత గనుల సందర్శనలలో ది వాషింగ్టన్ పోస్ట్ రిపోర్టర్ల పరిశీలనల ప్రకారం. భద్రతా జాగ్రత్తల లోపం తరచుగా గాయాలు లేదా మరణాలకు కారణమవుతుంది.[103] మైనింగ్ పరిసరాలను కలుషితం చేస్తుంది మరియు స్థానిక వన్యప్రాణులు మరియు స్వదేశీ కమ్యూనిటీలను విషపూరిత లోహాలకు గురి చేస్తుంది, ఇవి పుట్టుకతో వచ్చే లోపాలు మరియు శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందులకు కారణమవుతాయని ఆరోగ్య అధికారులు భావిస్తున్నారు.[104]

ఆఫ్రికన్ ఆర్టిసానల్ గనుల నుండి కోబాల్ట్‌ను తవ్వడంలో బాల కార్మిక వ్యవస్థ ఉపయోగించబడుతోంది.[102][105] మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు దీనిని హైలైట్ చేశారు మరియు ఇన్వెస్టిగేటివ్ జర్నలిజం రిపోర్టింగ్ దీనిని ధృవీకరించింది.[106][107] ఈ వెల్లడి సెల్ ఫోన్ తయారీదారు ఆపిల్ ఇంక్., 3 మార్చి 2017న, DRCలోని ఆర్టిసానల్ గనుల నుండి సేకరించే జెజియాంగ్ హుయౌ కోబాల్ట్ వంటి సరఫరాదారుల నుండి ఖనిజాన్ని కొనుగోలు చేయడం ఆపివేయాలని మరియు దాని కార్యాలయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ధృవీకరించబడిన సరఫరాదారులను మాత్రమే ఉపయోగించడం ప్రారంభించాలని నిర్ణయించింది.[108][109] 2023లో, ఆపిల్ 2025 నాటికి రీసైకిల్ చేసిన కోబాల్ట్‌ను ఉపయోగించడానికి మారుతానని ప్రకటించింది[110] మరియు 2026 నాటికి, వారి స్వంత ప్రెస్ రిలీజ్ ప్రకారం, ఆపిల్ రూపొందించిన అన్ని బ్యాటరీలు 100 శాతం రీసైకిల్ చేసిన కోబాల్ట్‌తో తయారు చేయబడ్డాయి[111].

ప్రపంచవ్యాప్తంగా EU మరియు ప్రధాన కార్ల తయారీ సంస్థలు (OEM), కోబాల్ట్ ఉత్పత్తిని స్థిరంగా, బాధ్యతాయుతంగా మరియు సరఫరా గొలుసు (supply chain) పారదర్శకతతో చేపట్టాలని ఒత్తిడి చేస్తున్నాయి. మైనింగ్ కంపెనీలు OECD మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా పర్యావరణ, సామాజిక మరియు పాలన (ESG) కార్యక్రమాలను స్వీకరిస్తున్నాయి మరియు లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీల ఉత్పత్తి సరఫరా గొలుసులో కార్బన్ ఫుట్‌ప్రింట్ సున్నా లేదా తక్కువగా ఉన్నట్లు ఆధారాలను చూపుతున్నాయి. ఈ కార్యక్రమాలు ఇప్పటికే ప్రధాన మైనింగ్ కంపెనీలు, చేతివృత్తుల మరియు చిన్న తరహా మైనింగ్ (ASM) కంపెనీలలో అమలవుతున్నాయి. టెస్లా (Tesla), VW, BMW, BASF మరియు గ్లెన్‌కోర్ (Glencore) వంటి కార్ల తయారీ మరియు బ్యాటరీ తయారీ సంస్థల సరఫరా గొలుసులు, రెస్పాన్సిబుల్ కోబాల్ట్ ఇనిషియేటివ్[112] మరియు కోబాల్ట్ ఫర్ డెవలప్‌మెంట్[113] అధ్యయనం వంటి అనేక కార్యక్రమాలలో పాల్గొంటున్నాయి. 2018లో BMW గ్రూప్, BASF, శామ్‌సంగ్ SDI మరియు శామ్‌సంగ్ ఎలక్ట్రానిక్స్‌తో భాగస్వామ్యంతో DR కాంగోలో ఒక పైలట్ మైనింగ్ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించాయి. ఇది చేతివృత్తుల మైనింగ్ కార్మికుల పరిస్థితులను మెరుగుపరచడానికి మరియు వారి చుట్టుపక్కల కమ్యూనిటీల సవాళ్లను పరిష్కరించడానికి ఉద్దేశించబడింది.

ఈ ప్రాంతంలోని రాజకీయ మరియు జాతిపరమైన గతిశీలత గతంలో హింసాత్మక సంఘటనలకు, సంవత్సరాల తరబడి సాయుధ పోరాటాలకు మరియు ప్రజలు వలస వెళ్ళడానికి కారణమైంది. ఈ అస్థిరత కోబాల్ట్ ధరను ప్రభావితం చేయడమే కాకుండా, మొదటి మరియు రెండవ కాంగో యుద్ధాలలో పోరాడే వారికి యుద్ధాన్ని పొడిగించడానికి దుర్మార్గపు ప్రోత్సాహకాలను సృష్టించింది. ఎందుకంటే వజ్రాల గనులు మరియు ఇతర విలువైన వనరుల లభ్యత వారి సైనిక లక్ష్యాలకు—ఇవి తరచుగా మారణహోమానికి దారితీశాయి—ఆర్థిక సహాయం చేయడమే కాకుండా, పోరాట యోధులను కూడా ధనవంతులను చేశాయి. 2010లలో DR కాంగోపై పొరుగు దేశాల సైనిక దళాలు దాడి చేయనప్పటికీ, అత్యంత సంపన్నమైన ఖనిజ నిక్షేపాలు ఉన్న ప్రాంతాల్లో టుట్సీలు (Tutsis) మరియు హుటుల (Hutus) మధ్య తరచుగా ఘర్షణలు జరుగుతున్నాయి. అశాంతి చిన్న స్థాయిలో కొనసాగుతోంది మరియు హింసాత్మక సంఘటనల నుండి ప్రజలు ఇంకా వలస వెళ్తూనే ఉన్నారు.[114]

2007లో కాంగోలోని చిన్న తరహా చేతివృత్తుల మైనింగ్ ప్రయత్నాల నుండి సేకరించిన కోబాల్ట్, కాంగో డాంగ్‌ఫాంగ్ ఇంటర్నేషనల్ మైనింగ్ అనే ఒకే ఒక చైనీస్ కంపెనీకి సరఫరా చేయబడింది. ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద కోబాల్ట్ ఉత్పత్తిదారులలో ఒకటైన జెజియాంగ్ హువాయు కోబాల్ట్ (Zhejiang Huayou Cobalt) యొక్క అనుబంధ సంస్థ అయిన కాంగో డాంగ్‌ఫాంగ్, ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద బ్యాటరీ తయారీదారులలో కొందరికి కోబాల్ట్‌ను సరఫరా చేసింది. వీరు ఆపిల్ iPhoneల వంటి సర్వవ్యాప్త ఉత్పత్తుల కోసం బ్యాటరీలను తయారు చేశారు. కార్మిక ఉల్లంఘనలు మరియు పర్యావరణ ఆందోళనల కారణంగా, LG Chem తదనంతరం OECD మార్గదర్శకాలకు అనుగుణంగా కాంగో డాంగ్‌ఫాంగ్‌ను ఆడిట్ చేసింది. కార్ల కంపెనీల కోసం బ్యాటరీ పదార్థాలను కూడా ఉత్పత్తి చేసే LG Chem, తాను తనిఖీ చేసే అన్ని సరఫరాదారులపై ప్రవర్తనా నియమావళిని విధించింది.[115]

డిసెంబర్ 2019లో, ఇంటర్నేషనల్ రైట్స్ అడ్వకేట్స్ అనే మానవ హక్కుల NGO, ఆపిల్, టెస్లా, డెల్, మైక్రోసాఫ్ట్ మరియు గూగుల్ కంపెనీ అయిన ఆల్ఫాబెట్ పై కోబాల్ట్ మైనింగ్‌లో "చిన్న పిల్లలను క్రూరంగా మరియు దారుణంగా ఉపయోగించుకోవడం ద్వారా లబ్ధి పొందుతున్నారని మరియు అందుకు సహకరిస్తున్నారని" ఆరోపిస్తూ ఒక మైలురాయి దావాను దాఖలు చేసింది.[116] సంబంధిత కంపెనీలు బాల కార్మిక వ్యవస్థలో తమ ప్రమేయాన్ని ఖండించాయి.[117] 2024లో, సరఫరాదారులు బలవంతపు కార్మిక వ్యవస్థను ప్రోత్సహిస్తున్నారని, అయితే అమెరికన్ టెక్ కంపెనీలు సరఫరాదారులతో కలిసి ఉమ్మడి సంస్థగా పనిచేయడం లేదని మరియు "ఆరోపించిన గాయాలు" ఏ ప్రతివాది ప్రవర్తనకు నేరుగా సంబంధం కలిగి లేవని కోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది.[118] కోబాల్ట్ రెడ్ (Cobalt Red) అనే పుస్తకం[119][120] DR కాంగోలో కోబాల్ట్ మైనింగ్ సమయంలో ప్రమాదకరమైన పని పరిస్థితులు మరియు గనుల సొరంగాలు కూలిపోవడం వల్ల పిల్లలతో సహా కార్మికులు గాయాలు, అవయవాల కోత మరియు మరణాలకు గురవుతున్నారని ఆరోపించింది.[121]

