హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్: Difference between revisions
From LTRC
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen sulfide” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం |
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen sulfide” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం |
||
| Line 66: | Line 66: | ||
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ధర్మాలు | ! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ధర్మాలు | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | రసాయన | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | రసాయన ఫార్ములా | ||
| H2S | | H2S | ||
|- | |- | ||
| Line 76: | Line 76: | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | వాసన | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | వాసన | ||
| కుళ్ళిన గుడ్ల | | కుళ్ళిన గుడ్ల వలె అసహ్యకరమైన, ఘాటైన వాసన | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సాంద్రత | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సాంద్రత | ||
| Line 114: | Line 114: | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి | ||
| | | వంగిన | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ద్విధ్రువ భ్రామకం | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ద్విధ్రువ భ్రామకం | ||
| Line 121: | Line 121: | ||
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | థర్మోకెమిస్ట్రీ | ! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | థర్మోకెమిస్ట్రీ | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | విశిష్టోష్ణం ( C ) | ||
| 1.003 J K g | | 1.003 J K g | ||
|- | |- | ||
| Line 142: | Line 142: | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పిక్టోగ్రామ్‌లు | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పిక్టోగ్రామ్‌లు | ||
| ‹ | | ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఫ్లేమ్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS స్కల్ అండ్ క్రాస్‌బోన్స్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఎన్విరాన్‌మెంట్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సిగ్నల్ పదం | ||
| ప్రమాదం | | ప్రమాదం | ||
|- | |- | ||
| Line 171: | Line 171: | ||
| 713 ppm (ఎలుక, 1 గంట)<br />673 ppm (మౌస్, 1 గంట)<br />634 ppm (మౌస్, 1 గంట)<br />444 ppm (ఎలుక, 4 గంటలు) | | 713 ppm (ఎలుక, 1 గంట)<br />673 ppm (మౌస్, 1 గంట)<br />634 ppm (మౌస్, 1 గంట)<br />444 ppm (ఎలుక, 4 గంటలు) | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | LC Lo ( అత్యల్ప | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | LC Lo ( అత్యల్ప ప్రచురితమైనది ) | ||
| 600 ppm (మానవుడు, 30 నిమిషాలు)<br />800 ppm (మానవుడు, 5 నిమిషాలు) | | 600 ppm (మానవుడు, 30 నిమిషాలు)<br />800 ppm (మానవుడు, 5 నిమిషాలు) | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | NIOSH | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | NIOSH | ||
| (US ఆరోగ్య | | (US ఆరోగ్య బహిర్గత పరిమితులు): | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | PEL (అనుమతించదగినది) | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | PEL (అనుమతించదగినది) | ||
| Line 192: | Line 192: | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సంబంధిత సమ్మేళనాలు | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సంబంధిత సమ్మేళనాలు | ||
| | | ఫాస్ఫీన్ | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల యొక్క | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల యొక్క | ||
| ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ | | ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు | ||
|} | |} | ||
| Line 201: | Line 201: | ||
Hydrogen sulfide poisoning | Hydrogen sulfide poisoning | ||
'''హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్''' ([[preferred IUPAC name]] మరియు [[American English]]) లేదా '''హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్''' ([[Commonwealth English]]) అనేది H2S [[chemical formula| | '''హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్''' ([[preferred IUPAC name]] మరియు [[American English]]) లేదా '''హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్''' ([[Commonwealth English]]) అనేది H2S [[chemical formula|రసాయన సంకేతం]] కలిగిన ఒక [[chemical compound|రసాయన సమ్మేళనం]]. ఇది రంగులేని, విషపూరితమైన మరియు మండే స్వభావం గల [[hydrogen chalcogenide]] వాయువు. పరిసర వాతావరణంలో ఇది స్వల్ప పరిమాణంలో ఉన్నప్పుడు కుళ్ళిన గుడ్ల వంటి విలక్షణమైన దుర్వాసనను కలిగి ఉంటుంది. 1777లో శుద్ధి చేసిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క రసాయన కూర్పును కనుగొన్న ఘనత స్వీడిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త [[Carl Wilhelm Scheele]]కి దక్కుతుంది.<ref name=americansci>(2010). [https://www.americanscientist.org/article/a-short-history-of-hydrogen-sulfide A Short History of Hydrogen Sulfide]. ''American Scientist''. 98 (1) 6. doi:[https://doi.org/10.1511/2010.82.6 10.1511/2010.82.6].</ref> | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ [[hydrogen cyanide]] మాదిరిగానే [[cellular respiration|కణ శ్వాసక్రియను]] నిరోధించడం ద్వారా మానవులకు మరియు ఇతర జంతువులకు విషపూరితంగా మారుతుంది. దీనిని పీల్చినప్పుడు లేదా దీని | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ [[hydrogen cyanide]] మాదిరిగానే [[cellular respiration|కణ శ్వాసక్రియను]] నిరోధించడం ద్వారా మానవులకు మరియు ఇతర జంతువులకు విషపూరితంగా మారుతుంది. దీనిని పీల్చినప్పుడు లేదా దీని లవణాలను అధిక మొత్తంలో తీసుకున్నప్పుడు, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందుల నుండి మూర్ఛ మరియు మరణం వరకు [[symptom|లక్షణాలు]] కనిపిస్తూ అవయవాలు వేగంగా దెబ్బతింటాయి.<ref>(2021). "Bad Smells and Broken DNA: A Tale of Sulfur-Nucleic Acid Cooperation". ''Antioxidants''. 10 (11) 1820. doi:[https://doi.org/10.3390/antiox10111820 10.3390/antiox10111820].</ref><ref>(1992). "Toxicology of Hydrogen Sulfide". ''Annual Review of Pharmacology and Toxicology''. 32 109–134. doi:[https://doi.org/10.1146/annurev.pa.32.040192.000545 10.1146/annurev.pa.32.040192.000545].</ref> అయినప్పటికీ, [[human body|మానవ శరీరం]] స్వల్ప మొత్తంలో ఈ సల్ఫైడ్‌ను మరియు దాని ఖనిజ లవణాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, మరియు దీనిని ఒక [[signaling molecule|సిగ్నలింగ్ అణువుగా]] ఉపయోగిస్తుంది.<ref>(2015). "Hydrogen sulfide: Physiological properties and therapeutic potential in ischaemia". ''British Journal of Pharmacology''. 172 (6) 1479–1493. doi:[https://doi.org/10.1111/bph.12869 10.1111/bph.12869].</ref> | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ తరచుగా [[oxygen|ఆక్సిజన్]] లేని | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ తరచుగా [[oxygen|ఆక్సిజన్]] లేని చోట [[organic matter|సేంద్రియ పదార్థాల]] [[prokaryotic|సూక్ష్మజీవుల]] విచ్ఛిన్నం ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది, ఉదాహరణకు [[swamp|చిత్తడి నేలలు]] మరియు [[Sewerage|మురుగు కాలువలు]]; ఈ ప్రక్రియను సాధారణంగా [[anaerobic digestion|అనరోబిక్ డైజెషన్]] అని పిలుస్తారు, దీనిని [[sulfate-reducing microorganisms|సల్ఫేట్-తగ్గించే సూక్ష్మజీవులు]] నిర్వహిస్తాయి. ఇది [[volcanic gas|అగ్నిపర్వత వాయువులు]], సహజ వాయు నిక్షేపాలు మరియు కొన్నిసార్లు బావుల నీటిలో కూడా కనిపిస్తుంది. | ||
== ధర్మాలు == | == ధర్మాలు == | ||
| Line 211: | Line 211: | ||
=== ఆక్సీకరణ === | === ఆక్సీకరణ === | ||
సాధారణంగా, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఒక [[reducing agent|క్షయకరణిగా]] పనిచేస్తుంది, ఇది [[Claus process]]లో సల్ఫర్ డయాక్సైడ్‌ను | సాధారణంగా, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఒక [[reducing agent|క్షయకరణిగా]] పనిచేస్తుంది, ఇది [[Claus process]]లో సల్ఫర్ డయాక్సైడ్‌ను తగ్గించే సామర్థ్యం ద్వారా సూచించబడుతుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఆక్సిజన్‌లో నీలిరంగు మంటతో మండి [[sulfur dioxide]] (SO2) మరియు [[water (molecule)|నీటిని]] ఏర్పరుస్తుంది: | ||
:2 H2S + 3 O2 → 2 SO2 + 2 H2O | :2 H2S + 3 O2 → 2 SO2 + 2 H2O | ||
అధిక ఆక్సిజన్ ఉన్నట్లయితే, [[sulfur trioxide]] (SO3) ఏర్పడుతుంది, ఇది త్వరగా | అధిక ఆక్సిజన్ ఉన్నట్లయితే, [[sulfur trioxide]] (SO3) ఏర్పడుతుంది, ఇది త్వరగా హైడ్రేట్ చెంది [[sulfuric acid]]గా మారుతుంది: | ||
:SO3 + H2O → H2SO4 | :SO3 + H2O → H2SO4 | ||
=== ఆమ్ల-క్షార ధర్మాలు === | === ఆమ్ల-క్షార ధర్మాలు === | ||
ఇది నీటిలో స్వల్పంగా కరుగుతుంది మరియు [[weak acid| | ఇది నీటిలో స్వల్పంగా కరుగుతుంది మరియు [[weak acid|బలహీనమైన ఆమ్లంగా]] పనిచేస్తుంది ([[Acid dissociation constant|p''K''<sub>a</sub>]] = 6.9, 18 °C వద్ద 0.01–0.1 mol/లీటర్ ద్రావణాలలో), ఇది [[hydrosulfide]] అయాన్ HS-ను ఇస్తుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మరియు దాని ద్రావణాలు రంగులేనివి. గాలికి గురైనప్పుడు, ఇది నెమ్మదిగా ఆక్సీకరణం చెంది మూలక సల్ఫర్‌ను ఏర్పరుస్తుంది, ఇది నీటిలో కరగదు. [[sulfide]] ఆనయాన్ S(2-) జల ద్రావణంలో ఏర్పడదు.<ref>(2018). "Goodbye to S2-". ''Chem. Comm.''. 54 (16) 1980–1983. doi:[https://doi.org/10.1039/c8cc00187a 10.1039/c8cc00187a].</ref> | ||
H2S మరియు H2O ప్రోటాన్‌లను వేగంగా మార్పిడి చేసుకుంటాయి. ఈ ప్రవర్తన [[Girdler sulfide process]]కు ఆధారం, ఇది [[Heavy water|డ్యూటీరియం ఆక్సైడ్]] ("భారీ నీరు" లేదా D2O) శుద్దీకరణలో ఉపయోగించబడుతుంది మరియు ఈ సమ్మేళనాల సులభమైన స్వేదనాన్ని ఉపయోగించుకుంటుంది.<ref>(2000). "Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology". ISBN 978-0-471-48494-3. doi:[https://doi.org/10.1002/0471238961.0919152008011212.a01 10.1002/0471238961.0919152008011212.a01].</ref> | H2S మరియు H2O ప్రోటాన్‌లను వేగంగా మార్పిడి చేసుకుంటాయి. ఈ ప్రవర్తన [[Girdler sulfide process]]కు ఆధారం, ఇది [[Heavy water|డ్యూటీరియం ఆక్సైడ్]] ("భారీ నీరు" లేదా D2O) శుద్దీకరణలో ఉపయోగించబడుతుంది మరియు ఈ సమ్మేళనాల సులభమైన స్వేదనాన్ని ఉపయోగించుకుంటుంది.<ref>(2000). "Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology". ISBN 978-0-471-48494-3. doi:[https://doi.org/10.1002/0471238961.0919152008011212.a01 10.1002/0471238961.0919152008011212.a01].</ref> | ||
=== | === అత్యంత ఉష్ణోగ్రతలు మరియు పీడనాలు === | ||
90 | 90 [[gigapascal|GPa]] (900,000 [[atmospheric pressure|వాతావరణ పీడనాలు]]) కంటే ఎక్కువ పీడనాల వద్ద, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ లోహ [[Electrical conductor|విద్యుత్ వాహకంగా]] మారుతుంది. [[Superconductivity#Superconducting phase transition|క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రత]] కంటే తక్కువకు చల్లబరిచినప్పుడు, ఈ అధిక-పీడన దశ [[superconductivity|అతివాహకతను]] ప్రదర్శిస్తుంది. క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రత పీడనంతో పెరుగుతుంది, ఇది 100 GPa వద్ద 23 K నుండి 200 GPa వద్ద 150 K వరకు ఉంటుంది.<ref name=Drozdov2014>(2014). "Conventional superconductivity at 190 K at high pressures".</ref> హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద పీడనానికి గురిచేసి, ఆపై చల్లబరిస్తే, క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రత 203 Kకి చేరుకుంటుంది, ఇది 2019లో [[lanthanum decahydride]] కనుగొనబడే వరకు అత్యధికంగా ఆమోదించబడిన అతివాహక క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రతగా ఉండేది. సల్ఫర్‌లో కొంత భాగాన్ని [[phosphorus]]తో భర్తీ చేయడం మరియు ఇంకా ఎక్కువ పీడనాలను ఉపయోగించడం ద్వారా, క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రతను 0 °C కంటే పెంచడం మరియు [[Room-temperature superconductor|గది ఉష్ణోగ్రత అతివాహకతను]] సాధించడం సాధ్యమవుతుందని అంచనా వేయబడింది.<ref name=cart15>(August 2015). "Superconductivity record sparks wave of follow-up physics". ''Nature''. 524 (7565) 277. doi:[https://doi.org/10.1038/nature.2015.18191 10.1038/nature.2015.18191].</ref> | ||
వాతావరణ పీడనం వద్ద మరియు ఉత్ప్రేరకం లేనప్పుడు, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ 1200 | వాతావరణ పీడనం వద్ద మరియు ఉత్ప్రేరకం లేనప్పుడు, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ 1200 °C వద్ద హైడ్రోజన్ మరియు సల్ఫర్‌గా విచ్ఛిన్నమవుతుంది.<ref>(1998). "The direct conversion of hydrogen sulfide to hydrogen and sulfur". ''International Journal of Hydrogen Energy''. 23 (6) 451–456. doi:[https://doi.org/10.1016/S0360-3199(97)00099-2 10.1016/S0360-3199(97)00099-2].</ref> | ||
=== లోహాలతో చర్యలు === | === లోహాలతో చర్యలు === | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ లోహ అయాన్లతో చర్య జరిపి లోహ సల్ఫైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది, ఇవి కరగని, తరచుగా ముదురు రంగులో ఉండే ఘనపదార్థాలు. ఈ ప్రవర్తన [[qualitative inorganic analysis|గుణాత్మక అకర్బన విశ్లేషణలో]] | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ లోహ అయాన్లతో చర్య జరిపి లోహ సల్ఫైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది, ఇవి కరగని, తరచుగా ముదురు రంగులో ఉండే ఘనపదార్థాలు. ఈ ప్రవర్తన లోహ అయాన్ల [[qualitative inorganic analysis|గుణాత్మక అకర్బన విశ్లేషణలో]] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను కారకంగా ఉపయోగించడానికి ఆధారం. ఈ విశ్లేషణలలో, భారీ లోహ (మరియు [[Nonmetal (chemistry)|అలోహ]]) అయాన్లు (ఉదా., Pb(II), Cu(II), Hg(II), As(III)) H2Sకు గురైనప్పుడు ద్రావణం నుండి అవక్షేపించబడతాయి. ఫలితంగా ఏర్పడిన ఘనపదార్థంలోని భాగాలు వాటి చర్యాశీలత ద్వారా గుర్తించబడతాయి. [[Lead(II) acetate]] పేపర్‌ను హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను గుర్తించడానికి ఉపయోగిస్తారు, ఎందుకంటే ఇది సులభంగా [[lead(II) sulfide]]గా మారుతుంది, ఇది నల్లగా ఉంటుంది.<ref name=King>(1959). [https://books.google.com/books?id=zikLAAAAIAAJ Qualitative Analysis and Electrolytic Solutions]. Harcourt, Brace.</ref><ref>(1996). [https://books.google.com/books?id=MpPenWMDPd0C Vogel's Qualitative Inorganic Analysis]. Longman. ISBN 978-81-7758-232-1.</ref> | ||
[[copper]] మరియు [[silver]] | [[copper]] మరియు [[silver]] వంటి వివిధ లోహాలపై [[tarnish|మచ్చలు]] ఏర్పడటానికి కూడా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కారణం; వెండి నాణేలపై నల్లటి [[Toning (coin)|టోనింగ్]] ఏర్పడటానికి కారణమైన రసాయనం [[silver sulfide]] (Ag2S), ఇది నాణెం ఉపరితలంపై ఉన్న వెండి వాతావరణంలోని హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరిపినప్పుడు ఉత్పత్తి అవుతుంది.<ref>JCE staff. (March 2000). [https://pubs.acs.org/doi/pdf/10.1021/ed077p328A Silver to Black - and Back]. ''Journal of Chemical Education''. 77 (3) 328A. doi:[https://doi.org/10.1021/ed077p328a 10.1021/ed077p328a].</ref> హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మరియు ఇతర సల్ఫర్ కలిగిన సమ్మేళనాల ద్వారా టోనింగ్‌కు గురైన నాణేలు సౌందర్యపరంగా నాణేల విలువను పెంచవచ్చు, ఎందుకంటే టోనింగ్ [[thin-film interference]]ను ఉత్పత్తి చేసి, నాణెం ఆకర్షణీయమైన రంగును పొందేలా చేస్తుంది.<ref>(23 September 2021). [https://iccscoin.ca/what-causes-coins-to-tone/ What causes coins to tone – ICCS]. ''iccscoin.ca''.</ref> నాణేలను ఉద్దేశపూర్వకంగా టోనింగ్ చేయడానికి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చికిత్స చేయవచ్చు, అయితే కృత్రిమ టోనింగ్‌ను సహజ టోనింగ్ నుండి వేరు చేయవచ్చు మరియు ఇది సాధారణంగా సేకరించేవారిలో విమర్శించబడుతుంది.<ref>(26 June 2016). [https://www.originalskincoins.com/blogs/news/coin-toning-101-the-differences-between-naturally-and-artificially-toned-coins Coin Toning 101: The Differences between Naturally and Artificially Toned Coins]. ''Original Skin Coins''.</ref> | ||
== ఉత్పత్తి == | == ఉత్పత్తి == | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా [[sour gas]] నుండి వేరు చేయడం ద్వారా పొందబడుతుంది, ఇది అధిక H2S కంటెంట్ కలిగిన సహజ వాయువు. దీనిని సుమారు 450 | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా [[sour gas]] నుండి వేరు చేయడం ద్వారా పొందబడుతుంది, ఇది అధిక H2S కంటెంట్ కలిగిన సహజ వాయువు. దీనిని సుమారు 450 °C వద్ద కరిగిన మూలక [[sulfur|సల్ఫర్]]తో [[hydrogen|హైడ్రోజన్]]ను చికిత్స చేయడం ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. ఈ ప్రక్రియలో [[Hydrocarbon|హైడ్రోకార్బన్లు]] హైడ్రోజన్ వనరుగా పనిచేస్తాయి.<ref name=ullmann>(2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 3-527-30673-0. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a13_467 10.1002/14356007.a13_467].</ref> | ||
:S + H2 -> H2S | :S + H2 -> H2S | ||
సల్ఫర్ హైడ్రోజనేషన్ కోసం చాలా అనుకూలమైన థర్మోడైనమిక్స్ అంటే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క డీహైడ్రోజనేషన్ (లేదా [[cracking (chemistry)|క్రాకింగ్]]) చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు అవసరమవుతాయని | సల్ఫర్ హైడ్రోజనేషన్ కోసం చాలా అనుకూలమైన థర్మోడైనమిక్స్ అంటే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క డీహైడ్రోజనేషన్ (లేదా [[cracking (chemistry)|క్రాకింగ్]])కు చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు అవసరమవుతాయని అర్థం.<ref>(2023). [http://ir.unimas.my/id/eprint/41182/3/Hydrogen%20sulfide%20%28.pdf Hydrogen sulfide (H2S) conversion to hydrogen (H2) and value-added chemicals: Progress, challenges and outlook]. ''Chemical Engineering Journal''. 458. doi:[https://doi.org/10.1016/j.cej.2023.141398 10.1016/j.cej.2023.141398].</ref> | ||
ఒక ప్రామాణిక ప్రయోగశాల తయారీ [[Kipp generator]]లో [[iron(II) sulfide|ఫెర్రస్ | ఒక ప్రామాణిక ప్రయోగశాల తయారీ [[Kipp generator]]లో [[iron(II) sulfide|ఫెర్రస్ సల్ఫైడ్]]ను బలమైన ఆమ్లంతో చికిత్స చేయడం: | ||
:FeS + 2 HCl → FeCl2 + H2S | :FeS + 2 HCl → FeCl2 + H2S | ||
[[qualitative inorganic analysis|గుణాత్మక అకర్బన విశ్లేషణలో]] ఉపయోగించడానికి, H2Sను ఉత్పత్తి చేయడానికి [[thioacetamide]] ఉపయోగించబడుతుంది: | [[qualitative inorganic analysis|గుణాత్మక అకర్బన విశ్లేషణలో]] ఉపయోగించడానికి, H2Sను ఉత్పత్తి చేయడానికి [[thioacetamide]] ఉపయోగించబడుతుంది: | ||
:CH3C(S)NH2 + H2O → CH3C(O)NH2 + H2S | :CH3C(S)NH2 + H2O → CH3C(O)NH2 + H2S | ||
అనేక లోహ మరియు అలోహ | అనేక లోహ మరియు అలోహ సల్ఫైడ్లు, ఉదా. [[aluminium sulfide]], [[phosphorus pentasulfide]], [[silicon disulfide]] నీటికి గురైనప్పుడు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి:<ref>McPherson, William. (1913). [https://books.google.com/books?id=oaMe7OtctlIC&q=%22aluminium+sulfide%22 Laboratory manual]. 445. Ginn and Company.</ref> | ||
:6 H2O + Al2S3 → 3 H2S + 2 Al(OH)3 | :6 H2O + Al2S3 → 3 H2S + 2 Al(OH)3 | ||
ఈ వాయువు సల్ఫర్‌ను ఘన సేంద్రియ సమ్మేళనాలతో వేడి చేయడం ద్వారా మరియు సల్ఫరేటెడ్ సేంద్రియ సమ్మేళనాలను హైడ్రోజన్‌తో | ఈ వాయువు సల్ఫర్‌ను ఘన సేంద్రియ సమ్మేళనాలతో వేడి చేయడం ద్వారా మరియు సల్ఫరేటెడ్ సేంద్రియ సమ్మేళనాలను హైడ్రోజన్‌తో తగ్గించడం ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి అవుతుంది. | ||
దీనిని అమ్మోనియం థియోసైనేట్‌ను గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లానికి కలిపి, దానికి నీటిని చేర్చడం ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. | దీనిని అమ్మోనియం థియోసైనేట్‌ను గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లానికి కలిపి, దానికి నీటిని చేర్చడం ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. | ||
