ఎసిటిలీన్: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Acetylene” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Acetylene” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 1: Line 1:
ఎసిటిలీన్<ref name=iupac2013>(2014). "Nomenclature of Organic Chemistry. IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book)". 375. ది [[రాయల్ సొసైటీ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ]]. ISBN 978-0-85404-182-4. doi:[https://doi.org/10.1039/9781849733069 10.1039/9781849733069].</ref><ref name= P-14.3.4.2 >మోస్, జి.పి. (వెబ్ వెర్షన్). [https://iupac.qmul.ac.uk/BlueBook/P1.html#1403 P-14.3 Locants]. ''Nomenclature of Organic Chemistry. IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013''.</ref>
{| class="wikitable"
ఇథైన్<ref>[http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/79/r79_53.htm Acyclic Hydrocarbons. Rule A-3. Unsaturated Compounds and Univalent Radicals] [https://web.archive.org/web/20001010202833/http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/79/r79_53.htm ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ], IUPAC నామకరణం ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ</ref>
|-
1.1772 g/L = 1.1772 kg/m<sup>3</sup> (0&nbsp;°C, 101.3 kPa)
! colspan="2" | ఎసిటిలీన్
−20.8−6 cm<sup>3</sup>/mol <ref name="CRC97">(2016). "CRC handbook of chemistry and physics : a ready-reference book of chemical and physical data.". CRC ప్రెస్. ISBN 978-1-4987-5428-6.</ref>
|-
25<ref name="airliquide">[http://encyclopedia.airliquide.com/Encyclopedia.asp?GasID=1#MajorApplications ఎసిటిలీన్ – గ్యాస్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఎయిర్ లిక్విడ్]. ''ఎయిర్ లిక్విడ్''.</ref>
! colspan="2" | ఎసిటిలీన్
44.2 atm (20&nbsp;°C)<ref name=NIOSH>0008</ref>
|-
21.4&nbsp;mW·m<sup>−1</sup>·K<sup>−1</sup> (300&nbsp;K)<ref name="CRC97"/>
! colspan="2" | పేర్లు
<ref name="CRC97"/>
|-
ఏదీ లేదు<ref name=NIOSH/>
! colspan="2" | ప్రాధాన్యత కలిగిన IUPAC పేరు ఎసిటిలీన్
C 2500 ppm (2662 mg/m<sup>3</sup>)<ref name=NIOSH/>
|-
N.D.<ref name=NIOSH/>
! colspan="2" | క్రమబద్ధమైన IUPAC పేరు ఇథైన్
|-
! colspan="2" | గుర్తింపులు
|-
! CAS సంఖ్య
| 74-86-2
|-
! 3D నమూనా ( JSmol )
| ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం
|-
! బెయిల్స్టెయిన్ రిఫరెన్స్
| 906677
|-
! ChEBI
| CHEBI:27518
|-
! ChEMBL
| ChEMBL116336
|-
! ChemSpider
| 6086
|-
! ECHA ఇన్ఫోకార్డ్
| 100.000.743
|-
! EC సంఖ్య
| 200-816-9
|-
! గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్
| 210
|-
! KEGG
| C01548
|-
! PubChem CID
| 6326
|-
! RTECS సంఖ్య
| AO9600000
|-
! UNII
| OC7TV75O83
|-
! UN సంఖ్య
| 1001 (ద్రవ రూపంలో) 3138 (ఇథిలీన్ మరియు ప్రొపైలిన్‌తో మిశ్రమంలో)
|-
! CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA )
| DTXSID6026379
|-
! colspan="2" | InChI InChI=1S/C2H2/c1-2/h1-2H కీ: HSFWRNGVRCDJHI-UHFFFAOYSA-N InChI=1/C2H2/c1-2/h1-2H కీ: HSFWRNGVRCDJHI-UHFFFAOYAY
|-
! colspan="2" | SMILES C#C
|-
! colspan="2" | ధర్మాలు
|-
! రసాయన ఫార్ములా
| C 2 H 2
|-
! మోలార్ ద్రవ్యరాశి
| 26.038 g·mol
|-
! రూపం
| రంగులేని వాయువు
|-
! వాసన
| వాసన లేనిది
|-
! సాంద్రత
| 1.1772 g/L = 1.1772 kg/m (0 °C, 101.3 kPa)
|-
! ద్రవీభవన స్థానం
| −80.8 °C (−113.4 °F; 192.3 K) 1.27 atm వద్ద త్రిపాది బిందువు
|-
! ఉత్పతనం పరిస్థితులు
| −84 °C; −119 °F; 189 K (1 atm)
|-
! నీటిలో ద్రావణీయత
| స్వల్పంగా కరుగుతుంది
|-
! ద్రావణీయత
| ఆల్కహాల్‌లో స్వల్పంగా కరుగుతుంది, ఎసిటోన్, బెంజీన్‌లో కరుగుతుంది
|-
! బాష్ప పీడనం
| 44.2 atm (20 °C)
|-
! ఆమ్లత్వం (p K a )
| 25
|-
! సంయుగ్మ ఆమ్లం
| ఇథైనియం
|-
! అయస్కాంత గ్రాహ్యత (χ)
| −20.8 × 10 cm /mol
|-
! ఉష్ణ వాహకత
| 21.4 mW·m ·K (300 K)
|-
! colspan="2" | నిర్మాణం
|-
! అణు ఆకారం
| సరళ రేఖ
|-
! colspan="2" | థర్మోకెమిస్ట్రీ
|-
! ఉష్ణ సామర్థ్యం ( C )
| 44.036 J·mol ·K
|-
! ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 )
| 200.927 J·mol ·K
|-
! ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 )
| 227.400 kJ·mol
|-
! గిబ్స్ స్వేచ్ఛా శక్తి (Δ f G )
| 209.879 kJ·mol
|-
! ప్రామాణిక దహన ఎంథాల్పీ (Δ c H 298 )
| 1300 kJ·mol
|-
! colspan="2" | ప్రమాదాలు
|-
! colspan="2" | GHS లేబులింగ్ :
|-
! పిక్టోగ్రామ్‌లు
| ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS ఫ్లేమ్ ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS గ్యాస్ సిలిండర్ ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS ఎక్స్‌క్లమేషన్ మార్క్ ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
|-
! సిగ్నల్ పదం
| ప్రమాదం
|-
! ప్రమాద ప్రకటనలు
| H220 , H230 , H336
|-
! జాగ్రత్త ప్రకటనలు
| P202 , P210 , P233 , P261 , P271 , P304 , P312 , P340 , P377 , P381 , P403 , P405 , P501
|-
! NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్)
| 1 4 3
|-
! స్వయం-దహన ఉష్ణోగ్రత
| 300 °C (572 °F; 573 K)
|-
! పేలుడు పరిమితులు
| 2.5–100%
|-
! colspan="2" | NIOSH (US ఆరోగ్య బహిర్గత పరిమితులు):
|-
! PEL (అనుమతించదగినది)
| ఏదీ లేదు
|-
! REL (సిఫార్సు చేయబడినది)
| C 2500 ppm (2662 mg/m )
|-
! IDLH (తక్షణ ప్రమాదం)
| N.D.
|-
! colspan="2" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) పదార్థాల కోసం ఇవ్వబడింది. Y ధృవీకరించు ( ఇది ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు
|}


'''ఎసిటిలీన్''' ([[రసాయన నామకరణం|క్రమబద్ధమైన పేరు]]: '''ఇథైన్''') అనేది C2H2 ఫార్ములా మరియు HC≡CH నిర్మాణాన్ని కలిగిన ఒక [[రసాయన సమ్మేళనం]]. ఇది ఒక [[హైడ్రోకార్బన్]] మరియు అత్యంత సరళమైన [[ఆల్కైన్]].<ref>(2002). "జనరల్ కెమిస్ట్రీ". 1072. ప్రెంటిస్-హాల్.</ref> ఈ రంగులేని వాయువు ఇంధనంగా మరియు రసాయన నిర్మాణ విభాగంగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది దాని స్వచ్ఛమైన రూపంలో అస్థిరంగా ఉంటుంది, కాబట్టి సాధారణంగా ద్రావణంగా నిర్వహించబడుతుంది. స్వచ్ఛమైన ఎసిటిలీన్ వాసన లేనిది, కానీ వాణిజ్య గ్రేడ్‌లు సాధారణంగా [[డైవినైల్ సల్ఫైడ్]] మరియు [[ఫాస్ఫీన్]] వంటి మలినాల కారణంగా గుర్తించదగిన వాసనను కలిగి ఉంటాయి.<ref name=msds>కంప్రెస్డ్ గ్యాస్ అసోసియేషన్ (1995) [http://www.stoodyind.com/Safety/MSDS/Acetylene.pdf మెటీరియల్ సేఫ్టీ అండ్ డేటా షీట్ – ఎసిటిలీన్] [https://web.archive.org/web/20120711030340/http://www.stoodyind.com/safety/msds/Acetylene.pdf ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]</ref>
'''ఎసిటిలీన్''' ([[రసాయన నామకరణం|క్రమబద్ధమైన పేరు]]: '''ఇథైన్''') అనేది C2H2 ఫార్ములా మరియు HC\tCH నిర్మాణాన్ని కలిగిన ఒక [[రసాయన సమ్మేళనం]]. ఇది ఒక [[హైడ్రోకార్బన్]] మరియు అత్యంత సరళమైన [[ఆల్కైన్]].<ref>(2002). "జనరల్ కెమిస్ట్రీ". 1072. ప్రెంటిస్-హాల్.</ref> ఈ రంగులేని వాయువు ఇంధనంగా మరియు రసాయన నిర్మాణ విభాగంగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది దాని స్వచ్ఛమైన రూపంలో అస్థిరంగా ఉంటుంది, కాబట్టి సాధారణంగా ద్రావణంగా నిర్వహించబడుతుంది. స్వచ్ఛమైన ఎసిటిలీన్ వాసన లేనిది, కానీ వాణిజ్య గ్రేడ్‌లు సాధారణంగా [[డైవినైల్ సల్ఫైడ్]] మరియు [[ఫాస్ఫైన్]] వంటి మలినాల కారణంగా గుర్తించదగిన వాసనను కలిగి ఉంటాయి.<ref name=msds>కంప్రెస్డ్ గ్యాస్ అసోసియేషన్ (1995) [http://www.stoodyind.com/Safety/MSDS/Acetylene.pdf మెటీరియల్ సేఫ్టీ అండ్ డేటా షీట్ – ఎసిటిలీన్] [https://web.archive.org/web/20120711030340/http://www.stoodyind.com/safety/msds/Acetylene.pdf ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]</ref>


ఆల్కైన్‌గా, ఎసిటిలీన్ [[సంతృప్త మరియు అసంతృప్త సమ్మేళనాలు|అసంతృప్తమైనది]], ఎందుకంటే దీని రెండు కార్బన్ అణువులు [[ట్రిపుల్ బాండ్]] ద్వారా [[రసాయన బంధం|బంధించబడి]] ఉంటాయి. కార్బన్-కార్బన్ ట్రిపుల్ బాండ్ అన్ని నాలుగు అణువులను ఒకే సరళ రేఖలో ఉంచుతుంది, CCH బంధ కోణాలు 180° ఉంటాయి.<ref>విట్టెన్ కె. డబ్ల్యూ., గైలీ కె. డి. మరియు డేవిస్ ఆర్. ఇ. ''జనరల్ కెమిస్ట్రీ'' (4వ ఎడిషన్, సాండర్స్ కాలేజ్ పబ్లిషింగ్ 1992), పేజీలు 328–329, 1046. 0-03-072373-6.</ref> గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద 1 atm వద్ద నిరంతరం (అంటే, కైనెటిక్‌గా "స్థిరంగా") ఉన్నప్పటికీ, ఎసిటిలీన్ అయినప్పటికీ అత్యంత ఎండోథెర్మిక్ (అంటే, థర్మోడైనమిక్‌గా అస్థిరమైన) అణువు, దీని ప్రామాణిక ఎంథాల్పీ ఆఫ్ ఫార్మేషన్ +54.2 kcal/mol. ఇది ట్రిపుల్ బాండ్ యొక్క అధిక శక్తి కంటెంట్ ఫలితం.<ref>జెయిలాని, యాసిన్ ఎ.; ఫియర్స్, చెల్సా; న్గుయెన్, మిన్ థో. (2015). [https://pubs.rsc.org/cp/article/17/37/24294-24303/472934 టైటాన్‌పై పిరిమిడిన్ బేస్‌ల ప్రిబయోటిక్ నిర్మాణం కోసం ఎసిటిలీన్ ఒక ముఖ్యమైన నిర్మాణ విభాగంగా]. ''ఫిజికల్ కెమిస్ట్రీ కెమికల్ ఫిజిక్స్''. 17 (37) 24294–24303. doi:[https://doi.org/10.1039/C5CP03247D 10.1039/C5CP03247D].</ref> అందులో నిల్వ ఉన్న శక్తి ఎసిటిలీన్ మండేటప్పుడు (లేదా రసాయన చర్యకు గురైనప్పుడు) విడుదలవుతుంది.<ref name="Myers" />
ఒక ఆల్కైన్‌గా, ఎసిటిలీన్ [[సంతృప్త మరియు అసంతృప్త సమ్మేళనాలు|అసంతృప్తమైనది]], ఎందుకంటే దీని రెండు కార్బన్ పరమాణువులు [[రసాయన బంధం|త్రిబంధం]] ద్వారా కలిసి ఉంటాయి. కార్బన్-కార్బన్ త్రిబంధం అన్ని నాలుగు పరమాణువులను ఒకే సరళ రేఖలో ఉంచుతుంది, CCH బంధ కోణాలు 180° ఉంటాయి.<ref>Whitten K. W., Gailey K. D. మరియు Davis R. E. ''జనరల్ కెమిస్ట్రీ'' (4వ ఎడిషన్, సాండర్స్ కాలేజ్ పబ్లిషింగ్ 1992), pp. 328–329, 1046. 0-03-072373-6.</ref> గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద 1 atm వద్ద నిరవధికంగా స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ (అంటే, గతిశీలంగా "స్థిరమైనది"), ఎసిటిలీన్ అయినప్పటికీ అత్యంత ఎండోథెర్మిక్ (అంటే, థర్మోడైనమిక్‌గా అస్థిరమైన) అణువు, దీని ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ +54.2 kcal/mol. ఇది త్రిబంధం యొక్క అధిక శక్తి కంటెంట్ ఫలితం.<ref>Jeilani, Yassin A.; Fearce, Chelesa; Nguyen, Minh Tho. (2015). [https://pubs.rsc.org/cp/article/17/37/24294-24303/472934 టైటాన్‌పై పిరిమిడిన్ బేస్‌ల ప్రిబయోటిక్ నిర్మాణం కోసం ఎసిటిలీన్ ఒక ముఖ్యమైన నిర్మాణ విభాగంగా]. ''ఫిజికల్ కెమిస్ట్రీ కెమికల్ ఫిజిక్స్''. 17 (37) 24294–24303. doi:[https://doi.org/10.1039/C5CP03247D 10.1039/C5CP03247D].</ref> అందులో నిల్వ చేయబడిన శక్తి ఎసిటిలీన్ దహనం చేయబడినప్పుడు (లేదా రసాయన చర్యకు గురైనప్పుడు) విడుదలవుతుంది.<ref name="Myers" />