కోబాల్ట్ మైనింగ్‌లో, ప్రధానంగా DR కాంగోలోని చేతివృత్తుల గనులలో, బాల మరియు బానిస కార్మిక వ్యవస్థ గురించి పదేపదే నివేదికలు రావడంతో, నైతిక సరఫరా గొలుసును కోరుకునే సాంకేతిక కంపెనీలు ఈ ముడి పదార్థం కొరతను ఎదుర్కొన్నాయి[122] మరియు అక్టోబర్ 2017లో కోబాల్ట్ లోహం ధర తొమ్మిదేళ్ల గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది, ఇది 2015 చివరలో ఉన్న 10 US డాలర్లతో పోలిస్తే పౌండుకు 30 US డాలర్లకు పైగా పెరిగింది.[123] సరఫరా పెరిగిన తర్వాత, 2019లో ధర సాధారణ స్థాయికి అంటే 15 డాలర్లకు పడిపోయింది.[124][125] DR కాంగోలో చేతివృత్తుల కోబాల్ట్ మైనింగ్‌తో ఉన్న సమస్యలకు ప్రతిస్పందనగా, అనేక మంది కోబాల్ట్ సరఫరాదారులు మరియు వారి కస్టమర్లు ఫెయిర్ కోబాల్ట్ అలయన్స్ (FCA)ను ఏర్పాటు చేశారు. ఇది బాల కార్మిక వ్యవస్థను అంతం చేయడం మరియు DR కాంగోలో కోబాల్ట్ మైనింగ్ మరియు ప్రాసెసింగ్ పని పరిస్థితులను మెరుగుపరచడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. FCA సభ్యులలో జెజియాంగ్ హువాయు కోబాల్ట్, సోనో మోటార్స్, రెస్పాన్సిబుల్ కోబాల్ట్ ఇనిషియేటివ్, ఫెయిర్‌ఫోన్, గ్లెన్‌కోర్ మరియు టెస్లా, ఇంక్. ఉన్నాయి.[126][127]

కెనడా

2017లో, కొన్ని అన్వేషణ సంస్థలు కోబాల్ట్, అంటారియో ప్రాంతంలోని పాత వెండి మరియు కోబాల్ట్ గనులను సర్వే చేయడానికి ప్రణాళికలు సిద్ధం చేశాయి, అక్కడ గణనీయమైన నిక్షేపాలు ఉన్నాయని నమ్ముతారు.[128]

కెనడాలో మైనింగ్ చేయబడిన కోబాల్ట్, నికెల్ మైనింగ్‌లో ఉప-ఉత్పత్తిగా వస్తుంది. అయినప్పటికీ, 2023లో ఆ దేశం 5,000 టన్నుల కంటే ఎక్కువ కోబాల్ట్‌ను ఉత్పత్తి చేసింది (43% న్యూఫౌండ్‌ల్యాండ్ మరియు లాబ్రడార్లో, మిగిలినవి అంటారియో, మానిటోబా మరియు క్యూబెక్లలో మైనింగ్ చేయబడ్డాయి). 2023లో కోబాల్ట్ మరియు కోబాల్ట్ ఉత్పత్తుల ఎగుమతులు మొత్తం 568 మిలియన్ డాలర్లుగా ఉన్నాయి.[129]

క్యూబా

కెనడాకు చెందిన షెరిట్ ఇంటర్నేషనల్ (Sherritt International), క్యూబాలోని మోవా గనుల నుండి నికెల్ నిక్షేపాలలో కోబాల్ట్ ఖనిజాలను ప్రాసెస్ చేస్తుంది. ఈ ద్వీపంలో మయారి, కామాగ్యుయ్ మరియు పినార్ డెల్ రియోలలో మరికొన్ని గనులు ఉన్నాయి. షెరిట్ ఇంటర్నేషనల్ క్యూబన్ నికెల్ మరియు కోబాల్ట్ ఉత్పత్తిలో పెట్టుబడులను కొనసాగిస్తూ, 17-20 సంవత్సరాల పాటు మైనింగ్ హక్కులను పొందడం ద్వారా, 2019లో ఈ కమ్యూనిస్ట్ దేశం కెనడా కంటే ముందుగా కోబాల్ట్ నిల్వలలో మూడవ స్థానంలో నిలిచింది.[130]

ఇండోనేషియా

2021లో తక్కువ మొత్తంతో ప్రారంభించి, ఇండోనేషియా నికెల్ ఉత్పత్తిలో ఉప-ఉత్పత్తిగా కోబాల్ట్‌ను ఉత్పత్తి చేయడం ప్రారంభించింది. 2022 నాటికి, ఈ దేశం ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద కోబాల్ట్ ఉత్పత్తిదారుగా అవతరించింది. బెంచ్‌మార్క్ మినరల్ ఇంటెలిజెన్స్ అంచనా ప్రకారం, 2030 నాటికి ఇండోనేషియా ఉత్పత్తి ప్రపంచ ఉత్పత్తిలో 20 శాతానికి చేరుకుంటుంది.[131] ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల కోసం బలమైన దేశీయ సరఫరా గొలుసును అభివృద్ధి చేయాలనే ఇండోనేషియా ప్రభుత్వ వ్యూహాత్మక చొరవ కారణంగా 2015 మరియు 2024 మధ్య కోబాల్ట్ ఉత్పత్తి 1,300 టన్నుల నుండి 20,500 టన్నులకు పెరిగింది. 2020లో విధించిన ఎగుమతి నిషేధం, దేశంలో నికెల్ మరియు కోబాల్ట్ ప్రాసెసింగ్‌లో విదేశీ పెట్టుబడుల ప్రవాహాన్ని నిర్ధారించింది.[3]

అప్లికేషన్లు

2016లో, 116,000 టన్నుల కోబాల్ట్ ఉపయోగించబడింది.[2] కోబాల్ట్ అధిక-పనితీరు గల మిశ్రమ లోహాల (alloys) ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించబడింది.[82][83] ఇది కొన్ని పునర్వినియోగపరచదగిన బ్యాటరీలలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.

మిశ్రమ లోహాలు (Alloys)

కోబాల్ట్ ఆధారిత సూపర్ అలాయ్‌లు చారిత్రాత్మకంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన కోబాల్ట్‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని వినియోగించాయి.[82][83] ఈ మిశ్రమ లోహాల ఉష్ణోగ్రత స్థిరత్వం వాటిని గ్యాస్ టర్బైన్లు మరియు విమాన జెట్ ఇంజిన్ల కోసం టర్బైన్ బ్లేడ్‌లకు అనువుగా చేస్తుంది, అయితే నికెల్ ఆధారిత సింగిల్-క్రిస్టల్ మిశ్రమ లోహాలు పనితీరులో వీటిని అధిగమిస్తాయి.[132] కోబాల్ట్ ఆధారిత మిశ్రమ లోహాలు తుప్పు మరియు అరుగుదలను తట్టుకోగలవు, ఇది టైటానియం వలె, కాలక్రమేణా అరిగిపోని ఆర్థోపెడిక్ ఇంప్లాంట్ల తయారీకి ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. అరుగుదలను తట్టుకునే కోబాల్ట్ మిశ్రమ లోహాల అభివృద్ధి 20వ శతాబ్దపు మొదటి దశాబ్దంలో స్టెల్లైట్ (stellite) మిశ్రమ లోహాలతో ప్రారంభమైంది, ఇందులో క్రోమియంతో పాటు వివిధ పరిమాణాలలో టంగ్‌స్టన్ మరియు కార్బన్ ఉంటాయి. క్రోమియం మరియు టంగ్‌స్టన్ కార్బైడ్లతో కూడిన మిశ్రమ లోహాలు చాలా గట్టిగా మరియు అరుగుదలను తట్టుకోగలవు.[133] వైటాలియం (Vitallium) వంటి ప్రత్యేక కోబాల్ట్-క్రోమియం-మాలిబ్డినం మిశ్రమ లోహాలు ప్రోస్థెటిక్ భాగాల (హిప్ మరియు మోకాలి మార్పిడి) కోసం ఉపయోగించబడతాయి.[134] కోబాల్ట్ మిశ్రమ లోహాలు దంత ప్రోస్థెటిక్స్ కోసం కూడా ఉపయోగించబడతాయి, ఇవి అలర్జీని కలిగించే నికెల్‌కు ఉపయోగకరమైన ప్రత్యామ్నాయంగా పనిచేస్తాయి.[135] కొన్ని హై-స్పీడ్ స్టీల్స్ కూడా వేడి మరియు అరుగుదలను తట్టుకునే సామర్థ్యం కోసం కోబాల్ట్‌ను కలిగి ఉంటాయి. అల్యూమినియం, నికెల్, కోబాల్ట్ మరియు ఇనుము యొక్క ప్రత్యేక మిశ్రమ లోహాలు, అల్నికో (Alnico) అని పిలువబడేవి, మరియు సమారియం మరియు కోబాల్ట్ (సమారియం-కోబాల్ట్ అయస్కాంతం) శాశ్వత అయస్కాంతాలలో ఉపయోగించబడతాయి.[136] ఇది ఆభరణాల కోసం 95% ప్లాటినంతో కూడా మిశ్రమం చేయబడుతుంది, ఇది ఫైన్ కాస్టింగ్‌కు అనువైన మిశ్రమ లోహాన్ని ఇస్తుంది, ఇది స్వల్పంగా అయస్కాంతత్వాన్ని కూడా కలిగి ఉంటుంది.[137] నిర్మాణాత్మక మరియు అయస్కాంత పాత్రలతో పాటు, కోబాల్ట్ మిశ్రమ లోహాలు ఏరోస్పేస్-గ్రేడ్ ఎలక్ట్రికల్ భాగాలలో కీలకమైనవి. ఇవి కనెక్టర్లు, థర్మల్ స్విచ్‌లు మరియు మైక్రోసెన్సర్‌లలో ఉపయోగించబడతాయి, ఇవి ఉపగ్రహాలు, ఫైటర్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్‌లు మరియు హైపర్సోనిక్ సిస్టమ్‌లలో సాధారణంగా ఉండే తీవ్రమైన ఉష్ణోగ్రతలు, వైబ్రేషన్ మరియు రేడియేషన్‌ను తట్టుకోవాలి.[138] ఈ మిశ్రమ లోహాలు మిషన్-క్రిటికల్ లోడ్‌ల కింద కూడా వాహకతను మరియు యాంత్రిక సమగ్రతను కాపాడుకుంటాయి.[139]