=== బయోసింథసిస్ === | === బయోసింథసిస్ === | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కణాలలో ఎంజైమాటిక్ లేదా నాన్-ఎంజైమాటిక్ మార్గాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. మూడు ఎంజైమ్‌లు S | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కణాలలో ఎంజైమాటిక్ లేదా నాన్-ఎంజైమాటిక్ మార్గాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. మూడు ఎంజైమ్‌లు S నిర్మాణాన్ని ఉత్ప్రేరకపరుస్తాయి: [[Cystathionine gamma-lyase|సిస్టాథియోనిన్ γ-లైయేస్]] (CSE), [[Cystathionine beta synthase|సిస్టాథియోనిన్ β-సింథేస్]] (CBS), మరియు [[3-mercaptopyruvate sulfurtransferase]] (3-MST).<ref name="Huang-2015">(2015). "Chemistry, Biochemistry and Pharmacology of Hydrogen Sulfide". 230 3–25. Springer International Publishing. ISBN 978-3-319-18143-1. doi:[https://doi.org/10.1007/978-3-319-18144-8_1 10.1007/978-3-319-18144-8_1].</ref> CBS మరియు CSE అనేవి ట్రాన్స్-సల్ఫ్యురేషన్ మార్గాన్ని అనుసరించే H2S బయోజెనిసిస్‌కు ప్రధాన ప్రతిపాదకులు.<ref name="Kabil-2011">(15 July 2011). "The Quantitative Significance of the Transsulfuration Enzymes for H 2 S Production in Murine Tissues". ''Antioxidants & Redox Signaling''. 15 (2) 363–372. doi:[https://doi.org/10.1089/ars.2010.3781 10.1089/ars.2010.3781].</ref> ఈ ఎంజైమ్‌లు అనేక జీవ కణాలు మరియు కణజాలాలలో గుర్తించబడ్డాయి మరియు వాటి చర్య అనేక వ్యాధి స్థితిగతుల ద్వారా ప్రేరేపించబడుతుంది.<ref name="Kabil-2014">(10 February 2014). "Enzymology of H<sub>2</sub>S Biogenesis, Decay and Signaling". ''Antioxidants & Redox Signaling''. 20 (5) 770–782. doi:[https://doi.org/10.1089/ars.2013.5339 10.1089/ars.2013.5339].</ref> ఈ ఎంజైమ్‌లు మిథియోనిన్ నుండి సెరిన్‌కు సల్ఫర్ అణువును బదిలీ చేసి సిస్టైన్ అణువును ఏర్పరచడం ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి.<ref name="Kabil-2011" /> 3-MST కూడా సిస్టైన్ కాటబాలిక్ మార్గం ద్వారా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉత్పత్తికి దోహదపడుతుంది.<ref name="Kabil-2014"/><ref name="Kabil-2011" /> మిథియోనిన్ మరియు సిస్టైన్ వంటి ఆహార అమైనో ఆమ్లాలు ట్రాన్స్‌సల్ఫ్యురేషన్ మార్గాలకు మరియు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉత్పత్తికి ప్రాథమిక సబ్‌స్ట్రేట్‌లుగా పనిచేస్తాయి. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ [[ferredoxin]]లు మరియు [[Rieske protein]]ల వంటి ప్రోటీన్ల నుండి కూడా పొందవచ్చు.<ref name="Kabil-2014"/> | ||
[[Sulfate-reducing bacteria|సల్ఫేట్- | [[Sulfate-reducing bacteria|సల్ఫేట్-తగ్గించే]] (లేదా [[Sulfur-reducing bacteria|సల్ఫర్-తగ్గించే]]) బ్యాక్టీరియా తక్కువ ఆక్సిజన్ పరిస్థితులలో సల్ఫేట్లను (లేదా మూలక సల్ఫర్‌ను) ఉపయోగించి సేంద్రియ సమ్మేళనాలను లేదా హైడ్రోజన్‌ను [[redox|ఆక్సీకరణం]] చేయడం ద్వారా ఉపయోగపడే శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి; ఇది వ్యర్థ పదార్థంగా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.<ref name="barton">(1995). [https://books.google.com/books?id=yu2lmzwcQ6UC&q=sulfate+reducing+bacteria Sulfate-reducing bacteria]. Springer. ISBN 978-0-306-44857-7.</ref> | ||
=== సిగ్నలింగ్ పాత్ర === | === సిగ్నలింగ్ పాత్ర === | ||
శరీరంలోని H2S ఆరోగ్యం మరియు వ్యాధులలో చిక్కులతో కూడిన [[gaseous signaling molecule|వాయు సిగ్నలింగ్ అణువుగా]] పనిచేస్తుంది.<ref name="Huang-2015"/><ref>(May 2015). "Hydrogen sulfide-based therapeutics: exploiting a unique but ubiquitous gasotransmitter". ''Nature Reviews Drug Discovery''. 14 (5) 329–345. doi:[https://doi.org/10.1038/nrd4433 10.1038/nrd4433].</ref><ref name="powell">(2018). "A review of hydrogen sulfide (H2S) donors: Chemistry and potential therapeutic applications". ''Biochemical Pharmacology''. 149 110–123. doi:[https://doi.org/10.1016/j.bcp.2017.11.014 10.1016/j.bcp.2017.11.014].</ref><ref name=":0">(2023-01-01). [https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/physrev.00028.2021?checkFormatAccess=true Physiological roles of hydrogen sulfide in mammalian cells, tissues, and organs]. ''Physiological Reviews''. 103 (1) 31–276. doi:[https://doi.org/10.1152/physrev.00028.2021 10.1152/physrev.00028.2021].</ref> H2S జంతువులలో [[vasodilation|వాసోడైలేషన్]] (రక్తనాళాల వ్యాకోచం)లో, అలాగే మొక్కలలో విత్తనాల | శరీరంలోని H2S ఆరోగ్యం మరియు వ్యాధులలో చిక్కులతో కూడిన [[gaseous signaling molecule|వాయు సిగ్నలింగ్ అణువుగా]] పనిచేస్తుంది.<ref name="Huang-2015"/><ref>(May 2015). "Hydrogen sulfide-based therapeutics: exploiting a unique but ubiquitous gasotransmitter". ''Nature Reviews Drug Discovery''. 14 (5) 329–345. doi:[https://doi.org/10.1038/nrd4433 10.1038/nrd4433].</ref><ref name="powell">(2018). "A review of hydrogen sulfide (H2S) donors: Chemistry and potential therapeutic applications". ''Biochemical Pharmacology''. 149 110–123. doi:[https://doi.org/10.1016/j.bcp.2017.11.014 10.1016/j.bcp.2017.11.014].</ref><ref name=":0">(2023-01-01). [https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/physrev.00028.2021?checkFormatAccess=true Physiological roles of hydrogen sulfide in mammalian cells, tissues, and organs]. ''Physiological Reviews''. 103 (1) 31–276. doi:[https://doi.org/10.1152/physrev.00028.2021 10.1152/physrev.00028.2021].</ref> H2S జంతువులలో [[vasodilation|వాసోడైలేషన్]] (రక్తనాళాల వ్యాకోచం)లో, అలాగే మొక్కలలో విత్తనాల మొలక మరియు ఒత్తిడి ప్రతిస్పందనలను పెంచడంలో పాల్గొంటుంది.<ref name="Hancock-2017" /> హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ జీవశాస్త్రంలో నానోమోలార్ సాంద్రతలలో ఉంటుంది; దీని సిగ్నలింగ్ పనితీరులో ఎక్కువ భాగం జీవసంబంధమైన థియోల్స్ నుండి [[Persulfide|హైడ్రోపెర్సల్ఫైడ్ల]] ఏర్పాటుకు కారణమని చెప్పవచ్చు.<ref name=":1">Filipovic; Zivanovic, Jasmina; Alvarez, Beatriz; Banerjee, Ruma. (2018-02-14). "Chemical Biology of H2S Signaling through Persulfidation". ''Chemical Reviews''. 118 (3) 1253–1337. doi:[https://doi.org/10.1021/acs.chemrev.7b00205 10.1021/acs.chemrev.7b00205].</ref> | ||
H2S క్షీరదాల శరీరధర్మశాస్త్రాన్ని మూడు విధాలుగా నేరుగా మాడ్యులేట్ చేయగలదు: [[reactive oxygen species]] (ROS) మరియు [[reactive nitrogen species]] (RNS)తో చర్య జరపడం ద్వారా,<ref name="Hancock-2017" /> ఐరన్-హీమ్ ప్రోటీన్ల లోహ కేంద్రాలను బంధించడం లేదా | H2S క్షీరదాల శరీరధర్మశాస్త్రాన్ని మూడు విధాలుగా నేరుగా మాడ్యులేట్ చేయగలదు: [[reactive oxygen species]] (ROS) మరియు [[reactive nitrogen species]] (RNS)తో చర్య జరపడం ద్వారా,<ref name="Hancock-2017" /> ఐరన్-హీమ్ ప్రోటీన్ల లోహ కేంద్రాలను బంధించడం లేదా తగ్గించడం ద్వారా, మరియు ప్రోటీన్ సిస్టైన్ అవశేషాల [[persulfidation|పెర్‌సల్ఫిడేషన్]] ద్వారా.<ref name=":0" /> Keap1 యొక్క పెర్‌సల్ఫిడేషన్ ద్వారా, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ [[NFE2L2|Nrf2]]ని ఉత్తేజపరచడం ద్వారా కణాలలో ROS స్థాయిలను తగ్గించడానికి లేదా అంతరాయం కలిగించడానికి పనిచేస్తుంది, ఇది గ్లూటాతియోన్ స్థాయిలను పెంచుతుందని పిలువబడుతుంది.<ref name="Hancock-2017" /><ref name=":1" /> H2S NO మార్గంతో సంకర్షణ చెందుతుందని చూపబడింది, దీని ఫలితంగా cGMP ఫాస్ఫోడీస్టరేస్‌ల నిరోధంతో సహా అనేక విభిన్న సెల్యులార్ ప్రభావాలు ఏర్పడతాయి,<ref>(2010). [https://www.ahajournals.org/doi/10.1161/ATVBAHA.110.209783 Hydrogen Sulfide Is an Endogenous Inhibitor of Phosphodiesterase Activity]. ''Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology''. 30 (10) 1998–2004. doi:[https://doi.org/10.1161/ATVBAHA.110.209783 10.1161/ATVBAHA.110.209783].</ref> అలాగే [[nitroxyl]] మరియు థియోనైట్రస్ ఆమ్లం (HSNO) ఏర్పాటు, ఇది ప్రోటీన్ సిస్టైన్ అవశేషాలను [[S-Nitrosylation|నైట్రోసేట్]] చేయగల అకర్బన [[S-Nitrosothiol|''S-''నైట్రోసోథియోల్]].<ref name=":1" /> | ||
H2S జీవశాస్త్ర రంగం పర్యావరణ విషప్రయోగం నుండి శారీరక పరిస్థితులలో మరియు వివిధ పాథోఫిజియోలాజికల్ స్థితిగతులలో అంతర్జాతంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన H2S పాత్రలను | H2S జీవశాస్త్ర రంగం పర్యావరణ విషప్రయోగం నుండి శారీరక పరిస్థితులలో మరియు వివిధ పాథోఫిజియోలాజికల్ స్థితిగతులలో అంతర్జాతంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన H2S పాత్రలను పరిశోధించడానికి అభివృద్ధి చెందింది.<ref>(March 2018). "A Timeline of Hydrogen sulfide (H<sub>2</sub>S) Research: From Environmental toxin to biological mediator". ''Biochemical Pharmacology''. 149 5–19. doi:[https://doi.org/10.1016/j.bcp.2017.09.010 10.1016/j.bcp.2017.09.010].</ref> H2S క్యాన్సర్, డౌన్ సిండ్రోమ్ మరియు రక్తనాళాల వ్యాధులలో చిక్కుకుంది.<ref>(October 2017). "International Union of Basic and Clinical Pharmacology. CII: Pharmacological Modulation of H<sub>2</sub>S Levels: H<sub>2</sub>S Donors and H<sub>2</sub>S Biosynthesis Inhibitors". ''Pharmacological Reviews''. 69 (4) 497–564. doi:[https://doi.org/10.1124/pr.117.014050 10.1124/pr.117.014050].</ref><ref>(April 2012). "Physiological Implications of Hydrogen Sulfide: A Whiff Exploration That Blossomed". ''Physiological Reviews''. 92 (2) 791–896. doi:[https://doi.org/10.1152/physrev.00017.2011 10.1152/physrev.00017.2011].</ref><ref>(17 August 2018). "Evolution of Hydrogen Sulfide Therapeutics to Treat Cardiovascular Disease". ''Circulation Research''. 123 (5) 590–600. doi:[https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.118.311134 10.1161/CIRCRESAHA.118.311134].</ref><ref>(February 2020). "Signalling by Hydrogen Sulfide and Polysulfides via Protein S-Sulfuration". ''British Journal of Pharmacology''. 177 (4) 720–733. doi:[https://doi.org/10.1111/bph.14579 10.1111/bph.14579].</ref> | ||
తక్కువ | తక్కువ సాంద్రత వద్ద, ఇది ప్రత్యక్ష ఎలక్ట్రాన్ విరాళంతో సహా బహుళ యంత్రాంగాల ద్వారా మైటోకాన్డ్రియల్ పనితీరును ప్రేరేపిస్తుంది.<ref>(2007). "Sulfide, the first inorganic substrate for human cells". ''The FASEB Journal''. 21 (8) 1699–1706. doi:[https://doi.org/10.1096/fj.06-7407com 10.1096/fj.06-7407com].</ref><ref>(2019). "Hydrogen sulfide signaling in mitochondria and disease". ''The FASEB Journal''. 33 (12) 13098–13125. doi:[https://doi.org/10.1096/fj.201901304R 10.1096/fj.201901304R].</ref> అయితే, అధిక సాంద్రత వద్ద, ఇది మైటోకాన్డ్రియల్ ఎలక్ట్రాన్ రవాణా గొలుసు యొక్క కాంప్లెక్స్ IVని నిరోధిస్తుంది, ఇది కణాలలో ATP ఉత్పత్తిని మరియు జీవరసాయన చర్యను సమర్థవంతంగా తగ్గిస్తుంది.<ref name="Hancock-2017">Hancock, John T.. (2017). "Cell signalling". ISBN 978-0-19-965848-0.</ref> | ||
== ఉపయోగాలు == | == ఉపయోగాలు == | ||
=== సల్ఫర్ ఉత్పత్తి === | === సల్ఫర్ ఉత్పత్తి === | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ప్రధానంగా మూలక [[Allotropes of sulfur|సల్ఫర్]]కు పూర్వగామిగా వినియోగించబడుతుంది. [[Claus process]] అని పిలువబడే ఈ మార్పిడి, [[sulfur dioxide]]కు పాక్షిక [[Redox|ఆక్సీకరణను]] కలిగి ఉంటుంది. రెండోది | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ప్రధానంగా మూలక [[Allotropes of sulfur|సల్ఫర్]]కు పూర్వగామిగా వినియోగించబడుతుంది. [[Claus process]] అని పిలువబడే ఈ మార్పిడి, [[sulfur dioxide]]కు పాక్షిక [[Redox|ఆక్సీకరణను]] కలిగి ఉంటుంది. రెండోది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరిపి మూలక సల్ఫర్‌ను ఇస్తుంది. ఈ మార్పిడి [[Aluminium oxide|అల్యూమినా]] ద్వారా [[Catalysis|ఉత్ప్రేరకపరచబడుతుంది]].<ref>Lee, J. D.. (1998). "Concise inorganic chemistry". 538. Blackwell Science. ISBN 978-0-632-05293-6.</ref> | ||
: 2 H2S + SO2 → 3 S + 2 H2O | : 2 H2S + SO2 → 3 S + 2 H2O | ||
=== థియోఆర్గానిక్ సమ్మేళనాల ఉత్పత్తి === | === థియోఆర్గానిక్ సమ్మేళనాల ఉత్పత్తి === | ||
అనేక ప్రాథమిక [[organosulfur compound|ఆర్గానోసల్ఫర్ సమ్మేళనాలు]] హైడ్రోజన్ | అనేక ప్రాథమిక [[organosulfur compound|ఆర్గానోసల్ఫర్ సమ్మేళనాలు]] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. వీటిలో [[methanethiol]], [[ethanethiol]], మరియు [[thioglycolic acid]] ఉన్నాయి.<ref name=ullmann/> హైడ్రోసల్ఫైడ్‌లను [[thiophenol]] ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించవచ్చు.<ref>(August 2012). "Novel One-Pot Synthesis of Thiophenols from Related Triazenes under Mild Conditions". ''Synlett''. 23 (13) 1893–1896. doi:[https://doi.org/10.1055/s-0032-1316557 10.1055/s-0032-1316557].</ref> | ||
=== లోహ సల్ఫైడ్‌ల ఉత్పత్తి === | === లోహ సల్ఫైడ్‌ల ఉత్పత్తి === | ||
[[alkali metal]] క్షారాలతో | [[alkali metal|క్షార లోహ]] క్షారాలతో కలిసినప్పుడు, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ [[sodium hydrosulfide]] మరియు [[sodium sulfide]] వంటి క్షార హైడ్రోసల్ఫైడ్‌లుగా మారుతుంది: | ||
: H2S + NaOH → NaSH + H2O | : H2S + NaOH → NaSH + H2O | ||
: NaSH + NaOH → Na2S + H2O | : NaSH + NaOH → Na2S + H2O | ||
సోడియం సల్ఫైడ్లను [[paper making|కాగితం తయారీ]] పరిశ్రమలో ఉపయోగిస్తారు. ప్రత్యేకంగా, HS− లవణాలు [[Kraft process]]లో [[pulp (paper)|పల్ప్]] యొక్క [[lignin | సోడియం సల్ఫైడ్లను [[paper making|కాగితం తయారీ]] పరిశ్రమలో ఉపయోగిస్తారు. ప్రత్యేకంగా, HS− లవణాలు [[Kraft process]]లో [[pulp (paper)|పల్ప్]] యొక్క [[lignin]] మరియు [[cellulose]] భాగాల మధ్య బంధాలను విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి.<ref name=ullmann/> | ||
పైన పేర్కొన్నట్లుగా, అనేక లోహ అయాన్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరిపి సంబంధిత లోహ సల్ఫైడ్లను ఇస్తాయి. ఆక్సైడ్ ఖనిజాలను కొన్నిసార్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చికిత్స చేసి సంబంధిత లోహ సల్ఫైడ్లను ఇస్తారు, ఇవి [[flotation process|ఫ్లోటేషన్]] ద్వారా మరింత సులభంగా శుద్ధి చేయబడతాయి. లోహ భాగాలను కొన్నిసార్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో [[Passivation (chemistry)|పాసివేట్]] చేస్తారు. [[hydrodesulfurization]]లో ఉపయోగించే ఉత్ప్రేరకాలు సాధారణంగా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో | పైన పేర్కొన్నట్లుగా, అనేక లోహ అయాన్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరిపి సంబంధిత లోహ సల్ఫైడ్లను ఇస్తాయి. ఆక్సైడ్ ఖనిజాలను కొన్నిసార్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చికిత్స చేసి సంబంధిత లోహ సల్ఫైడ్లను ఇస్తారు, ఇవి [[flotation process|ఫ్లోటేషన్]] ద్వారా మరింత సులభంగా శుద్ధి చేయబడతాయి. లోహ భాగాలను కొన్నిసార్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో [[Passivation (chemistry)|పాసివేట్]] చేస్తారు. [[hydrodesulfurization]]లో ఉపయోగించే ఉత్ప్రేరకాలు సాధారణంగా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో ఉత్తేజపరచబడతాయి.<ref name=ullmann /> | ||
=== | === ఉనికి === | ||
[[Volcano|అగ్నిపర్వతాలు]] మరియు కొన్ని [[hot spring|వేడి నీటి బుగ్గలు]] (అలాగే [[Mineral spring|చల్లని బుగ్గలు]]) కొంత H2Sను విడుదల చేస్తాయి. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ బావుల నీటిలో సహజంగా ఉండవచ్చు, ఇది తరచుగా [[sulfate-reducing bacteria]] చర్య ఫలితంగా ఉంటుంది.<ref>[https://extension.psu.edu/hydrogen-sulfide-rotten-egg-odor-in-water-wells Hydrogen Sulphide In Well Water].</ref> హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మానవ | [[Volcano|అగ్నిపర్వతాలు]] మరియు కొన్ని [[hot spring|వేడి నీటి బుగ్గలు]] (అలాగే [[Mineral spring|చల్లని బుగ్గలు]]) కొంత H2Sను విడుదల చేస్తాయి. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ బావుల నీటిలో సహజంగా ఉండవచ్చు, ఇది తరచుగా [[sulfate-reducing bacteria]] చర్య ఫలితంగా ఉంటుంది.<ref>[https://extension.psu.edu/hydrogen-sulfide-rotten-egg-odor-in-water-wells Hydrogen Sulphide In Well Water].</ref> హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మానవ శరీరంలో జీర్ణవ్యవస్థలో సల్ఫర్ కలిగిన ప్రోటీన్ల బ్యాక్టీరియా విచ్ఛిన్నం ద్వారా స్వల్ప పరిమాణంలో ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది; అందువల్ల ఇది అపానవాయువు యొక్క విలక్షణమైన వాసనకు దోహదం చేస్తుంది. ఇది నోటిలో కూడా ఉత్పత్తి అవుతుంది ([[halitosis]]).<ref name="ATSDR">Agency for Toxic Substances and Disease Registry. (July 2006). [http://www.atsdr.cdc.gov/toxprofiles/tp114.pdf Toxicological Profile For Hydrogen Sulfide]. 154.</ref> | ||
ప్రపంచ H2S ఉద్గారాలలో కొంత భాగం మానవ కార్యకలాపాల వల్ల జరుగుతుంది. H2S యొక్క అతిపెద్ద పారిశ్రామిక వనరు [[oil refinery|పెట్రోలియం రిఫైనరీలు]]: [[hydrodesulfurization]] ప్రక్రియ హైడ్రోజన్ చర్య ద్వారా [[petroleum|పెట్రోలియం]] నుండి సల్ఫర్‌ను విడుదల చేస్తుంది. ఫలితంగా వచ్చే H2S [[Claus process]] ద్వారా పాక్షిక దహనం ద్వారా మూలక సల్ఫర్‌గా మార్చబడుతుంది, ఇది మూలక సల్ఫర్‌కు ప్రధాన వనరు. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క ఇతర మానవజనిత వనరులలో [[coke (fuel)|కోక్]] ఓవెన్లు, [[paper mill| | ప్రపంచ H2S ఉద్గారాలలో కొంత భాగం మానవ కార్యకలాపాల వల్ల జరుగుతుంది. H2S యొక్క అతిపెద్ద పారిశ్రామిక వనరు [[oil refinery|పెట్రోలియం రిఫైనరీలు]]: [[hydrodesulfurization]] ప్రక్రియ హైడ్రోజన్ చర్య ద్వారా [[petroleum|పెట్రోలియం]] నుండి సల్ఫర్‌ను విడుదల చేస్తుంది. ఫలితంగా వచ్చే H2S [[Claus process]] ద్వారా పాక్షిక దహనం ద్వారా మూలక సల్ఫర్‌గా మార్చబడుతుంది, ఇది మూలక సల్ఫర్‌కు ప్రధాన వనరు. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క ఇతర మానవజనిత వనరులలో [[coke (fuel)|కోక్]] ఓవెన్లు, [[paper mill|పేపర్ మిల్లులు]] (క్రాఫ్ట్ ప్రక్రియను ఉపయోగించి), టానరీలు మరియు [[sewerage|మురుగునీటి వ్యవస్థ]] ఉన్నాయి. H2S మూలక సల్ఫర్ సేంద్రియ పదార్థంతో సంబంధంలోకి వచ్చే ప్రతిచోటా, ముఖ్యంగా అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఉత్పన్నమవుతుంది. పర్యావరణ పరిస్థితులను బట్టి, ఇది కొన్ని సల్ఫర్-ఆక్సీకరణ సూక్ష్మజీవుల చర్య ద్వారా పదార్థం క్షీణతకు బాధ్యత వహిస్తుంది. దీనిని [[biogenic sulfide corrosion]] అని పిలుస్తారు. | ||
2011లో, [[Bakken formation]] ముడి చమురులో H2S | 2011లో, [[Bakken formation]] ముడి చమురులో H2S సాంద్రతలు పెరిగినట్లు నివేదించబడింది, బహుశా చమురు క్షేత్ర పద్ధతుల కారణంగా, మరియు "ఆరోగ్య మరియు పర్యావరణ ప్రమాదాలు, బావి యొక్క తుప్పు, పదార్థాల నిర్వహణ మరియు పైప్‌లైన్ పరికరాలకు సంబంధించి అదనపు ఖర్చు, మరియు అదనపు శుద్ధీకరణ అవసరాలు" వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంది.<ref name="onepetro">(2011-04-11). [https://onepetro.org/SPEOCC/proceedings/11OCS/11OCS/SPE-141434-MS/151097 Understanding the Souring at Bakken Oil Reservoirs]. SPE. doi:[https://doi.org/10.2118/141434-MS 10.2118/141434-MS].</ref> | ||
గ్యాస్ మరియు చమురు డ్రిల్లింగ్ కార్యకలాపాల దగ్గర నివసించడమే కాకుండా, సాధారణ పౌరులు [[sewage treatment|మురుగునీటి శుద్ధి]] సౌకర్యాలు, [[landfill|ల్యాండ్‌ఫిల్‌లు]] మరియు [[manure|ఎరువుల]] నిల్వ ఉన్న పొలాల దగ్గర ఉండటం ద్వారా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌కు గురవుతారు. కలుషితమైన గాలిని పీల్చడం లేదా కలుషితమైన నీటిని తాగడం ద్వారా బహిర్గతం జరుగుతుంది.<ref>( | గ్యాస్ మరియు చమురు డ్రిల్లింగ్ కార్యకలాపాల దగ్గర నివసించడమే కాకుండా, సాధారణ పౌరులు [[sewage treatment|మురుగునీటి శుద్ధి]] సౌకర్యాలు, [[landfill|ల్యాండ్‌ఫిల్‌లు]] మరియు [[manure|ఎరువుల]] నిల్వ ఉన్న పొలాల దగ్గర ఉండటం ద్వారా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌కు గురవుతారు. కలుషితమైన గాలిని పీల్చడం లేదా కలుషితమైన నీటిని తాగడం ద్వారా బహిర్గతం జరుగుతుంది.<ref>(December 2016). [https://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tfacts114.pdf Hydrogen Sulfide]. Agency for Toxic Substances and Disease Registry.</ref> [[Great Atlantic Sargassum Belt]] ద్వారా ప్రభావితమైన దేశాల తీర ప్రాంతాలలో సంభవించే కుళ్ళిపోతున్న సార్గాస్సో ఆల్గే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి. | ||
[[Landfill|మున్సిపల్ వ్యర్థాల ల్యాండ్‌ఫిల్ సైట్‌లలో]], [[organic matter|సేంద్రియ పదార్థాల]] పూడ్చివేత వ్యర్థ ద్రవ్యరాశిలో [[anaerobic digestion]] | [[Landfill|మున్సిపల్ వ్యర్థాల ల్యాండ్‌ఫిల్ సైట్‌లలో]], [[organic matter|సేంద్రియ పదార్థాల]] పూడ్చివేత వ్యర్థ ద్రవ్యరాశిలో [[anaerobic digestion|అనరోబిక్ డైజెషన్]]కు దారితీస్తుంది మరియు తేమతో కూడిన వాతావరణం మరియు [[biodegradation|బయోడిగ్రేడేషన్]]తో పాటు వచ్చే సాపేక్షంగా అధిక ఉష్ణోగ్రతతో, వ్యర్థ ద్రవ్యరాశిలోని గాలి తగ్గిన వెంటనే [[biogas|బయోగ్యాస్]] ఉత్పత్తి అవుతుంది. ప్లాస్టర్‌బోర్డ్ లేదా సహజ [[gypsum|జిప్సం]] (కాల్షియం సల్ఫేట్ డైహైడ్రేట్) వంటి సల్ఫేట్ కలిగిన పదార్థాల వనరు ఉంటే, అనరోబిక్ పరిస్థితులలో [[Sulfate-reducing microorganisms|సల్ఫేట్ తగ్గించే బ్యాక్టీరియా]] దీనిని హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌గా మారుస్తాయి. ఈ బ్యాక్టీరియా గాలిలో జీవించలేవు, కానీ పూడ్చిపెట్టిన, అధిక-కార్బన్ వ్యర్థాల యొక్క తేమ, వెచ్చని, అనరోబిక్ పరిస్థితులు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఏర్పడటానికి అద్భుతమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తాయి. జడ ల్యాండ్‌ఫిల్‌లలో, [[Drywall|ప్లాస్టర్‌బోర్డ్]] వంటి ఉత్పత్తుల తయారీలో ఉపయోగించే కాగితం మరియు జిగురు కార్బన్‌కు గొప్ప వనరును అందించగలవు.<ref>(2001). "Sulfate leaching from recovered construction and demolition debris fines". ''Advances in Environmental Research''. 5 (3) 203–217. doi:[https://doi.org/10.1016/S1093-0191(00)00056-3 10.1016/S1093-0191(00)00056-3].</ref> | ||