== ఆవిష్కరణ ==
== ఆవిష్కరణ ==
ఎసిటిలీన్ 1836లో [[ఎడ్మండ్ డేవీ]] ద్వారా కనుగొనబడింది, ఆయన దీనిని "కొత్త హైడ్రోజన్ కార్బ్యురెట్"గా గుర్తించారు.<ref>ఎడ్మండ్ డేవీ (ఆగస్టు 1836) [https://books.google.com/books?id=grtZAAAAcAAJ&pg=RA1-PA62 "కొత్త వాయు హైడ్రోజన్ బైకార్బ్యురెట్ యొక్క నోటీసు"] [https://web.archive.org/web/20160506050712/https://books.google.com/books?id=grtZAAAAcAAJ&pg=RA1-PA62 ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ], ''బ్రిటిష్ అసోసియేషన్ ఫర్ ది అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ యొక్క ఆరవ సమావేశ నివేదిక ...'', '''5''': 62–63.</ref><ref>(1965). [https://books.google.com/books?id=-u1GAQAAIAAJ ఎసిటిలీన్: దీని లక్షణాలు, తయారీ మరియు ఉపయోగాలు]. 1. అకాడమిక్ ప్రెస్ ఇంక్..</ref> [[పొటాషియం]] లోహాన్ని వేరు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు ఇది ప్రమాదవశాత్తు జరిగిన ఆవిష్కరణ. [[పొటాషియం కార్బోనేట్]]ను కార్బన్‌తో చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద వేడి చేయడం ద్వారా, ఆయన ఇప్పుడు [[పొటాషియం కార్బైడ్]] (K<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) అని పిలువబడే అవశేషాన్ని ఉత్పత్తి చేశారు, ఇది కొత్త వాయువును విడుదల చేయడానికి నీటితో చర్య జరిపింది.<ref name="Myers" /> ఇది 1860లో ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త [[మార్సెలిన్ బెర్థెలోట్]] ద్వారా తిరిగి కనుగొనబడింది, ఆయన ''acétylène'' అనే పేరును సృష్టించారు.<ref>బెర్థెలోట్ (1860) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3007r/f817.image "''కొత్త రసాయన సమ్మేళనాల శ్రేణిపై గమనిక, క్వాడ్రికార్బైడ్ ఆఫ్ హైడ్రోజన్ మరియు దాని ఉత్పన్నాలు''"] [https://web.archive.org/web/20150713191835/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3007r/f817.image ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] (కొత్త ఆర్గానిక్ సమ్మేళనాల శ్రేణిపై గమనిక, టెట్రా-కార్బన్ హైడ్రైడ్ మరియు దాని ఉత్పన్నాలు), ''కాంప్టెస్ రెండస్'', సిరీస్ 3, '''50''': 805–808.</ref> ఎసిటిలీన్ (C<sub>4</sub>H<sub>2</sub>) కోసం బెర్థెలోట్ యొక్క అనుభావిక ఫార్ములా, అలాగే ప్రత్యామ్నాయ పేరు "''క్వాడ్రికార్బైడ్ ఆఫ్ హైడ్రోజన్''" తప్పు, ఎందుకంటే ఆ సమయంలో చాలా మంది రసాయన శాస్త్రవేత్తలు కార్బన్ కోసం తప్పు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని (12కి బదులుగా 6) ఉపయోగించారు.<ref>(1961). [https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed038p83 కార్ల్స్‌రూహ్ కాంగ్రెస్: ఒక శతాబ్దపు పునరాలోచన]. ''జర్నల్ ఆఫ్ కెమికల్ ఎడ్యుకేషన్''. 38 (2) 83. doi:[https://doi.org/10.1021/ed038p83 10.1021/ed038p83].</ref> బెర్థెలోట్ ఆర్గానిక్ సమ్మేళనాల (మిథనాల్, ఇథనాల్, మొదలైనవి) ఆవిరిని ఎర్రటి వేడి గొట్టం గుండా పంపి మరియు [[ఎఫ్లూయెంట్]]ను సేకరించడం ద్వారా ఈ వాయువును తయారు చేయగలిగారు. ఆయన మిశ్రమ [[సైనోజెన్]] మరియు [[హైడ్రోజన్]] వాయువుల ద్వారా విద్యుత్తును పంపడం ద్వారా కూడా ఎసిటిలీన్ ఏర్పడుతుందని కనుగొన్నారు. బెర్థెలోట్ తరువాత [[ఆర్క్ ల్యాంప్|కార్బన్ ఆర్క్]] యొక్క ధ్రువాల మధ్య హైడ్రోజన్‌ను పంపడం ద్వారా నేరుగా ఎసిటిలీన్‌ను పొందారు.<ref>బెర్థెలోట్ (1862) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30115/f640.image.langEN "''కార్బన్ మరియు హైడ్రోజన్ యొక్క ప్రత్యక్ష కలయిక ద్వారా ఎసిటిలీన్ సంశ్లేషణ''"] [https://web.archive.org/web/20200814023647/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30115/f640.image.langEN ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] (కార్బన్ మరియు హైడ్రోజన్ యొక్క ప్రత్యక్ష కలయిక ద్వారా ఎసిటిలీన్ సంశ్లేషణ), ''కాంప్టెస్ రెండస్'', సిరీస్ 3, '''54''': 640–644.</ref><ref>[http://chestofbooks.com/crafts/metal/Welding-Cutting/Acetylene.html ఎసిటిలీన్] [https://web.archive.org/web/20120128110843/http://chestofbooks.com/crafts/metal/Welding-Cutting/Acetylene.html ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ].</ref>
ఎసిటిలీన్ 1836లో [[ఎడ్మండ్ డేవీ]]చే కనుగొనబడింది, ఆయన దీనిని "హైడ్రోజన్ యొక్క కొత్త కార్బ్యూరెట్"గా గుర్తించారు.<ref>ఎడ్మండ్ డేవీ (ఆగస్టు 1836) [https://books.google.com/books?id=grtZAAAAcAAJ&pg=RA1-PA62 "హైడ్రోజన్ యొక్క కొత్త వాయు రూప బికార్బ్యూరెట్ నోటీసు"] [https://web.archive.org/web/20160506050712/https://books.google.com/books?id=grtZAAAAcAAJ&pg=RA1-PA62 ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ], ''బ్రిటిష్ అసోసియేషన్ ఫర్ ది అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ యొక్క ఆరవ సమావేశ నివేదిక ...'', '''5''': 62–63.</ref><ref>(1965). [https://books.google.com/books?id=-u1GAQAAIAAJ ఎసిటిలీన్: దీని ధర్మాలు, తయారీ మరియు ఉపయోగాలు]. 1. అకాడమిక్ ప్రెస్ ఇంక్..</ref> ఇది [[పొటాషియం]] లోహాన్ని వేరు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు జరిగిన ప్రమాదవశాత్తు ఆవిష్కరణ. [[పొటాషియం కార్బోనేట్]]ను కార్బన్‌తో చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద వేడి చేయడం ద్వారా, అతను ఇప్పుడు [[పొటాషియం కార్బైడ్]] (K<sub>2</sub>C<sub>2</sub>) అని పిలువబడే అవశేషాన్ని ఉత్పత్తి చేశాడు, ఇది కొత్త వాయువును విడుదల చేయడానికి నీటితో చర్య జరిపింది.<ref name="Myers" /> ఇది 1860లో ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త [[మార్సెలిన్ బెర్థెలోట్]]చే తిరిగి కనుగొనబడింది, ఆయన ''acétylène'' అనే పేరును సృష్టించారు.<ref>బెర్థెలోట్ (1860) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3007r/f817.image "''Note sur une nouvelle série de composés organiques, le quadricarbure d'hydrogène et ses dérivés''"] [https://web.archive.org/web/20150713191835/http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3007r/f817.image ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] (కొత్త సేంద్రీయ సమ్మేళనాల శ్రేణి, టెట్రా-కార్బన్ హైడ్రైడ్ మరియు దాని ఉత్పన్నాలపై గమనిక), ''కాంప్టెస్ రెండస్'', సిరీస్ 3, '''50''': 805–808.</ref> బెర్థెలోట్ యొక్క ఎసిటిలీన్ (C<sub>4</sub>H<sub>2</sub>) కోసం అనుభావిక ఫార్ములా, అలాగే ప్రత్యామ్నాయ పేరు "''quadricarbure d'hydrogène''" (హైడ్రోజన్ క్వాడ్రికార్బైడ్), తప్పుగా ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఆ సమయంలో చాలా మంది రసాయన శాస్త్రవేత్తలు కార్బన్ కోసం తప్పు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని (12కి బదులుగా 6) ఉపయోగించారు.<ref>(1961). [https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ed038p83 కార్ల్‌స్రుహే కాంగ్రెస్: ఒక శతాబ్దపు పునరావలోకనం]. ''జర్నల్ ఆఫ్ కెమికల్ ఎడ్యుకేషన్''. 38 (2) 83. doi:[https://doi.org/10.1021/ed038p83 10.1021/ed038p83].</ref> బెర్థెలోట్ సేంద్రీయ సమ్మేళనాల (మిథనాల్, ఇథనాల్, మొదలైనవి) ఆవిరులను ఎర్రటి వేడి గొట్టం ద్వారా పంపి మరియు [[ఎఫ్లుయెంట్]]ను సేకరించడం ద్వారా ఈ వాయువును తయారు చేయగలిగారు. అతను మిశ్రమ [[సైనోజెన్]] మరియు [[హైడ్రోజన్]] వాయువుల ద్వారా విద్యుత్తును పంపడం ద్వారా కూడా ఎసిటిలీన్ ఏర్పడుతుందని కనుగొన్నాడు. బెర్థెలోట్ తర్వాత [[ఆర్క్ ల్యాంప్|కార్బన్ ఆర్క్]] యొక్క ధ్రువాల మధ్య హైడ్రోజన్‌ను పంపడం ద్వారా నేరుగా ఎసిటిలీన్‌ను పొందారు.<ref>బెర్థెలోట్ (1862) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30115/f640.image.langEN "''Synthèse de l'acétylène par la combinaison directe du carbone avec l'hydrogène''"] [https://web.archive.org/web/20200814023647/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k30115/f640.image.langEN ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] (కార్బన్ మరియు హైడ్రోజన్ యొక్క ప్రత్యక్ష కలయిక ద్వారా ఎసిటిలీన్ సంశ్లేషణ), ''కాంప్టెస్ రెండస్'', సిరీస్ 3, '''54''': 640–644.</ref><ref>[http://chestofbooks.com/crafts/metal/Welding-Cutting/Acetylene.html ఎసిటిలీన్] [https://web.archive.org/web/20120128110843/http://chestofbooks.com/crafts/metal/Welding-Cutting/Acetylene.html ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ].</ref>