బ్యాటరీలు

లిథియం కోబాల్ట్ ఆక్సైడ్ (LiCoO2, "LCO" అని కూడా పిలుస్తారు), 1991లో సోనీ ద్వారా వాణిజ్యపరంగా మొదటిసారి విక్రయించబడింది, ఇది 2010ల వరకు లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీ క్యాథోడ్‌లలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది. ఈ పదార్థం లిథియం ఇంటర్కలేటెడ్ చేయబడిన కోబాల్ట్ ఆక్సైడ్ పొరలతో కూడి ఉంటుంది. ఈ LCO బ్యాటరీలు వినియోగదారు ఎలక్ట్రానిక్స్ మార్కెట్‌లో ఆధిపత్యాన్ని కొనసాగిస్తున్నాయి. అయితే, ఎలక్ట్రిక్ కార్ల కోసం బ్యాటరీలు తక్కువ కోబాల్ట్ సాంకేతికతలకు మారాయి.[140]

2018లో బ్యాటరీలలోని కోబాల్ట్‌లో ఎక్కువ భాగం మొబైల్ పరికరాలలో ఉపయోగించబడింది,[141] కోబాల్ట్ కోసం మరింత ఇటీవలి అప్లికేషన్ ఎలక్ట్రిక్ కార్ల కోసం పునర్వినియోగపరచదగిన బ్యాటరీలు. ఈ పరిశ్రమ 2016 నుండి 2020 వరకు కోబాల్ట్ కోసం తన డిమాండ్‌ను ఐదు రెట్లు పెంచుకుంది, దీనివల్ల ప్రపంచంలోని మరింత స్థిరమైన ప్రాంతాలలో కొత్త ముడి పదార్థాలను కనుగొనడం అత్యవసరమైంది.[142] ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల ప్రాబల్యం పెరిగేకొద్దీ డిమాండ్ కొనసాగుతుందని లేదా పెరుగుతుందని భావిస్తున్నారు.[143] 2016–2017లో అన్వేషణలో కోబాల్ట్, అంటారియో చుట్టూ ఉన్న ప్రాంతం కూడా ఉంది, ఇది దశాబ్దాల క్రితం అనేక వెండి గనులు కార్యకలాపాలను నిలిపివేసిన ప్రాంతం.[142] ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల కోసం కోబాల్ట్ 2018 మొదటి సగం నుండి 2019 మొదటి సగం వరకు 81% పెరిగి 7,200 టన్నులకు చేరుకుంది, ఇది 46.3 GWh బ్యాటరీ సామర్థ్యం కోసం.[144][145]

ఆగస్టు 2020 నాటికి, బ్యాటరీ తయారీదారులు క్యాథోడ్ కోబాల్ట్ కంటెంట్‌ను 1/3 (NMC 111) నుండి 1/5 (NMC 442)కి, ప్రస్తుతం 1/10 (NMC 811)కి క్రమంగా తగ్గించారు మరియు టెస్లా మోడల్ 3 వంటి ఎలక్ట్రిక్ కార్ల బ్యాటరీ ప్యాక్‌లలో కోబాల్ట్ రహిత లిథియం ఐరన్ ఫాస్ఫేట్ క్యాథోడ్‌ను కూడా ప్రవేశపెట్టారు.[146][147] లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీ ఉత్పత్తిలో కోబాల్ట్ అవసరాలను తొలగించే అవకాశంపై యూరోపియన్ యూనియన్ ద్వారా పరిశోధన కూడా నిర్వహించబడింది.[148][149] సెప్టెంబర్ 2020లో, టెస్లా తమ సొంత, కోబాల్ట్ రహిత బ్యాటరీ సెల్‌లను తయారు చేసే ప్రణాళికలను వివరించింది.[150]

నికెల్-కాడ్మియం[151] (NiCd) మరియు నికెల్ మెటల్ హైడ్రైడ్[152] (NiMH) బ్యాటరీలు కూడా బ్యాటరీలో నికెల్ ఆక్సీకరణను మెరుగుపరచడానికి కోబాల్ట్‌ను కలిగి ఉన్నాయి.[151] లిథియం ఐరన్ ఫాస్ఫేట్ బ్యాటరీలు 2021లో 52% ఇన్‌స్టాల్ చేయబడిన సామర్థ్యంతో టెర్నరీ కోబాల్ట్ బ్యాటరీలను అధికారికంగా అధిగమించాయి. విశ్లేషకుల అంచనా ప్రకారం, 2024లో దీని మార్కెట్ వాటా 60% దాటుతుంది.[153]

ఉత్ప్రేరకాలు (Catalysts)

అనేక కోబాల్ట్ సమ్మేళనాలు ఆక్సీకరణ ఉత్ప్రేరకాలు. కోబాల్ట్ ఎసిటేట్ జైలీన్ను టెరెఫ్తాలిక్ యాసిడ్గా మార్చడానికి ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది బల్క్ పాలిమర్ పాలీఇథిలిన్ టెరెఫ్తలేట్ యొక్క పూర్వగామి. సాధారణ ఉత్ప్రేరకాలు కోబాల్ట్ కార్బాక్సిలేట్లు (కోబాల్ట్ సోప్స్ అని పిలుస్తారు). ఇవి పెయింట్లు, వార్నిష్లు మరియు ఇంక్‌లలో ఎండబెట్టే నూనెలు ఆక్సీకరణం చెందడం ద్వారా "డ్రైయింగ్ ఏజెంట్లు"గా కూడా ఉపయోగించబడతాయి.[154][155] అయితే, విషపూరిత ఆందోళనల కారణంగా వీటి వినియోగాన్ని దశలవారీగా నిలిపివేస్తున్నారు.[156] అదే కార్బాక్సిలేట్లు స్టీల్-బెల్టెడ్ రేడియల్ టైర్లలో స్టీల్ మరియు రబ్బరు మధ్య సంశ్లేషణను మెరుగుపరచడానికి ఉపయోగించబడతాయి. అదనంగా, ఇవి పాలిస్టర్ రెసిన్ వ్యవస్థలలో యాక్సిలరేటర్లుగా ఉపయోగించబడతాయి.[157][158][159]

కోబాల్ట్ ఆధారిత ఉత్ప్రేరకాలు కార్బన్ మోనాక్సైడ్ ఉన్న ప్రతిచర్యలలో ఉపయోగించబడతాయి. కోబాల్ట్ ఫిషర్-ట్రోప్ష్ ప్రక్రియలో కార్బన్ మోనాక్సైడ్‌ను ద్రవ ఇంధనాలుగా హైడ్రోజనేషన్ చేయడానికి కూడా ఒక ఉత్ప్రేరకం.[160] ఆల్కీన్ల హైడ్రోఫార్మిలేషన్ తరచుగా కోబాల్ట్ ఆక్టాకార్బొనిల్ను ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగిస్తుంది.[161] పెట్రోలియం యొక్క హైడ్రోడీసల్ఫరైజేషన్ కోబాల్ట్ మరియు మాలిబ్డినం నుండి ఉద్భవించిన ఉత్ప్రేరకాన్ని ఉపయోగిస్తుంది. ఈ ప్రక్రియ ద్రవ ఇంధనాల శుద్ధికి ఆటంకం కలిగించే సల్ఫర్ మలినాల నుండి పెట్రోలియంను శుభ్రం చేయడానికి సహాయపడుతుంది.[155]

వర్ణద్రవ్యాలు మరియు రంగులు

19వ శతాబ్దానికి ముందు, కోబాల్ట్ ప్రధానంగా వర్ణద్రవ్యంగా ఉపయోగించబడింది. ఇది మధ్య యుగం నుండి స్మాల్ట్ (smalt), నీలం రంగు గ్లాస్‌ను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించబడింది. స్మాల్ట్ అనేది కాల్చిన ఖనిజ స్మాల్టైట్, క్వార్ట్జ్ మరియు పొటాషియం కార్బోనేట్ మిశ్రమాన్ని కరిగించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, ఇది ముదురు నీలం రంగు సిలికేట్ గ్లాస్‌ను ఇస్తుంది, ఇది ఉత్పత్తి తర్వాత మెత్తగా గ్రైండ్ చేయబడుతుంది.[162] స్మాల్ట్ గ్లాస్‌కు రంగు వేయడానికి మరియు పెయింటింగ్‌ల కోసం వర్ణద్రవ్యంగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.[163] 1780లో, స్వెన్ రిన్‌మాన్ కోబాల్ట్ గ్రీన్ను కనుగొన్నాడు, మరియు 1802లో లూయిస్ జాక్వెస్ థెనార్డ్ కోబాల్ట్ బ్లూను కనుగొన్నాడు.[164] కోబాల్ట్ బ్లూ (కోబాల్ట్ అల్యూమినేట్), సెరులియన్ బ్లూ (కోబాల్ట్(II) స్టాన్నేట్), వివిధ రంగుల కోబాల్ట్ గ్రీన్ (కోబాల్ట్(II) ఆక్సైడ్ మరియు జింక్ ఆక్సైడ్ మిశ్రమం), మరియు కోబాల్ట్ వయోలెట్ (కోబాల్ట్ ఫాస్ఫేట్) వంటి కోబాల్ట్ వర్ణద్రవ్యాలు వాటి అత్యుత్తమ క్రోమాటిక్ స్థిరత్వం కారణంగా కళాకారుల వర్ణద్రవ్యాలుగా ఉపయోగించబడతాయి.[165][166]

రేడియో ఐసోటోపులు

కోబాల్ట్-60 (Co-60 లేదా 60Co) గామా-రే మూలంగా ఉపయోగపడుతుంది, ఎందుకంటే కోబాల్ట్‌ను న్యూట్రాన్లతో బాంబు దాడి చేయడం ద్వారా అధిక క్రియాశీలతతో ఊహించదగిన మొత్తంలో దీనిని ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. ఇది 1.17 మరియు 1.33 MeV శక్తితో గామా కిరణాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[26][167]