పారిశ్రామిక వాయురహిత జీర్ణక్రియ (anaerobic digestion) ప్రక్రియలలో, ఉదాహరణకు [[మురుగునీటి శుద్ధి]] లేదా [[వ్యవసాయం నుండి వచ్చే సేంద్రియ వ్యర్థాల జీర్ణక్రియ]] వంటి వాటిలో, | పారిశ్రామిక వాయురహిత జీర్ణక్రియ (anaerobic digestion) ప్రక్రియలలో, ఉదాహరణకు [[మురుగునీటి శుద్ధి]] లేదా [[వ్యవసాయం నుండి వచ్చే సేంద్రియ వ్యర్థాల జీర్ణక్రియ]] వంటి వాటిలో, సల్ఫేట్ల క్షయకరణం మరియు సేంద్రియ సమ్మేళనాలలో ఉండే అమైనో ఆమ్లాలు మరియు ప్రోటీన్ల విచ్ఛిన్నం ద్వారా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఏర్పడవచ్చు.<ref>Cavinato, C.. (2013). [http://www.valorgas.soton.ac.uk/Pub_docs/JyU%20SS%202011/CC%201.pdf Anaerobic digestion fundamentals].</ref> సల్ఫేట్లు [[మీథేన్ ఉత్పత్తి చేసే బ్యాక్టీరియా]] (Methanobacteria) పై పెద్దగా ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపవు, కానీ ఇవి [[సల్ఫేట్-క్షయకరణ సూక్ష్మజీవుల]] (sulfate reducing bacteria) ద్వారా H2S గా క్షయకరణం చెందుతాయి; ఇటువంటి బ్యాక్టీరియాలో అనేక ప్రజాతులు ఉన్నాయి.<ref>(November 2015). "Sulfur-oxidizing bacteria in environmental technology". ''Biotechnology Advances''. 33 (6) 1246–1259. doi:[https://doi.org/10.1016/j.biotechadv.2015.02.007 10.1016/j.biotechadv.2015.02.007].</ref> | ||
=== నీటి నుండి తొలగింపు === | === నీటి నుండి తొలగింపు === | ||
[[త్రాగునీటి]] నుండి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను తొలగించడానికి అనేక ప్రక్రియలను రూపొందించారు.<ref>[https://waterquality.cce.cornell.edu/publications/CCEWQ-07-HydrogenSulfide.pdf Hydrogen Sulfide in Household Drinking Water]. Cornell University.</ref> | [[త్రాగునీటి]] నుండి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను తొలగించడానికి అనేక ప్రక్రియలను రూపొందించారు.<ref>[https://waterquality.cce.cornell.edu/publications/CCEWQ-07-HydrogenSulfide.pdf Hydrogen Sulfide in Household Drinking Water]. Cornell University.</ref> | ||
; నిరంతర క్లోరినేషన్: 75 mg/L వరకు స్థాయిలు ఉన్నప్పుడు, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరపడానికి | ; నిరంతర క్లోరినేషన్: 75 mg/L వరకు స్థాయిలు ఉన్నప్పుడు, శుద్ధి ప్రక్రియలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరపడానికి ఆక్సీకరణ రసాయనంగా [[క్లోరిన్]] ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ చర్య ఫలితంగా కరగని ఘన సల్ఫర్ ఏర్పడుతుంది. సాధారణంగా, ఉపయోగించే క్లోరిన్ [[సోడియం హైపోక్లోరైట్]] రూపంలో ఉంటుంది.<ref>[http://extension.psu.edu/natural-resources/water/drinking-water/water-testing/pollutants/hydrogen-sulfide-rotten-egg-odor-in-pennsylvania-groundwater-wells Hydrogen Sulfide (Rotten Egg Odor) in Pennsylvania Groundwater Wells]. ''Penn State''.</ref> | ||
; ఏరేషన్ ( | ; ఏరేషన్ (గాలిని పంపడం): 2 mg/L కంటే తక్కువ హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ గాఢత ఉన్నప్పుడు [[ఏరేషన్]] ఒక ఆదర్శవంతమైన శుద్ధి ప్రక్రియ. [[వాతావరణ ఆక్సిజన్]] నీటిలోకి పంపబడుతుంది ([[air sparging]]), ఇది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను [[ఆక్సీకరణం]] చేసి, వాసన లేని [[సల్ఫేట్]]ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.<ref>[http://soiltesting.tamu.edu/publications/L-5312.pdf Hydrogen Sulfide in Drinking Water Treatment Causes and Alternatives]. Texas A&M University.</ref> | ||
=== ఇంధన వాయువుల నుండి తొలగింపు === | === ఇంధన వాయువుల నుండి తొలగింపు === | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా ముడి సహజ వాయువు మరియు బయోగ్యాస్‌లో కనిపిస్తుంది. దీనిని సాధారణంగా [[అమైన్ గ్యాస్ ట్రీటింగ్]] సాంకేతికతల ద్వారా తొలగిస్తారు. ఇటువంటి ప్రక్రియలలో, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మొదట అమ్మోనియం ఉప్పుగా మార్చబడుతుంది, అయితే సహజ వాయువు ప్రభావితం కాదు.<ref name=Kohl>(1997). "Gas Purification". Gulf Publishing. ISBN 0-88415-220-0.</ref><ref name=Gary>(1984). "Petroleum Refining Technology and Economics". Marcel Dekker, Inc. ISBN 0-8247-7150-8.</ref> | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా ముడి సహజ వాయువు మరియు బయోగ్యాస్‌లో కనిపిస్తుంది. దీనిని సాధారణంగా [[అమైన్ గ్యాస్ ట్రీటింగ్]] సాంకేతికతల ద్వారా తొలగిస్తారు. ఇటువంటి ప్రక్రియలలో, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మొదట అమ్మోనియం ఉప్పుగా మార్చబడుతుంది, అయితే సహజ వాయువు ప్రభావితం కాదు.<ref name=Kohl>(1997). "Gas Purification". Gulf Publishing. ISBN 0-88415-220-0.</ref><ref name=Gary>(1984). "Petroleum Refining Technology and Economics". Marcel Dekker, Inc. ISBN 0-8247-7150-8.</ref> | ||
: RNH2 + H2S ⇌ [RNH3]+ + SH− | : RNH2 + H2S ⇌ [RNH3]+ + SH− | ||
బిసల్ఫైడ్ అయాన్ తదనంతరం అమైన్ సల్ఫైడ్ ద్రావణాన్ని వేడి చేయడం ద్వారా పునరుత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ఉత్పన్నమయ్యే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా [[క్లాస్ ప్రక్రియ]] | బిసల్ఫైడ్ అయాన్ తదనంతరం అమైన్ సల్ఫైడ్ ద్రావణాన్ని వేడి చేయడం ద్వారా పునరుత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ఉత్పన్నమయ్యే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా [[క్లాస్ ప్రక్రియ]] (Claus process) ఉపయోగించి మూలక సల్ఫర్‌గా మార్చబడుతుంది. | ||
== భద్రత == | == భద్రత == | ||
భూగర్భ గనులలో దుర్వాసన కలిగించే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అధికంగా ఉండే వాయు మిశ్రమాలను 'స్టింక్‌డాంప్' (stinkdamp) అని పిలుస్తారు. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అత్యంత [[విషపూరితమైన]] మరియు మండే స్వభావం గల వాయువు ([[మండే పరిధి]]: 4.3–46%). ఇది శరీరంలోని అనేక వ్యవస్థలను విషపూరితం చేయగలదు, | భూగర్భ గనులలో దుర్వాసన కలిగించే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అధికంగా ఉండే వాయు మిశ్రమాలను 'స్టింక్‌డాంప్' (stinkdamp) అని పిలుస్తారు. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అత్యంత [[విషపూరితమైన]] మరియు మండే స్వభావం గల వాయువు ([[Flammability limit|మండే పరిధి]]: 4.3–46%). ఇది శరీరంలోని అనేక వ్యవస్థలను విషపూరితం చేయగలదు, అయినప్పటికీ [[నాడీ వ్యవస్థ]] ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతుంది. H2S యొక్క విషపూరిత స్వభావం [[కార్బన్ మోనాక్సైడ్]]తో సమానంగా ఉంటుంది.<ref name="pmid23111938">(December 2010). [http://archive.rubicon-foundation.org/10235 Severe hydrogen sulphide poisoning treated with 4-dimethylaminophenol and hyperbaric oxygen]. ''Diving and Hyperbaric Medicine''. 40 (4) 213–217.</ref> ఇది [[మైటోకాండ్రియా]]లోని [[సైటోక్రోమ్]] [[ఎంజైమ్]]లలోని [[ఇనుము]]తో బంధాన్ని ఏర్పరుచుకుంటుంది, తద్వారా [[కణ శ్వాసక్రియ]]ను నిరోధిస్తుంది. దీని విషపూరిత లక్షణాలను 1843లో [[జస్టస్ వాన్ లీబిగ్]] వివరంగా వివరించారు.<ref>Harrison, J. Bower. (1843-11-18). "Some Remarks on the Production of Sulphuretted Hydrogen Gas in the Alimentary Canal, and Its Effects on the System". ''Provincial Medical Journal and Retrospect of the Medical Sciences''. 7 (164) 127–129.</ref> | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కనుగొనబడక ముందే, ఇటాలియన్ వైద్యుడు [[బెర్నార్డినో | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కనుగొనబడక ముందే, ఇటాలియన్ వైద్యుడు [[బెర్నార్డినో రామాజిని]] తన 1713 పుస్తకం ''[[De Morbis Artificum Diatriba]]''లో మురుగు కార్మికుల వృత్తిపరమైన వ్యాధులు మరియు వారి బట్టలలోని నాణేలు నల్లబడటం వంటివి తెలియని అదృశ్య అస్థిర ఆమ్లం వల్ల సంభవించవచ్చని ఊహించారు (అంతేకాకుండా, 18వ శతాబ్దం చివరలో [[పారిస్ మురుగు కాలువల]] నుండి వెలువడే విష వాయువు పౌరులకు మరియు అధికారులకు సమస్యగా మారింది).<ref name=americansci/> | ||
మొదట్లో చాలా ఘాటైన వాసన (కుళ్ళిన గుడ్ల వాసన<ref>[https://www.health.state.mn.us/communities/environment/water/wells/waterquality/hydrosulfide.html Why Does My Water Smell Like Rotten Eggs?]. Minnesota Department of Health.</ref>) | మొదట్లో చాలా ఘాటైన వాసన (కుళ్ళిన గుడ్ల వాసన వస్తుంది<ref>[https://www.health.state.mn.us/communities/environment/water/wells/waterquality/hydrosulfide.html Why Does My Water Smell Like Rotten Eggs?]. Minnesota Department of Health.</ref>) ఉన్నప్పటికీ, ఇది త్వరగా వాసన చూసే శక్తిని మొద్దుబార్చి, తాత్కాలిక [[అనోస్మియా]] (వాసన తెలియకపోవడం) కలిగిస్తుంది,<ref>Contaminants, National Research Council (US) Committee on Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine. (2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK219913/ Hydrogen Sulfide]. National Academies Press (US).</ref> కాబట్టి బాధితులు దాని ఉనికిని గుర్తించలేక ఆలస్యమయ్యే అవకాశం ఉంది. సురక్షితమైన నిర్వహణ పద్ధతులు దాని [[MSDS|సేఫ్టీ డేటా షీట్ (SDS)]] ద్వారా అందించబడతాయి.<ref>[[Iowa State University]]. [http://avogadro.chem.iastate.edu/MSDS/hydrogen_sulfide.pdf Hydrogen Sulfide Material Safety Data Sheet]. Department of Chemistry.</ref> | ||
=== తక్కువ స్థాయి బహిర్గతం === | === తక్కువ స్థాయి బహిర్గతం === | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ శరీరంలో, పర్యావరణంలో మరియు ప్రేగులలో సహజంగా సంభవిస్తుంది కాబట్టి, దానిని జీవక్రియ చేయడానికి ఎంజైమ్‌లు ఉంటాయి. సుమారు 300–350 ppm సగటున ఉండే ఒక నిర్దిష్ట స్థాయి వద్ద, ఆక్సీకరణ ఎంజైమ్‌లు భరించలేనంతగా మారుతాయి. యుటిలిటీ, మురుగునీరు మరియు పెట్రోకెమికల్ కార్మికులు ఉపయోగించే అనేక వ్యక్తిగత భద్రతా గ్యాస్ డిటెక్టర్లు 5 నుండి 10 ppm వద్ద అలారం మోగేలా మరియు 15 ppm వద్ద హై అలారం మోగేలా సెట్ చేయబడతాయి. జీవక్రియ ద్వారా ఇది హాని లేని సల్ఫేట్‌గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.<ref>(August 2006). "Sulfide-detoxifying enzymes in the human colon are decreased in cancer and upregulated in differentiation". ''American Journal of Physiology. Gastrointestinal and Liver Physiology''. 291 (2) G288–G296. doi:[https://doi.org/10.1152/ajpgi.00324.2005 10.1152/ajpgi.00324.2005].</ref> అందువల్ల, తక్కువ స్థాయి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను నిరవధికంగా భరించవచ్చు. | ||
తక్కువ గాఢతలకు | తక్కువ గాఢతలకు బహిర్గతం కావడం వల్ల [[కంటి]] మంట, గొంతు నొప్పి మరియు [[దగ్గు]], వికారం, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది మరియు [[ఊపిరితిత్తులలో ద్రవం]] (Pulmonary edema) ఏర్పడవచ్చు.<ref name="pmid23111938"/> ఈ ప్రభావాలు తేమగా ఉండే ఉపరితల కణజాలాలలో ఉండే [[క్షారంతో]] (alkali) హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కలిసి [[సోడియం సల్ఫైడ్]] అనే [[కాస్టిక్]] (క్షయకారిణి) పదార్థాన్ని ఏర్పరచడం వల్ల జరుగుతాయని భావిస్తారు.<ref>Lewis, Richard J.. (1996). "Sax's Dangerous Properties of Industrial Materials". 1844. Van Nostrand Reinhold. ISBN 0-442-02255-7.</ref> బహిర్గతం కావడం ఆగిపోతే ఈ లక్షణాలు సాధారణంగా కొన్ని వారాల్లో తగ్గిపోతాయి. | ||
దీర్ఘకాలిక, తక్కువ స్థాయి బహిర్గతం వల్ల [[అలసట]], ఆకలి | దీర్ఘకాలిక, తక్కువ స్థాయి బహిర్గతం వల్ల [[అలసట]], ఆకలి లేకపోవడం, [[తలనొప్పి]], చిరాకు, జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం మరియు [[కళ్ళు తిరగడం]] సంభవించవచ్చు. తక్కువ స్థాయి H2S (సుమారు 2 [[parts per million|ppm]]) కు దీర్ఘకాలిక బహిర్గతం రష్యన్ మరియు ఫిన్నిష్ కలప గుజ్జు కార్మికులలో గర్భస్రావాలు మరియు పునరుత్పత్తి ఆరోగ్య సమస్యలు పెరగడానికి కారణమని భావిస్తారు,<ref>(1982). "Community study of spontaneous abortions: relation to occupation and air pollution by sulfur dioxide, hydrogen sulfide, and carbon disulfide". ''Int. Arch. Occup. Environ. Health''. 51 (1) 55–63. doi:[https://doi.org/10.1007/bf00378410 10.1007/bf00378410].</ref> [[మార్టినిక్]]లో [[సార్గాసం]] (sargassum) తీరానికి కొట్టుకురావడం వల్ల ప్రభావితమైన మహిళల్లో [[ప్రీ-ఎక్లాంప్సియా]] (pre-eclampsia) పెరుగుదల నమోదైంది.<ref name="delan">de Lanlay, Donatien Bahezre; Monthieux, Alice; Banydeen, Rishika; Jean-Laurent, Mehdi; Resiere, Dabor; Drame, Moustapha; Neviere, Remi. (August 1, 2022). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1382668922000874 Risk of preeclampsia among women living in coastal areas impacted by sargassum strandings on the French Caribbean island of Martinique]. ''Environmental Toxicology and Pharmacology''. 94. doi:[https://doi.org/10.1016/j.etap.2022.103894 10.1016/j.etap.2022.103894].</ref> | ||
=== అధిక స్థాయి బహిర్గతం === | === అధిక స్థాయి బహిర్గతం === | ||
స్వల్పకాలిక, అధిక స్థాయి బహిర్గతం తక్షణమే కుప్పకూలడానికి, శ్వాస ఆగిపోవడానికి మరియు | స్వల్పకాలిక, అధిక స్థాయి బహిర్గతం తక్షణమే కుప్పకూలడానికి, శ్వాస ఆగిపోవడానికి మరియు మరణించే అధిక సంభావ్యతకు దారితీస్తుంది. మరణం సంభవించకపోతే, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌కు అధిక బహిర్గతం [[కార్టికల్ సూడోలామినార్ నెక్రోసిస్]], [[బేసల్ గాంగ్లియా]] క్షీణత మరియు [[సెరిబ్రల్ ఎడెమా]]కు దారితీయవచ్చు.<ref name="pmid23111938"/> శ్వాసకోశ పక్షవాతం తక్షణమే సంభవించవచ్చు, అయితే ఇది 72 గంటల వరకు ఆలస్యం కూడా కావచ్చు.<ref>(2011-02-07). [http://www.firerescue1.com/fire-products/hazmat-equipment/articles/968922-The-chemical-suicide-phenomenon/ The chemical suicide phenomenon]. Firerescue1.com.</ref> | ||
H2S పీల్చడం వల్ల అమెరికాలో | H2S పీల్చడం వల్ల అమెరికాలో ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 7 పని ప్రదేశ మరణాలు సంభవిస్తున్నాయి (2011–2017 డేటా), పని ప్రదేశంలో రసాయన పీల్చడం వల్ల సంభవించే మరణాలలో కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (సంవత్సరానికి 17 మరణాలు) తర్వాత ఇది రెండవ స్థానంలో ఉంది.<ref name='"BLS 2019"'>[https://www.bls.gov/opub/ted/2019/fatal-chemical-inhalations-in-the-workplace-up-in-2017.htm Fatal chemical inhalations in the workplace up in 2017]. U.S. Bureau of Labor Statistics.</ref> | ||
==== బహిర్గత పరిమితులు ==== | ==== బహిర్గత పరిమితులు (Exposure thresholds) ==== | ||
* | * యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన బహిర్గత పరిమితులు:<ref>[https://www.osha.gov/hydrogen-sulfide/hazards Hydrogen Sulfide - Hazards | Occupational Safety and Health Administration]. ''www.osha.gov''.</ref> | ||
** 10 [[ | ** 10 [[Parts per million|ppm]] [[Recommended exposure limit|REL]]-సీలింగ్ ([[National Institute for Occupational Safety and Health|NIOSH]]): సిఫార్సు చేయబడిన అనుమతించదగిన బహిర్గత సీలింగ్ (8 గంటల షిఫ్ట్‌లో 10 నిమిషాల పాటు ఒకసారి తప్ప, మరే ఇతర కొలవదగిన బహిర్గతం లేనట్లయితే, మించకూడని సిఫార్సు స్థాయి) | ||
** 20 ppm [[ | ** 20 ppm [[Permissible exposure limit|PEL]]-సీలింగ్ ([[Occupational Safety and Health Administration|OSHA]]): అనుమతించదగిన బహిర్గత సీలింగ్ (8 గంటల షిఫ్ట్‌లో 10 నిమిషాల పాటు ఒకసారి తప్ప, మరే ఇతర కొలవదగిన బహిర్గతం లేనట్లయితే, మించకూడని స్థాయి) | ||
** 50 ppm PEL-పీక్ (OSHA): గరిష్ట అనుమతించదగిన బహిర్గతం (ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ మించకూడని స్థాయి) | ** 50 ppm PEL-పీక్ (OSHA): గరిష్ట అనుమతించదగిన బహిర్గతం (ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ మించకూడని స్థాయి) | ||
** 100 ppm [[ | ** 100 ppm [[Immediately dangerous to life or health|IDLH]] (NIOSH): ప్రాణానికి లేదా ఆరోగ్యానికి తక్షణ ప్రమాదం (తప్పించుకునే సామర్థ్యానికి ఆటంకం కలిగించే స్థాయి) | ||
* 0.00047 ppm లేదా 0.47 [[ | * 0.00047 ppm లేదా 0.47 [[parts per billion|ppb]] అనేది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క వాసన పరిమితి, ఇది మానవ ప్యానెల్‌లో 50% మంది వాసనను గుర్తించగలిగే కానీ గుర్తించలేని స్థాయి.<ref name="IA State"/> | ||
* 0.0047 ppm లేదా 4.7 ppb అనేది గుర్తింపు | * 0.0047 ppm లేదా 4.7 ppb అనేది గుర్తింపు పరిమితి, ఇది మానవ ప్యానెల్‌లో 50% మంది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉనికిని గుర్తించగలిగే స్థాయి.<ref name="IA State">Iowa State University Extension. (May 2004). [http://www.extension.iastate.edu/Publications/PM1963A.pdf The Science of Smell Part 1: Odor perception and physiological response]. ''PM 1963a''.</ref> | ||
* 10–20 ppm అనేది కంటి మంటకు సరిహద్దు గాఢత. | * 10–20 ppm అనేది కంటి మంటకు సరిహద్దు గాఢత. | ||
* 50–100 ppm కంటి నష్టానికి దారితీస్తుంది. | * 50–100 ppm కంటి నష్టానికి దారితీస్తుంది. | ||
* 100–150 ppm వద్ద [[ఘ్రాణ నాడి]] (olfactory nerve) కొన్ని పీల్పుల తర్వాత పక్షవాతానికి గురవుతుంది, మరియు [[వాసన తెలియకపోవడం | * 100–150 ppm వద్ద [[ఘ్రాణ నాడి]] (olfactory nerve) కొన్ని పీల్పుల తర్వాత పక్షవాతానికి గురవుతుంది, మరియు [[వాసన తెలియకపోవడం]] సంభవిస్తుంది, తరచుగా ప్రమాదం గురించి అవగాహన కూడా కోల్పోతారు.<ref>USEPA; Health and Environmental Effects Profile for Hydrogen Sulfide p.118-8 (1980) ECAO-CIN-026A</ref><ref>(1994). "Occupational Medicine.". 886.</ref> | ||
* 320–530 ppm | * 320–530 ppm [[ఊపిరితిత్తులలో ద్రవం]] (pulmonary edema) కు దారితీస్తుంది, మరణించే అవకాశం ఉంది.<ref name="pmid23111938"/> | ||
* 530–1000 ppm [[కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]]ను బలంగా ప్రేరేపిస్తుంది మరియు వేగంగా శ్వాస తీసుకోవడానికి | * 530–1000 ppm [[కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]]ను బలంగా ప్రేరేపిస్తుంది మరియు వేగంగా శ్వాస తీసుకోవడానికి దారితీస్తుంది, ఇది శ్వాస ఆగిపోవడానికి దారితీస్తుంది. | ||
* 800 ppm అనేది 5 నిమిషాల బహిర్గతానికి 50% మంది మానవులకు ప్రాణాంతక గాఢత ([[LC50]]). | * 800 ppm అనేది 5 నిమిషాల బహిర్గతానికి 50% మంది మానవులకు ప్రాణాంతక గాఢత ([[LC50]]). | ||
* 1000 ppm కంటే ఎక్కువ | * 1000 ppm కంటే ఎక్కువ గాఢతలు ఒకే ఒక్క శ్వాస పీల్చిన తర్వాత కూడా తక్షణమే కుప్పకూలడానికి మరియు శ్వాస ఆగిపోవడానికి కారణమవుతాయి. | ||
==== చికిత్స ==== | ==== చికిత్స ==== | ||
చికిత్సలో [[అమైల్ నైట్రైట్]] పీల్చడం, [[సోడియం నైట్రైట్]] ఇంజెక్షన్లు, లేదా స్వచ్ఛమైన | చికిత్సలో [[అమైల్ నైట్రైట్]]ను వెంటనే పీల్చడం, [[సోడియం నైట్రైట్]] ఇంజెక్షన్లు, లేదా స్వచ్ఛమైన ఆక్సిజన్‌ను పీల్చడంతో కలిపి [[4-డైమిథైల్ అమినోఫెనాల్]] ఇవ్వడం, చివరికి వచ్చే [[బ్రోంకోస్పాస్మ్]] (శ్వాసనాళాల సంకోచం)ను అధిగమించడానికి [[బ్రోంకోడైలేటర్లు]] ఇవ్వడం మరియు కొన్ని సందర్భాల్లో [[హైపర్‌బారిక్ ఆక్సిజన్ థెరపీ]] (HBOT) ఉంటాయి.<ref name="pmid23111938"/> HBOTకి క్లినికల్ మరియు అనెక్డోటల్ మద్దతు ఉంది.<ref>(January 2007). [https://zenodo.org/record/1234517 Acute hydrogen sulfide poisoning in a dairy farmer]. ''Clinical Toxicology''. 45 (4) 420–423. doi:[https://doi.org/10.1080/15563650601118010 10.1080/15563650601118010].</ref><ref>(July 2005). "Hyperbaric oxygen therapy in the management of two cases of hydrogen sulfide toxicity from liquid manure". ''CJEM''. 7 (4) 257–261. doi:[https://doi.org/10.1017/s1481803500014408 10.1017/s1481803500014408].</ref><ref>(1987). [http://archive.rubicon-foundation.org/4354 Acute hydrogen sulfide poisoning treated with hyperbaric oxygen.]. ''Journal of Hyperbaric Medicine''. 2 (4) 215–221.</ref> | ||
=== ప్రాణాంతక ప్రమాదాలు === | === ప్రాణాంతక ప్రమాదాలు === | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[బ్రిటిష్ సైన్యం]] ద్వారా [[రసాయన | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ [[మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం]] సమయంలో [[బ్రిటిష్ సైన్యం]] ద్వారా [[రసాయన ఆయుధంగా]] ఉపయోగించబడింది. ఇది ఆదర్శవంతమైన యుద్ధ వాయువుగా పరిగణించబడలేదు, దీనికి కారణం దాని మండే స్వభావం మరియు చిన్న లీకేజీ నుండి కూడా దాని ప్రత్యేకమైన వాసనను గుర్తించవచ్చు, ఇది శత్రువును అప్రమత్తం చేస్తుంది. అయినప్పటికీ, ఇతర వాయువుల కొరత ఉన్నప్పుడు 1916లో రెండు సందర్భాల్లో దీనిని ఉపయోగించారు.<ref>Foulkes, Charles Howard. (2001). ""Gas!" The story of the special brigade". 105. Published by Naval & Military P.. ISBN 978-1-84342-088-0.</ref> | ||