== తయారీ ==
== తయారీ ==


=== హైడ్రోకార్బన్ల పాక్షిక దహనం ===
=== హైడ్రోకార్బన్ల పాక్షిక దహనం ===
1950ల నుండి, ఎసిటిలీన్ ప్రధానంగా అమెరికా, EUలో ఎక్కువ భాగం మరియు అనేక ఇతర దేశాలలో [[మీథేన్]] పాక్షిక దహనం ద్వారా తయారు చేయబడింది:<ref>(1954). "హెర్స్టిల్లంగ్ వోన్ ఎసిటిలీన్ డర్చ్ అన్‌వోల్‌స్టాండిగే వెర్బ్రెంట్ వోన్ కోహ్లెన్‌వాసెర్‌స్టోఫెన్ మిట్ సావర్‌స్టోఫ్ (ఆక్సిజన్‌తో హైడ్రోకార్బన్ల అసంపూర్ణ దహనం ద్వారా ఎసిటిలీన్ ఉత్పత్తి)". ''కెమీ ఇంజనీర్ టెక్నిక్''. 26 (5) 245–253. doi:[https://doi.org/10.1002/cite.330260502 10.1002/cite.330260502].</ref><ref>(1954). "ప్రోబ్లేమ్ గ్రాస్‌టెక్నిషర్ అన్‌లాగెన్ జుర్ ఎర్జెయుంగ్ వోన్ ఎసిటిలీన్ నాచ్ డెమ్ సావర్‌స్టోఫ్-వెర్ఫారెన్ (ఆక్సిజన్ పద్ధతి ద్వారా ఎసిటిలీన్ ఉత్పత్తి కోసం పెద్ద-స్థాయి ప్లాంట్ల సమస్యలు)". ''కెమీ ఇంజనీర్ టెక్నిక్''. 26 (5) 253–258. doi:[https://doi.org/10.1002/cite.330260503 10.1002/cite.330260503].</ref>
1950ల నుండి, ఎసిటిలీన్ ప్రధానంగా US, EUలో ఎక్కువ భాగం మరియు అనేక ఇతర దేశాలలో [[మీథేన్]] యొక్క పాక్షిక దహనం ద్వారా తయారు చేయబడింది:<ref>(1954). "Herstellung von Acetylen durch unvollständige Verbrennung von Kohlenwasserstoffen mit Sauerstoff (ఆక్సిజన్‌తో హైడ్రోకార్బన్ల అసంపూర్ణ దహనం ద్వారా ఎసిటిలీన్ ఉత్పత్తి)". ''Chemie Ingenieur Technik''. 26 (5) 245–253. doi:[https://doi.org/10.1002/cite.330260502 10.1002/cite.330260502].</ref><ref>(1954). "Probleme großtechnischer Anlagen zur Erzeugung von Acetylen nach dem Sauerstoff-Verfahren (ఆక్సిజన్ పద్ధతి ద్వారా ఎసిటిలీన్ ఉత్పత్తి కోసం పెద్ద-స్థాయి ప్లాంట్ల సమస్యలు)". ''Chemie Ingenieur Technik''. 26 (5) 253–258. doi:[https://doi.org/10.1002/cite.330260503 10.1002/cite.330260503].</ref>


: 3 CH4 + 3 O2 -> C2H2 + CO + 5 H2O
: 3 CH4 + 3 O2 -> C2H2 + CO + 5 H2O


ఇది [[హైడ్రోకార్బన్]]ల [[క్రాకింగ్ (కెమిస్ట్రీ)|క్రాకింగ్]] ద్వారా [[ఇథిలీన్]] ఉత్పత్తిలో తిరిగి పొందిన ఉప-ఉత్పత్తి. 1983లో ఈ పద్ధతి ద్వారా సుమారు 400,000 టన్నులు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. ఇథిలీన్‌లో దీని ఉనికి సాధారణంగా అవాంఛనీయమైనది, ఎందుకంటే దాని పేలుడు స్వభావం మరియు [[జీగ్లర్-నట్టా ఉత్ప్రేరకం]]లను విషపూరితం చేసే సామర్థ్యం కారణంగా. ఇది సాధారణంగా [[పల్లాడియం|Pd]]–[[సిల్వర్|Ag]] ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించి ఇథిలీన్‌గా ఎంపిక చేయబడిన హైడ్రోజనేషన్ చేయబడుతుంది.<ref>[http://science.enotes.com/how-products-encyclopedia/acetylene ఎసిటిలీన్: ఉత్పత్తులు ఎలా తయారు చేయబడతాయి] [https://web.archive.org/web/20070120055804/http://science.enotes.com/how-products-encyclopedia/acetylene ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]</ref>
ఇది [[హైడ్రోకార్బన్]]ల [[క్రాకింగ్ (కెమిస్ట్రీ)|క్రాకింగ్]] ద్వారా [[ఇథిలీన్]] ఉత్పత్తిలో తిరిగి పొందిన ఉప-ఉత్పత్తి. 1983లో ఈ పద్ధతి ద్వారా సుమారు 400,000 టన్నులు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. ఇథిలీన్‌లో దీని ఉనికి సాధారణంగా దాని పేలుడు స్వభావం మరియు [[జీగ్లర్-నట్టా ఉత్ప్రేరకాలను]] విషపూరితం చేసే సామర్థ్యం కారణంగా అవాంఛనీయమైనది. ఇది సాధారణంగా [[పల్లాడియం|Pd]]–[[సిల్వర్|Ag]] ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించి ఇథిలీన్‌గా ఎంపిక చేయబడిన హైడ్రోజనేషన్ చేయబడుతుంది.<ref>[http://science.enotes.com/how-products-encyclopedia/acetylene ఎసిటిలీన్: ఉత్పత్తులు ఎలా తయారు చేయబడతాయి] [https://web.archive.org/web/20070120055804/http://science.enotes.com/how-products-encyclopedia/acetylene ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]</ref>


=== ఆల్కేన్ల డీహైడ్రోజనేషన్ ===
=== ఆల్కేన్ల డీహైడ్రోజనేషన్ ===
పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువులోని భారీ ఆల్కేన్లు తేలికపాటి అణువులుగా క్రాక్ చేయబడతాయి, ఇవి అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద డీహైడ్రోజనేషన్ చేయబడతాయి:
పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువులోని అత్యంత భారీ ఆల్కేన్లు తేలికపాటి అణువులుగా క్రాక్ చేయబడతాయి, ఇవి అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద డీహైడ్రోజనేషన్ చేయబడతాయి:


: C2H6 -> C2H2 + 2 H2
: C2H6 -> C2H2 + 2 H2
Line 36: Line 192:


=== కార్బోకెమికల్ పద్ధతి ===
=== కార్బోకెమికల్ పద్ధతి ===
ఎడ్మండ్ డేవీ 1836లో పొటాషియం కార్బైడ్ యొక్క జలవిశ్లేషణ (నీటిని ఉపయోగించి వియోగం) ద్వారా ఉత్పత్తి చేసిన ఎసిటిలీన్ మొదటి నమూనా.<ref>[https://www.si.edu/spotlight/mining-lights-and-hats/carbide-lamps కార్బైడ్ ల్యాంప్స్]. ''స్మిత్సోనియన్ ఇన్స్టిట్యూషన్''.</ref>
తయారు చేయబడిన ఎసిటిలీన్ యొక్క మొదటి నమూనా 1836లో ఎడ్మండ్ డేవీ ద్వారా, పొటాషియం కార్బైడ్ యొక్క జలవిశ్లేషణ (నీటిని ఉపయోగించి వియోగం) ద్వారా జరిగింది.<ref>[https://www.si.edu/spotlight/mining-lights-and-hats/carbide-lamps కార్బైడ్ ల్యాంప్స్]. ''స్మిత్సోనియన్ ఇన్స్టిట్యూషన్''.</ref>
తదనంతరం, సంశ్లేషణ కోసం మొదటి పారిశ్రామిక పద్ధతి [[కాల్షియం కార్బైడ్]] యొక్క జలవిశ్లేషణ ద్వారా జరిగింది:<ref name="Myers" />
తదనంతరం, సంశ్లేషణ కోసం మొదటి పారిశ్రామిక పద్ధతి [[కాల్షియం కార్బైడ్]] యొక్క జలవిశ్లేషణ ద్వారా జరిగింది:<ref name="Myers" />
:CaC2 + 2 H2O -> Ca(OH)2 + C2H2
:CaC2 + 2 H2O -> Ca(OH)2 + C2H2


ఈ చర్య 1862లో [[ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్]] ద్వారా కనుగొనబడింది,<ref>వోహ్లర్ (1862) [https://books.google.com/books?id=6zIzAAAAYAAJ&pg=RA1-PA220 "''కార్బన్ కాల్షియం ద్వారా ఎసిటిలీన్ నిర్మాణం''"] [https://web.archive.org/web/20160512225014/https://books.google.com/books?id=6zIzAAAAYAAJ&pg=RA1-PA220 ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] (కాల్షియం కార్బైడ్ ద్వారా ఎసిటిలీన్ నిర్మాణం), ''అన్నాలెన్ డెర్ కెమీ అండ్ ఫార్మాసీ'', '''124''': 220.</ref> కానీ ఎసిటిలీన్‌ను విస్తృత స్థాయిలో ఉపయోగించడానికి అనుమతించే తగిన వాణిజ్య స్థాయి ఉత్పత్తి పద్ధతి 1892 వరకు కెనడియన్ ఆవిష్కర్త [[థామస్ విల్సన్]] ద్వారా కనుగొనబడలేదు, ఆయన అల్యూమినియం కోసం ఆచరణీయమైన వాణిజ్య ఉత్పత్తి పద్ధతి కోసం వెతుకుతున్నారు.<ref name="Willson">(1998). [https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/calciumcarbideacetylene/commericialization-of-calcium-carbide-and-acetylene-commemorative-booklet.pdf ఒక నేషనల్ హిస్టారిక్ కెమికల్ ల్యాండ్‌మార్క్ - కాల్షియం కార్బైడ్ మరియు ఎసిటిలీన్ తయారీకి వాణిజ్య ప్రక్రియల ఆవిష్కరణ - స్మారక బుక్‌లెట్]. ''అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ''.</ref>
ఈ చర్య 1862లో [[ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్]]చే కనుగొనబడింది,<ref>వోహ్లర్ (1862) [https://books.google.com/books?id=6zIzAAAAYAAJ&pg=RA1-PA220 "''Bildung des Acetylens durch Kohlenstoffcalcium''"] [https://web.archive.org/web/20160512225014/https://books.google.com/books?id=6zIzAAAAYAAJ&pg=RA1-PA220 ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] (కాల్షియం కార్బైడ్ ద్వారా ఎసిటిలీన్ నిర్మాణం), ''అన్నాలెన్ డెర్ కెమీ అండ్ ఫార్మాసీ'', '''124''': 220.</ref> కానీ ఎసిటిలీన్‌ను విస్తృత స్థాయిలో ఉపయోగించడానికి అనుమతించే తగిన వాణిజ్య స్థాయి ఉత్పత్తి పద్ధతి 1892 వరకు కెనడియన్ ఆవిష్కర్త [[థామస్ విల్సన్]] ద్వారా కనుగొనబడలేదు, ఆయన అల్యూమినియం కోసం ఆచరణీయమైన వాణిజ్య ఉత్పత్తి పద్ధతిని వెతుకుతున్నారు.<ref name="Willson">(1998). [https://www.acs.org/content/dam/acsorg/education/whatischemistry/landmarks/calciumcarbideacetylene/commericialization-of-calcium-carbide-and-acetylene-commemorative-booklet.pdf ఒక నేషనల్ హిస్టారిక్ కెమికల్ ల్యాండ్‌మార్క్ - కాల్షియం కార్బైడ్ మరియు ఎసిటిలీన్ తయారీ కోసం వాణిజ్య ప్రక్రియల ఆవిష్కరణ - స్మారక బుక్‌లెట్]. ''అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ''.</ref>


21వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, చైనా, జపాన్ మరియు తూర్పు ఐరోపా ప్రధానంగా ఈ పద్ధతి ద్వారా ఎసిటిలీన్‌ను ఉత్పత్తి చేశాయి.<ref>(2000). "కిర్క్-ఓత్మెర్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ". ISBN 9780471484943. doi:[https://doi.org/10.1002/0471238961.0103052007011414.a01 10.1002/0471238961.0103052007011414.a01].</ref>
21వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, చైనా, జపాన్ మరియు తూర్పు ఐరోపా ప్రధానంగా ఈ పద్ధతి ద్వారా ఎసిటిలీన్‌ను ఉత్పత్తి చేశాయి.<ref>(2000). "కిర్క్-ఓత్మెర్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ". ISBN 9780471484943. doi:[https://doi.org/10.1002/0471238961.0103052007011414.a01 10.1002/0471238961.0103052007011414.a01].</ref>


ఈ సాంకేతికత యొక్క ఉపయోగం అప్పటి నుండి ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్షీణించింది, చైనా మినహా, బొగ్గు ఆధారిత రసాయన పరిశ్రమపై దాని ప్రాధాన్యతతో, 2013 నాటికి. లేకపోతే, [[పెట్రోలియం|చమురు]] [[బొగ్గు]]ను [[రెడాక్స్|తగ్గించబడిన]] కార్బన్ యొక్క ప్రధాన వనరుగా భర్తీ చేసింది.<ref>(2013). "ఉల్మాన్స్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ". 1–14. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a04_533.pub2 10.1002/14356007.a04_533.pub2].</ref>
ఈ సాంకేతికత యొక్క ఉపయోగం అప్పటి నుండి ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్షీణించింది, 2013 నాటికి బొగ్గు ఆధారిత రసాయన పరిశ్రమపై దృష్టి సారించిన చైనా మినహా. లేకపోతే [[పెట్రోలియం|చమురు]] [[బొగ్గు]]ను [[రెడాక్స్|తగ్గించబడిన]] కార్బన్ యొక్క ప్రధాన వనరుగా భర్తీ చేస్తోంది.<ref>(2013). "ఉల్మాన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ". 1–14. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a04_533.pub2 10.1002/14356007.a04_533.pub2].</ref>