కోబాల్ట్-60 ఎక్స్‌టర్నల్ బీమ్ రేడియోథెరపీ, వైద్య సామాగ్రి మరియు వైద్య వ్యర్థాల స్టెరిలైజేషన్, స్టెరిలైజేషన్ కోసం ఆహారాల రేడియేషన్ చికిత్స (కోల్డ్ పాశ్చరైజేషన్),[168] పారిశ్రామిక రేడియోగ్రఫీ (ఉదా. వెల్డ్ సమగ్రత రేడియో గ్రాఫ్‌లు), సాంద్రత కొలతలు (ఉదా. కాంక్రీట్ సాంద్రత కొలతలు) మరియు ట్యాంక్ ఫిల్ హైట్ స్విచ్‌లలో ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ లోహం మెత్తని ధూళిని ఉత్పత్తి చేసే దురదృష్టకర లక్షణాన్ని కలిగి ఉంది, ఇది రేడియేషన్ రక్షణతో సమస్యలను కలిగిస్తుంది. రేడియోథెరపీ యంత్రాల నుండి వచ్చే కోబాల్ట్ సరిగ్గా పారవేయబడనప్పుడు తీవ్రమైన ప్రమాదంగా మారింది, మరియు ఉత్తర అమెరికాలో జరిగిన అత్యంత దారుణమైన రేడియేషన్ కాలుష్య ప్రమాదాలలో ఒకటి 1984లో జరిగింది, అప్పుడు మెక్సికోలోని జువారెజ్‌లోని ఒక జంక్‌యార్డ్‌లో కోబాల్ట్-60 ఉన్న పారవేయబడిన రేడియోథెరపీ యూనిట్ పొరపాటున విడదీయబడింది.[169][170]

కోబాల్ట్-60 యొక్క రేడియోధార్మిక అర్ధ-జీవిత కాలం 5.27 సంవత్సరాలు. రేడియోథెరపీలో దీని సామర్థ్యం తగ్గిపోవడం వల్ల కాలానుగుణంగా మూలాన్ని (source) మార్చాల్సి ఉంటుంది, ఆధునిక రేడియోథెరపీలో కోబాల్ట్ యంత్రాలకు బదులుగా లీనియర్ యాక్సిలరేటర్లను ఎక్కువగా ఉపయోగించడానికి ఇది ఒక కారణం.[171] కోబాల్ట్-57 (Co-57 లేదా 57Co) అనేది వైద్య పరీక్షలలో, విటమిన్ B12 శోషణను గుర్తించడానికి రేడియోలేబుల్‌గా మరియు షెల్లింగ్ పరీక్ష (Schilling test) కోసం ఎక్కువగా ఉపయోగించే కోబాల్ట్ రేడియో ఐసోటోప్. కోబాల్ట్-57ను మోస్‌బౌర్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ (Mössbauer spectroscopy)లో ఒక మూలంగా మరియు ఎక్స్-రే ఫ్లోరోసెన్స్ (X-ray fluorescence) పరికరాలలో అనేక సాధ్యమైన మూలాలలో ఒకటిగా ఉపయోగిస్తారు.[172][173]

అణు ఆయుధాల రూపకల్పనలో ఉద్దేశపూర్వకంగా 59Coను చేర్చవచ్చు, ఇందులో కొంత భాగం అణు విస్ఫోటనం ద్వారా ఉత్తేజితమై 60Coను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అణు పతనం (nuclear fallout)గా విస్తరించే ఈ 60Coను కొన్నిసార్లు కోబాల్ట్ బాంబు అని పిలుస్తారు.[174][175]

అయస్కాంత పదార్థాలు

కోబాల్ట్ యొక్క ఫెర్రోమాగ్నెటిక్ ధర్మాల కారణంగా, దీనిని వివిధ అయస్కాంత పదార్థాల ఉత్పత్తిలో ఉపయోగిస్తారు.[176] ఎలక్ట్రిక్ మోటార్లు, సెన్సార్లు మరియు MRI యంత్రాలలో ఉపయోగించే బలమైన అయస్కాంత ధర్మాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన అల్నికో (Alnico) వంటి శాశ్వత అయస్కాంతాలను తయారు చేయడంలో ఇది ఉపయోగపడుతుంది.[177][178] ఇది హార్డ్ డిస్క్‌లు మరియు టేపుల వంటి మాగ్నెటిక్ రికార్డింగ్ మాధ్యమాలలో విస్తృతంగా ఉపయోగించే కోబాల్ట్ స్టీల్ వంటి అయస్కాంత మిశ్రమ లోహాల ఉత్పత్తిలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.[179]

అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద కూడా అయస్కాంత ధర్మాలను నిలుపుకోగల కోబాల్ట్ సామర్థ్యం, నమ్మదగిన డేటా స్టోరేజ్ పరికరాల తయారీలో దీనిని విలువైనదిగా చేస్తుంది.[180] కోబాల్ట్ సమారియం-కోబాల్ట్ అయస్కాంతాల వంటి ప్రత్యేక అయస్కాంతాలకు కూడా దోహదపడుతుంది, ఇవి సెన్సార్లు మరియు యాక్యుయేటర్ల వంటి ఎలక్ట్రానిక్ భాగాలలో చాలా ముఖ్యమైనవి.[181]

ఇతర ఉపయోగాలు

జీవసంబంధ పాత్ర

కోబాల్ట్ అన్ని జంతువుల జీవక్రియకు అవసరం. ఇది కోబాలమిన్ (విటమిన్ B12 అని కూడా పిలుస్తారు) లో ఒక ముఖ్యమైన భాగం, ఇది అల్ట్రాట్రేస్ ఎలిమెంట్గా కోబాల్ట్ యొక్క ప్రాథమిక జీవసంబంధ నిల్వ.[184][185] రూమినెంట్ (నెమరువేసే) జంతువుల కడుపులోని బ్యాక్టీరియా కోబాల్ట్ లవణాలను విటమిన్ B12గా మారుస్తాయి; ఈ సమ్మేళనాన్ని బ్యాక్టీరియా లేదా ఆర్కియా మాత్రమే ఉత్పత్తి చేయగలవు. కాబట్టి, నేలలో కోబాల్ట్ స్వల్పంగా ఉండటం వల్ల మేత తినే జంతువుల ఆరోగ్యం గణనీయంగా మెరుగుపడుతుంది. వీటికి విటమిన్ B12కు వేరే మూలం లేనందున, రోజుకు 0.20 mg/kg తీసుకోవాలని సిఫార్సు చేయబడింది.[186]

కోబాలమిన్ ఆధారిత ప్రోటీన్లు కోబాల్ట్‌ను పట్టుకోవడానికి కోరిన్ (corrin)ను ఉపయోగిస్తాయి. కోఎంజైమ్ B12 ప్రతిచర్యలలో పాల్గొనే రియాక్టివ్ C-Co బంధాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[187] మానవులలో, B12 రెండు రకాల ఆల్కైల్ లిగాండ్లను కలిగి ఉంటుంది: మిథైల్ మరియు ఎడెనోసిల్. MeB12 మిథైల్ (−CH3) గ్రూప్ బదిలీలను ప్రోత్సహిస్తుంది. B12 యొక్క ఎడెనోసిల్ వెర్షన్, రెండు ప్రక్కనే ఉన్న పరమాణువుల మధ్య హైడ్రోజన్ పరమాణువు నేరుగా బదిలీ అయ్యే పునర్వ్యవస్థీకరణలను ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది. దీనితో పాటు రెండవ ప్రతిక్షేపకం (X) మార్పిడి జరుగుతుంది, ఇది ప్రతిక్షేపకాలతో కూడిన కార్బన్ పరమాణువు, ఆల్కహాల్ యొక్క ఆక్సిజన్ పరమాణువు లేదా అమైన్ కావచ్చు. మిథైల్ మలోనిల్ కోఎంజైమ్ A మ్యుటేస్ (MUT) అనేది MMl-CoAను Su-CoAగా మారుస్తుంది, ఇది ప్రోటీన్లు మరియు కొవ్వుల నుండి శక్తిని వెలికితీసే ప్రక్రియలో ఒక ముఖ్యమైన దశ.[188]

ఇతర మెటల్లోప్రోటీన్ల (ఉదాహరణకు జింక్ మరియు ఐరన్) కంటే చాలా తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, B12 కాకుండా ఇతర కోబాల్టోప్రోటీన్లు కూడా ఉన్నాయి. ఈ ప్రోటీన్లలో మిథియోనిన్ అమినోపెప్టిడేస్ 2 ఒకటి, ఇది మానవులలో మరియు ఇతర క్షీరదాలలో కనిపించే ఎంజైమ్; ఇది B12 యొక్క కోరిన్ రింగ్‌ను ఉపయోగించదు, కానీ కోబాల్ట్‌ను నేరుగా బంధిస్తుంది. మరొక నాన్-కోరిన్ కోబాల్ట్ ఎంజైమ్ నైట్రైల్ హైడ్రేటేస్, ఇది బ్యాక్టీరియాలో నైట్రైల్స్ను జీవక్రియ చేసే ఎంజైమ్.[189]

కోబాల్ట్ లోపం

మానవులలో, కోబాల్ట్ కలిగిన విటమిన్ B12 తీసుకోవడం వల్ల కోబాల్ట్ అవసరాలన్నీ తీరుతాయి. రూమెన్‌లో నివసించే బ్యాక్టీరియా ద్వారా విటమిన్ B12 అవసరాలను తీర్చుకునే పశువులు మరియు గొర్రెల కోసం, అకర్బన కోబాల్ట్ ఒక విధిని కలిగి ఉంటుంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, న్యూజిలాండ్‌లోని నార్త్ ఐలాండ్ వోల్కానిక్ ప్లాటూలో వ్యవసాయ అభివృద్ధి సమయంలో, పశువులు "బుష్ సిక్నెస్" అని పిలువబడే వ్యాధితో బాధపడ్డాయి. అగ్నిపర్వత నేలల్లో పశువుల ఆహార గొలుసుకు అవసరమైన కోబాల్ట్ లవణాలు లేవని కనుగొనబడింది.[190][191] 1930లలో సౌత్ ఆస్ట్రేలియాలోని లైమ్‌స్టోన్ కోస్ట్ ప్రాంతంలో ఉన్న నైంటీ మైల్ డెసర్ట్లో గొర్రెలకు వచ్చే "కోస్ట్ డిసీజ్" కోబాల్ట్ మరియు రాగి వంటి సూక్ష్మ పోషకాల లోపాల వల్ల వస్తుందని కనుగొన్నారు. కోబాల్ట్ లోపాన్ని అధిగమించడానికి "కోబాల్ట్ బుల్లెట్స్" అభివృద్ధి చేశారు; ఇవి మట్టితో కలిపిన కోబాల్ట్ ఆక్సైడ్ యొక్క దట్టమైన గుళికలు, వీటిని జంతువుల రూమెన్లో ఉంచడానికి నోటి ద్వారా ఇస్తారు.[192][191][193]