సెప్టెంబర్ 2, 2005న, [[లాస్ ఏంజిల్స్]]లో డాక్ చేయబడిన [[రాయల్ కరేబియన్ ఇంటర్నేషనల్]] క్రూయిజ్ లైనర్ యొక్క ప్రొపెల్లర్ గదిలో | సెప్టెంబర్ 2, 2005న, [[లాస్ ఏంజిల్స్]]లో డాక్ చేయబడిన [[రాయల్ కరేబియన్ ఇంటర్నేషనల్]] క్రూయిజ్ లైనర్ యొక్క ప్రొపెల్లర్ గదిలో మురుగు లైన్ లీక్ అవ్వడం వల్ల 3 మంది సిబ్బంది మరణించారు. ఫలితంగా, అటువంటి అన్ని కంపార్ట్‌మెంట్లలో ఇప్పుడు వెంటిలేషన్ వ్యవస్థ ఉండటం తప్పనిసరి.<ref>[http://publichealth.lacounty.gov/acd/reports/spclrpts/spcrpt05/DeathsHydrogenSulfide05.pdf LA County Department of Public Health]. ''County of Los Angeles: Department of Public Health''.</ref><ref>(2005-09-03). [https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2005-sep-03-me-port3-story.html Gas Kills 3 Crewmen on Ship]. ''Los Angeles Times''.</ref> | ||
[[పశ్చిమ ఆఫ్రికా]] తీరంలోని [[అబిడ్జాన్]] | [[పశ్చిమ ఆఫ్రికా]] తీరంలోని [[అబిడ్జాన్]]లో [[2006 ఐవరీ కోస్ట్ విష వ్యర్థాల డంప్]]లో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉన్న విష వ్యర్థాలను పారవేయడం వల్ల 17 మరణాలు మరియు వేల సంఖ్యలో అనారోగ్యాలు సంభవించాయని భావిస్తున్నారు.<ref>Amnesty International and Greenpeace Netherlands: ''The Toxic Truth - About a company called Trafigura, a ship called the Probo Koala, and the dumping of toxic waste in Côte d'Ivoire.'' Amnesty International Publications, London 2012, 978-0-86210-478-8. ([http://www.amnestyusa.org/sites/default/files/afr310022012eng.pdf PDF, 232 pages, 7.6 Mb] [https://web.archive.org/web/20160303214053/http://www.amnestyusa.org/sites/default/files/afr310022012eng.pdf ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ])</ref> | ||
సెప్టెంబర్ 2008లో, [[బ్రిటిష్ కొలంబియా]]లోని [[లాంగ్లీ]]లో ఉన్న ఒక పుట్టగొడుగుల పెంపక కేంద్రంలో ముగ్గురు కార్మికులు మరణించారు మరియు ఇద్దరు దీర్ఘకాలిక మెదడు దెబ్బతినడంతో సహా తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. పుట్టగొడుగుల పెంపకానికి | సెప్టెంబర్ 2008లో, [[బ్రిటిష్ కొలంబియా]]లోని [[లాంగ్లీ]]లో ఉన్న ఒక పుట్టగొడుగుల పెంపక కేంద్రంలో ముగ్గురు కార్మికులు మరణించారు మరియు ఇద్దరు దీర్ఘకాలిక మెదడు దెబ్బతినడంతో సహా తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. పుట్టగొడుగుల పెంపకానికి కావలసిన కంపోస్ట్ ఇంధనం కోసం కోడి [[ఎరువు]], [[గడ్డి]] మరియు [[జిప్సం]] తీసుకువెళ్లే పైపుకు ఒక వాల్వ్ మూసుకుపోయింది, మరియు కార్మికులు సరైన వెంటిలేషన్ లేని పరిమిత ప్రదేశంలో వాల్వ్‌ను క్లియర్ చేస్తున్నప్పుడు, పదార్థం యొక్క వాయురహిత విచ్ఛిన్నం కారణంగా ఏర్పడిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ విడుదలయ్యి, చుట్టుపక్కల ఉన్న కార్మికులను విషపూరితం చేసింది.<ref>Ferguson, Dan. (September 16, 2011). [https://www.abbynews.com/news/details-of-langley-mushroom-farm-tragedy-finally-disclosed/ Details of Langley mushroom farm tragedy finally disclosed]. [[Abbotsford News]].</ref> పైపు పూర్తిగా క్లియర్ చేయబడి ఉంటే మరియు/లేదా గాలి దిశ మారి ఉంటే మరిన్ని మరణాలు సంభవించేవని ఒక పరిశోధకుడు చెప్పారు.<ref>Theodore, Terri. (May 8, 2012). [https://www.theglobeandmail.com/news/british-columbia/dozens-could-have-died-because-of-owners-negligence-in-bc-mushroom-farm-incident-investigator/article4106103/ Dozens could have died because of owner's negligence in B.C. mushroom farm incident: investigator]. ''[[The Canadian Press]]''.</ref> | ||
2014లో, [[థాయిలాండ్]]లోని [[సియామ్ స్క్వేర్]] ప్రాంతంలో సియామ్ స్క్వేర్ వన్ అనే కొత్తగా నిర్మించిన మాల్‌లో 83 ppm వరకు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ స్థాయిలు గుర్తించబడ్డాయి. మాల్‌లోని | 2014లో, [[థాయిలాండ్]]లోని [[సియామ్ స్క్వేర్]] ప్రాంతంలో సియామ్ స్క్వేర్ వన్ అనే కొత్తగా నిర్మించిన మాల్‌లో 83 ppm వరకు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ స్థాయిలు గుర్తించబడ్డాయి. మాల్‌లోని షాపుల అద్దెదారులు సైనస్ వాపు, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందులు మరియు కంటి మంట వంటి ఆరోగ్య సమస్యలను నివేదించారు. విచారణ తర్వాత, భవనంలోని మురుగునీటిని అసంపూర్ణంగా శుద్ధి చేయడం మరియు పారవేయడం వల్ల పెద్ద మొత్తంలో వాయువు వెలువడిందని నిర్ధారించబడింది.<ref>(2014-10-21). [http://bangkok.coconuts.co/2014/10/21/do-not-breathe-dangerous-toxic-gas-found-siam-square-one Do not breathe: Dangerous, toxic gas found at Siam Square One]. ''Coconuts Bangkok''.</ref> | ||
2014లో, అమెరికాలోని నార్త్ [[స్కాట్స్‌డేల్, అరిజోనా]]లోని ప్రొమెనేడ్ షాపింగ్ సెంటర్‌లో [[వ్యక్తిగత రక్షణ పరికరాలు]] ధరించకుండా 15 అడుగుల లోతైన చాంబర్‌లోకి దిగిన తర్వాత | 2014లో, అమెరికాలోని నార్త్ [[స్కాట్స్‌డేల్, అరిజోనా]]లోని ప్రొమెనేడ్ షాపింగ్ సెంటర్‌లో [[వ్యక్తిగత రక్షణ పరికరాలు]] ధరించకుండా 15 అడుగుల లోతైన చాంబర్‌లోకి దిగిన తర్వాత హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువు కార్మికులను చంపింది.<ref>(26 August 2014). [https://www.cbsnews.com/news/two-sewer-workers-die-apparently-due-to-toxic-fumes/ Two sewer workers die, apparently due to toxic fumes - CBS News]. ''[[CBS News]]''.</ref> "వచ్చిన సిబ్బంది మురుగు కాలువ నుండి [[హైడ్రోజన్ సైనైడ్]] మరియు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అధిక స్థాయిలను నమోదు చేశారు." | ||
నవంబర్ 2014లో, గణనీయమైన మొత్తంలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువు [[మాస్కో]] యొక్క మధ్య, తూర్పు మరియు ఆగ్నేయ భాగాలను కప్పేసింది. ఆ ప్రాంతంలోని నివాసితులను ఇళ్లలోనే ఉండాలని | నవంబర్ 2014లో, గణనీయమైన మొత్తంలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువు [[మాస్కో]] యొక్క మధ్య, తూర్పు మరియు ఆగ్నేయ భాగాలను కప్పేసింది. ఆ ప్రాంతంలోని నివాసితులను ఇళ్లలోనే ఉండాలని ఎమర్జెన్సీ మంత్రిత్వ శాఖ కోరింది. వాయువు యొక్క ఖచ్చితమైన మూలం తెలియకపోయినా, మాస్కో ఆయిల్ రిఫైనరీపై నిందలు పడ్డాయి.<ref>(2014-11-10). [https://www.bbc.com/news/world-europe-29990375 Russian capital Moscow shrouded in noxious gas]. ''BBC News''.</ref> | ||
జూన్ 2016లో, ఒక తల్లి మరియు ఆమె కుమార్తె [[ఫ్లోరిడా టర్న్‌పైక్]] | జూన్ 2016లో, ఒక తల్లి మరియు ఆమె కుమార్తె [[ఫ్లోరిడా టర్న్‌పైక్]]పై గార్డ్‌రైల్‌కు తగిలి ఉన్న తమ నడుస్తున్న 2006 [[పోర్షే కేయెన్]] [[SUV]]లో మరణించి కనిపించారు, మొదట వారిని [[కార్బన్ మోనాక్సైడ్ విషప్రయోగం]] బాధితులుగా భావించారు.<ref>(7 June 2016). [https://www.wftv.com/news/local/sources-mom-daughter-found-dead-in-porsche-likely-died-from-carbon-monoxide/328786342/ Sources: Mom, daughter found dead in Porsche likely died from carbon monoxide]. ''WFTV''.</ref><ref name="Salinger">(4 October 2016). [http://www.nydailynews.com/news/national/woman-girl-died-inhaling-hydrogen-sulfide-coroners-article-1.2817657 Woman, girl died after inhaling hydrogen sulfide, coroners say]. ''[[New York Daily News]]''.</ref> బాధితులపై టాక్సికాలజీ పరీక్షల ఫలితాల కోసం మెడికల్ ఎగ్జామినర్ వేచి ఉండటంతో వారి మరణాలు వివరణ లేకుండానే ఉన్నాయి,<ref name="Lotan">(4 October 2016). [http://www.orlandosentinel.com/news/breaking-news/os-latifa-lincoln-dead-hydrogen-sulfide-20161004-story.html Hydrogen sulfide inhalation killed mother, toddler found on Florida's Turnpike in June]. ''[[Orlando Sentinel]]''.</ref> చివరికి మూత్ర పరీక్షలు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మరణానికి కారణమని వెల్లడించాయి. ఆరెంజ్-ఓసియోలా మెడికల్ ఎగ్జామినర్ కార్యాలయం నుండి వచ్చిన నివేదిక ప్రకారం, ముందు ప్రయాణీకుల సీటు కింద ఉన్న పోర్షే యొక్క [[ఆటోమోటివ్ బ్యాటరీ|స్టార్టర్ బ్యాటరీ]] నుండి విషపూరిత పొగలు వచ్చాయని సూచించింది.<ref>Kealing, Bob. [http://www.wesh.com/news/medical-examiner-confirms-suspected-cause-of-deaths-in-turnpike-mystery/41939954 Medical examiner confirms suspected cause of deaths in Turnpike mystery].</ref><ref>(19 March 2017). [https://www.clickorlando.com/news/investigators/hidden-car-dangers-you-should-be-aware-of Hidden car dangers you should be aware of]. ''ClickOrlando.com''.</ref> | ||
జనవరి 2017లో, [[కీ లార్గో, ఫ్లోరిడా]]లో ముగ్గురు యుటిలిటీ కార్మికులు పేవ్ చేసిన వీధిలోని ఒక భాగాన్ని తనిఖీ చేయడానికి [[మ్యాన్‌హోల్ కవర్]] కింద ఉన్న ఇరుకైన ప్రదేశంలోకి దిగిన సెకన్లలోనే ఒక్కొక్కరుగా మరణించారు.<ref>[https://www.washingtonpost.com/amphtml/news/morning-mix/wp/2017/01/18/three-utility-workers-descend-to-their-deaths-in-florida-manhole-overcome-by-fumes/ One by one, 3 utility workers descended into a manhole. One by one, they died]. ''www.washingtonpost.com''.</ref> | జనవరి 2017లో, [[కీ లార్గో, ఫ్లోరిడా]]లో ముగ్గురు యుటిలిటీ కార్మికులు పేవ్ చేసిన వీధిలోని ఒక భాగాన్ని తనిఖీ చేయడానికి [[మ్యాన్‌హోల్ కవర్]] కింద ఉన్న ఇరుకైన ప్రదేశంలోకి దిగిన సెకన్లలోనే ఒక్కొక్కరుగా మరణించారు.<ref>[https://www.washingtonpost.com/amphtml/news/morning-mix/wp/2017/01/18/three-utility-workers-descend-to-their-deaths-in-florida-manhole-overcome-by-fumes/ One by one, 3 utility workers descended into a manhole. One by one, they died]. ''www.washingtonpost.com''.</ref> ఆ వ్యక్తులను రక్షించే ప్రయత్నంలో, తన ఎయిర్ ట్యాంక్‌తో రంధ్రం గుండా వెళ్లలేక దానిని లేకుండానే రంధ్రంలోకి ప్రవేశించిన ఒక అగ్నిమాపక సిబ్బంది సెకన్లలోనే కుప్పకూలిపోయారు మరియు సహోద్యోగి ద్వారా రక్షించబడాల్సి వచ్చింది.<ref name="Goodhue">(17 January 2017). [http://www.miamiherald.com/news/local/community/florida-keys/article126958804.html Firefighter who tried to save 3 men in a manhole is fighting for his life]. ''[[Miami Herald]]''.</ref> ఆ అగ్నిమాపక సిబ్బందిని [[జాక్సన్ మెమోరియల్ హాస్పిటల్]]కు ఎయిర్‌లిఫ్ట్ చేశారు మరియు తర్వాత కోలుకున్నారు.<ref>(18 January 2017). [https://wsvn.com/news/local/key-largo-firefighter-takes-first-steps-since-nearly-getting-killed/ Key Largo firefighter takes first steps since nearly getting killed]. ''WSVN''.</ref><ref>(26 January 2017). [https://www.sun-sentinel.com/news/florida/sfl-ap-key-largo-firefighter-recovering-20170126-story.html Firefighter who survived Key Largo rescue attempt that killed 3 leaves hospital]. ''Sun Sentinel''.</ref> మురుగునీటి కాలువలో కుళ్ళిన వృక్షసంపద ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మరియు [[మీథేన్]] వాయువు ఆ ప్రదేశంలో ఉందని మన్రో కౌంటీ షెరీఫ్ అధికారి ప్రాథమికంగా నిర్ధారించారు.<ref name="Rabin">(16 January 2017). [http://www.miamiherald.com/news/local/community/florida-keys/article126799319.html Three Keys utility workers die in wastewater trench]. ''[[Miami Herald]]''.</ref> | ||
మే 24, 2018న, [[ఆల్బరీ, న్యూ సౌత్ వేల్స్]]లోని ఒక [[ | మే 24, 2018న, [[ఆల్బరీ, న్యూ సౌత్ వేల్స్]]లోని ఒక [[నార్స్క్ స్కోగ్]] పేపర్ మిల్లులో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పీల్చడం వల్ల ఇద్దరు కార్మికులు మరణించారు, మరొకరు తీవ్రంగా గాయపడ్డారు మరియు 14 మంది ఆసుపత్రి పాలయ్యారు.<ref name="Clantar 2020">Clantar, Claire. (25 Sep 2020). [https://www.9news.com.au/national/norske-skog-paper-mill-1-million-fine-after-deaths-of-two-employees/2320f231-debc-4ae4-9fae-e4933bbb9c8b Former Victorian paper mill fined $1 million after deaths of two workers]. ''9News''.</ref><ref>(31 May 2018). [https://www.aihs.org.au/news-and-publications/news/two-fatalities-in-suspected-hydrogen-sulfide-gas-leak-paper-mill Two fatalities in suspected hydrogen sulfide gas leak at paper mill]. ''Australian Institute of Health & Safety''.</ref> [[సేఫ్ వర్క్ ఆస్ట్రేలియా|సేఫ్ వర్క్ NSW]] జరిపిన విచారణలో, [[పేపర్ మెషిన్#ఫార్మింగ్ సెక్షన్ లేదా వెట్ ఎండ్|ప్రాసెస్ వాటర్]] నిల్వ ఉంచే ట్యాంక్ నుండి గ్యాస్ విడుదలైనట్లు తేలింది. 3 రోజుల నిర్వహణ కాలం ముగిసే సమయానికి కార్మికులు ఈ గ్యాస్‌కు గురయ్యారు. నిర్వహణ సమయంలో బయోసైడ్‌తో శుద్ధి చేయకుండా, నిశ్చలంగా వదిలివేయబడిన అప్‌స్ట్రీమ్ ట్యాంక్‌లో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పేరుకుపోయింది. నీటిలో స్వల్ప పరిమాణంలో [[పల్ప్ (పేపర్)#వుడ్ పల్ప్|వుడ్ పల్ప్]] మరియు [[వుడ్ ఫైబర్|ఫైబర్]] ఉండటం వల్ల, ఈ పరిస్థితులు అప్‌స్ట్రీమ్ ట్యాంక్‌లో సల్ఫేట్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా పెరగడానికి దోహదపడ్డాయి. నిర్వహణ ముగిసిన తర్వాత పంపింగ్ పునఃప్రారంభించినప్పుడు, ఈ ట్యాంక్ నుండి సంబంధిత ట్యాంక్‌లోకి అధిక వేగంతో నీటిని పంప్ చేయడం వల్ల, దాని పైభాగంలో ఉన్న వివిధ రంధ్రాల నుండి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ గ్యాస్ బయటకు వచ్చింది. నార్స్క్ స్కోగ్ దీనిని [[కన్ఫైన్డ్ స్పేస్]] (పరిమిత స్థలం)గా గుర్తించనప్పటికీ, గ్యాస్ పేరుకుపోయేంతగా దాని పైభాగం మూసివేయబడి ఉంది. మరణించిన కార్మికులలో ఒకరు ట్యాంక్‌లో ద్రవం లీక్ అవుతున్నట్లు అనుమానించి పరిశీలిస్తుండగా గ్యాస్‌కు గురయ్యారు, మరొకరు మరియు తీవ్రంగా గాయపడిన కార్మికుడు, మొదటి వ్యక్తి ట్యాంక్ పైన పడిపోయినప్పుడు అతడిని రక్షించడానికి ప్రయత్నిస్తూ గ్యాస్‌కు గురయ్యారు. దీని ఫలితంగా జరిగిన [[క్రిమినల్ కేసు]]లో, ప్లాంట్‌లోని తమ సిబ్బంది ఆరోగ్యం మరియు భద్రతను సహేతుకమైన మేరకు నిర్ధారించడంలో నార్స్క్ స్కోగ్ విఫలమైందని ఆరోపణలు వచ్చాయి. సంస్థ తన తప్పును అంగీకరించింది, AU$1,012,500 జరిమానా చెల్లించింది మరియు ఈ సంఘటనపై అజ్ఞాత విద్యా వీడియోను రూపొందించడానికి నిధులు సమకూర్చాలని ఆదేశించబడింది.<ref>Brescia, Paul. (28 May 2018). [https://www.sprinter.com.au/safework-investigating-norske-skog/ SafeWork investigating Norske Skog]. ''Sprinter''.</ref><ref>(25 September 2020). https://www.caselaw.nsw.gov.au/decision/174be35ee49dc41d188b23cd.</ref><ref name="Clantar 2020" /><ref>SafeWork NSW. (29 Mar 2021). [https://www.youtube.com/watch?v=bo2XN43lXAc Incident Animation – Hazardous Gas].</ref> | ||
అక్టోబర్ 2019లో, [[ఒడెస్సా, టెక్సాస్]] | అక్టోబర్ 2019లో, [[ఒడెస్సా, టెక్సాస్]]లో అఘోర్న్ ఆపరేటింగ్ ఇంక్. ఉద్యోగి మరియు అతని భార్య వాటర్ పంప్ వైఫల్యం కారణంగా మరణించారు. పంప్ ద్వారా అధిక సాంద్రత కలిగిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉన్న [[ప్రొడ్యూస్డ్ వాటర్]] విడుదలయ్యింది. పంప్‌లో యాంత్రిక వైఫల్యం జరిగినట్లు వచ్చిన ఆటోమేటెడ్ ఫోన్ కాల్‌కు స్పందిస్తూ వెళ్ళిన కార్మికుడు మరణించగా, అతడిని చూసేందుకు ఫెసిలిటీకి వెళ్ళిన అతని భార్య కూడా మరణించింది.<ref>(27 July 2020). [https://www.industrialfireworld.com/566266/feds-probe-fatal-2019-hydrogen-sulfide-release-in-texas Feds Probe Fatal 2019 Hydrogen Sulfide Release in Texas]. ''Industrial Fire World''.</ref> [[యు.ఎస్. కెమికల్ సేఫ్టీ అండ్ హజార్డ్ ఇన్వెస్టిగేషన్ బోర్డ్|CSB]] విచారణలో, అనధికారిక [[లాకౌట్-ట్యాగౌట్]] విధానం మరియు పనిచేయని హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అలర్ట్ సిస్టమ్ వంటి ఫెసిలిటీలోని అజాగ్రత్త భద్రతా పద్ధతులను ఎత్తిచూపారు.<ref>(21 May 2021). [https://www.csb.gov/aghorn-operating-waterflood-station-hydrogen-sulfide-release-/ Aghorn Operating Waterflood Station Hydrogen Sulfide Release]. U.S. Chemical Safety and Hazardous Investigation Board.</ref> | ||
ఏప్రిల్ 22, 2026న, ఇన్స్టిట్యూట్, వెస్ట్ వర్జీనియాలో [[2026 ఇన్స్టిట్యూట్, వెస్ట్ వర్జీనియా కెమికల్ డిజాస్టర్|ఒక లీక్]] సంభవించింది. ఈ ప్రమాదంలో ఇద్దరు మరణించగా, 27 మంది ఆసుపత్రి పాలయ్యారు.<ref>[https://apnews.com/article/west-virginia-chemical-leak-aa346adfcb6fecaad91f189b676c06bb Chemical leak at a West Virginia plant kills 2 people and sends 30 more to hospitals, officials say]. ''Associated Press''.</ref> | ఏప్రిల్ 22, 2026న, ఇన్స్టిట్యూట్, వెస్ట్ వర్జీనియాలో [[2026 ఇన్స్టిట్యూట్, వెస్ట్ వర్జీనియా కెమికల్ డిజాస్టర్|ఒక లీక్]] సంభవించింది. ఈ ప్రమాదంలో ఇద్దరు మరణించగా, 27 మంది ఆసుపత్రి పాలయ్యారు.<ref>[https://apnews.com/article/west-virginia-chemical-leak-aa346adfcb6fecaad91f189b676c06bb Chemical leak at a West Virginia plant kills 2 people and sends 30 more to hospitals, officials say]. ''Associated Press''.</ref> | ||
=== ఆత్మహత్యలు === | === ఆత్మహత్యలు === | ||
కొన్ని | కొన్ని గృహోపకరణాలను కలపడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన ఈ గ్యాస్, 2008లో జపాన్‌లో జరిగిన [[కాపీక్యాట్ సూసైడ్|ఆత్మహత్యల పరంపరలో]] ఉపయోగించబడింది.<ref>(March 13, 2009). [https://www.wired.com/2009/03/japanese-deterg/ Dangerous Japanese 'Detergent Suicide' Technique Creeps Into U.S]. ''Wired''.</ref> ఈ సంఘటనల వల్ల టోక్యోలోని [[ఆత్మహత్య నివారణ]] కేంద్రం సిబ్బంది "[[గోల్డెన్ వీక్ (జపాన్)|గోల్డెన్ వీక్]]" సమయంలో ప్రత్యేక హాట్‌లైన్‌ను ఏర్పాటు చేయాల్సి వచ్చింది, ఎందుకంటే వార్షిక మే సెలవుల సమయంలో ఆత్మహత్య చేసుకోవాలనుకునే వారి నుండి కాల్స్ పెరిగాయి.<ref>(23 May 2008). [https://abcnews.go.com/Health/story?id=4908320 Terrible Twist in Japan Suicide Spates]. ''ABC News''.</ref> | ||
2010 నాటికి, ఈ దృగ్విషయం అనేక అమెరికన్ నగరాల్లో సంభవించింది, ఇది ఆత్మహత్య జరిగిన ప్రదేశానికి చేరుకునే వారికి హెచ్చరికలు జారీ చేసేలా చేసింది.<ref>[http://info.publicintelligence.net/LARTTAChydrogensulfide.pdf LARTTAChydrogensulfide].</ref><ref>[http://info.publicintelligence.net/MAchemicalsuicide.pdf MAchemicalsuicide].</ref><ref>[http://info.publicintelligence.net/illinoisH2Ssuicide.pdf illinoisH2Ssuicide].</ref><ref>[http://info.publicintelligence.net/NYhydrogensulfide.pdf NYhydrogensulfide].</ref><ref>[http://info.publicintelligence.net/KCTEWhydrogensulfide.pdf KCTEWhydrogensulfide].</ref> | 2010 నాటికి, ఈ దృగ్విషయం అనేక అమెరికన్ నగరాల్లో సంభవించింది, ఇది ఆత్మహత్య జరిగిన ప్రదేశానికి చేరుకునే వారికి హెచ్చరికలు జారీ చేసేలా చేసింది.<ref>[http://info.publicintelligence.net/LARTTAChydrogensulfide.pdf LARTTAChydrogensulfide].</ref><ref>[http://info.publicintelligence.net/MAchemicalsuicide.pdf MAchemicalsuicide].</ref><ref>[http://info.publicintelligence.net/illinoisH2Ssuicide.pdf illinoisH2Ssuicide].</ref><ref>[http://info.publicintelligence.net/NYhydrogensulfide.pdf NYhydrogensulfide].</ref><ref>[http://info.publicintelligence.net/KCTEWhydrogensulfide.pdf KCTEWhydrogensulfide].</ref> | ||
| Line 377: | Line 377: | ||
2020లో, జపనీస్ ప్రో రెజ్లర్ [[హనా కిమురా]] ఆత్మహత్య పద్ధతిగా H2S తీసుకోవడం జరిగింది.<ref>Casey, Connor. (26 May 2020). [https://comicbook.com/wwe/news/hana-kimura-cause-of-death-suicide-hydrogen-sulfide-suicide-wwe-stardom/ Hana Kimura Cause Of Death Revealed]. ''ComicBook.com''.</ref> | 2020లో, జపనీస్ ప్రో రెజ్లర్ [[హనా కిమురా]] ఆత్మహత్య పద్ధతిగా H2S తీసుకోవడం జరిగింది.<ref>Casey, Connor. (26 May 2020). [https://comicbook.com/wwe/news/hana-kimura-cause-of-death-suicide-hydrogen-sulfide-suicide-wwe-stardom/ Hana Kimura Cause Of Death Revealed]. ''ComicBook.com''.</ref> | ||
2024లో, ప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసుడు [[స్లాష్ (సంగీతకారుడు)|స్లాష్]] సవతి కుమార్తె లూసీ-బ్లూ నైట్ కూడా H2S తీసుకోవడం | 2024లో, ప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసుడు [[స్లాష్ (సంగీతకారుడు)|స్లాష్]] సవతి కుమార్తె లూసీ-బ్లూ నైట్ కూడా ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి H2S తీసుకోవడం జరిగింది.<ref>(30 August 2024). [https://tribune.com.pk/story/2492245/slashs-stepdaughters-cause-of-death-explained-by-medical-examiner Slash's stepdaughter's cause of death explained by medical examiner]. ''tribune.com.pk''.</ref> | ||
== సహజ పర్యావరణంలో == | == సహజ పర్యావరణంలో == | ||
=== సూక్ష్మజీవులు: సల్ఫర్ చక్రం === | === సూక్ష్మజీవులు: సల్ఫర్ చక్రం === | ||
Sulfur cycle | Sulfur cycle | ||
''ప్రధాన వ్యాసం: | ''ప్రధాన వ్యాసం: సల్ఫర్ చక్రం'' | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ భూమిపై సల్ఫర్ యొక్క [[ | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ భూమిపై సల్ఫర్ యొక్క [[జీవభూరసాయన చక్రం]] అయిన [[సల్ఫర్ చక్రంలో]] కేంద్ర పాత్ర పోషిస్తుంది.<ref>(2014). "The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment". 14 237–277. ISBN 978-94-017-9268-4. doi:[https://doi.org/10.1007/978-94-017-9269-1_10 10.1007/978-94-017-9269-1_10].</ref> | ||