కాల్షియం కార్బైడ్ ఉత్పత్తికి అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, ~2000&nbsp;°C అవసరం, దీనికి [[ఎలక్ట్రిక్ ఆర్క్ ఫర్నేస్]] ఉపయోగించడం అవసరం. అమెరికాలో, ఈ ప్రక్రియ [[నయాగరా జలపాతం]] వద్ద భారీ [[జలవిద్యుత్|జలవిద్యుత్]] ప్రాజెక్ట్ ద్వారా సాధ్యమైన 19వ శతాబ్దపు రసాయన శాస్త్ర విప్లవంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం.<ref>ఫ్రీమాన్, హోరేస్. (1919). [https://books.google.com/books?id=5SAzAQAAMAAJ&q=calcium+carbide&pg=PA232 సైనమైడ్ తయారీ]. ''ది కెమికల్ న్యూస్ అండ్ ది జర్నల్ ఆఫ్ ఫిజికల్ సైన్స్''. 117 232.</ref>
కాల్షియం కార్బైడ్ ఉత్పత్తికి అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, ~2000 °C అవసరం, దీనికి [[ఎలక్ట్రిక్ ఆర్క్ ఫర్నేస్]] ఉపయోగించడం అవసరం. USలో, ఈ ప్రక్రియ [[నయాగరా ఫాల్స్]] వద్ద భారీ [[జలవిద్యుత్ శక్తి]] ప్రాజెక్ట్ ద్వారా సాధ్యమైన 19వ శతాబ్దపు రసాయన శాస్త్ర విప్లవంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం.<ref>ఫ్రీమాన్, హోరేస్. (1919). [https://books.google.com/books?id=5SAzAQAAMAAJ&q=calcium+carbide&pg=PA232 సైనమైడ్ తయారీ]. ''ది కెమికల్ న్యూస్ అండ్ ది జర్నల్ ఆఫ్ ఫిజికల్ సైన్స్''. 117 232.</ref>


== బంధం ==
== బంధం ==


[[వాలెన్స్ బాండ్ థియరీ]] పరంగా, ప్రతి కార్బన్ అణువులో 2s [[అటామిక్ ఆర్బిటాల్|ఆర్బిటాల్]] ఒక 2p ఆర్బిటాల్‌తో [[ఆర్బిటాల్ హైబ్రిడైజేషన్|హైబ్రిడైజ్]] అవుతుంది, తద్వారా sp హైబ్రిడ్ ఏర్పడుతుంది. ఇతర రెండు 2p ఆర్బిటాల్‌లు హైబ్రిడైజ్ కాకుండా ఉంటాయి. రెండు sp హైబ్రిడ్ [[ఆర్బిటాల్ ఓవర్‌ల్యాప్]] యొక్క రెండు చివరలు కార్బన్‌ల మధ్య బలమైన [[సిగ్మా బాండ్|σ వాలెన్స్ బాండ్]]ను ఏర్పరుస్తాయి, అయితే ఇతర రెండు చివరలలో ప్రతిదానిపై హైడ్రోజన్ అణువులు కూడా σ బంధాల ద్వారా అతుక్కుంటాయి. రెండు మార్పులేని 2p ఆర్బిటాల్‌లు బలహీనమైన [[పై బాండ్|π బంధాల]] జంటను ఏర్పరుస్తాయి.<ref>ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ 7వ ఎడిషన్, జె. మెక్‌ముర్రీ, థామ్సన్ 2008</ref>
[[వాలెన్స్ బాండ్ థియరీ]] పరంగా, ప్రతి కార్బన్ పరమాణువులో 2s [[అటామిక్ ఆర్బిటల్|ఆర్బిటల్]] ఒక 2p ఆర్బిటల్‌తో [[ఆర్బిటల్ హైబ్రిడైజేషన్|హైబ్రిడైజ్]] అవుతుంది, తద్వారా sp హైబ్రిడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. ఇతర రెండు 2p ఆర్బిటల్స్ హైబ్రిడైజ్ కాకుండా ఉంటాయి. రెండు sp హైబ్రిడ్ [[ఆర్బిటల్ ఓవర్‌ల్యాప్]] యొక్క రెండు చివరలు కార్బన్‌ల మధ్య బలమైన [[సిగ్మా బాండ్|σ వాలెన్స్ బాండ్]]ను ఏర్పరుస్తాయి, అయితే ప్రతి ఇతర రెండు చివరలలో హైడ్రోజన్ పరమాణువులు కూడా σ బంధాల ద్వారా అటాచ్ అవుతాయి. మార్పులేని రెండు 2p ఆర్బిటల్స్ బలహీనమైన [[పై బాండ్|π బంధాల]] జంటను ఏర్పరుస్తాయి.<ref>ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ 7వ ఎడిషన్, J. మెక్‌ముర్రీ, థామ్సన్ 2008</ref>


ఎసిటిలీన్ ఒక లీనియర్ [[మాలిక్యులర్ సిమ్మెట్రీ|సౌష్టవ అణువు]] కాబట్టి, ఇది D<sub>∞h</sub> [[మాలిక్యులర్ సిమ్మెట్రీ#పాయింట్ గ్రూప్|పాయింట్ గ్రూప్]]ను కలిగి ఉంటుంది.
ఎసిటిలీన్ ఒక సరళ [[మాలిక్యులర్ సిమెట్రీ|సౌష్టవ అణువు]] కాబట్టి, ఇది D<sub>∞h</sub> [[మాలిక్యులర్ సిమెట్రీ#పాయింట్ గ్రూప్|పాయింట్ గ్రూప్]]ను కలిగి ఉంటుంది.


== భౌతిక లక్షణాలు ==
== భౌతిక ధర్మాలు ==
=== స్థితి మార్పులు ===
=== స్థితి మార్పులు ===
వాతావరణ పీడనం వద్ద, ఎసిటిలీన్ ద్రవంగా ఉండలేదు మరియు ద్రవీభవన స్థానం ఉండదు. [[ఫేజ్ డయాగ్రామ్]]పై ఉన్న [[ట్రిపుల్ పాయింట్]] ద్రవ ఎసిటిలీన్ ఉండగల కనీస పీడనం (1.27 atm) వద్ద ద్రవీభవన స్థానానికి (−80.8&nbsp;°C) అనుగుణంగా ఉంటుంది. ట్రిపుల్ పాయింట్ కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, ఘన ఎసిటిలీన్ [[సబ్లిమేషన్ (ఫేజ్ ట్రాన్సిషన్)|సబ్లిమేషన్]] ద్వారా నేరుగా [[ఆవిరి]] (వాయువు)గా మారవచ్చు. వాతావరణ పీడనం వద్ద సబ్లిమేషన్ పాయింట్ −84.0&nbsp;°C.<ref>హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ అండ్ ఫిజిక్స్ (60వ ఎడిషన్, CRC ప్రెస్ 1979–80), పేజీ C-303, ''ఆర్గానిక్ సమ్మేళనాల భౌతిక స్థిరాంకాలు'' పట్టికలో (''ఇథైన్''గా జాబితా చేయబడింది).</ref>
వాతావరణ పీడనం వద్ద, ఎసిటిలీన్ ద్రవంగా ఉండలేదు మరియు ద్రవీభవన స్థానాన్ని కలిగి ఉండదు. [[ఫేజ్ డయాగ్రామ్]]పై ఉన్న [[త్రిపాది బిందువు]] ద్రవ ఎసిటిలీన్ ఉనికిలో ఉండగల కనీస పీడనం (1.27 atm) వద్ద ద్రవీభవన స్థానానికి (−80.8 °C) అనుగుణంగా ఉంటుంది. త్రిపాది బిందువు కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, ఘన ఎసిటిలీన్ [[ఉత్పతనం (ఫేజ్ ట్రాన్సిషన్)|ఉత్పతనం]] ద్వారా నేరుగా [[బాష్ప]] (వాయువు)గా మారవచ్చు. వాతావరణ పీడనం వద్ద ఉత్పతనం స్థానం −84.0 °C.<ref>హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ అండ్ ఫిజిక్స్ (60వ ఎడిషన్, CRC ప్రెస్ 1979–80), p. C-303, ''సేంద్రీయ సమ్మేళనాల భౌతిక స్థిరాంకాలు'' పట్టికలో (''ఇథైన్''గా జాబితా చేయబడింది).</ref>


=== ఇతర ===
=== ఇతర ===
గది ఉష్ణోగ్రత మరియు వాతావరణ పీడనం వద్ద, [[ఎసిటోన్]]లో ఎసిటిలీన్ యొక్క ద్రావణీయత కిలోకు 27.9 గ్రాములు. అదే మొత్తంలో [[డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్]] (DMF) కోసం, ద్రావణీయత 51 గ్రాములు. 20.26 బార్ వద్ద, ఎసిటోన్ మరియు DMF కోసం ద్రావణీయత వరుసగా 689.0 మరియు 628.0 గ్రాములకు పెరుగుతుంది. ఈ ద్రావకాలు ఒత్తిడితో కూడిన గ్యాస్ సిలిండర్లలో ఉపయోగించబడతాయి.
గది ఉష్ణోగ్రత మరియు వాతావరణ పీడనం వద్ద, [[ఎసిటోన్]]లో ఎసిటిలీన్ యొక్క ద్రావణీయత కిలోకు 27.9 గ్రాములు. అదే మొత్తంలో [[డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్]] (DMF) కోసం, ద్రావణీయత 51 గ్రాములు. 20.26 బార్ వద్ద, ద్రావణీయత ఎసిటోన్ మరియు DMF కోసం వరుసగా 689.0 మరియు 628.0 గ్రాములకు పెరుగుతుంది. ఈ ద్రావకాలు ఒత్తిడితో కూడిన గ్యాస్ సిలిండర్లలో ఉపయోగించబడతాయి.