విషపూరితం

కరిగే కోబాల్ట్ లవణాల యొక్క విలువ 150 నుండి 500 mg/kg మధ్య ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది. కాబట్టి, 100 కిలోల బరువున్న వ్యక్తికి LD50 సుమారు 20 గ్రాములు ఉంటుంది.[194] కోబాల్టిజం (కోబాల్ట్ విషప్రయోగం) అరుదు, కానీ టంగ్‌స్టన్ కార్బైడ్ తయారీ వల్ల ఇది సంభవించింది.[195] మరొక మూలం కొన్ని మెటల్-ఆన్-మెటల్ హిప్ ప్రోస్థెసెస్ యొక్క వేర్ అండ్ టియర్ (అరుగుదల).[196]

దీర్ఘకాలిక కోబాల్ట్ తీసుకోవడం వల్ల ప్రాణాంతక మోతాదు కంటే చాలా తక్కువ మోతాదులోనే తీవ్రమైన ఆరోగ్య సమస్యలు వచ్చాయి. 1966లో, కెనడాలో బీర్ ఫోమ్ను స్థిరీకరించడానికి కోబాల్ట్ సమ్మేళనాలను జోడించడం వల్ల విషపూరితమైన కార్డియోమయోపతి సంభవించింది, దీనిని 'బీర్ డ్రింకర్స్ కార్డియోమయోపతి' అని పిలుస్తారు.[197][198]

ఇంటర్నేషనల్ ఏజెన్సీ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ క్యాన్సర్ (IARC) మోనోగ్రాఫ్స్ ప్రకారం, కోబాల్ట్ లోహం క్యాన్సర్ను కలిగిస్తుందని (అంటే, బహుశా కార్సినోజెనిక్, IARC గ్రూప్ 2B) అనుమానించబడింది.[199]

ఇది పీల్చినప్పుడు శ్వాసకోశ సమస్యలను కలిగిస్తుంది.[200] ఇది చర్మ సమస్యలను కూడా కలిగిస్తుంది; నికెల్ మరియు క్రోమియం తర్వాత, కోబాల్ట్ కాంటాక్ట్ డెర్మటైటిస్కు ప్రధాన కారణం.[201]

గమనికలు

  1. ↑ గ్రిమ్ నిఘంటువు మరింత ప్రత్యేకంగా దీనిని "స్పెక్ట్రల్ మౌంటైన్ మానికిన్" (gespenstisches Bergmännchen) అని పిలుస్తుంది, మరెక్కడైనా ("Kobold" II) ఇది కోబోల్డ్ కూడా బెర్గ్‌మాన్నిష్ (గనుల కార్మికుల భాష)లో బెర్గీస్ట్ని సూచిస్తుందని పేర్కొంది.

ప్రస్తావనలు

[32]

[35]

[33]

[34]

[151]

[29]

[24]

[25]

[185]

[132]

[43]

[41]

[30] [202] [203]

[155]

[52]

[161]

[21]

[160]

[42]

[39]

[92]

[173]

[72]

[204]

[167]

[44]

[47]

[172]

[40]

[163]

[37]

[162]

[174]

[80]

[51]

[175]

[23]

[22]

[79]

[48]

[164]

[166]

[205]

[57]

[168]

[165]

[31]

[184]

[152]