[[ఆక్సిజన్]] లేనప్పుడు, [[సల్ఫర్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా|సల్ఫర్-తగ్గించే]] మరియు [[సల్ఫేట్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా|సల్ఫేట్-తగ్గించే]] బ్యాక్టీరియా మూలక సల్ఫర్ లేదా సల్ఫేట్‌ను హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌గా తగ్గించడం ద్వారా హైడ్రోజన్ లేదా సేంద్రీయ అణువులను [[రెడాక్స్|ఆక్సీకరణం]] చేసి శక్తిని పొందుతాయి. ఇతర బ్యాక్టీరియా సల్ఫర్ కలిగిన [[అమినో | [[ఆక్సిజన్]] లేనప్పుడు, [[సల్ఫర్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా|సల్ఫర్-తగ్గించే]] మరియు [[సల్ఫేట్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా|సల్ఫేట్-తగ్గించే]] బ్యాక్టీరియా మూలక సల్ఫర్ లేదా సల్ఫేట్‌ను హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌గా తగ్గించడం ద్వారా హైడ్రోజన్ లేదా సేంద్రీయ అణువులను [[రెడాక్స్|ఆక్సీకరణం]] చేసి శక్తిని పొందుతాయి. ఇతర బ్యాక్టీరియా సల్ఫర్ కలిగిన [[అమినో యాసిడ్ల]] నుండి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి; ఇది కుళ్ళిన గుడ్ల వాసనకు కారణమవుతుంది మరియు [[గ్యాస్ (జీర్ణక్రియ)|గ్యాస్]] వాసనకు దోహదపడుతుంది. | ||
సేంద్రీయ పదార్థం తక్కువ-ఆక్సిజన్ (లేదా [[హైపోక్సియా (పర్యావరణ)|హైపోక్సిక్]]) పరిస్థితులలో (చిత్తడి నేలలు, [[యూట్రోఫిక్]] సరస్సులు లేదా సముద్రాలలోని [[డెడ్ జోన్ (పర్యావరణ శాస్త్రం)|డెడ్ | సేంద్రీయ పదార్థం తక్కువ-ఆక్సిజన్ (లేదా [[హైపోక్సియా (పర్యావరణ)|హైపోక్సిక్]]) పరిస్థితులలో (చిత్తడి నేలలు, [[యూట్రోఫిక్]] సరస్సులు లేదా సముద్రాలలోని [[డెడ్ జోన్ (పర్యావరణ శాస్త్రం)|డెడ్ జోన్లు]] వంటివి) కుళ్ళిపోయినప్పుడు, సల్ఫేట్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా సేంద్రీయ పదార్థాన్ని ఆక్సీకరణం చేయడానికి నీటిలో ఉన్న సల్ఫేట్లను ఉపయోగిస్తాయి, దీనివల్ల వ్యర్థంగా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉత్పత్తి అవుతుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌లో కొంత భాగం నీటిలోని లోహ అయాన్లతో చర్య జరిపి నీటిలో కరగని లోహ సల్ఫైడ్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఫెర్రస్ సల్ఫైడ్ FeS వంటి ఈ లోహ సల్ఫైడ్లు తరచుగా నలుపు లేదా గోధుమ రంగులో ఉంటాయి, ఇది [[బురద]] యొక్క ముదురు రంగుకు దారితీస్తుంది. | ||
అనేక బ్యాక్టీరియా సమూహాలు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను ఇంధనంగా ఉపయోగించుకోగలవు, కరిగిన ఆక్సిజన్, లోహ ఆక్సైడ్లు (ఉదా. [[ఐరన్(III) ఆక్సైడ్-హైడ్రాక్సైడ్|ఐరన్ ఆక్సిహైడ్రాక్సైడ్లు]] మరియు [[మాంగనీస్ ఆక్సైడ్]]లు) | అనేక బ్యాక్టీరియా సమూహాలు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను ఇంధనంగా ఉపయోగించుకోగలవు, కరిగిన ఆక్సిజన్, లోహ ఆక్సైడ్లు (ఉదా., [[ఐరన్(III) ఆక్సైడ్-హైడ్రాక్సైడ్|ఐరన్ ఆక్సిహైడ్రాక్సైడ్లు]] మరియు [[మాంగనీస్ ఆక్సైడ్]]లు) లేదా నైట్రేట్‌ను ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహకాలుగా ఉపయోగించి దానిని మూలక సల్ఫర్ లేదా సల్ఫేట్‌గా ఆక్సీకరణం చేస్తాయి.<ref>(2004). "Sulfur Biogeochemistry – Past and Present". 36–81. Geological Society of America.</ref> | ||
[[పర్పుల్ సల్ఫర్ బ్యాక్టీరియా]] మరియు [[గ్రీన్ సల్ఫర్ బ్యాక్టీరియా]] [[కిరణజన్య సంయోగక్రియలో]] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను [[ఎలక్ట్రాన్ దాతగా]] ఉపయోగిస్తాయి, తద్వారా మూలక సల్ఫర్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఈ కిరణజన్య సంయోగక్రియ విధానం [[సైనోబాక్టీరియా]], [[పాచి]] మరియు [[మొక్కల]] | [[పర్పుల్ సల్ఫర్ బ్యాక్టీరియా]] మరియు [[గ్రీన్ సల్ఫర్ బ్యాక్టీరియా]] [[కిరణజన్య సంయోగక్రియలో]] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను [[ఎలక్ట్రాన్ దాతగా]] ఉపయోగిస్తాయి, తద్వారా మూలక సల్ఫర్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఈ కిరణజన్య సంయోగక్రియ విధానం [[సైనోబాక్టీరియా]], [[పాచి]] మరియు [[మొక్కల]] కంటే పాతది, ఇవి నీటిని ఎలక్ట్రాన్ దాతగా ఉపయోగించి ఆక్సిజన్‌ను విడుదల చేస్తాయి. | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క జీవరసాయన శాస్త్రం [[ఐరన్-సల్ఫర్ వరల్డ్ థియరీ|ఐరన్-సల్ఫర్ ప్రపంచ సిద్ధాంతం]] యొక్క రసాయన శాస్త్రంలో కీలక భాగం. భూమిపై [[జీవ పరిణామం]] యొక్క ఈ నమూనాలో, భూగర్భంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ తగ్గింపును నడిపించే ఎలక్ట్రాన్ దాతగా పరిగణించబడుతుంది.<ref>(December 1988). "Before enzymes and templates: theory of surface metabolism.". ''Microbiological Reviews''. 52 (4) 452–484. doi:[https://doi.org/10.1128/MMBR.52.4.452-484.1988 10.1128/MMBR.52.4.452-484.1988].</ref> | ||
=== జంతువులు === | === జంతువులు === | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ చాలా జంతువులకు ప్రాణాంతకం, కానీ కొన్ని అత్యంత ప్రత్యేకమైన జాతులు ([[ఎక్స్‌ట్రీమోఫైల్స్]]) ఈ సమ్మేళనం అధికంగా ఉండే ఆవాసాలలో | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ చాలా జంతువులకు ప్రాణాంతకం, కానీ కొన్ని అత్యంత ప్రత్యేకమైన జాతులు ([[ఎక్స్‌ట్రీమోఫైల్స్]]) ఈ సమ్మేళనం అధికంగా ఉండే ఆవాసాలలో వృద్ధి చెందుతాయి.<ref name=Tobler2008>(2008). "Two endemic and endangered fishes, ''Poecilia sulphuraria'' (Álvarez, 1948) and ''Gambusia eurystoma'' Miller, 1975 (Poeciliidae, Teleostei) as only survivors in a small sulphidic habitat". ''Journal of Fish Biology''. 72 (3) 523–533. doi:[https://doi.org/10.1111/j.1095-8649.2007.01716.x 10.1111/j.1095-8649.2007.01716.x].</ref> | ||
లోతైన సముద్రంలో, అధిక స్థాయి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉన్న [[హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్]] మరియు [[కోల్డ్ సీప్స్]] బ్యాక్టీరియా నుండి చేపల వరకు, [[సల్ఫర్ మోలీ]] వంటి అనేక అత్యంత ప్రత్యేకమైన జీవులకు నిలయంగా ఉన్నాయి.<ref>(2012). "Comparative Composition, Diversity and Trophic Ecology of Sediment Macrofauna at Vents, Seeps and Organic Falls.". ''PLOS ONE''. 7 (4). doi:[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0033515 10.1371/journal.pone.0033515].</ref> ఈ లోతుల్లో సూర్యరశ్మి లేకపోవడం వల్ల, ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థలు [[కిరణజన్య సంయోగక్రియ]] కంటే [[కీమోసింథసిస్]] | లోతైన సముద్రంలో, అధిక స్థాయి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉన్న [[హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్]] మరియు [[కోల్డ్ సీప్స్]] బ్యాక్టీరియా నుండి చేపల వరకు, [[సల్ఫర్ మోలీ]] వంటి అనేక అత్యంత ప్రత్యేకమైన జీవులకు నిలయంగా ఉన్నాయి.<ref>(2012). "Comparative Composition, Diversity and Trophic Ecology of Sediment Macrofauna at Vents, Seeps and Organic Falls.". ''PLOS ONE''. 7 (4). doi:[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0033515 10.1371/journal.pone.0033515].</ref> ఈ లోతుల్లో సూర్యరశ్మి లేకపోవడం వల్ల, ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థలు [[కిరణజన్య సంయోగక్రియ]] కంటే [[కీమోసింథసిస్]]పై ఆధారపడతాయి.<ref>[http://www.mesa.edu.au/deep_sea/hydrothermal_vents.asp Hydrothermal Vents]. ''Marine Society of Australia''.</ref> | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అధికంగా ఉండే మంచినీటి బుగ్గలు ప్రధానంగా అకశేరుకాలకు నిలయంగా ఉంటాయి, కానీ కొన్ని చేపలు కూడా ఉంటాయి: ''[[Cyprinodon bobmilleri]]'' (మెక్సికో నుండి ఒక [[పప్‌ఫిష్]]), ''[[Limia sulphurophila]]'' ([[డొమినికన్ రిపబ్లిక్]] నుండి ఒక [[పోయిసిలిడ్]]), ''[[Gambusia eurystoma]]'' (మెక్సికో నుండి ఒక పోయిసిలిడ్), మరియు కొన్ని ఇతర ''[[పోయిసిలియా]]''.<ref name=Tobler2008/><ref>(2013). "The Rediscovery of a Long Described Species Reveals Additional Complexity in Speciation Patterns of Poeciliid Fishes in Sulfide Springs.". ''PLOS ONE''. 8 (8). doi:[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0071069 10.1371/journal.pone.0071069].</ref> [[మోవిలే కేవ్]] వంటి కొన్ని గుహ వ్యవస్థలలోని అకశేరుకాలు మరియు సూక్ష్మజీవులు అధిక స్థాయి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌కు అనుగుణంగా ఉంటాయి.<ref>(16 March 2014). "Microbiology of Movile Cave—A Chemolithoautotrophic Ecosystem". ''Geomicrobiology Journal''. 31 (3) 186–193. doi:[https://doi.org/10.1080/01490451.2013.839764 10.1080/01490451.2013.839764].</ref> | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అధికంగా ఉండే మంచినీటి బుగ్గలు ప్రధానంగా అకశేరుకాలకు నిలయంగా ఉంటాయి, కానీ కొన్ని చేపలు కూడా ఇందులో ఉంటాయి: ''[[Cyprinodon bobmilleri]]'' (మెక్సికో నుండి ఒక [[పప్‌ఫిష్]]), ''[[Limia sulphurophila]]'' ([[డొమినికన్ రిపబ్లిక్]] నుండి ఒక [[పోయిసిలిడ్]]), ''[[Gambusia eurystoma]]'' (మెక్సికో నుండి ఒక పోయిసిలిడ్), మరియు కొన్ని ఇతర ''[[పోయిసిలియా]]''.<ref name=Tobler2008/><ref>(2013). "The Rediscovery of a Long Described Species Reveals Additional Complexity in Speciation Patterns of Poeciliid Fishes in Sulfide Springs.". ''PLOS ONE''. 8 (8). doi:[https://doi.org/10.1371/journal.pone.0071069 10.1371/journal.pone.0071069].</ref> [[మోవిలే కేవ్]] వంటి కొన్ని గుహ వ్యవస్థలలోని అకశేరుకాలు మరియు సూక్ష్మజీవులు అధిక స్థాయి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌కు అనుగుణంగా ఉంటాయి.<ref>(16 March 2014). "Microbiology of Movile Cave—A Chemolithoautotrophic Ecosystem". ''Geomicrobiology Journal''. 31 (3) 186–193. doi:[https://doi.org/10.1080/01490451.2013.839764 10.1080/01490451.2013.839764].</ref> | ||
=== అంతరిక్ష మరియు గ్రహాల ఉనికి === | === అంతరిక్ష మరియు గ్రహాల ఉనికి === | ||
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ తరచుగా అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమంలో గుర్తించబడింది.<ref>(1997). "Radio Line Observations Of Molecular And Isotopic Species In Comet C/1995 O1 (Hale-Bopp)". ''Earth, Moon, and Planets''. 79 (1/3) 103–124. doi:[https://doi.org/10.1023/A:1006229131864 10.1023/A:1006229131864].</ref> ఇది [[సౌర | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ తరచుగా అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమంలో గుర్తించబడింది.<ref>(1997). "Radio Line Observations Of Molecular And Isotopic Species In Comet C/1995 O1 (Hale-Bopp)". ''Earth, Moon, and Planets''. 79 (1/3) 103–124. doi:[https://doi.org/10.1023/A:1006229131864 10.1023/A:1006229131864].</ref> ఇది [[సౌర కుటుంబంలోని]] గ్రహాల మేఘాలలో కూడా కనిపిస్తుంది.<ref>(May 2018). [https://research-information.bris.ac.uk/en/publications/detection-of-hydrogen-sulfide-above-the-clouds-in-uranuss-atmosphere(099d2fdd-8d3d-4e78-b009-bebffdece302).html Detection of hydrogen sulfide above the clouds in Uranus's atmosphere]. ''Nature Astronomy''. 2 (5) 420–427. doi:[https://doi.org/10.1038/s41550-018-0432-1 10.1038/s41550-018-0432-1].</ref><ref name=lissauer2019>(2019). "Fundamental Planetary Sciences: physics, chemistry, and habitability". 149–152. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-41198-1.</ref> | ||
=== సామూహిక విలుప్తాలు === | === సామూహిక విలుప్తాలు === | ||
''ప్రధాన వ్యాసం: | ''ప్రధాన వ్యాసం: అనోక్సిక్ ఈవెంట్'' | ||
భూమి గతంలో సంభవించిన అనేక [[విలుప్త | భూమి గతంలో సంభవించిన అనేక [[విలుప్త సంఘటన|సామూహిక విలుప్తాలలో]] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పాత్ర ఉంది. ముఖ్యంగా, 252 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన [[పెర్మియన్-ట్రయాసిక్ విలుప్త సంఘటనకు]] వాతావరణంలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పేరుకుపోవడం కారణమై ఉండవచ్చు లేదా కనీసం దోహదపడి ఉండవచ్చు.<ref name="sciam" /><ref>(16 January 2007). "Role of hydrogen sulfide in a Permian-Triassic boundary ozone collapse". ''[[జియోఫిజికల్ రీసెర్చ్ లెటర్స్]]''. 34 (2) 1–4. doi:[https://doi.org/10.1029/2006GL028384 10.1029/2006GL028384].</ref><ref name=Kump2005>(1 May 2005). [https://www.researchgate.net/publication/253144294 Massive release of hydrogen sulfide to the surface ocean and atmosphere during intervals of oceanic anoxia]. ''[[జియాలజీ (జర్నల్)|జియాలజీ]]''. 33 (5) 397–400. doi:[https://doi.org/10.1130/G21295.1 10.1130/G21295.1].</ref> | ||
ఈ విలుప్త సరిహద్దుల నుండి | ఈ విలుప్త సరిహద్దుల నుండి లభించిన సేంద్రీయ అవశేషాలు, సముద్రాలు అనోక్సిక్ (ఆక్సిజన్ క్షీణించినవి) అని మరియు H2Sను జీవక్రియ చేసే నిస్సార ప్లాంక్టన్ జాతులు ఉండేవని సూచిస్తున్నాయి. H2S ఏర్పడటం భారీ అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల ద్వారా ప్రారంభమై ఉండవచ్చు, ఇవి వాతావరణంలోకి [[కార్బన్ డయాక్సైడ్]] మరియు [[మీథేన్]]ను విడుదల చేశాయి, ఇవి సముద్రాలను వేడి చేసి, H2Sను ఆక్సీకరణం చేసే ఆక్సిజన్‌ను గ్రహించే సామర్థ్యాన్ని తగ్గించాయి. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ స్థాయిలు పెరగడం వల్ల ఆక్సిజన్‌ను ఉత్పత్తి చేసే మొక్కలు చనిపోవడమే కాకుండా ఓజోన్ పొర క్షీణించి, మరింత ఒత్తిడికి కారణమై ఉండవచ్చు. ఆధునిక కాలంలో [[మృత సముద్రం]] మరియు [[నమీబియా]] తీరంలోని [[అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలో]] చిన్న H2S బ్లూమ్‌లు గుర్తించబడ్డాయి.<ref name="sciam">(October 2006). [https://www.scientificamerican.com/article/impact-from-the-deep/ Impact from the Deep]. ''Scientific American''.</ref> | ||
== ఇవి కూడా చూడండి == | == ఇవి కూడా చూడండి == | ||
* | * హైడ్రోజన్ చాల్కోజెనైడ్ | ||
* [[హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కీమోసింథసిస్]] | * [[హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కీమోసింథసిస్]] | ||
* [[మార్ష్ గ్యాస్]] | * [[మార్ష్ గ్యాస్]] | ||
* | * సీవర్ గ్యాస్ | ||
* | * టార్గెటెడ్ టెంపరేచర్ మేనేజ్‌మెంట్ | ||
== మూలాలు == | == మూలాలు == | ||
| Line 438: | Line 438: | ||
{{DEFAULTSORT:Hydrogen Sulfide}} | {{DEFAULTSORT:Hydrogen Sulfide}} | ||
[[Category:ఆమ్లాలు]] | [[Category:ఆమ్లాలు]] | ||
[[Category:దుర్వాసన | [[Category:దుర్వాసన కలిగించే రసాయనాలు]] | ||
[[Category:హైడ్రోజన్ సమ్మేళనాలు]] | [[Category:హైడ్రోజన్ సమ్మేళనాలు]] | ||
[[Category: | [[Category:ట్రయాటమిక్ అణువులు]] | ||
[[Category:పారిశ్రామిక వాయువులు]] | [[Category:పారిశ్రామిక వాయువులు]] | ||
[[Category: | [[Category:గాలిలో ఉండే కాలుష్య కారకాలు]] | ||
[[Category:సల్ఫైడ్లు]] | [[Category:సల్ఫైడ్లు]] | ||
[[Category: | [[Category:గ్యాస్ (జీర్ణక్రియ)]] | ||
[[Category:వాయు | [[Category:వాయు రూప సిగ్నలింగ్ అణువులు]] | ||
[[Category:రక్త | [[Category:రక్త కారకాలు]] | ||
---- | ---- | ||
Latest revision as of 10:50, 7 October 2026
| పేర్లు | |
|---|---|
| క్రమబద్ధమైన IUPAC పేరు | హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ |
| ఇతర పేర్లు | డైహైడ్రోజన్ మోనోసల్ఫైడ్, సోర్ గ్యాస్, డైహైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్, సీవర్ గ్యాస్, ఎగ్ గ్యాస్, సల్ఫేన్, సల్ఫరేటెడ్ హైడ్రోజన్, సల్ఫ్యూరెటెడ్ హైడ్రోజన్, సల్ఫ్యూరెట్టెడ్ హైడ్రోజన్, సల్ఫర్ హైడ్రైడ్, హైడ్రోసల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్, హైడ్రోథియోనిక్ యాసిడ్, థియోహైడ్రాక్సిక్ యాసిడ్, సల్ఫ్హైడ్రిక్ యాసిడ్ |
| గుర్తింపు సంఖ్యలు | |
| CAS సంఖ్య | 7783-06-4 |
| బెయిల్‌స్టెయిన్ రిఫరెన్స్ | 3535004 |
| ChEBI | CHEBI:16136 |
| ChEMBL | ChEMBL1200739 |
| ChemSpider | 391 |
| ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ | 100.029.070 |
| EC సంఖ్య | 231-977-3 |
| గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్ | 303 |
| KEGG | C00283 |
| MeSH | Hydrogen+sulfide |
| PubChem CID | 402 |
| RTECS సంఖ్య | MX1225000 |
| UNII | YY9FVM7NSN |
| UN సంఖ్య | 1053 |
| కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ (EPA) | DTXSID4024149 |
| InChI | InChI=1S/H2S/h1H2Key: RWSOTUBLDIXVET-UHFFFAOYSA-NInChI=1/H2S/h1H2Key: RWSOTUBLDIXVET-UHFFFAOYAJ
|
| SMILES | S
|
| ధర్మాలు | |
| రసాయన ఫార్ములా | H2S |
| మోలార్ ద్రవ్యరాశి | 34.08 g·mol |
| రూపం | రంగులేని వాయువు |
| వాసన | కుళ్ళిన గుడ్ల వలె అసహ్యకరమైన, ఘాటైన వాసన |
| సాంద్రత | 1.539 g·L (0 °C) |
| ద్రవీభవన స్థానం | −85.5 °C (−121.9 °F; 187.7 K) |
| బాష్పీభవన స్థానం | −59.55 °C (−75.19 °F; 213.60 K) |
| నీటిలో ద్రావణీయత | 3980 mg/L (20 °C వద్ద) |
| బాష్ప పీడనం | 1740 kPa (21 °C వద్ద) |
| ఆమ్లత్వం (p K a ) | 7.0 |
| సంయుగ్మ ఆమ్లం | సల్ఫోనియం |
| సంయుగ్మ క్షారం | బైసల్ఫైడ్ |
| అయస్కాంత సున్నితత్వం (χ) | −25.5·10 cm/mol |
| వక్రీభవన గుణకం ( n D ) | 1.000644 (0 °C) |
| నిర్మాణం | |
| పాయింట్ గ్రూప్ | C2v |
| అణు ఆకృతి | వంగిన |
| ద్విధ్రువ భ్రామకం | 0.97 D |
| థర్మోకెమిస్ట్రీ | |
| విశిష్టోష్ణం ( C ) | 1.003 J K g |
| ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) | 206 J mol K |
| ప్రామాణిక సంవిధాన ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 ) | −21 kJ mol |
| ప్రమాదాలు | |
| వృత్తిపరమైన భద్రత మరియు ఆరోగ్యం | (OHS/OSH): |
| ప్రధాన ప్రమాదాలు | మండే స్వభావం మరియు అత్యంత విషపూరితం |
| GHS | లేబులింగ్ : |
| పిక్టోగ్రామ్‌లు | ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఫ్లేమ్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS స్కల్ అండ్ క్రాస్‌బోన్స్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఎన్విరాన్‌మెంట్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › |
| సిగ్నల్ పదం | ప్రమాదం |
| ప్రమాద సూచికలు | H220, H330, H400 |
| జాగ్రత్త సూచికలు | P210, P260, P271, P273, P284, P304+P340, P310, P320, P377, P381, P391, P403, P403+P233, P405, P501 |
| NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్) | 4 4 0 |
| ఫ్లాష్ పాయింట్ | −82.4 °C (−116.3 °F; 190.8 K) |
| స్వయం-జ్వలన ఉష్ణోగ్రత | 232 °C (450 °F; 505 K) |
| పేలుడు పరిమితులు | 4.3–46% |
| ప్రాణాంతక మోతాదు | లేదా గాఢత (LD, LC): |
| LC 50 ( మధ్యస్థ గాఢత ) | 713 ppm (ఎలుక, 1 గంట) 673 ppm (మౌస్, 1 గంట) 634 ppm (మౌస్, 1 గంట) 444 ppm (ఎలుక, 4 గంటలు) |
| LC Lo ( అత్యల్ప ప్రచురితమైనది ) | 600 ppm (మానవుడు, 30 నిమిషాలు) 800 ppm (మానవుడు, 5 నిమిషాలు) |
| NIOSH | (US ఆరోగ్య బహిర్గత పరిమితులు): |
| PEL (అనుమతించదగినది) | C 20 ppm; 50 ppm [10-నిమిషాల గరిష్ట పీక్] |
| REL (సిఫార్సు చేయబడినది) | C 10 ppm (15 mg/m) [10-నిమిషాలు] |
| IDLH (తక్షణ ప్రమాదం) | 100 ppm |
| సంబంధిత సమ్మేళనాలు | |
| సంబంధిత హైడ్రోజన్ చాల్కోజెనైడ్లు | నీరు హైడ్రోజన్ సెలెనైడ్ హైడ్రోజన్ టెల్లూరైడ్ హైడ్రోజన్ పొలోనిడ్ హైడ్రోజన్ డైసల్ఫైడ్ సల్ఫానైల్ |
| సంబంధిత సమ్మేళనాలు | ఫాస్ఫీన్ |
| పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల యొక్క | ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు |
Sulfan (disambiguation) Hydrogen sulfide poisoning
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ (preferred IUPAC name మరియు American English) లేదా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ (Commonwealth English) అనేది H2S రసాయన సంకేతం కలిగిన ఒక రసాయన సమ్మేళనం. ఇది రంగులేని, విషపూరితమైన మరియు మండే స్వభావం గల hydrogen chalcogenide వాయువు. పరిసర వాతావరణంలో ఇది స్వల్ప పరిమాణంలో ఉన్నప్పుడు కుళ్ళిన గుడ్ల వంటి విలక్షణమైన దుర్వాసనను కలిగి ఉంటుంది. 1777లో శుద్ధి చేసిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క రసాయన కూర్పును కనుగొన్న ఘనత స్వీడిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త Carl Wilhelm Scheeleకి దక్కుతుంది.[1]
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ hydrogen cyanide మాదిరిగానే కణ శ్వాసక్రియను నిరోధించడం ద్వారా మానవులకు మరియు ఇతర జంతువులకు విషపూరితంగా మారుతుంది. దీనిని పీల్చినప్పుడు లేదా దీని లవణాలను అధిక మొత్తంలో తీసుకున్నప్పుడు, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందుల నుండి మూర్ఛ మరియు మరణం వరకు లక్షణాలు కనిపిస్తూ అవయవాలు వేగంగా దెబ్బతింటాయి.[2][3] అయినప్పటికీ, మానవ శరీరం స్వల్ప మొత్తంలో ఈ సల్ఫైడ్‌ను మరియు దాని ఖనిజ లవణాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, మరియు దీనిని ఒక సిగ్నలింగ్ అణువుగా ఉపయోగిస్తుంది.[4]
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ తరచుగా ఆక్సిజన్ లేని చోట సేంద్రియ పదార్థాల సూక్ష్మజీవుల విచ్ఛిన్నం ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది, ఉదాహరణకు చిత్తడి నేలలు మరియు మురుగు కాలువలు; ఈ ప్రక్రియను సాధారణంగా అనరోబిక్ డైజెషన్ అని పిలుస్తారు, దీనిని సల్ఫేట్-తగ్గించే సూక్ష్మజీవులు నిర్వహిస్తాయి. ఇది అగ్నిపర్వత వాయువులు, సహజ వాయు నిక్షేపాలు మరియు కొన్నిసార్లు బావుల నీటిలో కూడా కనిపిస్తుంది.