== అప్లికేషన్లు ==
== అప్లికేషన్లు ==
=== వెల్డింగ్ ===
=== వెల్డింగ్ ===
సుమారు 20% ఎసిటిలీన్ [[ఇండస్ట్రియల్ గ్యాస్]] పరిశ్రమ ద్వారా [[ఆక్సిఎసిటిలీన్]] [[గ్యాస్ వెల్డింగ్]] మరియు [[ఆక్సి-ఫ్యూయల్ వెల్డింగ్ మరియు కటింగ్|కటింగ్]] కోసం సరఫరా చేయబడుతుంది, ఇది మంట యొక్క అధిక ఉష్ణోగ్రత కారణంగా. ఆక్సిజన్‌తో ఎసిటిలీన్ దహనం 3600 K కంటే ఎక్కువ మంటను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, 11.8&nbsp;[[కిలోజూల్|kJ]]/g విడుదల చేస్తుంది. ఆక్సిజన్ మరియు ఎసిటిలీన్ అత్యంత వేడిగా మండే సాధారణ వాయు మిశ్రమం.<ref name=Linde2013>[http://www.linde-gas.com/en/products_and_supply/gases_fuel/acetylene.html ఎసిటిలీన్]. ''ఉత్పత్తులు మరియు సరఫరా > ఇంధన వాయువులు''.</ref> ఎసిటిలీన్ [[డైసైన్ ఎసిటిలీన్]] యొక్క 5260 K మరియు [[సైనోజెన్]] యొక్క 4798 K తర్వాత మూడవ అత్యంత వేడి సహజ రసాయన మంట. [[ఆక్సి-ఫ్యూయల్ వెల్డింగ్ మరియు కటింగ్|ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్]] గత దశాబ్దాలలో ఒక ప్రసిద్ధ వెల్డింగ్ ప్రక్రియ. [[ఆర్క్ వెల్డింగ్|ఆర్క్-ఆధారిత వెల్డింగ్ ప్రక్రియల]] అభివృద్ధి మరియు ప్రయోజనాలు ఆక్సి-ఫ్యూయల్ వెల్డింగ్‌ను అనేక అప్లికేషన్ల కోసం దాదాపు అంతరించిపోయేలా చేశాయి. వెల్డింగ్ కోసం ఎసిటిలీన్ వినియోగం గణనీయంగా పడిపోయింది. మరోవైపు, ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ ''పరికరాలు'' చాలా బహుముఖమైనవి – టార్చ్ కొన్ని రకాల ఇనుము లేదా ఉక్కు వెల్డింగ్ కోసం (కొన్ని కళాత్మక అప్లికేషన్లలో వలె) ఇష్టపడటమే కాకుండా, బ్రేజింగ్, బ్రేజ్-వెల్డింగ్, మెటల్ హీటింగ్ (అనీలింగ్ లేదా టెంపరింగ్, బెండింగ్ లేదా ఫార్మింగ్ కోసం), తుప్పు పట్టిన నట్లు మరియు బోల్టులను వదులు చేయడం మరియు ఇతర అప్లికేషన్లకు కూడా ఇది సులభంగా ఉపయోగపడుతుంది. [[బెల్ కెనడా]] కేబుల్-రిపేర్ టెక్నీషియన్లు ఇప్పటికీ [[మ్యాన్‌హోల్]]లలో మరియు కొన్ని వైమానిక ప్రదేశాలలో లెడ్ స్లీవ్ స్ప్లైస్‌లను సీల్ చేయడానికి [[సోల్డరింగ్]] సాధనంగా పోర్టబుల్ ఎసిటిలీన్-ఇంధన టార్చ్ కిట్‌లను ఉపయోగిస్తారు. విద్యుత్తు సులభంగా అందుబాటులో లేని ప్రాంతాల్లో ఆక్సిఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ కూడా ఉపయోగించవచ్చు. ఆక్సిఎసిటిలీన్ కటింగ్ అనేక మెటల్ ఫ్యాబ్రికేషన్ షాపుల్లో ఉపయోగించబడుతుంది. వెల్డింగ్ మరియు కటింగ్‌లో ఉపయోగించడానికి, పని ఒత్తిడిని రెగ్యులేటర్ ద్వారా నియంత్రించాలి, ఎందుకంటే 15 psi పైన, షాక్‌వేవ్‌కు గురైతే (ఉదాహరణకు, [[ఫ్లాష్‌బ్యాక్ (వెల్డింగ్)|ఫ్లాష్‌బ్యాక్]] వల్ల), ఎసిటిలీన్ పేలుడుతో [[హైడ్రోజన్]] మరియు [[కార్బన్]]గా విడిపోతుంది.<ref>[http://www.esabna.com/euweb/oxy_handbook/589oxy3_3.htm ESAB ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ హ్యాండ్‌బుక్ – ఎసిటిలీన్ లక్షణాలు] [https://web.archive.org/web/20200510192947/https://www.esabna.com/euweb/oxy_handbook/589oxy3_3.htm ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ].</ref>
సుమారు 20% ఎసిటిలీన్ [[పారిశ్రామిక వాయువు|పారిశ్రామిక వాయువుల పరిశ్రమ]] ద్వారా [[ఆక్సిఎసిటిలీన్]] [[గ్యాస్ వెల్డింగ్]] మరియు [[ఆక్సి-ఫ్యూయల్ వెల్డింగ్ మరియు కటింగ్|కటింగ్]] కోసం సరఫరా చేయబడుతుంది, ఇది మంట యొక్క అధిక ఉష్ణోగ్రత కారణంగా. ఆక్సిజన్‌తో ఎసిటిలీన్ దహనం 3600 K కంటే ఎక్కువ మంటను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, 11.8 [[కిలోజౌల్|kJ]]/g విడుదల చేస్తుంది. ఎసిటిలీన్‌తో ఆక్సిజన్ అత్యంత వేడిగా మండే సాధారణ వాయు మిశ్రమం.<ref name=Linde2013>[http://www.linde-gas.com/en/products_and_supply/gases_fuel/acetylene.html ఎసిటిలీన్]. ''ఉత్పత్తులు మరియు సరఫరా > ఇంధన వాయువులు''.</ref> ఎసిటిలీన్ [[డైసైన్ ఎసిటిలీన్]] యొక్క 5260 K మరియు [[సైనోజెన్]] యొక్క 4798 K తర్వాత మూడవ అత్యంత వేడి సహజ రసాయన మంట. [[ఆక్సి-ఫ్యూయల్ వెల్డింగ్ మరియు కటింగ్|ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్]] గత దశాబ్దాలలో ఒక ప్రసిద్ధ వెల్డింగ్ ప్రక్రియ. [[ఆర్క్ వెల్డింగ్|ఆర్క్-ఆధారిత వెల్డింగ్ ప్రక్రియల]] అభివృద్ధి మరియు ప్రయోజనాలు ఆక్సి-ఫ్యూయల్ వెల్డింగ్‌ను అనేక అప్లికేషన్ల కోసం దాదాపు అంతరించిపోయేలా చేశాయి. వెల్డింగ్ కోసం ఎసిటిలీన్ వినియోగం గణనీయంగా పడిపోయింది. మరోవైపు, ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ ''పరికరాలు'' చాలా బహుముఖమైనవి – టార్చ్ కొన్ని రకాల ఇనుము లేదా ఉక్కు వెల్డింగ్ కోసం (కొన్ని కళాత్మక అప్లికేషన్లలో వలె) ఇష్టపడటమే కాకుండా, ఇది బ్రేజింగ్, బ్రేజ్-వెల్డింగ్, మెటల్ హీటింగ్ (అనీలింగ్ లేదా టెంపరింగ్, బెండింగ్ లేదా ఫార్మింగ్ కోసం), తుప్పు పట్టిన నట్లు మరియు బోల్ట్‌లను వదులు చేయడం మరియు ఇతర అప్లికేషన్‌లకు సులభంగా ఉపయోగపడుతుంది. [[బెల్ కెనడా]] కేబుల్-రిపేర్ టెక్నీషియన్లు ఇప్పటికీ పోర్టబుల్ ఎసిటిలీన్-ఇంధన టార్చ్ కిట్‌లను [[మ్యాన్‌హోల్స్]]లో మరియు కొన్ని వైమానిక ప్రదేశాలలో లెడ్ స్లీవ్ స్ప్లైస్‌లను సీలింగ్ చేయడానికి [[సోల్డరింగ్]] సాధనంగా ఉపయోగిస్తారు. విద్యుత్తు సులభంగా అందుబాటులో లేని ప్రాంతాల్లో ఆక్సిఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ కూడా ఉపయోగించవచ్చు. ఆక్సిఎసిటిలీన్ కటింగ్ అనేక మెటల్ ఫ్యాబ్రికేషన్ షాపుల్లో ఉపయోగించబడుతుంది. వెల్డింగ్ మరియు కటింగ్‌లో ఉపయోగించడానికి, పని పీడనాలను రెగ్యులేటర్ ద్వారా నియంత్రించాలి, ఎందుకంటే 15 psi పైన, షాక్‌వేవ్‌కు గురైతే (ఉదాహరణకు, [[ఫ్లాష్‌బ్యాక్ (వెల్డింగ్)|ఫ్లాష్‌బ్యాక్]] వల్ల), ఎసిటిలీన్ పేలుడుతో [[హైడ్రోజన్]] మరియు [[కార్బన్]]గా [[వియోగం]] చెందుతుంది.<ref>[http://www.esabna.com/euweb/oxy_handbook/589oxy3_3.htm ESAB ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ హ్యాండ్‌బుక్ – ఎసిటిలీన్ ధర్మాలు] [https://web.archive.org/web/20200510192947/https://www.esabna.com/euweb/oxy_handbook/589oxy3_3.htm ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ].</ref>


=== రసాయనాలు ===
=== రసాయనాలు ===
ఎసిటిలీన్ అనేక ప్రక్రియలకు ఉపయోగపడుతుంది, కానీ కొన్ని మాత్రమే వాణిజ్య స్థాయిలో నిర్వహించబడతాయి.<ref name=trot>(2014). "ఎసిటిలీన్ యొక్క ఉత్ప్రేరక చర్యలు: రసాయన పరిశ్రమ కోసం ఫీడ్‌స్టాక్ పునఃసమీక్షించబడింది". ''కెమికల్ రివ్యూస్''. 114 (3) 1761–1782. doi:[https://doi.org/10.1021/cr400357r 10.1021/cr400357r].</ref>
ఎసిటిలీన్ అనేక ప్రక్రియలకు ఉపయోగపడుతుంది, కానీ కొన్ని మాత్రమే వాణిజ్య స్థాయిలో నిర్వహించబడతాయి.<ref name=trot>(2014). "ఎసిటిలీన్ యొక్క ఉత్ప్రేరక చర్యలు: రసాయన పరిశ్రమ కోసం ఫీడ్‌స్టాక్ పునఃపరిశీలించబడింది". ''కెమికల్ రివ్యూస్''. 114 (3) 1761–1782. doi:[https://doi.org/10.1021/cr400357r 10.1021/cr400357r].</ref>


ప్రధాన రసాయన అప్లికేషన్లలో ఒకటి ఫార్మాల్డిహైడ్ యొక్క [[ఇథైనిలేషన్]].
ప్రధాన రసాయన అప్లికేషన్లలో ఒకటి ఫార్మాల్డిహైడ్ యొక్క [[ఇథైనిలేషన్]].
ఎసిటిలీన్ α-ఇథైనిల్ ఆల్కహాల్‌లను ఏర్పరచడానికి [[ఆల్డిహైడ్]]లు మరియు [[కీటోన్]]లకు జోడించబడుతుంది:
ఎసిటిలీన్ α-ఇథైనిల్ ఆల్కహాల్‌లను ఏర్పరచడానికి [[ఆల్డిహైడ్]]లు మరియు [[కీటోన్]]లకు కలుస్తుంది:
:
:
ఈ చర్య [[1,4-బ్యూటైనెడియోల్|బ్యూటైనెడియోల్]]ను ఇస్తుంది, [[ప్రోపార్గిల్ ఆల్కహాల్]] ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉంటుంది. [[కాపర్(I) ఎసిటిలైడ్|కాపర్ ఎసిటిలైడ్]] ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగించబడుతుంది.<ref>(2000-06-15). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14356007.a04_455 బ్యూటేనెడియోల్స్, బ్యూటెనెడియోల్, మరియు బ్యూటైనెడియోల్]. ''ఉల్మాన్స్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ''. a04_455. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a04_455 10.1002/14356007.a04_455].</ref><ref>(2000-06-15). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14356007.a01_279 ఆల్కహాల్స్, అలిఫాటిక్]. ''ఉల్మాన్స్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ''. a01_279. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a01_279 10.1002/14356007.a01_279].</ref>
ఈ చర్య [[1,4-బ్యూటైనెడియోల్]]ను ఇస్తుంది, [[ప్రోపార్గిల్ ఆల్కహాల్]] ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉంటుంది. [[కాపర్(I) ఎసిటైలైడ్|కాపర్ ఎసిటైలైడ్]] ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగించబడుతుంది.<ref>(2000-06-15). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14356007.a04_455 బ్యూటేనెడియోల్స్, బ్యూటెనెడియోల్, మరియు బ్యూటైనెడియోల్]. ''ఉల్మాన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ''. a04_455. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a04_455 10.1002/14356007.a04_455].</ref><ref>(2000-06-15). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/14356007.a01_279 ఆల్కహాల్స్, అలిఫాటిక్]. ''ఉల్మాన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ''. a01_279. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a01_279 10.1002/14356007.a01_279].</ref>


ఇథైనిలేషన్‌తో పాటు, ఎసిటిలీన్ [[కార్బన్ మోనాక్సైడ్]]తో చర్య జరిపి [[ఎక్రిలిక్ యాసిడ్]] లేదా ఎక్రిలిక్ ఈస్టర్‌లను ఇస్తుంది. లోహ ఉత్ప్రేరకాలు అవసరం. ఈ ఉత్పన్నాలు [[ఎక్రిలిక్ ఫైబర్]]లు, [[ఎక్రిలిక్ గ్లాస్|గ్లాస్]]లు, [[ఎక్రిలిక్ పెయింట్|పెయింట్]]లు, [[ఎక్రిలిక్ రెసిన్|రెసిన్]]లు మరియు [[ఎక్రిలేట్ పాలిమర్|పాలిమర్]]ల వంటి ఉత్పత్తులను ఏర్పరుస్తాయి. చైనాలో తప్ప, ఎసిటిలీన్ యొక్క రసాయన ఫీడ్‌స్టాక్ వినియోగం 1965 నుండి 2007 వరకు ఖర్చు మరియు పర్యావరణ పరిగణనల కారణంగా 70% తగ్గింది.<ref>(2003). "ఉల్మాన్స్ ఎన్సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ". 7. ISBN 3527306730. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a01_161.pub2 10.1002/14356007.a01_161.pub2].</ref> చైనాలో, ఎసిటిలీన్ [[వినైల్ క్లోరైడ్]]కు ప్రధాన పూర్వగామి.<ref name=trot/>
ఇథైనిలేషన్‌తో పాటు, ఎసిటిలీన్ [[కార్బన్ మోనాక్సైడ్]]తో చర్య జరిపి [[ఎక్రిలిక్ ఆమ్లం]] లేదా ఎక్రిలిక్ ఈస్టర్‌లను ఇస్తుంది. లోహ ఉత్ప్రేరకాలు అవసరం. ఈ ఉత్పన్నాలు [[ఎక్రిలిక్ ఫైబర్]]లు, [[ఎక్రిలిక్ గ్లాస్|గ్లాస్]]లు, [[ఎక్రిలిక్ పెయింట్|పెయింట్]]లు, [[ఎక్రిలిక్ రెసిన్|రెసిన్]]లు మరియు [[ఎక్రిలేట్ పాలిమర్|పాలిమర్]]ల వంటి ఉత్పత్తులను ఏర్పరుస్తాయి. చైనాలో తప్ప, ఖర్చు మరియు పర్యావరణ పరిగణనల కారణంగా 1965 నుండి 2007 వరకు రసాయన ఫీడ్‌స్టాక్‌గా ఎసిటిలీన్ ఉపయోగం 70% తగ్గింది.<ref>(2003). "ఉల్మాన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ". 7. ISBN 3527306730. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a01_161.pub2 10.1002/14356007.a01_161.pub2].</ref> చైనాలో, ఎసిటిలీన్ [[వినైల్ క్లోరైడ్]]కు ప్రధాన పూర్వగామి.<ref name=trot/>