  1. ↑ cobalt
  2. ↑ 2.0 2.1 Danielle Bochove. (1 November 2017). Electric car future spurs Cobalt rush: Swelling demand for product breathes new life into small Ontario town. Vancouver Sun.
  3. ↑ 3.0 3.1 GlobalData. (2025-01-17). Global cobalt supply to surpass 300kt mark in 2024, driven by production from the DRC and Indonesia. Mining Technology.
  4. ↑ Catalysts. Cobalt Institute.
  5. ↑ (2004). Encyclopedia of the elements: technical data, history, processing, applications. 667. Wiley. ISBN 978-3-527-30666-4.
  6. ↑ (2003). Structure And Properties of Engineering Materials. 381. McGraw-Hill Education (India) Pvt Limited. ISBN 978-0-07-048287-6.
  7. ↑ (1 May 2008). Electromagnetic Shielding. 27. Wiley. ISBN 978-0-470-05536-6.
  8. ↑ (1978). "Surface structures of the two allotropic phases of cobalt". Physical Review B. 17 (4) 1510–1520. doi:10.1103/PhysRevB.17.1510.
  9. ↑ Properties and Facts for Cobalt. American Elements.
  10. ↑ (1966). Cobalt. 45. Centre d'Information du Cobalt.
  11. ↑ 11.0 11.1 11.2 11.3 11.4 Holleman, A. F.. (2007). "Lehrbuch der Anorganischen Chemie". 1146–1152. de Gruyter. ISBN 978-3-11-017770-1.
  12. ↑ Greenwood, Earnshaw, Norman N., Alan. (1997). "Chemistry of the Elements". Butterworth-Heinemann. ISBN 0-08-037941-9.
  13. ↑ 13.0 13.1 13.2 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named greenwood
  14. ↑ Rutley, Frank. (6 December 2012). Rutley's Elements of Mineralogy. 40. Springer Science & Business Media. ISBN 978-94-011-9769-4.
  15. ↑ Krebs, Robert E.. (2006). "The history and use of our earth's chemical elements: a reference guide". 107. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-33438-2.
  16. ↑ (2008). Cobalt oxide surface chemistry: The interaction of CoO(100), Co3O4(110) and Co3O4(111) with oxygen and water. Journal of Molecular Catalysis A: Chemical. 281 (1–2) 49–58. doi:10.1016/j.molcata.2007.08.023.
  17. ↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named greenwood2
  18. ↑ Werner, A.. (1912). Zur Kenntnis des asymmetrischen Kobaltatoms. V. Chemische Berichte. 45 121–130. doi:10.1002/cber.19120450116.
  19. ↑ (2008). Coordination chemistry. 31–33. Wiley. ISBN 978-3-527-31802-5.
  20. ↑ (2024). "Synthesis and Properties of Cobalt Complexes with [B11H11]4− Ligands". Inorganic Chemistry. 63 (12) 5414–5422. doi:10.1021/acs.inorgchem.3c04032.
  21. ↑ 21.0 21.1 House, James e.. (2008). Inorganic chemistry. 767. Academic Press. ISBN 978-0-12-356786-4.
  22. ↑ 22.0 22.1 (1994). Phase-transfer catalysis: fundamentals, applications, and industrial perspectives. 600. Springer. ISBN 978-0-412-04071-9.
  23. ↑ 23.0 23.1 (2010). "Organometallics in Environment and Toxicology (Metal Ions in Life Sciences)". 75. రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ పబ్లిషింగ్. ISBN 978-1-84755-177-1.
  24. ↑ 24.0 24.1 (1 January 1986). "Tetrakis(1-norbornyl)cobalt, a low spin tetrahedral complex of a first row transition metal". Journal of the Chemical Society, Chemical Communications. (19) 1491. doi:10.1039/C39860001491.
  25. ↑ 25.0 25.1 (1 February 1987). "Redox chemistry of tetrakis(1-norbornyl)cobalt. Synthesis and characterization of a cobalt(V) alkyl and self-exchange rate of a Co(III)/Co(IV) couple". Journal of the American Chemical Society. 109 (4) 1282–1283. doi:10.1021/ja00238a066.
  26. ↑ 26.0 26.1 26.2 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named nubase
  27. ↑ (2000). "Annual Reports on NMR Spectroscopy". 41 1–54. Elsevier. ISBN 978-0-12-505341-9. doi:10.1016/S0066-4103(00)41008-2.
  28. ↑ (1991). "Cobalt-59 Nuclear Magnetic Resonance Spectroscopy in Coordination Chemistry". Journal of Coordination Chemistry. 24 (3) 211–260. doi:10.1080/00958979109407886.
  29. ↑ 29.0 29.1 29.2 Ball, Philip. (2003). Bright Earth: Art and the Invention of Color. 118–119. University of Chicago Press. ISBN 9780226036281.
  30. ↑ 30.0 30.1 30.2 Grimms; Hildebrand, Rudolf (1868). Deutsches Wörterbuch, Band 5, s.v. "2=Kobalt"
  31. ↑ 31.0 31.1 31.2 31.3 Wothers, Peter. (2019). Antimony, Gold, and Jupiter's Wolf: How the elements were named. 47–49. Oxford University Press. ISBN 9780192569905.
  32. ↑ 32.0 32.1 Agricola, Georgius. (1546). Georgii Agricolae De ortu & causis subterraneorum lib. 5. De natura eorum quae effluunt ex terra lib. 4. De natura fossilium lib. 10. De ueteribus & nouis metallis lib. 2. Bermannus, siue De re metallica dialogus lib.1. Interpretatio Germanica uocum rei metallicæ, addito Indice fœcundissimo. 441–442. Froben.; Cf. index under "2=cobaltum".
  33. ↑ 33.0 33.1 Agricola, Georgius. (1912). Georgius Agricola De Re Metallica: Tr. from the 1st Latin Ed. of 1556 (Books I–VIII). The Mining Magazine. Describes (and tabulates) German form kobelt; In two volumes: 2=Second Part, Books IX–XII, contiguous pagination.
  34. ↑ 34.0 34.1 Agricola, Georgius. (1614). Georgii Agricolae De Animantibus subterraneis. 78–79. Typis Meisnerianis.
  35. ↑ 35.0 35.1 Agricola, Georgius. (1657). Georgii Agricolae Kempnicensis Medici Ac Philosophi Clariss. De Re Metallica Libri XII.: Quibus Officia, Instrumenta, Machinae, Ac Omnia Denique Ad Metallicam Spectantia, Non Modo Luculentissime describuntur; sed & per effigies, suis locis insertas ... ita ob oculos ponuntur, ut clarius tradi non possint. Sumptibus & Typis Emanuelis König.
  36. ↑ ఈ ప్రత్యేక పని నుండి ఈ భాగం, de animantibus 1912 ద్వారా ఫుట్‌నోట్‌లో అనువదించబడింది, 2=p. 217, n26: "జర్మన్లు మరియు గ్రీకులు కోబాలస్ అని పిలుస్తారు".
  37. ↑ 37.0 37.1 "New and complete dictionary of the German language for Englishmen" s.v. "2=Das Wetter": "4. Air and vapours, damps, steams... among Miners", Küttner, Carl Gottlob; Nicholson, William, edd. (1813), vol. 3.
  38. ↑ గ్రిమ్ గ్రీకు కోబాలస్ నుండి కోబోల్డ్ని ఉద్భవించింది, పైన పేర్కొన్నట్లుగా; OED కోబోల్డ్, కోబెల్ట్ (ధాతువు), కోబెల్ (గని ఆత్మ) అన్నీ ఒకే పదమని అంగీకరించింది.
  39. ↑ 39.0 39.1 cobalt; Murray, James A. H. ed. (1908) A New Eng. Dict. II, s.v."cobalt"
  40. ↑ 40.0 40.1 40.2 Müller-Fraureuth, Karl. (1906). Sächsische Volkswörter: Beiträge zur mundartlichen Volkskunde. 25–26. Wilhelm Baensch. ISBN 978-3-95770-329-3.
  41. ↑ 41.0 41.1 Glasenapp, Carl Friedrich. (1911). Siegfried Wagner und seine Kunst: gesammelte Aufsätze über das dramatische Schaffen Siegfried Wagners vom "Bärenhäuter" bis zum "Banadietrich". 134. Breitkopf & Härtel.
  42. ↑ 42.0 42.1 Kretschmer, Paul. (1928). Weiteres zur Urgeschichte der Inder. Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung auf dem Gebiete der indogermanischen Sprachen. 55.
  43. ↑ 43.0 43.1 43.2 (2012). "Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache". 510. Walter de Gruyter GmbH & Co KG. ISBN 9783110223651.
  44. ↑ 44.0 44.1 44.2 44.3 Mellor, J. W. (1935) 2=Cobalt A comprehensive treatise on inorganic and theoretical chemistry vol. XIV, p. 420.
  45. ↑ అగ్రికోలా (1546) 2=p. 481: modulus = Kobel
  46. ↑ లిడెల్ మరియు స్కాట్ (1940). A Greek–English Lexicon. s.v. "2=kwba/qia". సర్ హెన్రీ స్టువర్ట్ జోన్స్ ద్వారా రోడెరిక్ మెకెంజీ సహాయంతో సవరించబడింది మరియు విస్తరించబడింది. ఆక్స్‌ఫర్డ్: క్లారెండన్ ప్రెస్. 0-19-864226-1. ఆన్‌లైన్ వెర్షన్ 29 ఆగస్టు 2024న తిరిగి పొందబడింది.
  47. ↑ 47.0 47.1 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named merck1902
  48. ↑ 48.0 48.1 Taylor, J. R.. (1977). The Origin and Use of Cobalt Compounds as Blue. Science and Archaeology. 19 6.
  49. ↑ "J. బెరెనెడెస్" నిజానికి Berendes, J.. (8 February 1899). Die Namen der Elemente. Chemiker-Zeitung. 23 (11) 103.
  50. ↑ కోబాల్ట్, ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా ఆన్‌లైన్.
  51. ↑ 51.0 51.1 Pulak, Cemal. (1998). "The Uluburun shipwreck: an overview". International Journal of Nautical Archaeology. 27 (3) 188–224. doi:10.1111/j.1095-9270.1998.tb00803.x.
  52. ↑ 52.0 52.1 Henderson, Julian. (2000). The Science and Archaeology of Materials: An Investigation of Inorganic Materials. 60. Routledge. ISBN 978-0-415-19933-9.
  53. ↑ (2012). Transition in the use of cobalt-blue colorant in the New Kingdom of Egypt. Journal of Archaeological Science. 39 (6) 1793–1808. doi:10.1016/j.jas.2012.01.021.
  54. ↑ 54.0 54.1 (2010). Metallurgy: 1863–1963. 254–256. AldineTransaction. ISBN 978-0-202-36361-5.
  55. ↑ (17 August 2023). Tariff Information Surveys on the Articles in Paragraph 1- of the Tariff Act of 1913 ... And Related Articles in Other Paragraphs.
  56. ↑ Georg Brandt first showed cobalt to be a new metal in: G. Brandt (1735) "Dissertatio de semimetallis" (Dissertation on semi-metals), Acta Literaria et Scientiarum Sveciae (Journal of Swedish literature and sciences), vol. 4, pages 1–10.
    See also: (1) G. Brandt (1746) "Rön och anmärkningar angäende en synnerlig färg—cobolt" (Observations and remarks concerning an extraordinary pigment—cobalt), Kongliga Svenska vetenskapsakademiens handlingar (Transactions of the Royal Swedish Academy of Science), vol. 7, pp. 119–130; (2) G. Brandt (1748) "Cobalti nova species examinata et descripta" (Cobalt, a new element examined and described), Acta Regiae Societatis Scientiarum Upsaliensis (Journal of the Royal Scientific Society of Uppsala), 1st series, vol. 3, pp. 33–41; (3) James L. Marshall and Virginia R. Marshall (Spring 2003) "Rediscovery of the Elements: Riddarhyttan, Sweden". The Hexagon (official journal of the Alpha Chi Sigma fraternity of chemists), vol. 94, no. 1, pages 3–8.
  57. ↑ 57.0 57.1 Wang, Shijie. (2006). "Cobalt—Its recovery, recycling, and application". Journal of the Minerals, Metals and Materials Society. 58 (10) 47–50. doi:10.1007/s11837-006-0201-y.
  58. ↑ Weeks, M. E. (1968). Discovery of the elements. (H. M. Leicester, Ed.; 7th ed.). Journal of chemical education.
  59. ↑ (1932). "The discovery of the elements. III. Some eighteenth-century metals". Journal of Chemical Education. 9 (1) 22. doi:10.1021/ed009p22.
  60. ↑ Ramberg, Ivar B.. (2008). The making of a land: geology of Norway. 98. Geological Society. ISBN 978-82-92394-42-7.
  61. ↑ (1852). Cyclopædia of useful arts & manufactures. 400–403.
  62. ↑ 62.0 62.1 Global Nonfuel Mineral Resources and Sustainability. United States Geological Survey.
  63. ↑ 63.0 63.1 (1986). Global resources and international conflict: environmental factors in strategic policy and action. 75–78. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-829104-6.
  64. ↑ (1938). "Long-Lived Radio Cobalt Isotopes". Physical Review. 53 (10) 847–848. doi:10.1103/PhysRev.53.847.
  65. ↑ (1957). "Experimental Test of Parity Conservation in Beta Decay". Physical Review. 105 (4) 1413–1415. doi:10.1103/PhysRev.105.1413.
  66. ↑ Wróblewski, A. K.. (2008). "The Downfall of Parity – the Revolution That Happened Fifty Years Ago". Acta Physica Polonica B. 39 (2) 251.
  67. ↑ 67.0 67.1 (6 January 2014). Critical Metals Handbook. 122–149. Wiley. ISBN 978-0-470-67171-9. doi:10.1002/9781118755341.ch6.
  68. ↑ (1952). Richest Hole in the Mountain. Popular Mechanics. 65–69.
  69. ↑ Overland, Indra. (1 March 2019). "The geopolitics of renewable energy: Debunking four emerging myths". Energy Research & Social Science. 49 36–40. doi:10.1016/j.erss.2018.10.018.
  70. ↑ Ptitsyn, D. A.. (1980). "Creation of the Iron-Group Elements in a Supernova Explosion". Soviet Astronomy Letters. 6 61–64.
  71. ↑ Nuccio, Pasquale Mario. (1979). Determination of metallic iron, nickel and cobalt in meteorites. Rendiconti Societa Italiana di Mineralogia e Petrografia. 35 (1) 355–360.
  72. ↑ 72.0 72.1 Kerr, Paul F.. (1945). Cattierite and Vaesite: New Co-Ni Minerals from the Belgian Kongo. American Mineralogist. 30 83–492.
  73. ↑ (1987). "The Surface Oxidation of Cobaltite". Australian Journal of Chemistry. 40 (2) 231. doi:10.1071/CH9870231.
  74. ↑ (1957). "The geochemistry of cobalt". Geochimica et Cosmochimica Acta. 13 (1) 28–41. doi:10.1016/0016-7037(57)90056-X.
  75. ↑ Domingo, Jose L.. (1989). Reviews of Environmental Contamination and Toxicology. 108 105–132. Springer. ISBN 978-1-4613-8850-0. doi:10.1007/978-1-4613-8850-0_3.
  76. ↑ Gornostaeva, T. A.; Mokhov, A. V.; Kartashov, P. M.; Lobanov, K. V.. (December 2023). Native Cobalt in Deep Levels of the Kola Superdeep Borehole. Geology of Ore Deposits. 65 (8) 886–894. doi:10.1134/S107570152308007X.
  77. ↑ Mokhov, A. V.; Gornostaeva, T. A.; Kartashov, P. M.; Rybchuk, A. P.; Bogatikov, O. A.. (April 2020). Native Cobalt from the Regolith of Mare Crisium. Doklady Earth Sciences. 491 (2) 224–226. doi:10.1134/S1028334X20040121.
  78. ↑ Native Cobalt. www.mindat.org.
  79. ↑ 79.0 79.1 (2011). "Hazardous Compounds in Tobacco Smoke". International Journal of Environmental Research and Public Health. 8 (12) 613–628. doi:10.3390/ijerph8020613.
  80. ↑ 80.0 80.1 (2012). "Investigation of Toxic Metals in the Tobacco of Different Iranian Cigarette Brands and Related Health Issues". Iranian Journal of Basic Medical Sciences. 15 (1) 636–644.
  81. ↑ (2023). Cobalt Statistics and Information. United States Geological Survey.
  82. ↑ 82.0 82.1 82.2 Shedd, Kim B.. Mineral Yearbook 2006: Cobalt. United States Geological Survey.
  83. ↑ 83.0 83.1 83.2 Shedd, Kim B.. Commodity Report 2008: Cobalt. United States Geological Survey.
  84. ↑ 84.0 84.1 Henry Sanderson. (14 March 2017). Cobalt's meteoric rise at risk from Congo's Katanga. Financial Times.
  85. ↑ Murray W. Hitzman, Arthur A. Bookstrom, John F. Slack, and Michael L. Zientek (2017). "Cobalt—Styles of Deposits and the Search for Primary Deposits". United States Geological Survey. Retrieved 17 April 2021.
  86. ↑ "Cobalt price: BMW avoids the Congo conundrum – for now". Mining.com. Retrieved 17 April 2021.
  87. ↑ Davis, Joseph R.. (2000). ASM specialty handbook: nickel, cobalt, and their alloys. 347. ASM International. ISBN 0-87170-685-7.
  88. ↑ (January 2016). Cobalt. 52–53. United States Geological Survey, Mineral Commodity Summaries.
  89. ↑ Wilson. (26 October 2017). We'll All Be Relying on Congo to Power Our Electric Cars. Bloomberg News.
  90. ↑ 90.0 90.1 (8 August 2019). Glencore's cobalt stock overhang contains prices despite mine suspension.
  91. ↑ African Mineral Production. British Geological Survey.
  92. ↑ 92.0 92.1 (July 2008). CAMEC – The Cobalt Champion. International Mining.
  93. ↑ Amy Witherden. (6 July 2009). Daily podcast – July 6, 2009. Mining weekly.