ధర్మాలు
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ గాలి కంటే కొంచెం సాంద్రత కలిగి ఉంటుంది. H2S మరియు గాలి మిశ్రమం పేలుడు స్వభావాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు.
ఆక్సీకరణ
సాధారణంగా, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఒక క్షయకరణిగా పనిచేస్తుంది, ఇది Claus processలో సల్ఫర్ డయాక్సైడ్‌ను తగ్గించే సామర్థ్యం ద్వారా సూచించబడుతుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఆక్సిజన్‌లో నీలిరంగు మంటతో మండి sulfur dioxide (SO2) మరియు నీటిని ఏర్పరుస్తుంది:
- 2 H2S + 3 O2 → 2 SO2 + 2 H2O
అధిక ఆక్సిజన్ ఉన్నట్లయితే, sulfur trioxide (SO3) ఏర్పడుతుంది, ఇది త్వరగా హైడ్రేట్ చెంది sulfuric acidగా మారుతుంది:
- SO3 + H2O → H2SO4
ఆమ్ల-క్షార ధర్మాలు
ఇది నీటిలో స్వల్పంగా కరుగుతుంది మరియు బలహీనమైన ఆమ్లంగా పనిచేస్తుంది (pKa = 6.9, 18 °C వద్ద 0.01–0.1 mol/లీటర్ ద్రావణాలలో), ఇది hydrosulfide అయాన్ HS-ను ఇస్తుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మరియు దాని ద్రావణాలు రంగులేనివి. గాలికి గురైనప్పుడు, ఇది నెమ్మదిగా ఆక్సీకరణం చెంది మూలక సల్ఫర్‌ను ఏర్పరుస్తుంది, ఇది నీటిలో కరగదు. sulfide ఆనయాన్ S(2-) జల ద్రావణంలో ఏర్పడదు.[5]
H2S మరియు H2O ప్రోటాన్‌లను వేగంగా మార్పిడి చేసుకుంటాయి. ఈ ప్రవర్తన Girdler sulfide processకు ఆధారం, ఇది డ్యూటీరియం ఆక్సైడ్ ("భారీ నీరు" లేదా D2O) శుద్దీకరణలో ఉపయోగించబడుతుంది మరియు ఈ సమ్మేళనాల సులభమైన స్వేదనాన్ని ఉపయోగించుకుంటుంది.[6]
అత్యంత ఉష్ణోగ్రతలు మరియు పీడనాలు
90 GPa (900,000 వాతావరణ పీడనాలు) కంటే ఎక్కువ పీడనాల వద్ద, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ లోహ విద్యుత్ వాహకంగా మారుతుంది. క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రత కంటే తక్కువకు చల్లబరిచినప్పుడు, ఈ అధిక-పీడన దశ అతివాహకతను ప్రదర్శిస్తుంది. క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రత పీడనంతో పెరుగుతుంది, ఇది 100 GPa వద్ద 23 K నుండి 200 GPa వద్ద 150 K వరకు ఉంటుంది.[7] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద పీడనానికి గురిచేసి, ఆపై చల్లబరిస్తే, క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రత 203 Kకి చేరుకుంటుంది, ఇది 2019లో lanthanum decahydride కనుగొనబడే వరకు అత్యధికంగా ఆమోదించబడిన అతివాహక క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రతగా ఉండేది. సల్ఫర్‌లో కొంత భాగాన్ని phosphorusతో భర్తీ చేయడం మరియు ఇంకా ఎక్కువ పీడనాలను ఉపయోగించడం ద్వారా, క్రిటికల్ ఉష్ణోగ్రతను 0 °C కంటే పెంచడం మరియు గది ఉష్ణోగ్రత అతివాహకతను సాధించడం సాధ్యమవుతుందని అంచనా వేయబడింది.[8]
వాతావరణ పీడనం వద్ద మరియు ఉత్ప్రేరకం లేనప్పుడు, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ 1200 °C వద్ద హైడ్రోజన్ మరియు సల్ఫర్‌గా విచ్ఛిన్నమవుతుంది.[9]
లోహాలతో చర్యలు
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ లోహ అయాన్లతో చర్య జరిపి లోహ సల్ఫైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది, ఇవి కరగని, తరచుగా ముదురు రంగులో ఉండే ఘనపదార్థాలు. ఈ ప్రవర్తన లోహ అయాన్ల గుణాత్మక అకర్బన విశ్లేషణలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను కారకంగా ఉపయోగించడానికి ఆధారం. ఈ విశ్లేషణలలో, భారీ లోహ (మరియు అలోహ) అయాన్లు (ఉదా., Pb(II), Cu(II), Hg(II), As(III)) H2Sకు గురైనప్పుడు ద్రావణం నుండి అవక్షేపించబడతాయి. ఫలితంగా ఏర్పడిన ఘనపదార్థంలోని భాగాలు వాటి చర్యాశీలత ద్వారా గుర్తించబడతాయి. Lead(II) acetate పేపర్‌ను హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను గుర్తించడానికి ఉపయోగిస్తారు, ఎందుకంటే ఇది సులభంగా lead(II) sulfideగా మారుతుంది, ఇది నల్లగా ఉంటుంది.[10][11]
copper మరియు silver వంటి వివిధ లోహాలపై మచ్చలు ఏర్పడటానికి కూడా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కారణం; వెండి నాణేలపై నల్లటి టోనింగ్ ఏర్పడటానికి కారణమైన రసాయనం silver sulfide (Ag2S), ఇది నాణెం ఉపరితలంపై ఉన్న వెండి వాతావరణంలోని హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరిపినప్పుడు ఉత్పత్తి అవుతుంది.[12] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మరియు ఇతర సల్ఫర్ కలిగిన సమ్మేళనాల ద్వారా టోనింగ్‌కు గురైన నాణేలు సౌందర్యపరంగా నాణేల విలువను పెంచవచ్చు, ఎందుకంటే టోనింగ్ thin-film interferenceను ఉత్పత్తి చేసి, నాణెం ఆకర్షణీయమైన రంగును పొందేలా చేస్తుంది.[13] నాణేలను ఉద్దేశపూర్వకంగా టోనింగ్ చేయడానికి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చికిత్స చేయవచ్చు, అయితే కృత్రిమ టోనింగ్‌ను సహజ టోనింగ్ నుండి వేరు చేయవచ్చు మరియు ఇది సాధారణంగా సేకరించేవారిలో విమర్శించబడుతుంది.[14]
ఉత్పత్తి
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా sour gas నుండి వేరు చేయడం ద్వారా పొందబడుతుంది, ఇది అధిక H2S కంటెంట్ కలిగిన సహజ వాయువు. దీనిని సుమారు 450 °C వద్ద కరిగిన మూలక సల్ఫర్‌తో హైడ్రోజన్‌ను చికిత్స చేయడం ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. ఈ ప్రక్రియలో హైడ్రోకార్బన్లు హైడ్రోజన్ వనరుగా పనిచేస్తాయి.[15]
- S + H2 -> H2S
సల్ఫర్ హైడ్రోజనేషన్ కోసం చాలా అనుకూలమైన థర్మోడైనమిక్స్ అంటే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క డీహైడ్రోజనేషన్ (లేదా క్రాకింగ్)కు చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు అవసరమవుతాయని అర్థం.[16]
ఒక ప్రామాణిక ప్రయోగశాల తయారీ Kipp generatorలో ఫెర్రస్ సల్ఫైడ్‌ను బలమైన ఆమ్లంతో చికిత్స చేయడం:
- FeS + 2 HCl → FeCl2 + H2S
గుణాత్మక అకర్బన విశ్లేషణలో ఉపయోగించడానికి, H2Sను ఉత్పత్తి చేయడానికి thioacetamide ఉపయోగించబడుతుంది:
- CH3C(S)NH2 + H2O → CH3C(O)NH2 + H2S
అనేక లోహ మరియు అలోహ సల్ఫైడ్లు, ఉదా. aluminium sulfide, phosphorus pentasulfide, silicon disulfide నీటికి గురైనప్పుడు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి:[17]
- 6 H2O + Al2S3 → 3 H2S + 2 Al(OH)3
ఈ వాయువు సల్ఫర్‌ను ఘన సేంద్రియ సమ్మేళనాలతో వేడి చేయడం ద్వారా మరియు సల్ఫరేటెడ్ సేంద్రియ సమ్మేళనాలను హైడ్రోజన్‌తో తగ్గించడం ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి అవుతుంది. దీనిని అమ్మోనియం థియోసైనేట్‌ను గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లానికి కలిపి, దానికి నీటిని చేర్చడం ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.
బయోసింథసిస్
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కణాలలో ఎంజైమాటిక్ లేదా నాన్-ఎంజైమాటిక్ మార్గాల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. మూడు ఎంజైమ్‌లు S నిర్మాణాన్ని ఉత్ప్రేరకపరుస్తాయి: సిస్టాథియోనిన్ γ-లైయేస్ (CSE), సిస్టాథియోనిన్ β-సింథేస్ (CBS), మరియు 3-mercaptopyruvate sulfurtransferase (3-MST).[18] CBS మరియు CSE అనేవి ట్రాన్స్-సల్ఫ్యురేషన్ మార్గాన్ని అనుసరించే H2S బయోజెనిసిస్‌కు ప్రధాన ప్రతిపాదకులు.[19] ఈ ఎంజైమ్‌లు అనేక జీవ కణాలు మరియు కణజాలాలలో గుర్తించబడ్డాయి మరియు వాటి చర్య అనేక వ్యాధి స్థితిగతుల ద్వారా ప్రేరేపించబడుతుంది.[20] ఈ ఎంజైమ్‌లు మిథియోనిన్ నుండి సెరిన్‌కు సల్ఫర్ అణువును బదిలీ చేసి సిస్టైన్ అణువును ఏర్పరచడం ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి.[19] 3-MST కూడా సిస్టైన్ కాటబాలిక్ మార్గం ద్వారా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉత్పత్తికి దోహదపడుతుంది.[20][19] మిథియోనిన్ మరియు సిస్టైన్ వంటి ఆహార అమైనో ఆమ్లాలు ట్రాన్స్‌సల్ఫ్యురేషన్ మార్గాలకు మరియు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉత్పత్తికి ప్రాథమిక సబ్‌స్ట్రేట్‌లుగా పనిచేస్తాయి. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ferredoxinలు మరియు Rieske proteinల వంటి ప్రోటీన్ల నుండి కూడా పొందవచ్చు.[20]
సల్ఫేట్-తగ్గించే (లేదా సల్ఫర్-తగ్గించే) బ్యాక్టీరియా తక్కువ ఆక్సిజన్ పరిస్థితులలో సల్ఫేట్లను (లేదా మూలక సల్ఫర్‌ను) ఉపయోగించి సేంద్రియ సమ్మేళనాలను లేదా హైడ్రోజన్‌ను ఆక్సీకరణం చేయడం ద్వారా ఉపయోగపడే శక్తిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి; ఇది వ్యర్థ పదార్థంగా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[21]
సిగ్నలింగ్ పాత్ర
శరీరంలోని H2S ఆరోగ్యం మరియు వ్యాధులలో చిక్కులతో కూడిన వాయు సిగ్నలింగ్ అణువుగా పనిచేస్తుంది.[18][22][23][24] H2S జంతువులలో వాసోడైలేషన్ (రక్తనాళాల వ్యాకోచం)లో, అలాగే మొక్కలలో విత్తనాల మొలక మరియు ఒత్తిడి ప్రతిస్పందనలను పెంచడంలో పాల్గొంటుంది.[25] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ జీవశాస్త్రంలో నానోమోలార్ సాంద్రతలలో ఉంటుంది; దీని సిగ్నలింగ్ పనితీరులో ఎక్కువ భాగం జీవసంబంధమైన థియోల్స్ నుండి హైడ్రోపెర్సల్ఫైడ్ల ఏర్పాటుకు కారణమని చెప్పవచ్చు.[26]
H2S క్షీరదాల శరీరధర్మశాస్త్రాన్ని మూడు విధాలుగా నేరుగా మాడ్యులేట్ చేయగలదు: reactive oxygen species (ROS) మరియు reactive nitrogen species (RNS)తో చర్య జరపడం ద్వారా,[25] ఐరన్-హీమ్ ప్రోటీన్ల లోహ కేంద్రాలను బంధించడం లేదా తగ్గించడం ద్వారా, మరియు ప్రోటీన్ సిస్టైన్ అవశేషాల పెర్‌సల్ఫిడేషన్ ద్వారా.[24] Keap1 యొక్క పెర్‌సల్ఫిడేషన్ ద్వారా, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ Nrf2ని ఉత్తేజపరచడం ద్వారా కణాలలో ROS స్థాయిలను తగ్గించడానికి లేదా అంతరాయం కలిగించడానికి పనిచేస్తుంది, ఇది గ్లూటాతియోన్ స్థాయిలను పెంచుతుందని పిలువబడుతుంది.[25][26] H2S NO మార్గంతో సంకర్షణ చెందుతుందని చూపబడింది, దీని ఫలితంగా cGMP ఫాస్ఫోడీస్టరేస్‌ల నిరోధంతో సహా అనేక విభిన్న సెల్యులార్ ప్రభావాలు ఏర్పడతాయి,[27] అలాగే nitroxyl మరియు థియోనైట్రస్ ఆమ్లం (HSNO) ఏర్పాటు, ఇది ప్రోటీన్ సిస్టైన్ అవశేషాలను నైట్రోసేట్ చేయగల అకర్బన S-నైట్రోసోథియోల్.[26]
H2S జీవశాస్త్ర రంగం పర్యావరణ విషప్రయోగం నుండి శారీరక పరిస్థితులలో మరియు వివిధ పాథోఫిజియోలాజికల్ స్థితిగతులలో అంతర్జాతంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన H2S పాత్రలను పరిశోధించడానికి అభివృద్ధి చెందింది.[28] H2S క్యాన్సర్, డౌన్ సిండ్రోమ్ మరియు రక్తనాళాల వ్యాధులలో చిక్కుకుంది.[29][30][31][32]
తక్కువ సాంద్రత వద్ద, ఇది ప్రత్యక్ష ఎలక్ట్రాన్ విరాళంతో సహా బహుళ యంత్రాంగాల ద్వారా మైటోకాన్డ్రియల్ పనితీరును ప్రేరేపిస్తుంది.[33][34] అయితే, అధిక సాంద్రత వద్ద, ఇది మైటోకాన్డ్రియల్ ఎలక్ట్రాన్ రవాణా గొలుసు యొక్క కాంప్లెక్స్ IVని నిరోధిస్తుంది, ఇది కణాలలో ATP ఉత్పత్తిని మరియు జీవరసాయన చర్యను సమర్థవంతంగా తగ్గిస్తుంది.[25]
ఉపయోగాలు
సల్ఫర్ ఉత్పత్తి
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ప్రధానంగా మూలక సల్ఫర్‌కు పూర్వగామిగా వినియోగించబడుతుంది. Claus process అని పిలువబడే ఈ మార్పిడి, sulfur dioxideకు పాక్షిక ఆక్సీకరణను కలిగి ఉంటుంది. రెండోది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరిపి మూలక సల్ఫర్‌ను ఇస్తుంది. ఈ మార్పిడి అల్యూమినా ద్వారా ఉత్ప్రేరకపరచబడుతుంది.[35]
- 2 H2S + SO2 → 3 S + 2 H2O
థియోఆర్గానిక్ సమ్మేళనాల ఉత్పత్తి
అనేక ప్రాథమిక ఆర్గానోసల్ఫర్ సమ్మేళనాలు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. వీటిలో methanethiol, ethanethiol, మరియు thioglycolic acid ఉన్నాయి.[15] హైడ్రోసల్ఫైడ్‌లను thiophenol ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించవచ్చు.[36]
లోహ సల్ఫైడ్‌ల ఉత్పత్తి
క్షార లోహ క్షారాలతో కలిసినప్పుడు, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ sodium hydrosulfide మరియు sodium sulfide వంటి క్షార హైడ్రోసల్ఫైడ్‌లుగా మారుతుంది:
- H2S + NaOH → NaSH + H2O
- NaSH + NaOH → Na2S + H2O
సోడియం సల్ఫైడ్లను కాగితం తయారీ పరిశ్రమలో ఉపయోగిస్తారు. ప్రత్యేకంగా, HS− లవణాలు Kraft processలో పల్ప్ యొక్క lignin మరియు cellulose భాగాల మధ్య బంధాలను విచ్ఛిన్నం చేస్తాయి.[15]
పైన పేర్కొన్నట్లుగా, అనేక లోహ అయాన్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరిపి సంబంధిత లోహ సల్ఫైడ్లను ఇస్తాయి. ఆక్సైడ్ ఖనిజాలను కొన్నిసార్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చికిత్స చేసి సంబంధిత లోహ సల్ఫైడ్లను ఇస్తారు, ఇవి ఫ్లోటేషన్ ద్వారా మరింత సులభంగా శుద్ధి చేయబడతాయి. లోహ భాగాలను కొన్నిసార్లు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో పాసివేట్ చేస్తారు. hydrodesulfurizationలో ఉపయోగించే ఉత్ప్రేరకాలు సాధారణంగా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో ఉత్తేజపరచబడతాయి.[15]
ఉనికి
అగ్నిపర్వతాలు మరియు కొన్ని వేడి నీటి బుగ్గలు (అలాగే చల్లని బుగ్గలు) కొంత H2Sను విడుదల చేస్తాయి. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ బావుల నీటిలో సహజంగా ఉండవచ్చు, ఇది తరచుగా sulfate-reducing bacteria చర్య ఫలితంగా ఉంటుంది.[37] హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మానవ శరీరంలో జీర్ణవ్యవస్థలో సల్ఫర్ కలిగిన ప్రోటీన్ల బ్యాక్టీరియా విచ్ఛిన్నం ద్వారా స్వల్ప పరిమాణంలో ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది; అందువల్ల ఇది అపానవాయువు యొక్క విలక్షణమైన వాసనకు దోహదం చేస్తుంది. ఇది నోటిలో కూడా ఉత్పత్తి అవుతుంది (halitosis).[38]
ప్రపంచ H2S ఉద్గారాలలో కొంత భాగం మానవ కార్యకలాపాల వల్ల జరుగుతుంది. H2S యొక్క అతిపెద్ద పారిశ్రామిక వనరు పెట్రోలియం రిఫైనరీలు: hydrodesulfurization ప్రక్రియ హైడ్రోజన్ చర్య ద్వారా పెట్రోలియం నుండి సల్ఫర్‌ను విడుదల చేస్తుంది. ఫలితంగా వచ్చే H2S Claus process ద్వారా పాక్షిక దహనం ద్వారా మూలక సల్ఫర్‌గా మార్చబడుతుంది, ఇది మూలక సల్ఫర్‌కు ప్రధాన వనరు. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క ఇతర మానవజనిత వనరులలో కోక్ ఓవెన్లు, పేపర్ మిల్లులు (క్రాఫ్ట్ ప్రక్రియను ఉపయోగించి), టానరీలు మరియు మురుగునీటి వ్యవస్థ ఉన్నాయి. H2S మూలక సల్ఫర్ సేంద్రియ పదార్థంతో సంబంధంలోకి వచ్చే ప్రతిచోటా, ముఖ్యంగా అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఉత్పన్నమవుతుంది. పర్యావరణ పరిస్థితులను బట్టి, ఇది కొన్ని సల్ఫర్-ఆక్సీకరణ సూక్ష్మజీవుల చర్య ద్వారా పదార్థం క్షీణతకు బాధ్యత వహిస్తుంది. దీనిని biogenic sulfide corrosion అని పిలుస్తారు.
2011లో, Bakken formation ముడి చమురులో H2S సాంద్రతలు పెరిగినట్లు నివేదించబడింది, బహుశా చమురు క్షేత్ర పద్ధతుల కారణంగా, మరియు "ఆరోగ్య మరియు పర్యావరణ ప్రమాదాలు, బావి యొక్క తుప్పు, పదార్థాల నిర్వహణ మరియు పైప్‌లైన్ పరికరాలకు సంబంధించి అదనపు ఖర్చు, మరియు అదనపు శుద్ధీకరణ అవసరాలు" వంటి సవాళ్లను ఎదుర్కొంది.[39]
గ్యాస్ మరియు చమురు డ్రిల్లింగ్ కార్యకలాపాల దగ్గర నివసించడమే కాకుండా, సాధారణ పౌరులు మురుగునీటి శుద్ధి సౌకర్యాలు, ల్యాండ్‌ఫిల్‌లు మరియు ఎరువుల నిల్వ ఉన్న పొలాల దగ్గర ఉండటం ద్వారా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌కు గురవుతారు. కలుషితమైన గాలిని పీల్చడం లేదా కలుషితమైన నీటిని తాగడం ద్వారా బహిర్గతం జరుగుతుంది.[40] Great Atlantic Sargassum Belt ద్వారా ప్రభావితమైన దేశాల తీర ప్రాంతాలలో సంభవించే కుళ్ళిపోతున్న సార్గాస్సో ఆల్గే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి.
మున్సిపల్ వ్యర్థాల ల్యాండ్‌ఫిల్ సైట్‌లలో, సేంద్రియ పదార్థాల పూడ్చివేత వ్యర్థ ద్రవ్యరాశిలో అనరోబిక్ డైజెషన్‌కు దారితీస్తుంది మరియు తేమతో కూడిన వాతావరణం మరియు బయోడిగ్రేడేషన్తో పాటు వచ్చే సాపేక్షంగా అధిక ఉష్ణోగ్రతతో, వ్యర్థ ద్రవ్యరాశిలోని గాలి తగ్గిన వెంటనే బయోగ్యాస్ ఉత్పత్తి అవుతుంది. ప్లాస్టర్‌బోర్డ్ లేదా సహజ జిప్సం (కాల్షియం సల్ఫేట్ డైహైడ్రేట్) వంటి సల్ఫేట్ కలిగిన పదార్థాల వనరు ఉంటే, అనరోబిక్ పరిస్థితులలో సల్ఫేట్ తగ్గించే బ్యాక్టీరియా దీనిని హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌గా మారుస్తాయి. ఈ బ్యాక్టీరియా గాలిలో జీవించలేవు, కానీ పూడ్చిపెట్టిన, అధిక-కార్బన్ వ్యర్థాల యొక్క తేమ, వెచ్చని, అనరోబిక్ పరిస్థితులు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఏర్పడటానికి అద్భుతమైన వాతావరణాన్ని అందిస్తాయి. జడ ల్యాండ్‌ఫిల్‌లలో, ప్లాస్టర్‌బోర్డ్ వంటి ఉత్పత్తుల తయారీలో ఉపయోగించే కాగితం మరియు జిగురు కార్బన్‌కు గొప్ప వనరును అందించగలవు.[41]
పారిశ్రామిక వాయురహిత జీర్ణక్రియ (anaerobic digestion) ప్రక్రియలలో, ఉదాహరణకు మురుగునీటి శుద్ధి లేదా వ్యవసాయం నుండి వచ్చే సేంద్రియ వ్యర్థాల జీర్ణక్రియ వంటి వాటిలో, సల్ఫేట్ల క్షయకరణం మరియు సేంద్రియ సమ్మేళనాలలో ఉండే అమైనో ఆమ్లాలు మరియు ప్రోటీన్ల విచ్ఛిన్నం ద్వారా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఏర్పడవచ్చు.[42] సల్ఫేట్లు మీథేన్ ఉత్పత్తి చేసే బ్యాక్టీరియా (Methanobacteria) పై పెద్దగా ప్రతికూల ప్రభావాన్ని చూపవు, కానీ ఇవి సల్ఫేట్-క్షయకరణ సూక్ష్మజీవుల (sulfate reducing bacteria) ద్వారా H2S గా క్షయకరణం చెందుతాయి; ఇటువంటి బ్యాక్టీరియాలో అనేక ప్రజాతులు ఉన్నాయి.[43]
నీటి నుండి తొలగింపు
త్రాగునీటి నుండి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను తొలగించడానికి అనేక ప్రక్రియలను రూపొందించారు.[44]
- నిరంతర క్లోరినేషన్
- 75 mg/L వరకు స్థాయిలు ఉన్నప్పుడు, శుద్ధి ప్రక్రియలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌తో చర్య జరపడానికి ఆక్సీకరణ రసాయనంగా క్లోరిన్ ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ చర్య ఫలితంగా కరగని ఘన సల్ఫర్ ఏర్పడుతుంది. సాధారణంగా, ఉపయోగించే క్లోరిన్ సోడియం హైపోక్లోరైట్ రూపంలో ఉంటుంది.[45]
- ఏరేషన్ (గాలిని పంపడం)
- 2 mg/L కంటే తక్కువ హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ గాఢత ఉన్నప్పుడు ఏరేషన్ ఒక ఆదర్శవంతమైన శుద్ధి ప్రక్రియ. వాతావరణ ఆక్సిజన్ నీటిలోకి పంపబడుతుంది (air sparging), ఇది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను ఆక్సీకరణం చేసి, వాసన లేని సల్ఫేట్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[46]
ఇంధన వాయువుల నుండి తొలగింపు
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా ముడి సహజ వాయువు మరియు బయోగ్యాస్‌లో కనిపిస్తుంది. దీనిని సాధారణంగా అమైన్ గ్యాస్ ట్రీటింగ్ సాంకేతికతల ద్వారా తొలగిస్తారు. ఇటువంటి ప్రక్రియలలో, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మొదట అమ్మోనియం ఉప్పుగా మార్చబడుతుంది, అయితే సహజ వాయువు ప్రభావితం కాదు.[47][48]
- RNH2 + H2S ⇌ [RNH3]+ + SH−
బిసల్ఫైడ్ అయాన్ తదనంతరం అమైన్ సల్ఫైడ్ ద్రావణాన్ని వేడి చేయడం ద్వారా పునరుత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ఉత్పన్నమయ్యే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ సాధారణంగా క్లాస్ ప్రక్రియ (Claus process) ఉపయోగించి మూలక సల్ఫర్‌గా మార్చబడుతుంది.