=== చారిత్రక ఉపయోగాలు ===
=== చారిత్రక ఉపయోగాలు ===
పెట్రోకెమికల్స్ విస్తృతంగా ఉపయోగించబడకముందు, బొగ్గు నుండి పొందిన ఎసిటిలీన్ అనేక పారిశ్రామిక రసాయనాలకు నిర్మాణ విభాగంగా ఉండేది. కాబట్టి ఎసిటిలీన్‌ను [[ఎసిటాల్డిహైడ్]] ఇవ్వడానికి హైడ్రేట్ చేయవచ్చు, దీనిని ఎసిటిక్ యాసిడ్‌గా ఆక్సీకరణం చేయవచ్చు. ఎక్రిలేట్‌లకు దారితీసే ప్రక్రియలు కూడా వాణిజ్యీకరించబడ్డాయి. పెట్రోలియం నుండి పొందిన ఇథిలీన్ మరియు ప్రొపైలిన్ లభ్యతతో ఈ ప్రక్రియలన్నీ దాదాపుగా కనుమరుగయ్యాయి.<ref>(2014). "బొగ్గు నుండి ఎసిటిలీన్ మరియు ఎసిటిలీన్-ఆధారిత రసాయనాల ఉత్పత్తి". ''కెమికల్ రివ్యూస్''. 114 (3) 1743–1760. doi:[https://doi.org/10.1021/cr400276u 10.1021/cr400276u].</ref>
పెట్రోకెమికల్స్ విస్తృతంగా ఉపయోగించబడకముందు, బొగ్గు నుండి పొందిన ఎసిటిలీన్ అనేక పారిశ్రామిక రసాయనాలకు నిర్మాణ విభాగంగా ఉండేది. కాబట్టి ఎసిటిలీన్‌ను [[ఎసిటాల్డిహైడ్]] ఇవ్వడానికి హైడ్రేట్ చేయవచ్చు, ఇది క్రమంగా ఎసిటిక్ ఆమ్లానికి ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. ఎక్రిలేట్‌లకు దారితీసే ప్రక్రియలు కూడా వాణిజ్యీకరించబడ్డాయి. పెట్రోలియం నుండి పొందిన ఇథిలీన్ మరియు ప్రొపైలిన్ లభ్యతతో ఈ ప్రక్రియలన్నీ దాదాపుగా కనుమరుగయ్యాయి.<ref>(2014). "బొగ్గు నుండి ఎసిటిలీన్ మరియు ఎసిటిలీన్-ఆధారిత రసాయనాల ఉత్పత్తి". ''కెమికల్ రివ్యూస్''. 114 (3) 1743–1760. doi:[https://doi.org/10.1021/cr400276u 10.1021/cr400276u].</ref>


=== నిచ్ అప్లికేషన్లు ===
=== నిచ్ అప్లికేషన్లు ===


1881లో, రష్యన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త మిఖాయిల్ కుచెరోవ్<ref>(1881). [https://zenodo.org/record/1425226 యుబెర్ ఐన్ న్యూ మెథోడ్ డైరెక్టర్ అడిషన్ వోన్ వాసర్ (హైడ్రాటాషన్) ఆన్ డై కోహ్లెన్‌వాసెర్‌స్టోఫెన్ డెర్ ఎసిటిలీన్‌రీహే]. ''బెరిచ్టే డెర్ డ్యూయిష్ కెమిషెన్ గెసెల్‌షాఫ్ట్''. 14 1540–1542. doi:[https://doi.org/10.1002/cber.188101401320 10.1002/cber.188101401320].</ref> [[మెర్క్యురీ(II) బ్రోమైడ్]] వంటి ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించి ఎసిటిలీన్‌ను [[ఎసిటాల్డిహైడ్]]గా [[హైడ్రేషన్ రియాక్షన్|హైడ్రేషన్]] చేయడాన్ని వివరించారు. [[వాకర్ ప్రక్రియ]] రాకముందు, ఈ చర్య పారిశ్రామిక స్థాయిలో నిర్వహించబడింది.<ref>(2007). [http://jchemed.chem.wisc.edu/HS/Journal/Issues/2007/OctACS/ACSSub/p1725.pdf ఎసిటిలీన్ యొక్క హైడ్రేషన్: 125వ వార్షికోత్సవం]. ''[[J. Chem. Educ.]]''. 84 (10) 1725. doi:[https://doi.org/10.1021/ed084p1725 10.1021/ed084p1725].</ref>
1881లో, రష్యన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త మిఖాయిల్ కుచెరోవ్<ref>(1881). [https://zenodo.org/record/1425226 Ueber eine neue Methode direkter Addition von Wasser (Hydratation) an die Kohlenwasserstoffe der Acetylenreihe]. ''బెరిచ్టే డెర్ డ్యూయిచెన్ కెమిషెన్ గెసెల్‌షాఫ్ట్''. 14 1540–1542. doi:[https://doi.org/10.1002/cber.188101401320 10.1002/cber.188101401320].</ref> [[మెర్క్యురీ(II) బ్రోమైడ్]] వంటి ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించి ఎసిటిలీన్‌ను [[ఎసిటాల్డిహైడ్]]గా [[హైడ్రేషన్ చర్య|హైడ్రేషన్]] చేయడాన్ని వివరించారు. [[వాకర్ ప్రక్రియ]] రాకముందు, ఈ చర్య పారిశ్రామిక స్థాయిలో నిర్వహించబడింది.<ref>(2007). [http://jchemed.chem.wisc.edu/HS/Journal/Issues/2007/OctACS/ACSSub/p1725.pdf ఎసిటిలీన్ యొక్క హైడ్రేషన్: 125వ వార్షికోత్సవం]. ''[[J. Chem. Educ.]]''. 84 (10) 1725. doi:[https://doi.org/10.1021/ed084p1725 10.1021/ed084p1725].</ref>


[[జీగ్లర్-నట్టా ఉత్ప్రేరకం]]లతో ఎసిటిలీన్ యొక్క [[పాలిమరైజేషన్]] [[పాలీఎసిటిలీన్]] ఫిల్మ్‌లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. పాలీఎసిటిలీన్, ప్రత్యామ్నాయ సింగిల్ మరియు డబుల్ బాండ్‌లతో కూడిన CH కేంద్రాల గొలుసు, మొదటిసారిగా కనుగొనబడిన [[ఆర్గానిక్ సెమీకండక్టర్]]లలో ఒకటి. [[అయోడిన్]]తో దాని చర్య అత్యంత విద్యుత్ వాహక పదార్థాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అటువంటి పదార్థాలు ఉపయోగకరంగా లేనప్పటికీ, ఈ ఆవిష్కరణలు [[ఆర్గానిక్ సెమీకండక్టర్]]ల అభివృద్ధికి దారితీశాయి, 2000లో [[అలాన్ జె. హీగర్]], [[అలాన్ జి మాక్‌డయామిడ్]] మరియు [[హిడెకి షిరాకావా]]లకు [[కెమిస్ట్రీలో నోబెల్ బహుమతి]] ద్వారా గుర్తించబడింది.
[[జీగ్లర్-నట్టా ఉత్ప్రేరకాలు]]తో ఎసిటిలీన్ యొక్క [[పాలిమరైజేషన్]] [[పాలీఎసిటిలీన్]] ఫిల్మ్‌లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. పాలీఎసిటిలీన్, ప్రత్యామ్నాయ సింగిల్ మరియు డబుల్ బంధాలతో CH కేంద్రాల గొలుసు, మొదటిసారిగా కనుగొనబడిన [[ఆర్గానిక్ సెమీకండక్టర్]]లలో ఒకటి. [[అయోడిన్]]తో దాని చర్య అత్యంత విద్యుత్ వాహక పదార్థాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇటువంటి పదార్థాలు ఉపయోగకరంగా లేనప్పటికీ, ఈ ఆవిష్కరణలు [[ఆర్గానిక్ సెమీకండక్టర్]]ల అభివృద్ధికి దారితీశాయి, దీనిని 2000లో [[అలాన్ J. హీగర్]], [[అలాన్ G మాక్‌డయామిడ్]] మరియు [[హిడెకి షిరాకావా]]లకు [[కెమిస్ట్రీలో నోబెల్ బహుమతి]] ద్వారా గుర్తించారు.


1920లలో, స్వచ్ఛమైన ఎసిటిలీన్ ప్రయోగాత్మకంగా [[ఇన్హేలేషన్ అనస్థీషియా|ఇన్హేలేషన్ అనస్థీషియా]]గా ఉపయోగించబడింది.<ref>విలియం స్టాన్లీ సైక్స్. (1930). "వైద్యశాస్త్రంలో ఎసిటిలీన్". ''[[ఎన్సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]]''. 1 119.</ref>
1920లలో, స్వచ్ఛమైన ఎసిటిలీన్ ప్రయోగాత్మకంగా [[ఇన్హేలేషన్ అనస్థీషియా]]గా ఉపయోగించబడింది.<ref>విలియం స్టాన్లీ సైక్స్. (1930). "వైద్యశాస్త్రంలో ఎసిటిలీన్". ''[[ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా]]''. 1 119.</ref>


ఎసిటిలీన్ కొన్నిసార్లు ఉక్కు యొక్క [[కార్బరైజేషన్]] (అంటే, గట్టిపడటం) కోసం ఉపయోగించబడుతుంది, వస్తువు ఫర్నేస్‌లో సరిపోనంత పెద్దదిగా ఉన్నప్పుడు.<ref name=BOC2006>[http://boc.com/products_and_services/by_product/acetylene/index.asp ఎసిటిలీన్]. ''ఉత్పత్తులు మరియు సేవలు''.</ref>
వస్తువు ఫర్నేస్‌లో సరిపోనంత పెద్దదిగా ఉన్నప్పుడు ఉక్కును [[కార్బరైజేషన్]] (అంటే, గట్టిపరచడం) చేయడానికి ఎసిటిలీన్ కొన్నిసార్లు ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name=BOC2006>[http://boc.com/products_and_services/by_product/acetylene/index.asp ఎసిటిలీన్]. ''ఉత్పత్తులు మరియు సేవలు''.</ref>


[[రేడియోకార్బన్ డేటింగ్]]లో కార్బన్‌ను బాష్పీభవనం చేయడానికి ఎసిటిలీన్ ఉపయోగించబడుతుంది. పురావస్తు నమూనాలోని కార్బన్ పదార్థాన్ని ఒక చిన్న ప్రత్యేక పరిశోధనా కొలిమిలో [[లిథియం]] లోహంతో చర్య జరిపి [[లిథియం కార్బైడ్]] (దీనిని లిథియం ఎసిటిలైడ్ అని కూడా పిలుస్తారు) తయారు చేస్తారు. కార్బన్-14 మరియు కార్బన్-12 యొక్క ఐసోటోపిక్ నిష్పత్తిని కొలవడానికి, ఈ కార్బైడ్‌ను యథావిధిగా నీటితో చర్య జరిపి ఎసిటిలీన్ వాయువుగా మార్చి, దానిని [[మాస్ స్పెక్ట్రోమీటర్]]లోకి పంపుతారు.<ref>Geyh, Mebus. (1990). [https://journals.uair.arizona.edu/index.php/radiocarbon/article/view/1278/1283 Radiocarbon dating problems using acetylene as counting gas]. ''Radiocarbon''. 32 (3) 321–324. doi:[https://doi.org/10.2458/azu_js_rc.32.1278 10.2458/azu_js_rc.32.1278].</ref>
[[రేడియోకార్బన్ డేటింగ్]]లో కార్బన్‌ను అస్థిరపరచడానికి ఎసిటిలీన్ ఉపయోగించబడుతుంది. పురావస్తు నమూనాలోని కార్బనేషియస్ పదార్థాన్ని [[లిథియం]] కార్బైడ్ (లిథియం ఎసిటైలైడ్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఏర్పరచడానికి చిన్న ప్రత్యేక పరిశోధనా ఫర్నేస్‌లో [[లిథియం]] లోహంతో చికిత్స చేస్తారు. కార్బైడ్ అప్పుడు నీటితో చర్య జరిపి, కార్బన్-14 నుండి కార్బన్-12 యొక్క ఐసోటోపిక్ నిష్పత్తిని కొలవడానికి [[మాస్ స్పెక్ట్రోమీటర్]]లోకి ఫీడ్ చేయడానికి ఎసిటిలీన్ వాయువును ఏర్పరుస్తుంది.<ref>గే, మెబస్. (1990). [https://journals.uair.arizona.edu/index.php/radiocarbon/article/view/1278/1283 ఎసిటిలీన్‌ను కౌంటింగ్ గ్యాస్‌గా ఉపయోగించి రేడియోకార్బన్ డేటింగ్ సమస్యలు]. ''రేడియోకార్బన్''. 32 (3) 321–324. doi:[https://doi.org/10.2458/azu_js_rc.32.1278 10.2458/azu_js_rc.32.1278].</ref>