  94. ↑ (August 2019). "China's domestic and foreign influence in the global cobalt supply chain". Resources Policy. 62 317–323. doi:10.1016/j.resourpol.2019.03.015.
  95. ↑ (14 November 2023). From Cobalt to Cars: How China Exploits Child and Forced Labor in the Congo | Congressional-Executive Commission on China. cecc.gov.
  96. ↑ Home, Andy. (19 February 2024). West challenges China's critical minerals hold on Africa.
  97. ↑ (28 November 2019). Glencore closes Mutanda mine, 20% of global cobalt supply comes offline. Benchmark Mineral Intelligence.
  98. ↑ Mining Journal "The [Ivanhoe] pullback investors have been waiting for", Aspermont Ltd., London, UK, 22 February 2018. Retrieved 21 November 2018.
  99. ↑ Shabalala, Zandi "Cobalt to be declared a strategic mineral in Congo", Reuters, 14 March 2018. Retrieved 3 October 2018.
  100. ↑ Reuters, "Congo's Kabila signs into law new mining code", 14 March 2018. Retrieved 3 October 2018.
  101. ↑ "DRC declares cobalt 'strategic, Mining Journal, 4 December 2018. Retrieved 7 October 2020.
  102. ↑ 102.0 102.1 Frankel, Todd C.. (30 September 2016). Cobalt mining for lithium ion batteries has a high human cost. The Washington Post.
  103. ↑ (28 February 2018). Perspective – The hidden costs of cobalt mining. The Washington Post.
  104. ↑ Frankel, Todd C.. (30 September 2016). The Cobalt Pipeline: Tracing the path from deadly hand-dug mines in Congo to consumers' phones and laptops. The Washington Post.
  105. ↑ (19 January 2016). Child labour behind smart phone and electric car batteries. Amnesty International.
  106. ↑ Crawford, Alex. Meet Dorsen, 8, who mines cobalt to make your smartphone work. Sky News.
  107. ↑ (28 February 2017). Are you holding a product of child labour right now? (Video). Sky News.
  108. ↑ Reisinger, Don. (3 March 2017). Child Labor Revelation Prompts Apple to Make Supplier Policy Change. Fortune.
  109. ↑ Frankel, Todd C.. (3 March 2017). Apple cracks down further on cobalt supplier in Congo as child labor persists. The Washington Post.
  110. ↑ (2023). Apple to use only recycled cobalt in batteries by 2025. Reuters.
  111. ↑ Apple accelerates progress with highest-ever recycled material in its products. Apple Newsroom.
  112. ↑ Responsible Cobalt Initiative (RCI). respect.international.
  113. ↑ Development, Cobalt for. Cobalt for Development (C4D) - Towards responsible artisanal cobalt mining in the DR Congo. Cobalt for Development (C4D).
  114. ↑ Global Nonfuel Mineral Resources and Sustainability.
  115. ↑ Audit Report on Congo Dongfang International Mining sarl. DNV-GL Retrieved 18 April 2021.
  116. ↑ (17 December 2019). U.S. cobalt lawsuit puts spotlight on 'sustainable' tech. Sustainability Times.
  117. ↑ Apple, Google Fight Blame For Child Labor in Cobalt Mines – Law360. law360.com.
  118. ↑ (6 March 2024). Buying cobalt doesn't make US firms liable for abuses in DR Congo.
  119. ↑ Kara, Siddharth. (2023). "Cobalt red: how the blood of the Congo powers our lives". St. Martin's Press. ISBN 978-1-250-28429-7.
  120. ↑ Aikins, Matthieu. How Is Your Phone Powered? Problematically.. The New York Times.
  121. ↑ Gross, Terry. (1 February 2023). How 'modern-day slavery' in the Congo powers the rechargeable battery economy. NPR.
  122. ↑ Hermes, Jennifer. (31 May 2017). Tesla & GE Face Major Shortage Of Ethically Sourced Cobalt. Environmentalleader.com.
  123. ↑ (30 October 2017). Electric cars yet to turn cobalt market into gold mine – Nornickel. Mining.com.
  124. ↑ (31 July 2019). Why Have Cobalt Prices Crashed. International Banker.
  125. ↑ Cobalt Prices and Cobalt Price Charts – InvestmentMine. infomine.com.
  126. ↑ (8 September 2020). Tesla joins "Fair Cobalt Alliance" to improve DRC artisanal mining. mining-technology.com.
  127. ↑ Klender, Joey. (8 September 2020). Tesla joins Fair Cobalt Alliance in support of moral mining efforts. teslarati.com.
  128. ↑ The Canadian Ghost Town That Tesla Is Bringing Back to Life. Bloomberg.com.
  129. ↑ Canada, Natural Resources. (2023-03-09). Cobalt facts. natural-resources.canada.ca.
  130. ↑ "Cubas Nickel Production Exceeds 50000 metric tons". Cuba Business Report. Retrieved 18 April 2021.
  131. ↑ (8 February 2023). The biggest source of cobalt outside Africa is now Indonesia. Bloomberg News.
  132. ↑ 132.0 132.1 Donachie, Matthew J.. (2002). Superalloys: A Technical Guide. ASM International. ISBN 978-0-87170-749-9.
  133. ↑ (30 June 2008). Elements of metallurgy and engineering alloys. 557–558. ASM International. ISBN 978-0-87170-867-0.
  134. ↑ Michel, R.. (1991). "Systemic effects of implanted prostheses made of cobalt-chromium alloys". Archives of Orthopaedic and Trauma Surgery. 110 (2) 61–74. doi:10.1007/BF00393876.
  135. ↑ Disegi, John A.. (1999). Cobalt-base Aloys for Biomedical Applications. 34. ASTM International. ISBN 0-8031-2608-5.
  136. ↑ Luborsky, F. E.. (1957). "Reproducing the Properties of Alnico Permanent Magnet Alloys with Elongated Single-Domain Cobalt-Iron Particles". Journal of Applied Physics. 28 (344) 344. doi:10.1063/1.1722744.
  137. ↑ (2005). "The Hardening of Platinum Alloys for Potential Jewellery Application". Platinum Metals Review. 49 2–15. doi:10.1595/147106705X24409.
  138. ↑ (2023). Hypersonics Supply Chain Mapping Study. National Defense Industrial Association (NDIA).
  139. ↑ Modern Uses of Cobalt in Aerospace and Electronics. MineToMetal.
  140. ↑ Frith, James T.; Lacey, Matthew J.; Ulissi, Ulderico. (26 January 2023). A non-academic perspective on the future of lithium-based batteries. Nature Communications. 14 (1) 420. doi:10.1038/s41467-023-35933-2.
  141. ↑ (13 October 2017). How To Minimize Tesla's Cobalt Supply Chain Risk. Seeking Alpha.
  142. ↑ 142.0 142.1 (28 November 2017). As Cobalt Supply Tightens, LiCo Energy Metals Announces Two New Cobalt Mines. cleantechnica.com.
  143. ↑ (31 October 2017). We May Not Have Enough Minerals To Even Meet Electric Car Demand. Jalopnik.
  144. ↑ (20 September 2019). State of Charge: EVs, Batteries and Battery Materials (Free Report from @AdamasIntel). Adamas Intelligence.
  145. ↑ (26 September 2019). Muskmobiles running rivals off the road. MINING.COM.
  146. ↑ Yoo-chul, Kim. (14 August 2020). Tesla's battery strategy, implications for LG and Samsung. The Korea Times.
  147. ↑ Shahan, Zachary. (31 August 2020). Lithium & Nickel & Tesla, Oh My!. cleantechnica.com.
  148. ↑ CObalt-free Batteries for FutuRe Automotive Applications website
  149. ↑ COBRA project at European Union
  150. ↑ Calma, Justine. (22 September 2020). Tesla to make EV battery cathodes without cobalt. theverge.com.
  151. ↑ 151.0 151.1 151.2 (1988). "Some effects of the addition of cobalt to the nickel hydroxide electrode". Journal of Applied Electrochemistry. 18 (2) 215–219. doi:10.1007/BF01009266.
  152. ↑ 152.0 152.1 (1999). "Recovery of metal values from spent nickel–metal hydride rechargeable batteries". Journal of Power Sources. 77 (2) 116–122. doi:10.1016/S0378-7753(98)00182-7.
  153. ↑ (25 May 2022). EV Lithium Iron Phosphate Battery Battles Back. energytrend.com.
  154. ↑ Cobalt Drier for Paints | Cobalt Cem-All®. Borchers.
  155. ↑ 155.0 155.1 155.2 Hawkins, M.. (2001). "Why we need cobalt". Applied Earth Science. 110 (2) 66–71. doi:10.1179/aes.2001.110.2.66.
  156. ↑ Halstead, Joshua. (April 2023). Expanded Applications and Enhanced Durability of Alkyd Coatings Using High-Performance Catalysts. CoatingsTech. 20 (3) 45–55.
  157. ↑ Weatherhead, R. G.. (1980). "FRP Technology: Fibre Reinforced Resin Systems". 204–239. Springer Netherlands. ISBN 978-94-009-8721-0. doi:10.1007/978-94-009-8721-0_10.
  158. ↑ The product selector | AOC. aocresins.com.
  159. ↑ Comar Chemicals – Polyester Acceleration. comarchemicals.com.
  160. ↑ 160.0 160.1 (2007). "Advances in the Development of Novel Cobalt Fischer-Tropsch Catalysts for Synthesis of Long-Chain Hydrocarbons and Clean Fuels". Chemical Reviews. 107 (5) 1692–1744. doi:10.1021/cr050972v.
  161. ↑ 161.0 161.1 (2009). "Cobalt-Catalyzed Hydroformylation of Alkenes: Generation and Recycling of the Carbonyl Species, and Catalytic Cycle". Chemical Reviews. 109 (9) 4272–4282. doi:10.1021/cr8002533.
  162. ↑ 162.0 162.1 Overman, Frederick. (1852). A treatise on metallurgy. 631–637. D. Appleton & company.
  163. ↑ 163.0 163.1 (1969). "Smalt". Studies in Conservation. 14 (2) 47–61. doi:10.2307/1505347.
  164. ↑ 164.0 164.1 Gehlen, A. F.. (1803). Ueber die Bereitung einer blauen Farbe aus Kobalt, die eben so schön ist wie Ultramarin. Vom Bürger Thenard. Neues Allgemeines Journal der Chemie, Band 2. (జర్మన్ అనువాదం L. J. Thénard నుండి; Journal des Mines; Brumaire 12 1802; p 128–136)
  165. ↑ 165.0 165.1 (1921). Colors Developed by Cobalt Oxides. Industrial & Engineering Chemistry. 13 (11) 1061–1066. doi:10.1021/ie50143a048.
  166. ↑ 166.0 166.1 Venetskii, S.. (1970). "The charge of the guns of peace". Metallurgist. 14 (5) 334–336. doi:10.1007/BF00739447.
  167. ↑ 167.0 167.1 (1943). "The Energies of the γ-Rays from Sb122, Cd115, Ir192, Mn54, Zn65, and Co60". Physical Review. 64 (9–10) 265–267. doi:10.1103/PhysRev.64.265.
  168. ↑ 168.0 168.1 (1998). Food irradiation: a reference guide. 53. Woodhead. ISBN 978-1-85573-359-6.
  169. ↑ Blakeslee, Sandra. (1 May 1984). The Juarez accident. The New York Times.
  170. ↑ (23 November 2005). Ciudad Juarez orphaned source dispersal, 1983. Wm. Robert Johnston.
  171. ↑ (January 2008). Radiation source use and replacement: abbreviated version. 35–. National Academies Press. ISBN 978-0-309-11014-3.
  172. ↑ 172.0 172.1 (30 November 2001). Physical Therapist Examination Review. 368. SLACK Incorporated. ISBN 978-1-55642-588-2.
  173. ↑ 173.0 173.1 (2001). Field portable XRF analysis of environmental samples. Journal of Hazardous Materials. 83 (1–2) 93–122. doi:10.1016/S0304-3894(00)00330-7.
  174. ↑ 174.0 174.1 Payne, L. R.. (1977). "The Hazards of Cobalt". Occupational Medicine. 27 (1) 20–25. doi:10.1093/occmed/27.1.20.
  175. ↑ 175.0 175.1 Puri-Mirza, Amna. (2020). Morocco Cobalt Production. Statistica.
  176. ↑ Trento, Chin. (14 April 2024). What is Cobalt Used in Everyday Life. Stanford Advanced Materials.
  177. ↑ (2022). Modern Permanent Magnets. 371–402. Woodhead Publishing. ISBN 9780323886581. doi:10.1016/B978-0-323-88658-1.00011-X.
  178. ↑ (15 February 2024). Alnico Magnets: A Closer Look at Their History, Properties, and Applications. Radial Magnet.
  179. ↑ (2020). "Hard and semi-hard magnetic materials based on cobalt and cobalt alloys". Journal of Alloys and Compounds. 824. doi:10.1016/j.jallcom.2020.153874.
  180. ↑ (2021). "Electric and magnetic properties of cobalt, copper and nickel organometallic complexes for molecular wires". Ain Shams Engineering Journal. 12 (2) 2135–2144. doi:10.1016/j.asej.2020.12.002.
  181. ↑ (15 May 2019). Samarium Cobalt vs Neodymium Magnets. Ideal Magnet Solutions.
  182. ↑ (1 May 2000). Nickel, cobalt, and their alloys. 354. ASM International. ISBN 978-0-87170-685-0.
  183. ↑ (1983). Cobalt conservation through technological alternatives. 129.
  184. ↑ 184.0 184.1 Yamada, Kazuhiro. (2013). "Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases". 13 295–320. Springer. ISBN 978-94-007-7499-5. doi:10.1007/978-94-007-7500-8_9.
  185. ↑ 185.0 185.1 (2013). "Metallomics and the Cell". 12 333–374. Springer. ISBN 978-94-007-5560-4. doi:10.1007/978-94-007-5561-1_10. electronic-book 978-94-007-5561-1 1559-0836 electronic-1868-0402.
  186. ↑ (2000). "Cobalt requirement of beef cattle – feed intake and growth at different levels of cobalt supply". Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition. 83 (3) 121–131. doi:10.1046/j.1439-0396.2000.00258.x.
  187. ↑ Voet, Judith G.. (1995). Biochemistry. 675. J. Wiley & Sons. ISBN 0-471-58651-X.
  188. ↑ (1999). "Understanding the Mechanism of B12-Dependent Methylmalonyl-CoA Mutase: Partial Proton Transfer in Action". Journal of the American Chemical Society. 121 (40) 9388–9399. doi:10.1021/ja991649a.
  189. ↑ Kobayashi, Michihiko. (1999). "Cobalt proteins". European Journal of Biochemistry. 261 (1) 1–9. doi:10.1046/j.1432-1327.1999.00186.x.
  190. ↑ Soils. Waikato University.
  191. ↑ 191.0 191.1 (2008). Vitamins in Animal and Human Nutrition. 525. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-37668-3.
  192. ↑ Australian Academy of Science > Deceased Fellows > Hedley Ralph Marston 1900–1965 Accessed 12 May 2013.
  193. ↑ Snook, Laurence C.. (1962). Cobalt: its use to control wasting disease. Journal of the Department of Agriculture, Western Australia. 3 (11) 844–852.
  194. ↑ (2005). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". Wiley-VCH. ISBN 3527306730. doi:10.1002/14356007.a07_281.pub2.
  195. ↑ (15 July 2017). "Cobalt toxicity in humans—A review of the potential sources and systemic health effects". Toxicology. 387 43–56. doi:10.1016/j.tox.2017.05.015.
  196. ↑ (January 2016). "Systemic cobalt toxicity from total hip arthroplasties: review of a rare condition Part 2. measurement, risk factors, and step-wise approach to treatment". The Bone & Joint Journal. 98-B (1) 14–20. doi:10.1302/0301-620X.98B1.36712.
  197. ↑ Morin Y. (1969). "Quebec beer-drinkers' cardiomyopathy: Clinical and hemodynamic aspects". Annals of the New York Academy of Sciences. 156 (1) 566–576. doi:10.1111/j.1749-6632.1969.tb16751.x.
  198. ↑ Barceloux, Donald G.. (1999). "Cobalt". Clinical Toxicology. 37 (2) 201–216. doi:10.1081/CLT-100102420.
  199. ↑ (2006). Cobalt in Hard Metals and Cobalt Sulfate, Gallium Arsenide, Indium Phosphide and Vanadium Pentoxide. 86. IARC.
  200. ↑ (May 2018). Dirty Energy. CNN.
  201. ↑ Basketter, David A.. (2003). "Nickel, chromium and cobalt in consumer products: revisiting safe levels in the new millennium". Contact Dermatitis. 49 (1) 1–7. doi:10.1111/j.0105-1873.2003.00149.x.
  202. ↑ Grimms; Hildebrand, Rudolf (1868). Deutsches Wörterbuch, Band 5, s.v. "2=Kobel"
  203. ↑ Grimms; Hildebrand, Rudolf (1868). Deutsches Wörterbuch, Band 5, s.v. "2=Kobold" at "III. 3) nebenformen"
  204. ↑ , cf. fr Lecouteux (2014), "2=BERGMÄNNCHEN", Dictionnaire de mythologie germanique, pp. 1995–1996.
  205. ↑ Verardi, Donato. (2023). Aristotelianism and Magic in Early Modern Europe: Philosophers, Experimenters and Wonderworkers. 85. Bloomsbury Publishing. ISBN 9781350357174.