భద్రత
భూగర్భ గనులలో దుర్వాసన కలిగించే హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అధికంగా ఉండే వాయు మిశ్రమాలను 'స్టింక్‌డాంప్' (stinkdamp) అని పిలుస్తారు. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అత్యంత విషపూరితమైన మరియు మండే స్వభావం గల వాయువు (మండే పరిధి: 4.3–46%). ఇది శరీరంలోని అనేక వ్యవస్థలను విషపూరితం చేయగలదు, అయినప్పటికీ నాడీ వ్యవస్థ ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతుంది. H2S యొక్క విషపూరిత స్వభావం కార్బన్ మోనాక్సైడ్‌తో సమానంగా ఉంటుంది.[49] ఇది మైటోకాండ్రియాలోని సైటోక్రోమ్ ఎంజైమ్‌లలోని ఇనుముతో బంధాన్ని ఏర్పరుచుకుంటుంది, తద్వారా కణ శ్వాసక్రియను నిరోధిస్తుంది. దీని విషపూరిత లక్షణాలను 1843లో జస్టస్ వాన్ లీబిగ్ వివరంగా వివరించారు.[50]
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కనుగొనబడక ముందే, ఇటాలియన్ వైద్యుడు బెర్నార్డినో రామాజిని తన 1713 పుస్తకం De Morbis Artificum Diatribaలో మురుగు కార్మికుల వృత్తిపరమైన వ్యాధులు మరియు వారి బట్టలలోని నాణేలు నల్లబడటం వంటివి తెలియని అదృశ్య అస్థిర ఆమ్లం వల్ల సంభవించవచ్చని ఊహించారు (అంతేకాకుండా, 18వ శతాబ్దం చివరలో పారిస్ మురుగు కాలువల నుండి వెలువడే విష వాయువు పౌరులకు మరియు అధికారులకు సమస్యగా మారింది).[1]
మొదట్లో చాలా ఘాటైన వాసన (కుళ్ళిన గుడ్ల వాసన వస్తుంది[51]) ఉన్నప్పటికీ, ఇది త్వరగా వాసన చూసే శక్తిని మొద్దుబార్చి, తాత్కాలిక అనోస్మియా (వాసన తెలియకపోవడం) కలిగిస్తుంది,[52] కాబట్టి బాధితులు దాని ఉనికిని గుర్తించలేక ఆలస్యమయ్యే అవకాశం ఉంది. సురక్షితమైన నిర్వహణ పద్ధతులు దాని సేఫ్టీ డేటా షీట్ (SDS) ద్వారా అందించబడతాయి.[53]
తక్కువ స్థాయి బహిర్గతం
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ శరీరంలో, పర్యావరణంలో మరియు ప్రేగులలో సహజంగా సంభవిస్తుంది కాబట్టి, దానిని జీవక్రియ చేయడానికి ఎంజైమ్‌లు ఉంటాయి. సుమారు 300–350 ppm సగటున ఉండే ఒక నిర్దిష్ట స్థాయి వద్ద, ఆక్సీకరణ ఎంజైమ్‌లు భరించలేనంతగా మారుతాయి. యుటిలిటీ, మురుగునీరు మరియు పెట్రోకెమికల్ కార్మికులు ఉపయోగించే అనేక వ్యక్తిగత భద్రతా గ్యాస్ డిటెక్టర్లు 5 నుండి 10 ppm వద్ద అలారం మోగేలా మరియు 15 ppm వద్ద హై అలారం మోగేలా సెట్ చేయబడతాయి. జీవక్రియ ద్వారా ఇది హాని లేని సల్ఫేట్‌గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.[54] అందువల్ల, తక్కువ స్థాయి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను నిరవధికంగా భరించవచ్చు.
తక్కువ గాఢతలకు బహిర్గతం కావడం వల్ల కంటి మంట, గొంతు నొప్పి మరియు దగ్గు, వికారం, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది మరియు ఊపిరితిత్తులలో ద్రవం (Pulmonary edema) ఏర్పడవచ్చు.[49] ఈ ప్రభావాలు తేమగా ఉండే ఉపరితల కణజాలాలలో ఉండే క్షారంతో (alkali) హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కలిసి సోడియం సల్ఫైడ్ అనే కాస్టిక్ (క్షయకారిణి) పదార్థాన్ని ఏర్పరచడం వల్ల జరుగుతాయని భావిస్తారు.[55] బహిర్గతం కావడం ఆగిపోతే ఈ లక్షణాలు సాధారణంగా కొన్ని వారాల్లో తగ్గిపోతాయి.
దీర్ఘకాలిక, తక్కువ స్థాయి బహిర్గతం వల్ల అలసట, ఆకలి లేకపోవడం, తలనొప్పి, చిరాకు, జ్ఞాపకశక్తి తగ్గడం మరియు కళ్ళు తిరగడం సంభవించవచ్చు. తక్కువ స్థాయి H2S (సుమారు 2 ppm) కు దీర్ఘకాలిక బహిర్గతం రష్యన్ మరియు ఫిన్నిష్ కలప గుజ్జు కార్మికులలో గర్భస్రావాలు మరియు పునరుత్పత్తి ఆరోగ్య సమస్యలు పెరగడానికి కారణమని భావిస్తారు,[56] మార్టినిక్‌లో సార్గాసం (sargassum) తీరానికి కొట్టుకురావడం వల్ల ప్రభావితమైన మహిళల్లో ప్రీ-ఎక్లాంప్సియా (pre-eclampsia) పెరుగుదల నమోదైంది.[57]
అధిక స్థాయి బహిర్గతం
స్వల్పకాలిక, అధిక స్థాయి బహిర్గతం తక్షణమే కుప్పకూలడానికి, శ్వాస ఆగిపోవడానికి మరియు మరణించే అధిక సంభావ్యతకు దారితీస్తుంది. మరణం సంభవించకపోతే, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌కు అధిక బహిర్గతం కార్టికల్ సూడోలామినార్ నెక్రోసిస్, బేసల్ గాంగ్లియా క్షీణత మరియు సెరిబ్రల్ ఎడెమాకు దారితీయవచ్చు.[49] శ్వాసకోశ పక్షవాతం తక్షణమే సంభవించవచ్చు, అయితే ఇది 72 గంటల వరకు ఆలస్యం కూడా కావచ్చు.[58]
H2S పీల్చడం వల్ల అమెరికాలో ప్రతి సంవత్సరం సుమారు 7 పని ప్రదేశ మరణాలు సంభవిస్తున్నాయి (2011–2017 డేటా), పని ప్రదేశంలో రసాయన పీల్చడం వల్ల సంభవించే మరణాలలో కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (సంవత్సరానికి 17 మరణాలు) తర్వాత ఇది రెండవ స్థానంలో ఉంది.[59]
బహిర్గత పరిమితులు (Exposure thresholds)
- యునైటెడ్ స్టేట్స్ ప్రభుత్వం నిర్దేశించిన బహిర్గత పరిమితులు:[60]
- 10 ppm REL-సీలింగ్ (NIOSH): సిఫార్సు చేయబడిన అనుమతించదగిన బహిర్గత సీలింగ్ (8 గంటల షిఫ్ట్‌లో 10 నిమిషాల పాటు ఒకసారి తప్ప, మరే ఇతర కొలవదగిన బహిర్గతం లేనట్లయితే, మించకూడని సిఫార్సు స్థాయి)
- 20 ppm PEL-సీలింగ్ (OSHA): అనుమతించదగిన బహిర్గత సీలింగ్ (8 గంటల షిఫ్ట్‌లో 10 నిమిషాల పాటు ఒకసారి తప్ప, మరే ఇతర కొలవదగిన బహిర్గతం లేనట్లయితే, మించకూడని స్థాయి)
- 50 ppm PEL-పీక్ (OSHA): గరిష్ట అనుమతించదగిన బహిర్గతం (ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ మించకూడని స్థాయి)
- 100 ppm IDLH (NIOSH): ప్రాణానికి లేదా ఆరోగ్యానికి తక్షణ ప్రమాదం (తప్పించుకునే సామర్థ్యానికి ఆటంకం కలిగించే స్థాయి)
- 0.00047 ppm లేదా 0.47 ppb అనేది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క వాసన పరిమితి, ఇది మానవ ప్యానెల్‌లో 50% మంది వాసనను గుర్తించగలిగే కానీ గుర్తించలేని స్థాయి.[61]
- 0.0047 ppm లేదా 4.7 ppb అనేది గుర్తింపు పరిమితి, ఇది మానవ ప్యానెల్‌లో 50% మంది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉనికిని గుర్తించగలిగే స్థాయి.[61]
- 10–20 ppm అనేది కంటి మంటకు సరిహద్దు గాఢత.
- 50–100 ppm కంటి నష్టానికి దారితీస్తుంది.
- 100–150 ppm వద్ద ఘ్రాణ నాడి (olfactory nerve) కొన్ని పీల్పుల తర్వాత పక్షవాతానికి గురవుతుంది, మరియు వాసన తెలియకపోవడం సంభవిస్తుంది, తరచుగా ప్రమాదం గురించి అవగాహన కూడా కోల్పోతారు.[62][63]
- 320–530 ppm ఊపిరితిత్తులలో ద్రవం (pulmonary edema) కు దారితీస్తుంది, మరణించే అవకాశం ఉంది.[49]
- 530–1000 ppm కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థను బలంగా ప్రేరేపిస్తుంది మరియు వేగంగా శ్వాస తీసుకోవడానికి దారితీస్తుంది, ఇది శ్వాస ఆగిపోవడానికి దారితీస్తుంది.
- 800 ppm అనేది 5 నిమిషాల బహిర్గతానికి 50% మంది మానవులకు ప్రాణాంతక గాఢత (LC50).
- 1000 ppm కంటే ఎక్కువ గాఢతలు ఒకే ఒక్క శ్వాస పీల్చిన తర్వాత కూడా తక్షణమే కుప్పకూలడానికి మరియు శ్వాస ఆగిపోవడానికి కారణమవుతాయి.
చికిత్స
చికిత్సలో అమైల్ నైట్రైట్‌ను వెంటనే పీల్చడం, సోడియం నైట్రైట్ ఇంజెక్షన్లు, లేదా స్వచ్ఛమైన ఆక్సిజన్‌ను పీల్చడంతో కలిపి 4-డైమిథైల్ అమినోఫెనాల్ ఇవ్వడం, చివరికి వచ్చే బ్రోంకోస్పాస్మ్ (శ్వాసనాళాల సంకోచం)ను అధిగమించడానికి బ్రోంకోడైలేటర్లు ఇవ్వడం మరియు కొన్ని సందర్భాల్లో హైపర్‌బారిక్ ఆక్సిజన్ థెరపీ (HBOT) ఉంటాయి.[49] HBOTకి క్లినికల్ మరియు అనెక్డోటల్ మద్దతు ఉంది.[64][65][66]
ప్రాణాంతక ప్రమాదాలు
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటిష్ సైన్యం ద్వారా రసాయన ఆయుధంగా ఉపయోగించబడింది. ఇది ఆదర్శవంతమైన యుద్ధ వాయువుగా పరిగణించబడలేదు, దీనికి కారణం దాని మండే స్వభావం మరియు చిన్న లీకేజీ నుండి కూడా దాని ప్రత్యేకమైన వాసనను గుర్తించవచ్చు, ఇది శత్రువును అప్రమత్తం చేస్తుంది. అయినప్పటికీ, ఇతర వాయువుల కొరత ఉన్నప్పుడు 1916లో రెండు సందర్భాల్లో దీనిని ఉపయోగించారు.[67]
సెప్టెంబర్ 2, 2005న, లాస్ ఏంజిల్స్లో డాక్ చేయబడిన రాయల్ కరేబియన్ ఇంటర్నేషనల్ క్రూయిజ్ లైనర్ యొక్క ప్రొపెల్లర్ గదిలో మురుగు లైన్ లీక్ అవ్వడం వల్ల 3 మంది సిబ్బంది మరణించారు. ఫలితంగా, అటువంటి అన్ని కంపార్ట్‌మెంట్లలో ఇప్పుడు వెంటిలేషన్ వ్యవస్థ ఉండటం తప్పనిసరి.[68][69]
పశ్చిమ ఆఫ్రికా తీరంలోని అబిడ్జాన్‌లో 2006 ఐవరీ కోస్ట్ విష వ్యర్థాల డంప్‌లో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉన్న విష వ్యర్థాలను పారవేయడం వల్ల 17 మరణాలు మరియు వేల సంఖ్యలో అనారోగ్యాలు సంభవించాయని భావిస్తున్నారు.[70]
సెప్టెంబర్ 2008లో, బ్రిటిష్ కొలంబియాలోని లాంగ్లీలో ఉన్న ఒక పుట్టగొడుగుల పెంపక కేంద్రంలో ముగ్గురు కార్మికులు మరణించారు మరియు ఇద్దరు దీర్ఘకాలిక మెదడు దెబ్బతినడంతో సహా తీవ్రంగా గాయపడ్డారు. పుట్టగొడుగుల పెంపకానికి కావలసిన కంపోస్ట్ ఇంధనం కోసం కోడి ఎరువు, గడ్డి మరియు జిప్సం తీసుకువెళ్లే పైపుకు ఒక వాల్వ్ మూసుకుపోయింది, మరియు కార్మికులు సరైన వెంటిలేషన్ లేని పరిమిత ప్రదేశంలో వాల్వ్‌ను క్లియర్ చేస్తున్నప్పుడు, పదార్థం యొక్క వాయురహిత విచ్ఛిన్నం కారణంగా ఏర్పడిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ విడుదలయ్యి, చుట్టుపక్కల ఉన్న కార్మికులను విషపూరితం చేసింది.[71] పైపు పూర్తిగా క్లియర్ చేయబడి ఉంటే మరియు/లేదా గాలి దిశ మారి ఉంటే మరిన్ని మరణాలు సంభవించేవని ఒక పరిశోధకుడు చెప్పారు.[72]
2014లో, థాయిలాండ్లోని సియామ్ స్క్వేర్ ప్రాంతంలో సియామ్ స్క్వేర్ వన్ అనే కొత్తగా నిర్మించిన మాల్‌లో 83 ppm వరకు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ స్థాయిలు గుర్తించబడ్డాయి. మాల్‌లోని షాపుల అద్దెదారులు సైనస్ వాపు, శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బందులు మరియు కంటి మంట వంటి ఆరోగ్య సమస్యలను నివేదించారు. విచారణ తర్వాత, భవనంలోని మురుగునీటిని అసంపూర్ణంగా శుద్ధి చేయడం మరియు పారవేయడం వల్ల పెద్ద మొత్తంలో వాయువు వెలువడిందని నిర్ధారించబడింది.[73]
2014లో, అమెరికాలోని నార్త్ స్కాట్స్‌డేల్, అరిజోనాలోని ప్రొమెనేడ్ షాపింగ్ సెంటర్‌లో వ్యక్తిగత రక్షణ పరికరాలు ధరించకుండా 15 అడుగుల లోతైన చాంబర్‌లోకి దిగిన తర్వాత హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువు కార్మికులను చంపింది.[74] "వచ్చిన సిబ్బంది మురుగు కాలువ నుండి హైడ్రోజన్ సైనైడ్ మరియు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అధిక స్థాయిలను నమోదు చేశారు."
నవంబర్ 2014లో, గణనీయమైన మొత్తంలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వాయువు మాస్కో యొక్క మధ్య, తూర్పు మరియు ఆగ్నేయ భాగాలను కప్పేసింది. ఆ ప్రాంతంలోని నివాసితులను ఇళ్లలోనే ఉండాలని ఎమర్జెన్సీ మంత్రిత్వ శాఖ కోరింది. వాయువు యొక్క ఖచ్చితమైన మూలం తెలియకపోయినా, మాస్కో ఆయిల్ రిఫైనరీపై నిందలు పడ్డాయి.[75]
జూన్ 2016లో, ఒక తల్లి మరియు ఆమె కుమార్తె ఫ్లోరిడా టర్న్‌పైక్‌పై గార్డ్‌రైల్‌కు తగిలి ఉన్న తమ నడుస్తున్న 2006 పోర్షే కేయెన్ SUVలో మరణించి కనిపించారు, మొదట వారిని కార్బన్ మోనాక్సైడ్ విషప్రయోగం బాధితులుగా భావించారు.[76][77] బాధితులపై టాక్సికాలజీ పరీక్షల ఫలితాల కోసం మెడికల్ ఎగ్జామినర్ వేచి ఉండటంతో వారి మరణాలు వివరణ లేకుండానే ఉన్నాయి,[78] చివరికి మూత్ర పరీక్షలు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మరణానికి కారణమని వెల్లడించాయి. ఆరెంజ్-ఓసియోలా మెడికల్ ఎగ్జామినర్ కార్యాలయం నుండి వచ్చిన నివేదిక ప్రకారం, ముందు ప్రయాణీకుల సీటు కింద ఉన్న పోర్షే యొక్క స్టార్టర్ బ్యాటరీ నుండి విషపూరిత పొగలు వచ్చాయని సూచించింది.[79][80]
జనవరి 2017లో, కీ లార్గో, ఫ్లోరిడాలో ముగ్గురు యుటిలిటీ కార్మికులు పేవ్ చేసిన వీధిలోని ఒక భాగాన్ని తనిఖీ చేయడానికి మ్యాన్‌హోల్ కవర్ కింద ఉన్న ఇరుకైన ప్రదేశంలోకి దిగిన సెకన్లలోనే ఒక్కొక్కరుగా మరణించారు.[81] ఆ వ్యక్తులను రక్షించే ప్రయత్నంలో, తన ఎయిర్ ట్యాంక్‌తో రంధ్రం గుండా వెళ్లలేక దానిని లేకుండానే రంధ్రంలోకి ప్రవేశించిన ఒక అగ్నిమాపక సిబ్బంది సెకన్లలోనే కుప్పకూలిపోయారు మరియు సహోద్యోగి ద్వారా రక్షించబడాల్సి వచ్చింది.[82] ఆ అగ్నిమాపక సిబ్బందిని జాక్సన్ మెమోరియల్ హాస్పిటల్కు ఎయిర్‌లిఫ్ట్ చేశారు మరియు తర్వాత కోలుకున్నారు.[83][84] మురుగునీటి కాలువలో కుళ్ళిన వృక్షసంపద ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ మరియు మీథేన్ వాయువు ఆ ప్రదేశంలో ఉందని మన్రో కౌంటీ షెరీఫ్ అధికారి ప్రాథమికంగా నిర్ధారించారు.[85]
మే 24, 2018న, ఆల్బరీ, న్యూ సౌత్ వేల్స్లోని ఒక నార్స్క్ స్కోగ్ పేపర్ మిల్లులో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పీల్చడం వల్ల ఇద్దరు కార్మికులు మరణించారు, మరొకరు తీవ్రంగా గాయపడ్డారు మరియు 14 మంది ఆసుపత్రి పాలయ్యారు.[86][87] సేఫ్ వర్క్ NSW జరిపిన విచారణలో, ప్రాసెస్ వాటర్ నిల్వ ఉంచే ట్యాంక్ నుండి గ్యాస్ విడుదలైనట్లు తేలింది. 3 రోజుల నిర్వహణ కాలం ముగిసే సమయానికి కార్మికులు ఈ గ్యాస్‌కు గురయ్యారు. నిర్వహణ సమయంలో బయోసైడ్‌తో శుద్ధి చేయకుండా, నిశ్చలంగా వదిలివేయబడిన అప్‌స్ట్రీమ్ ట్యాంక్‌లో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పేరుకుపోయింది. నీటిలో స్వల్ప పరిమాణంలో వుడ్ పల్ప్ మరియు ఫైబర్ ఉండటం వల్ల, ఈ పరిస్థితులు అప్‌స్ట్రీమ్ ట్యాంక్‌లో సల్ఫేట్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా పెరగడానికి దోహదపడ్డాయి. నిర్వహణ ముగిసిన తర్వాత పంపింగ్ పునఃప్రారంభించినప్పుడు, ఈ ట్యాంక్ నుండి సంబంధిత ట్యాంక్‌లోకి అధిక వేగంతో నీటిని పంప్ చేయడం వల్ల, దాని పైభాగంలో ఉన్న వివిధ రంధ్రాల నుండి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ గ్యాస్ బయటకు వచ్చింది. నార్స్క్ స్కోగ్ దీనిని కన్ఫైన్డ్ స్పేస్ (పరిమిత స్థలం)గా గుర్తించనప్పటికీ, గ్యాస్ పేరుకుపోయేంతగా దాని పైభాగం మూసివేయబడి ఉంది. మరణించిన కార్మికులలో ఒకరు ట్యాంక్‌లో ద్రవం లీక్ అవుతున్నట్లు అనుమానించి పరిశీలిస్తుండగా గ్యాస్‌కు గురయ్యారు, మరొకరు మరియు తీవ్రంగా గాయపడిన కార్మికుడు, మొదటి వ్యక్తి ట్యాంక్ పైన పడిపోయినప్పుడు అతడిని రక్షించడానికి ప్రయత్నిస్తూ గ్యాస్‌కు గురయ్యారు. దీని ఫలితంగా జరిగిన క్రిమినల్ కేసులో, ప్లాంట్‌లోని తమ సిబ్బంది ఆరోగ్యం మరియు భద్రతను సహేతుకమైన మేరకు నిర్ధారించడంలో నార్స్క్ స్కోగ్ విఫలమైందని ఆరోపణలు వచ్చాయి. సంస్థ తన తప్పును అంగీకరించింది, AU$1,012,500 జరిమానా చెల్లించింది మరియు ఈ సంఘటనపై అజ్ఞాత విద్యా వీడియోను రూపొందించడానికి నిధులు సమకూర్చాలని ఆదేశించబడింది.[88][89][86][90]
అక్టోబర్ 2019లో, ఒడెస్సా, టెక్సాస్లో అఘోర్న్ ఆపరేటింగ్ ఇంక్. ఉద్యోగి మరియు అతని భార్య వాటర్ పంప్ వైఫల్యం కారణంగా మరణించారు. పంప్ ద్వారా అధిక సాంద్రత కలిగిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉన్న ప్రొడ్యూస్డ్ వాటర్ విడుదలయ్యింది. పంప్‌లో యాంత్రిక వైఫల్యం జరిగినట్లు వచ్చిన ఆటోమేటెడ్ ఫోన్ కాల్‌కు స్పందిస్తూ వెళ్ళిన కార్మికుడు మరణించగా, అతడిని చూసేందుకు ఫెసిలిటీకి వెళ్ళిన అతని భార్య కూడా మరణించింది.[91] CSB విచారణలో, అనధికారిక లాకౌట్-ట్యాగౌట్ విధానం మరియు పనిచేయని హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అలర్ట్ సిస్టమ్ వంటి ఫెసిలిటీలోని అజాగ్రత్త భద్రతా పద్ధతులను ఎత్తిచూపారు.[92]
ఏప్రిల్ 22, 2026న, ఇన్స్టిట్యూట్, వెస్ట్ వర్జీనియాలో ఒక లీక్ సంభవించింది. ఈ ప్రమాదంలో ఇద్దరు మరణించగా, 27 మంది ఆసుపత్రి పాలయ్యారు.[93]
ఆత్మహత్యలు
కొన్ని గృహోపకరణాలను కలపడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన ఈ గ్యాస్, 2008లో జపాన్‌లో జరిగిన ఆత్మహత్యల పరంపరలో ఉపయోగించబడింది.[94] ఈ సంఘటనల వల్ల టోక్యోలోని ఆత్మహత్య నివారణ కేంద్రం సిబ్బంది "గోల్డెన్ వీక్" సమయంలో ప్రత్యేక హాట్‌లైన్‌ను ఏర్పాటు చేయాల్సి వచ్చింది, ఎందుకంటే వార్షిక మే సెలవుల సమయంలో ఆత్మహత్య చేసుకోవాలనుకునే వారి నుండి కాల్స్ పెరిగాయి.[95]
2010 నాటికి, ఈ దృగ్విషయం అనేక అమెరికన్ నగరాల్లో సంభవించింది, ఇది ఆత్మహత్య జరిగిన ప్రదేశానికి చేరుకునే వారికి హెచ్చరికలు జారీ చేసేలా చేసింది.[96][97][98][99][100]
2020లో, జపనీస్ ప్రో రెజ్లర్ హనా కిమురా ఆత్మహత్య పద్ధతిగా H2S తీసుకోవడం జరిగింది.[101]
2024లో, ప్రసిద్ధ సంగీత విద్వాంసుడు స్లాష్ సవతి కుమార్తె లూసీ-బ్లూ నైట్ కూడా ఆత్మహత్య చేసుకోవడానికి H2S తీసుకోవడం జరిగింది.[102]
సహజ పర్యావరణంలో
సూక్ష్మజీవులు: సల్ఫర్ చక్రం
Sulfur cycle ప్రధాన వ్యాసం: సల్ఫర్ చక్రం
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ భూమిపై సల్ఫర్ యొక్క జీవభూరసాయన చక్రం అయిన సల్ఫర్ చక్రంలో కేంద్ర పాత్ర పోషిస్తుంది.[103]
ఆక్సిజన్ లేనప్పుడు, సల్ఫర్-తగ్గించే మరియు సల్ఫేట్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా మూలక సల్ఫర్ లేదా సల్ఫేట్‌ను హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌గా తగ్గించడం ద్వారా హైడ్రోజన్ లేదా సేంద్రీయ అణువులను ఆక్సీకరణం చేసి శక్తిని పొందుతాయి. ఇతర బ్యాక్టీరియా సల్ఫర్ కలిగిన అమినో యాసిడ్ల నుండి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి; ఇది కుళ్ళిన గుడ్ల వాసనకు కారణమవుతుంది మరియు గ్యాస్ వాసనకు దోహదపడుతుంది.