ఎసిటిలీన్ దహనం బలమైన, ప్రకాశవంతమైన కాంతిని ఇస్తుంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో [[కార్బైడ్ ల్యాంప్]]ల విస్తృత వినియోగం ఎసిటిలీన్ వాణిజ్యీకరణకు దారితీసింది. తీర ప్రాంత [[లైట్‌హౌస్]]లు,<ref>[http://uslhs.org/lighthouse-lamps-through-time Lighthouse Lamps Through Time by Thomas Tag | US Lighthouse Society]. ''uslhs.org''.</ref> [[వీధి దీపాలు]],<ref name="Myers">Myers, Richard L.. (2007). [https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide]. 7–9. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-33758-1.</ref> [[ఆటోమొబైల్]] హెడ్‌ల్యాంప్‌లు,<ref>Grainger, D., (2001). By cars' early light: A short history of the headlamp: 1900s lights bore port and starboard red and green lenses. National Post. [Toronto Edition] DT7.</ref> మరియు [[మైనింగ్]] హెడ్‌ల్యాంప్‌లలో వీటిని సాధారణంగా ఉపయోగించేవారు.<ref name="Thorpe-2005">Thorpe, Dave. (2005). "Carbide Light: The Last Flame in American Mines". Bergamot Publishing. ISBN 978-0976090526.</ref> ఈ అప్లికేషన్లలో చాలా వరకు, ప్రత్యక్ష దహనం [[అగ్ని ప్రమాదం]] కలిగిస్తుంది, కాబట్టి ఎసిటిలీన్ స్థానంలో మొదట [[ఇన్‌కాండెసెంట్ లైట్ బల్బు]]లు, ఆ తర్వాత చాలా ఏళ్లకు తక్కువ శక్తి/ఎక్కువ ల్యూమెన్ సామర్థ్యం గల LEDలు వచ్చాయి. అయినప్పటికీ, మారుమూల లేదా ఇతరత్రా అందుబాటులో లేని ప్రాంతాలలో మరియు బలహీనమైన లేదా నమ్మదగని కేంద్ర [[విద్యుత్ గ్రిడ్]] ఉన్న దేశాలలో ఎసిటిలీన్ దీపాలు ఇప్పటికీ పరిమితంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.<ref name="Thorpe-2005"/>
ఎసిటిలీన్ దహనం బలమైన, ప్రకాశవంతమైన కాంతిని ఇస్తుంది. [[కార్బైడ్ ల్యాంప్]]ల విస్తృత వినియోగం 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఎసిటిలీన్ వాణిజ్యీకరణకు దారితీసింది. తీర ప్రాంత [[లైట్‌హౌస్]]లు,<ref>[http://uslhs.org/lighthouse-lamps-through-time Lighthouse Lamps Through Time by Thomas Tag | US Lighthouse Society]. ''uslhs.org''.</ref> [[వీధి దీపాలు]],<ref name="Myers">Myers, Richard L.. (2007). [https://books.google.com/books?id=0AnJU-hralEC The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide]. 7–9. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-33758-1.</ref> మరియు [[ఆటోమొబైల్]]<ref>Grainger, D., (2001). By cars' early light: A short history of the headlamp: 1900s lights bore port and starboard red and green lenses. National Post. [Toronto Edition] DT7.</ref> అలాగే [[మైనింగ్]] [[హెడ్‌ల్యాంప్]]లు వీటి సాధారణ అనువర్తనాలు.<ref name="Thorpe-2005">Thorpe, Dave. (2005). "Carbide Light: The Last Flame in American Mines". Bergamot Publishing. ISBN 978-0976090526.</ref> ఈ అనువర్తనాల్లో చాలా వరకు, ప్రత్యక్ష దహనం అనేది [[అగ్ని ప్రమాదం]] కలిగిస్తుంది, కాబట్టి ఎసిటిలీన్ స్థానంలో మొదట [[ఇన్‌కాండెసెంట్ లైట్ బల్బు]]లు, ఆ తర్వాత చాలా కాలానికి తక్కువ శక్తి/ఎక్కువ ల్యూమన్ సామర్థ్యం గల LEDలు వచ్చాయి. అయినప్పటికీ, మారుమూల లేదా ఇతరత్రా అందుబాటులో లేని ప్రాంతాలలో మరియు బలహీనమైన లేదా నమ్మదగని కేంద్ర [[విద్యుత్ గ్రిడ్]] ఉన్న దేశాలలో ఎసిటిలీన్ దీపాలు పరిమితంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.<ref name="Thorpe-2005"/>


== సహజ లభ్యత ==
== సహజ లభ్యత ==
C≡C త్రిబంధం (triple bond) లోని శక్తి సమృద్ధి మరియు నీటిలో ఎసిటిలీన్ యొక్క అధిక ద్రావణీయత, తగిన వనరు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు బ్యాక్టీరియాకు దీనిని ఒక అనువైన సబ్‌స్ట్రేట్‌గా మారుస్తాయి.<ref>Akob, Denise. (August 2018). [https://academic.oup.com/femsec/article/94/8/fiy103/5026170 Acetylenotrophy: a hidden but ubiquitous microbial metabolism?]. ''FEMS Microbiology Ecology''. 94 (8). doi:[https://doi.org/10.1093/femsec/fiy103 10.1093/femsec/fiy103].</ref> ఎసిటిలీన్‌పై జీవించే అనేక బ్యాక్టీరియాలు గుర్తించబడ్డాయి. [[ఎసిటిలీన్ హైడ్రేటేస్]] అనే [[ఎంజైమ్]] ఎసిటిలీన్ యొక్క జలయోజనాన్ని (hydration) ఉత్ప్రేరకపరిచి [[ఎసిటాల్డిహైడ్]]ను ఇస్తుంది:<ref>(2014). "The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment". 14 15–35. Springer. ISBN 978-94-017-9268-4. doi:[https://doi.org/10.1007/978-94-017-9269-1_2 10.1007/978-94-017-9269-1_2].</ref>
C≡C త్రిబంధం (triple bond) యొక్క శక్తి సమృద్ధి మరియు నీటిలో ఎసిటిలీన్ యొక్క అధిక ద్రావణీయత, తగిన వనరు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు దీనిని బ్యాక్టీరియాకు అనువైన సబ్‌స్ట్రేట్‌గా మారుస్తాయి.<ref>Akob, Denise. (August 2018). [https://academic.oup.com/femsec/article/94/8/fiy103/5026170 Acetylenotrophy: a hidden but ubiquitous microbial metabolism?]. ''FEMS Microbiology Ecology''. 94 (8). doi:[https://doi.org/10.1093/femsec/fiy103 10.1093/femsec/fiy103].</ref> ఎసిటిలీన్‌పై జీవించే అనేక బ్యాక్టీరియాలు గుర్తించబడ్డాయి. [[ఎసిటిలీన్ హైడ్రేటేస్]] అనే [[ఎంజైమ్]] ఎసిటిలీన్ జలవిశ్లేషణను ఉత్ప్రేరకపరిచి [[ఎసిటాల్డిహైడ్]]ను ఇస్తుంది:<ref>(2014). "The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment". 14 15–35. Springer. ISBN 978-94-017-9268-4. doi:[https://doi.org/10.1007/978-94-017-9269-1_2 10.1007/978-94-017-9269-1_2].</ref>


:C2H2 + H2O -> CH3CHO
:C2H2 + H2O -> CH3CHO


ఎసిటిలీన్ విశ్వంలో మోస్తరుగా లభించే రసాయనం, ఇది తరచుగా [[గ్యాస్ జెయింట్స్]] (వాయు గ్రహాల) వాతావరణంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref>(20 December 2005). [http://www.keckobservatory.org/article.php?id=39 Precursor to Proteins and DNA found in Stellar Disk]. [[W. M. Keck Observatory]].</ref> ఎసిటిలీన్ యొక్క ఒక ఆసక్తికరమైన ఆవిష్కరణ [[శని]] గ్రహం యొక్క చంద్రుడైన [[ఎన్సెలాడస్]]పై జరిగింది. సహజ ఎసిటిలీన్ 1700 K మరియు అంతకంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద పొడవైన గొలుసు హైడ్రోకార్బన్ల యొక్క [[ఉత్ప్రేరక]] వియోగం (catalytic decomposition) ద్వారా ఏర్పడుతుందని నమ్ముతారు. ఇంత చిన్న మరియు దూరంగా ఉన్న ఖగోళ వస్తువుపై అటువంటి ఉష్ణోగ్రతలు ఉండటం చాలా అసంభవం కాబట్టి, ఈ ఆవిష్కరణ ఆ చంద్రునిపై ఉత్ప్రేరక చర్యలు జరుగుతున్నాయని సూచిస్తుంది, ఇది ప్రీబయోటిక్ రసాయన శాస్త్రాన్ని అన్వేషించడానికి ఒక ఆశాజనకమైన ప్రదేశంగా మారుస్తుంది.<ref>Emily Lakdawalla. (17 March 2006). [http://www.planetary.org/blog/article/00000498/ LPSC: Wednesday afternoon: Cassini at Enceladus]. [[The Planetary Society]].</ref><ref>(25 January 2007). "Planetary science: Inside Enceladus". ''[[Nature (journal)|Nature]]''. 445 (7126) 376–377. doi:[https://doi.org/10.1038/445376b 10.1038/445376b].</ref>
ఎసిటిలీన్ విశ్వంలో మధ్యస్థంగా సాధారణ రసాయనం, ఇది తరచుగా [[గ్యాస్ జెయింట్స్]] (వాయు గ్రహాల) వాతావరణంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.<ref>(20 December 2005). [http://www.keckobservatory.org/article.php?id=39 Precursor to Proteins and DNA found in Stellar Disk]. [[W. M. Keck Observatory]].</ref> ఎసిటిలీన్ యొక్క ఒక ఆసక్తికరమైన ఆవిష్కరణ [[శని]] గ్రహ చంద్రుడైన [[ఎన్సెలాడస్]]పై జరిగింది. సహజ ఎసిటిలీన్ 1700 K మరియు అంతకంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద పొడవైన గొలుసు హైడ్రోకార్బన్ల [[ఉత్ప్రేరక]] వియోగం ద్వారా ఏర్పడుతుందని నమ్ముతారు. అటువంటి చిన్న దూరపు ఖగోళ వస్తువుపై ఇటువంటి ఉష్ణోగ్రతలు ఉండటం చాలా అసంభవం కాబట్టి, ఈ ఆవిష్కరణ ఆ చంద్రునిపై ఉత్ప్రేరక చర్యలను సూచిస్తుంది, ఇది ప్రిబయోటిక్ రసాయన శాస్త్రాన్ని శోధించడానికి ఒక ఆశాజనకమైన ప్రదేశంగా మారుస్తుంది.<ref>Emily Lakdawalla. (17 March 2006). [http://www.planetary.org/blog/article/00000498/ LPSC: Wednesday afternoon: Cassini at Enceladus]. [[The Planetary Society]].</ref><ref>(25 January 2007). "Planetary science: Inside Enceladus". ''[[Nature (journal)|Nature]]''. 445 (7126) 376–377. doi:[https://doi.org/10.1038/445376b 10.1038/445376b].</ref>


== చర్యలు ==
== చర్యలు ==
Line 104: Line 260:
:
:


ఎసిటిలీన్ యొక్క జలయోజనం ఒక వినైలేషన్ చర్య, కానీ ఫలితంగా వచ్చే వినైల్ ఆల్కహాల్ [[ఎసిటాల్డిహైడ్]]గా ఐసోమెరైజ్ అవుతుంది. ఈ చర్య [[పాదరసం]] లవణాల ద్వారా ఉత్ప్రేరకపరచబడుతుంది. ఒకప్పుడు ఎసిటాల్డిహైడ్ ఉత్పత్తికి ఇదే ప్రధాన సాంకేతికత, కానీ దీని స్థానంలో [[వాకర్ ప్రాసెస్]] వచ్చింది, ఇది చౌకైన ఫీడ్‌స్టాక్ అయిన [[ఇథిలీన్]] యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా ఎసిటాల్డిహైడ్‌ను అందిస్తుంది. ఎసిటిలీన్‌ను [[హైడ్రోక్లోరినేషన్]] ద్వారా విలువైన [[వినైల్ క్లోరైడ్]]గా మార్చడానికి మరియు ఇథిలీన్ యొక్క [[ఆక్సీక్లోరినేషన్]]కు కూడా ఇదే పరిస్థితి వర్తిస్తుంది.
ఎసిటిలీన్ యొక్క జలవిశ్లేషణ ఒక వినైలేషన్ చర్య, కానీ ఫలితంగా వచ్చే వినైల్ ఆల్కహాల్ [[ఎసిటాల్డిహైడ్]]గా ఐసోమెరైజ్ అవుతుంది. ఈ చర్య [[పాదరసం]] లవణాల ద్వారా ఉత్ప్రేరకపరచబడుతుంది. ఒకప్పుడు ఎసిటాల్డిహైడ్ ఉత్పత్తికి ఇది ప్రధాన సాంకేతికతగా ఉండేది, కానీ దీని స్థానంలో [[వాకర్ ప్రాసెస్]] వచ్చింది, ఇది చౌకైన ఫీడ్‌స్టాక్ అయిన [[ఇథిలీన్]] యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా ఎసిటాల్డిహైడ్‌ను అందిస్తుంది. ఎసిటిలీన్‌ను [[హైడ్రోక్లోరినేషన్]] ద్వారా విలువైన [[వినైల్ క్లోరైడ్]]గా మార్చడానికి మరియు ఇథిలీన్ యొక్క [[ఆక్సిక్లోరినేషన్]]కు కూడా ఇదే పరిస్థితి వర్తిస్తుంది.