మరింత చదవడానికి

External links to peer-reviewed journals

  • (2012). "Tracking the metal of the goblins: Cobalt's cycle of use". Environmental Science & Technology. 46 (2) 1079–86. doi:10.1021/es201874e.
  • (2012). "Comparative soil metal analyses in Sudbury (Ontario, Canada) and Lubumbashi (Katanga, DR-Congo)". Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology. 88 (2) 187–92. doi:10.1007/s00128-011-0485-7.
  • (2010). "The combined effect of abandoned mines and agriculture on groundwater chemistry". Journal of Contaminant Hydrology. 115 (1–4) 64–78. doi:10.1016/j.jconhyd.2010.04.003.
  • (2006). "Recovery of copper and cobalt from ancient slag". Waste Management & Research. 24 (2) 118–24. doi:10.1177/0734242X06063350.
  • (2002). "Excessive erythrocytosis, chronic mountain sickness, and serum cobalt levels". Lancet. 359 (9304) 407–8. doi:10.1016/s0140-6736(02)07594-3.
  • (1999). "Cobalt mining factory--diagnoses 1822-32". Tidsskrift for den Norske Laegeforening. 119 (30) 4544–6.
  • (1998). "Bioaccumulation of radionuclides in fertilized Canadian Shield lake basins". The Science of the Total Environment. 218 (1) 67–83. doi:10.1016/s0048-9697(98)00179-x.
  • (1990). "Metal toxicity and the respiratory tract". The European Respiratory Journal. 3 (2) 202–19. doi:10.1183/09031936.93.03020202.
  • (1981). "Role of cobalt, iron, lead, manganese, mercury, platinum, selenium, and titanium in carcinogenesis". Environmental Health Perspectives. 40 143–61. doi:10.1289/ehp.8140143.
  • (1975). "Cobalt metal inhalation studies on miniature swine". American Industrial Hygiene Association Journal. 36 (1) 17–25. doi:10.1080/0002889758507202.

బాహ్య లింకులు

cobalt

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Cobalt” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Cobalt ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=కోబాల్ట్&oldid=918"