సేంద్రీయ పదార్థం తక్కువ-ఆక్సిజన్ (లేదా హైపోక్సిక్) పరిస్థితులలో (చిత్తడి నేలలు, యూట్రోఫిక్ సరస్సులు లేదా సముద్రాలలోని డెడ్ జోన్లు వంటివి) కుళ్ళిపోయినప్పుడు, సల్ఫేట్-తగ్గించే బ్యాక్టీరియా సేంద్రీయ పదార్థాన్ని ఆక్సీకరణం చేయడానికి నీటిలో ఉన్న సల్ఫేట్లను ఉపయోగిస్తాయి, దీనివల్ల వ్యర్థంగా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉత్పత్తి అవుతుంది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌లో కొంత భాగం నీటిలోని లోహ అయాన్లతో చర్య జరిపి నీటిలో కరగని లోహ సల్ఫైడ్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఫెర్రస్ సల్ఫైడ్ FeS వంటి ఈ లోహ సల్ఫైడ్లు తరచుగా నలుపు లేదా గోధుమ రంగులో ఉంటాయి, ఇది బురద యొక్క ముదురు రంగుకు దారితీస్తుంది.
అనేక బ్యాక్టీరియా సమూహాలు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను ఇంధనంగా ఉపయోగించుకోగలవు, కరిగిన ఆక్సిజన్, లోహ ఆక్సైడ్లు (ఉదా., ఐరన్ ఆక్సిహైడ్రాక్సైడ్లు మరియు మాంగనీస్ ఆక్సైడ్లు) లేదా నైట్రేట్‌ను ఎలక్ట్రాన్ గ్రాహకాలుగా ఉపయోగించి దానిని మూలక సల్ఫర్ లేదా సల్ఫేట్‌గా ఆక్సీకరణం చేస్తాయి.[104]
పర్పుల్ సల్ఫర్ బ్యాక్టీరియా మరియు గ్రీన్ సల్ఫర్ బ్యాక్టీరియా కిరణజన్య సంయోగక్రియలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌ను ఎలక్ట్రాన్ దాతగా ఉపయోగిస్తాయి, తద్వారా మూలక సల్ఫర్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఈ కిరణజన్య సంయోగక్రియ విధానం సైనోబాక్టీరియా, పాచి మరియు మొక్కల కంటే పాతది, ఇవి నీటిని ఎలక్ట్రాన్ దాతగా ఉపయోగించి ఆక్సిజన్‌ను విడుదల చేస్తాయి.
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ యొక్క జీవరసాయన శాస్త్రం ఐరన్-సల్ఫర్ ప్రపంచ సిద్ధాంతం యొక్క రసాయన శాస్త్రంలో కీలక భాగం. భూమిపై జీవ పరిణామం యొక్క ఈ నమూనాలో, భూగర్భంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కార్బన్ డయాక్సైడ్ తగ్గింపును నడిపించే ఎలక్ట్రాన్ దాతగా పరిగణించబడుతుంది.[105]
జంతువులు
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ చాలా జంతువులకు ప్రాణాంతకం, కానీ కొన్ని అత్యంత ప్రత్యేకమైన జాతులు (ఎక్స్‌ట్రీమోఫైల్స్) ఈ సమ్మేళనం అధికంగా ఉండే ఆవాసాలలో వృద్ధి చెందుతాయి.[106]
లోతైన సముద్రంలో, అధిక స్థాయి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఉన్న హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్ మరియు కోల్డ్ సీప్స్ బ్యాక్టీరియా నుండి చేపల వరకు, సల్ఫర్ మోలీ వంటి అనేక అత్యంత ప్రత్యేకమైన జీవులకు నిలయంగా ఉన్నాయి.[107] ఈ లోతుల్లో సూర్యరశ్మి లేకపోవడం వల్ల, ఈ పర్యావరణ వ్యవస్థలు కిరణజన్య సంయోగక్రియ కంటే కీమోసింథసిస్పై ఆధారపడతాయి.[108]
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అధికంగా ఉండే మంచినీటి బుగ్గలు ప్రధానంగా అకశేరుకాలకు నిలయంగా ఉంటాయి, కానీ కొన్ని చేపలు కూడా ఇందులో ఉంటాయి: Cyprinodon bobmilleri (మెక్సికో నుండి ఒక పప్‌ఫిష్), Limia sulphurophila (డొమినికన్ రిపబ్లిక్ నుండి ఒక పోయిసిలిడ్), Gambusia eurystoma (మెక్సికో నుండి ఒక పోయిసిలిడ్), మరియు కొన్ని ఇతర పోయిసిలియా.[106][109] మోవిలే కేవ్ వంటి కొన్ని గుహ వ్యవస్థలలోని అకశేరుకాలు మరియు సూక్ష్మజీవులు అధిక స్థాయి హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్‌కు అనుగుణంగా ఉంటాయి.[110]
అంతరిక్ష మరియు గ్రహాల ఉనికి
హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ తరచుగా అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమంలో గుర్తించబడింది.[111] ఇది సౌర కుటుంబంలోని గ్రహాల మేఘాలలో కూడా కనిపిస్తుంది.[112][113]
సామూహిక విలుప్తాలు
ప్రధాన వ్యాసం: అనోక్సిక్ ఈవెంట్
భూమి గతంలో సంభవించిన అనేక సామూహిక విలుప్తాలలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పాత్ర ఉంది. ముఖ్యంగా, 252 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం జరిగిన పెర్మియన్-ట్రయాసిక్ విలుప్త సంఘటనకు వాతావరణంలో హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ పేరుకుపోవడం కారణమై ఉండవచ్చు లేదా కనీసం దోహదపడి ఉండవచ్చు.[114][115][116]
ఈ విలుప్త సరిహద్దుల నుండి లభించిన సేంద్రీయ అవశేషాలు, సముద్రాలు అనోక్సిక్ (ఆక్సిజన్ క్షీణించినవి) అని మరియు H2Sను జీవక్రియ చేసే నిస్సార ప్లాంక్టన్ జాతులు ఉండేవని సూచిస్తున్నాయి. H2S ఏర్పడటం భారీ అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాల ద్వారా ప్రారంభమై ఉండవచ్చు, ఇవి వాతావరణంలోకి కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు మీథేన్ను విడుదల చేశాయి, ఇవి సముద్రాలను వేడి చేసి, H2Sను ఆక్సీకరణం చేసే ఆక్సిజన్‌ను గ్రహించే సామర్థ్యాన్ని తగ్గించాయి. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ స్థాయిలు పెరగడం వల్ల ఆక్సిజన్‌ను ఉత్పత్తి చేసే మొక్కలు చనిపోవడమే కాకుండా ఓజోన్ పొర క్షీణించి, మరింత ఒత్తిడికి కారణమై ఉండవచ్చు. ఆధునిక కాలంలో మృత సముద్రం మరియు నమీబియా తీరంలోని అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలో చిన్న H2S బ్లూమ్‌లు గుర్తించబడ్డాయి.[114]
ఇవి కూడా చూడండి
- హైడ్రోజన్ చాల్కోజెనైడ్
- హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ కీమోసింథసిస్
- మార్ష్ గ్యాస్
- సీవర్ గ్యాస్
- టార్గెటెడ్ టెంపరేచర్ మేనేజ్‌మెంట్
మూలాలు
- ↑ 1.0 1.1 (2010). A Short History of Hydrogen Sulfide. American Scientist. 98 (1) 6. doi:10.1511/2010.82.6.
- ↑ (2021). "Bad Smells and Broken DNA: A Tale of Sulfur-Nucleic Acid Cooperation". Antioxidants. 10 (11) 1820. doi:10.3390/antiox10111820.
- ↑ (1992). "Toxicology of Hydrogen Sulfide". Annual Review of Pharmacology and Toxicology. 32 109–134. doi:10.1146/annurev.pa.32.040192.000545.
- ↑ (2015). "Hydrogen sulfide: Physiological properties and therapeutic potential in ischaemia". British Journal of Pharmacology. 172 (6) 1479–1493. doi:10.1111/bph.12869.
- ↑ (2018). "Goodbye to S2-". Chem. Comm.. 54 (16) 1980–1983. doi:10.1039/c8cc00187a.
- ↑ (2000). "Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology". ISBN 978-0-471-48494-3. doi:10.1002/0471238961.0919152008011212.a01.
- ↑ (2014). "Conventional superconductivity at 190 K at high pressures".
- ↑ (August 2015). "Superconductivity record sparks wave of follow-up physics". Nature. 524 (7565) 277. doi:10.1038/nature.2015.18191.
- ↑ (1998). "The direct conversion of hydrogen sulfide to hydrogen and sulfur". International Journal of Hydrogen Energy. 23 (6) 451–456. doi:10.1016/S0360-3199(97)00099-2.
- ↑ (1959). Qualitative Analysis and Electrolytic Solutions. Harcourt, Brace.
- ↑ (1996). Vogel's Qualitative Inorganic Analysis. Longman. ISBN 978-81-7758-232-1.
- ↑ JCE staff. (March 2000). Silver to Black - and Back. Journal of Chemical Education. 77 (3) 328A. doi:10.1021/ed077p328a.
- ↑ (23 September 2021). What causes coins to tone – ICCS. iccscoin.ca.
- ↑ (26 June 2016). Coin Toning 101: The Differences between Naturally and Artificially Toned Coins. Original Skin Coins.
- ↑ 15.0 15.1 15.2 15.3 (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 3-527-30673-0. doi:10.1002/14356007.a13_467.
- ↑ (2023). Hydrogen sulfide (H2S) conversion to hydrogen (H2) and value-added chemicals: Progress, challenges and outlook. Chemical Engineering Journal. 458. doi:10.1016/j.cej.2023.141398.
- ↑ McPherson, William. (1913). Laboratory manual. 445. Ginn and Company.
- ↑ 18.0 18.1 (2015). "Chemistry, Biochemistry and Pharmacology of Hydrogen Sulfide". 230 3–25. Springer International Publishing. ISBN 978-3-319-18143-1. doi:10.1007/978-3-319-18144-8_1.
- ↑ 19.0 19.1 19.2 (15 July 2011). "The Quantitative Significance of the Transsulfuration Enzymes for H 2 S Production in Murine Tissues". Antioxidants & Redox Signaling. 15 (2) 363–372. doi:10.1089/ars.2010.3781.
- ↑ 20.0 20.1 20.2 (10 February 2014). "Enzymology of H2S Biogenesis, Decay and Signaling". Antioxidants & Redox Signaling. 20 (5) 770–782. doi:10.1089/ars.2013.5339.
- ↑ (1995). Sulfate-reducing bacteria. Springer. ISBN 978-0-306-44857-7.
- ↑ (May 2015). "Hydrogen sulfide-based therapeutics: exploiting a unique but ubiquitous gasotransmitter". Nature Reviews Drug Discovery. 14 (5) 329–345. doi:10.1038/nrd4433.
- ↑ (2018). "A review of hydrogen sulfide (H2S) donors: Chemistry and potential therapeutic applications". Biochemical Pharmacology. 149 110–123. doi:10.1016/j.bcp.2017.11.014.
- ↑ 24.0 24.1 (2023-01-01). Physiological roles of hydrogen sulfide in mammalian cells, tissues, and organs. Physiological Reviews. 103 (1) 31–276. doi:10.1152/physrev.00028.2021.
- ↑ 25.0 25.1 25.2 25.3 Hancock, John T.. (2017). "Cell signalling". ISBN 978-0-19-965848-0.
- ↑ 26.0 26.1 26.2 Filipovic; Zivanovic, Jasmina; Alvarez, Beatriz; Banerjee, Ruma. (2018-02-14). "Chemical Biology of H2S Signaling through Persulfidation". Chemical Reviews. 118 (3) 1253–1337. doi:10.1021/acs.chemrev.7b00205.
- ↑ (2010). Hydrogen Sulfide Is an Endogenous Inhibitor of Phosphodiesterase Activity. Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. 30 (10) 1998–2004. doi:10.1161/ATVBAHA.110.209783.
- ↑ (March 2018). "A Timeline of Hydrogen sulfide (H2S) Research: From Environmental toxin to biological mediator". Biochemical Pharmacology. 149 5–19. doi:10.1016/j.bcp.2017.09.010.
- ↑ (October 2017). "International Union of Basic and Clinical Pharmacology. CII: Pharmacological Modulation of H2S Levels: H2S Donors and H2S Biosynthesis Inhibitors". Pharmacological Reviews. 69 (4) 497–564. doi:10.1124/pr.117.014050.
- ↑ (April 2012). "Physiological Implications of Hydrogen Sulfide: A Whiff Exploration That Blossomed". Physiological Reviews. 92 (2) 791–896. doi:10.1152/physrev.00017.2011.
- ↑ (17 August 2018). "Evolution of Hydrogen Sulfide Therapeutics to Treat Cardiovascular Disease". Circulation Research. 123 (5) 590–600. doi:10.1161/CIRCRESAHA.118.311134.
- ↑ (February 2020). "Signalling by Hydrogen Sulfide and Polysulfides via Protein S-Sulfuration". British Journal of Pharmacology. 177 (4) 720–733. doi:10.1111/bph.14579.
- ↑ (2007). "Sulfide, the first inorganic substrate for human cells". The FASEB Journal. 21 (8) 1699–1706. doi:10.1096/fj.06-7407com.
- ↑ (2019). "Hydrogen sulfide signaling in mitochondria and disease". The FASEB Journal. 33 (12) 13098–13125. doi:10.1096/fj.201901304R.
- ↑ Lee, J. D.. (1998). "Concise inorganic chemistry". 538. Blackwell Science. ISBN 978-0-632-05293-6.
- ↑ (August 2012). "Novel One-Pot Synthesis of Thiophenols from Related Triazenes under Mild Conditions". Synlett. 23 (13) 1893–1896. doi:10.1055/s-0032-1316557.
- ↑ Hydrogen Sulphide In Well Water.
- ↑ Agency for Toxic Substances and Disease Registry. (July 2006). Toxicological Profile For Hydrogen Sulfide. 154.
- ↑ (2011-04-11). Understanding the Souring at Bakken Oil Reservoirs. SPE. doi:10.2118/141434-MS.
- ↑ (December 2016). Hydrogen Sulfide. Agency for Toxic Substances and Disease Registry.
- ↑ (2001). "Sulfate leaching from recovered construction and demolition debris fines". Advances in Environmental Research. 5 (3) 203–217. doi:10.1016/S1093-0191(00)00056-3.
- ↑ Cavinato, C.. (2013). Anaerobic digestion fundamentals.
- ↑ (November 2015). "Sulfur-oxidizing bacteria in environmental technology". Biotechnology Advances. 33 (6) 1246–1259. doi:10.1016/j.biotechadv.2015.02.007.
- ↑ Hydrogen Sulfide in Household Drinking Water. Cornell University.
- ↑ Hydrogen Sulfide (Rotten Egg Odor) in Pennsylvania Groundwater Wells. Penn State.
- ↑ Hydrogen Sulfide in Drinking Water Treatment Causes and Alternatives. Texas A&M University.
- ↑ (1997). "Gas Purification". Gulf Publishing. ISBN 0-88415-220-0.
- ↑ (1984). "Petroleum Refining Technology and Economics". Marcel Dekker, Inc. ISBN 0-8247-7150-8.
- ↑ 49.0 49.1 49.2 49.3 49.4 (December 2010). Severe hydrogen sulphide poisoning treated with 4-dimethylaminophenol and hyperbaric oxygen. Diving and Hyperbaric Medicine. 40 (4) 213–217.
- ↑ Harrison, J. Bower. (1843-11-18). "Some Remarks on the Production of Sulphuretted Hydrogen Gas in the Alimentary Canal, and Its Effects on the System". Provincial Medical Journal and Retrospect of the Medical Sciences. 7 (164) 127–129.
- ↑ Why Does My Water Smell Like Rotten Eggs?. Minnesota Department of Health.
- ↑ Contaminants, National Research Council (US) Committee on Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine. (2009). Hydrogen Sulfide. National Academies Press (US).
- ↑ Iowa State University. Hydrogen Sulfide Material Safety Data Sheet. Department of Chemistry.
- ↑ (August 2006). "Sulfide-detoxifying enzymes in the human colon are decreased in cancer and upregulated in differentiation". American Journal of Physiology. Gastrointestinal and Liver Physiology. 291 (2) G288–G296. doi:10.1152/ajpgi.00324.2005.
- ↑ Lewis, Richard J.. (1996). "Sax's Dangerous Properties of Industrial Materials". 1844. Van Nostrand Reinhold. ISBN 0-442-02255-7.
- ↑ (1982). "Community study of spontaneous abortions: relation to occupation and air pollution by sulfur dioxide, hydrogen sulfide, and carbon disulfide". Int. Arch. Occup. Environ. Health. 51 (1) 55–63. doi:10.1007/bf00378410.
- ↑ de Lanlay, Donatien Bahezre; Monthieux, Alice; Banydeen, Rishika; Jean-Laurent, Mehdi; Resiere, Dabor; Drame, Moustapha; Neviere, Remi. (August 1, 2022). Risk of preeclampsia among women living in coastal areas impacted by sargassum strandings on the French Caribbean island of Martinique. Environmental Toxicology and Pharmacology. 94. doi:10.1016/j.etap.2022.103894.
- ↑ (2011-02-07). The chemical suicide phenomenon. Firerescue1.com.
- ↑ Fatal chemical inhalations in the workplace up in 2017. U.S. Bureau of Labor Statistics.
- ↑ Hydrogen Sulfide - Hazards | Occupational Safety and Health Administration. www.osha.gov.
- ↑ 61.0 61.1 Iowa State University Extension. (May 2004). The Science of Smell Part 1: Odor perception and physiological response. PM 1963a.
- ↑ USEPA; Health and Environmental Effects Profile for Hydrogen Sulfide p.118-8 (1980) ECAO-CIN-026A
- ↑ (1994). "Occupational Medicine.". 886.
- ↑ (January 2007). Acute hydrogen sulfide poisoning in a dairy farmer. Clinical Toxicology. 45 (4) 420–423. doi:10.1080/15563650601118010.
- ↑ (July 2005). "Hyperbaric oxygen therapy in the management of two cases of hydrogen sulfide toxicity from liquid manure". CJEM. 7 (4) 257–261. doi:10.1017/s1481803500014408.
- ↑ (1987). Acute hydrogen sulfide poisoning treated with hyperbaric oxygen.. Journal of Hyperbaric Medicine. 2 (4) 215–221.
- ↑ Foulkes, Charles Howard. (2001). ""Gas!" The story of the special brigade". 105. Published by Naval & Military P.. ISBN 978-1-84342-088-0.
- ↑ LA County Department of Public Health. County of Los Angeles: Department of Public Health.
- ↑ (2005-09-03). Gas Kills 3 Crewmen on Ship. Los Angeles Times.
- ↑ Amnesty International and Greenpeace Netherlands: The Toxic Truth - About a company called Trafigura, a ship called the Probo Koala, and the dumping of toxic waste in Côte d'Ivoire. Amnesty International Publications, London 2012, 978-0-86210-478-8. (PDF, 232 pages, 7.6 Mb ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ)
- ↑ Ferguson, Dan. (September 16, 2011). Details of Langley mushroom farm tragedy finally disclosed. Abbotsford News.
- ↑ Theodore, Terri. (May 8, 2012). Dozens could have died because of owner's negligence in B.C. mushroom farm incident: investigator. The Canadian Press.
- ↑ (2014-10-21). Do not breathe: Dangerous, toxic gas found at Siam Square One. Coconuts Bangkok.
- ↑ (26 August 2014). Two sewer workers die, apparently due to toxic fumes - CBS News. CBS News.
- ↑ (2014-11-10). Russian capital Moscow shrouded in noxious gas. BBC News.
- ↑ (7 June 2016). Sources: Mom, daughter found dead in Porsche likely died from carbon monoxide. WFTV.
- ↑ (4 October 2016). Woman, girl died after inhaling hydrogen sulfide, coroners say. New York Daily News.
- ↑ (4 October 2016). Hydrogen sulfide inhalation killed mother, toddler found on Florida's Turnpike in June. Orlando Sentinel.
- ↑ Kealing, Bob. Medical examiner confirms suspected cause of deaths in Turnpike mystery.
- ↑ (19 March 2017). Hidden car dangers you should be aware of. ClickOrlando.com.
- ↑ One by one, 3 utility workers descended into a manhole. One by one, they died. www.washingtonpost.com.
- ↑ (17 January 2017). Firefighter who tried to save 3 men in a manhole is fighting for his life. Miami Herald.
- ↑ (18 January 2017). Key Largo firefighter takes first steps since nearly getting killed. WSVN.
- ↑ (26 January 2017). Firefighter who survived Key Largo rescue attempt that killed 3 leaves hospital. Sun Sentinel.
- ↑ (16 January 2017). Three Keys utility workers die in wastewater trench. Miami Herald.
- ↑ 86.0 86.1 Clantar, Claire. (25 Sep 2020). Former Victorian paper mill fined $1 million after deaths of two workers. 9News.
- ↑ (31 May 2018). Two fatalities in suspected hydrogen sulfide gas leak at paper mill. Australian Institute of Health & Safety.
- ↑ Brescia, Paul. (28 May 2018). SafeWork investigating Norske Skog. Sprinter.
- ↑ (25 September 2020). https://www.caselaw.nsw.gov.au/decision/174be35ee49dc41d188b23cd.
- ↑ SafeWork NSW. (29 Mar 2021). Incident Animation – Hazardous Gas.
- ↑ (27 July 2020). Feds Probe Fatal 2019 Hydrogen Sulfide Release in Texas. Industrial Fire World.
- ↑ (21 May 2021). Aghorn Operating Waterflood Station Hydrogen Sulfide Release. U.S. Chemical Safety and Hazardous Investigation Board.
- ↑ Chemical leak at a West Virginia plant kills 2 people and sends 30 more to hospitals, officials say. Associated Press.
- ↑ (March 13, 2009). Dangerous Japanese 'Detergent Suicide' Technique Creeps Into U.S. Wired.
- ↑ (23 May 2008). Terrible Twist in Japan Suicide Spates. ABC News.
- ↑ LARTTAChydrogensulfide.
- ↑ MAchemicalsuicide.
- ↑ illinoisH2Ssuicide.
- ↑ NYhydrogensulfide.
- ↑ KCTEWhydrogensulfide.
- ↑ Casey, Connor. (26 May 2020). Hana Kimura Cause Of Death Revealed. ComicBook.com.
- ↑ (30 August 2024). Slash's stepdaughter's cause of death explained by medical examiner. tribune.com.pk.
- ↑ (2014). "The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment". 14 237–277. ISBN 978-94-017-9268-4. doi:10.1007/978-94-017-9269-1_10.
- ↑ (2004). "Sulfur Biogeochemistry – Past and Present". 36–81. Geological Society of America.
- ↑ (December 1988). "Before enzymes and templates: theory of surface metabolism.". Microbiological Reviews. 52 (4) 452–484. doi:10.1128/MMBR.52.4.452-484.1988.
- ↑ 106.0 106.1 (2008). "Two endemic and endangered fishes, Poecilia sulphuraria (Álvarez, 1948) and Gambusia eurystoma Miller, 1975 (Poeciliidae, Teleostei) as only survivors in a small sulphidic habitat". Journal of Fish Biology. 72 (3) 523–533. doi:10.1111/j.1095-8649.2007.01716.x.
- ↑ (2012). "Comparative Composition, Diversity and Trophic Ecology of Sediment Macrofauna at Vents, Seeps and Organic Falls.". PLOS ONE. 7 (4). doi:10.1371/journal.pone.0033515.
- ↑ Hydrothermal Vents. Marine Society of Australia.
- ↑ (2013). "The Rediscovery of a Long Described Species Reveals Additional Complexity in Speciation Patterns of Poeciliid Fishes in Sulfide Springs.". PLOS ONE. 8 (8). doi:10.1371/journal.pone.0071069.
- ↑ (16 March 2014). "Microbiology of Movile Cave—A Chemolithoautotrophic Ecosystem". Geomicrobiology Journal. 31 (3) 186–193. doi:10.1080/01490451.2013.839764.
- ↑ (1997). "Radio Line Observations Of Molecular And Isotopic Species In Comet C/1995 O1 (Hale-Bopp)". Earth, Moon, and Planets. 79 (1/3) 103–124. doi:10.1023/A:1006229131864.
- ↑ (May 2018). Detection of hydrogen sulfide above the clouds in Uranus's atmosphere. Nature Astronomy. 2 (5) 420–427. doi:10.1038/s41550-018-0432-1.
- ↑ (2019). "Fundamental Planetary Sciences: physics, chemistry, and habitability". 149–152. Cambridge University Press. ISBN 978-1-108-41198-1.
- ↑ 114.0 114.1 (October 2006). Impact from the Deep. Scientific American.
- ↑ (16 January 2007). "Role of hydrogen sulfide in a Permian-Triassic boundary ozone collapse". జియోఫిజికల్ రీసెర్చ్ లెటర్స్. 34 (2) 1–4. doi:10.1029/2006GL028384.
- ↑ (1 May 2005). Massive release of hydrogen sulfide to the surface ocean and atmosphere during intervals of oceanic anoxia. జియాలజీ. 33 (5) 397–400. doi:10.1130/G21295.1.
అదనపు వనరులు
- Committee on Medical and Biological Effects of Environmental Pollutants. (1979). "Hydrogen Sulfide". University Park Press. ISBN 978-0-8391-0127-7.
- Siefers, Andrea. (2010). A novel and cost-effective hydrogen sulfide removal technology using tire derived rubber particles. Iowa State University.
బాహ్య లింకులు
- ఇంటర్నేషనల్ కెమికల్ సేఫ్టీ కార్డ్ 0165
- కన్సైజ్ ఇంటర్నేషనల్ కెమికల్ అసెస్‌మెంట్ డాక్యుమెంట్ 53
- నేషనల్ పొల్యూటెంట్ ఇన్వెంటరీ - హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ ఫ్యాక్ట్ షీట్
- NIOSH పాకెట్ గైడ్ టు కెమికల్ హజార్డ్స్
- NACE (నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ కరోషన్ ఇంజనీర్స్)
మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen sulfide” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Hydrogen_sulfide ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.