కొన్ని వినైలేషన్ల కోసం ఎసిటిలీన్‌కు బదులుగా [[వినైల్ ఎసిటేట్]] ఉపయోగించబడుతుంది, వీటిని మరింత ఖచ్చితంగా [[ట్రాన్స్‌వినైలేషన్]]లు అని పిలుస్తారు.<ref>(2001). "Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis". ISBN 0471936235. doi:[https://doi.org/10.1002/047084289X.rv008 10.1002/047084289X.rv008].</ref> వినైల్ ఫార్మేట్ సంశ్లేషణలో వినైల్ ఎసిటేట్ యొక్క అధిక ఈస్టర్లు ఉపయోగించబడ్డాయి.
కొన్ని వినైలేషన్ల కోసం ఎసిటిలీన్‌కు బదులుగా [[వినైల్ ఎసిటేట్]] ఉపయోగించబడుతుంది, వీటిని మరింత ఖచ్చితంగా [[ట్రాన్స్‌వినైలేషన్]]లు అని పిలుస్తారు.<ref>(2001). "Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis". ISBN 0471936235. doi:[https://doi.org/10.1002/047084289X.rv008 10.1002/047084289X.rv008].</ref> వినైల్ ఫార్మేట్ సంశ్లేషణలో వినైల్ ఎసిటేట్ యొక్క ఉన్నత ఎస్టర్లు ఉపయోగించబడ్డాయి.


=== ఆర్గానోమెటాలిక్ కెమిస్ట్రీ ===
=== ఆర్గానోమెటాలిక్ రసాయన శాస్త్రం ===
ఎసిటిలీన్ మరియు దాని ఉత్పన్నాలు (2-బ్యూటైన్, డైఫినైల్ ఎసిటిలీన్, మొదలైనవి) [[ట్రాన్సిషన్ మెటల్ ఆల్కైన్ కాంప్లెక్స్]]లను ఏర్పరుస్తాయి. లోహంతో దీని బంధం ఇథిలీన్ కాంప్లెక్స్‌ల మాదిరిగానే ఉంటుంది. ఈ కాంప్లెక్స్‌లు బెంజీన్‌కు [[ఆల్కైన్ ట్రైమెరైజేషన్]], సైక్లోఆక్టాటెట్రాన్‌కు టెట్రామెరైజేషన్, మరియు హైడ్రోక్వినోన్‌కు కార్బోనైలేషన్ వంటి అనేక ఉత్ప్రేరక చర్యలలో మధ్యంతర పదార్థాలుగా ఉంటాయి:<ref name=Cyclization>(1969). "Cyclization of Acetylenic Compounds". ''Angewandte Chemie International Edition in English''. 8 (10) 727–733. doi:[https://doi.org/10.1002/anie.196907271 10.1002/anie.196907271].</ref>
ఎసిటిలీన్ మరియు దాని ఉత్పన్నాలు (2-బ్యూటైన్, డైఫినైల్ ఎసిటిలీన్, మొదలైనవి) [[ట్రాన్సిషన్ మెటల్ ఆల్కైన్ కాంప్లెక్స్]]లను ఏర్పరుస్తాయి. లోహంతో దీని బంధం ఇథిలీన్ కాంప్లెక్స్‌ల మాదిరిగానే ఉంటుంది. ఈ కాంప్లెక్స్‌లు బెంజీన్‌కు [[ఆల్కైన్ ట్రైమెరైజేషన్]], [[సైక్లోఆక్టాటెట్రాన్]]కు టెట్రామెరైజేషన్, మరియు [[హైడ్రోక్వినోన్]]కు కార్బోనైలేషన్ వంటి అనేక ఉత్ప్రేరక చర్యలలో మధ్యంతర పదార్థాలుగా ఉంటాయి:<ref name=Cyclization>(1969). "Cyclization of Acetylenic Compounds". ''Angewandte Chemie International Edition in English''. 8 (10) 727–733. doi:[https://doi.org/10.1002/anie.196907271 10.1002/anie.196907271].</ref>
:
:
:
:
:Fe(CO)5 + 4 C2H2 + 2 H2O -> 2 C6H4(OH)2 + FeCO3 క్షార పరిస్థితులలో (50–80 degC, 20–25 atm).
:Fe(CO)5 + 4 C2H2 + 2 H2O -> 2 C6H4(OH)2 + FeCO3 క్షార పరిస్థితులలో (50–80 degC, 20–25 atm).


L_{''n''}M\sC2R ఫార్ములా కలిగిన లోహ [[ఎసిటిలైడ్]]లు కూడా సాధారణం. [[కాపర్(I) ఎసిటిలైడ్]] మరియు [[సిల్వర్ ఎసిటిలైడ్]] అనుకూలమైన [[ద్రావణీయత సమతుల్యత]] కారణంగా [[జల]] ద్రావణాలలో సులభంగా ఏర్పడతాయి.<ref name=Viehe />
లోహ [[ఎసిటిలైడ్]]లు, L_{''n''}M\sC2R ఫార్ములా కలిగిన జాతులు కూడా సాధారణం. [[కాపర్(I) ఎసిటిలైడ్]] మరియు [[సిల్వర్ ఎసిటిలైడ్]] అనుకూలమైన [[ద్రావణీయత సమతుల్యత]] కారణంగా [[జల]] ద్రావణాలలో సులభంగా ఏర్పడతాయి.<ref name=Viehe />


=== ఆమ్ల-క్షార చర్యలు ===
=== ఆమ్ల-క్షార చర్యలు ===
''ప్రధాన వ్యాసం: Acetylide#Preparation''
''ప్రధాన వ్యాసం: Acetylide#Preparation''
ఎసిటిలీన్ యొక్క [[ఆమ్ల వియోగ స్థిరాంకం (p''K''<sub>a</sub>)]] 25. ఎసిటిలీన్‌ను [[సూపర్‌బేస్]] ద్వారా డీప్రోటోనేట్ చేసి [[ఎసిటిలైడ్]]ను ఏర్పరచవచ్చు:<ref name=Viehe>(1969). [https://archive.org/details/chemistryofacety0000vieh Chemistry of Acetylenes]. 170–179 & 225–241. Marcel Dekker, inc.. ISBN 978-0824716752.</ref>
ఎసిటిలీన్ యొక్క [[ఆమ్ల వియోజన స్థిరాంకం|p''K''<sub>a</sub>]] విలువ 25. ఎసిటిలీన్‌ను [[సూపర్‌బేస్]] ద్వారా డీప్రోటోనేషన్ చేసి [[ఎసిటిలైడ్]]ను ఏర్పరచవచ్చు:<ref name=Viehe>(1969). [https://archive.org/details/chemistryofacety0000vieh Chemistry of Acetylenes]. 170–179 & 225–241. Marcel Dekker, inc.. ISBN 978-0824716752.</ref>


:HC\tCH + RM -> RH + HC\tCM
:HC\tCH + RM -> RH + HC\tCM
Line 125: Line 281:


=== హైడ్రోజనేషన్ ===
=== హైడ్రోజనేషన్ ===
ఎసిటిలీన్‌ను [[సెమీహైడ్రోజనేషన్]] ద్వారా [[ఇథిలీన్]]గా మార్చవచ్చు, ఇది వివిధ [[పాలిథిలీన్]] ప్లాస్టిక్‌లకు ఫీడ్‌స్టాక్‌ను అందిస్తుంది. హాలోజన్లు త్రిబంధానికి కలుస్తాయి.
ఎసిటిలీన్‌ను [[ఇథిలీన్]]కు సెమీ-హైడ్రోజనేషన్ చేయవచ్చు, ఇది వివిధ [[పాలిథిలీన్]] ప్లాస్టిక్‌లకు ఫీడ్‌స్టాక్‌ను అందిస్తుంది. హాలోజన్లు త్రిబంధానికి కలుస్తాయి.


== భద్రత మరియు నిర్వహణ ==
== భద్రత మరియు నిర్వహణ ==
ఎసిటిలీన్ అంతగా విషపూరితమైనది కాదు, కానీ [[కాల్షియం కార్బైడ్]] (CaC<sub>2</sub>) నుండి ఉత్పత్తి చేయబడినప్పుడు, ఇందులో [[ఫాస్ఫీన్]] మరియు [[ఆర్సిన్]] వంటి విషపూరిత మలినాలు ఉండవచ్చు, ఇవి దీనికి ప్రత్యేకమైన [[వెల్లుల్లి]] వంటి వాసనను ఇస్తాయి. ఇది చాలా మండే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, కాబట్టి దీనిని వెల్డింగ్‌లో ఉపయోగిస్తారు. దీని అత్యంత ప్రత్యేకమైన ప్రమాదం దాని అంతర్గత అస్థిరతతో ముడిపడి ఉంది, ముఖ్యంగా ఒత్తిడికి గురైనప్పుడు: కొన్ని పరిస్థితులలో ఎసిటిలీన్ ఎక్సోథెర్మిక్ అడిషన్-రకం చర్యలో పాల్గొని [[బెంజీన్]] మరియు/లేదా [[వినైల్ ఎసిటిలీన్]] వంటి అనేక ఉత్పత్తులను, బహుశా [[కార్బన్]] మరియు [[హైడ్రోజన్]]తో పాటు ఏర్పరచవచ్చు. సాధారణ పీడనం మరియు ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఇది స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, 15 psig వంటి తక్కువ పీడనానికి గురైతే ఇది పేలిపోవచ్చు.<ref name="Myers" /> కాబట్టి ఎసిటిలీన్ కోసం సురక్షిత పరిమితి 101 kPa<sub>gage</sub> లేదా 15 psig.<ref>[http://www.c-f-c.com/specgas_products/acetylene.htm Acetylene Specification]. CFC StarTec LLC.</ref><ref name="law">[https://law.resource.org/pub/us/cfr/ibr/003/cga.g-1.2009.pdf law.resource.org CGA g-1 2009 (incorporated by reference)].</ref> అదనంగా, తీవ్రమైన వేడి లేదా షాక్‌వేవ్ ద్వారా ఎసిటిలీన్ ప్రారంభించబడితే, వాయువు యొక్క సంపూర్ణ పీడనం సుమారు 200 kPa కంటే ఎక్కువ ఉంటే అది పేలుడుతో వియోగం చెందుతుంది. అందువల్ల, దీనిని [[ఎసిటోన్]] లేదా [[డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్]] (DMF)లో కరిగించి నిల్వ చేస్తారు,<ref name="law" /><ref name="Industrial Gases">(1997). "Industrial Gases". Blackie Academic & Professional. ISBN 978-0-7514-0352-7.</ref><ref>Korzun, Mikołaj. (1986). "1000 słów o materiałach wybuchowych i wybuchu". Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. ISBN 83-11-07044-X.</ref> మరియు [[గ్యాస్ సిలిండర్]]లో [[అగమాసన్]] వంటి పోరస్ ఫిల్లింగ్‌తో నింపుతారు, ఇది సరైన నిర్వహణతో రవాణా చేయడానికి మరియు ఉపయోగించడానికి సురక్షితంగా ఉంటుంది. ఉపయోగించేటప్పుడు ఎసిటోన్ బయటకు రాకుండా ఉండటానికి ఎసిటిలీన్ సిలిండర్లను నిలువుగా ఉంచి ఉపయోగించాలి.<ref name="EIGA">[http://eiga.web1.apollo-com.be/fileadmin/docs_pubs/Doc_123_13_Code_of_Practice_Acetylene.pdf EIGA Code of Practice: Acetylene].</ref>
ఎసిటిలీన్ అంతగా విషపూరితమైనది కాదు, కానీ [[కాల్షియం కార్బైడ్]] (CaC<sub>2</sub>) నుండి ఉత్పత్తి చేసినప్పుడు, ఇందులో [[ఫాస్ఫీన్]] మరియు [[ఆర్సిన్]] వంటి విషపూరిత మలినాలు ఉండవచ్చు, ఇవి దీనికి ప్రత్యేకమైన [[వెల్లుల్లి]] వంటి వాసనను కలిగిస్తాయి. ఇది చాలా మండే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, కాబట్టి వెల్డింగ్‌లో దీనిని ఉపయోగిస్తారు. దీని అత్యంత ప్రత్యేకమైన ప్రమాదం దాని అంతర్గత అస్థిరతతో ముడిపడి ఉంది, ముఖ్యంగా ఒత్తిడికి గురైనప్పుడు: కొన్ని పరిస్థితులలో ఎసిటిలీన్ [[ఉష్ణమోచక]] అడిషన్-రకం చర్యలో పాల్గొని అనేక ఉత్పత్తులను ఏర్పరుస్తుంది, సాధారణంగా [[బెంజీన్]] మరియు/లేదా [[వినైల్ ఎసిటిలీన్]], బహుశా [[కార్బన్]] మరియు [[హైడ్రోజన్]]తో పాటు. సాధారణ ఒత్తిడి మరియు ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఇది స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, 15 psig వంటి తక్కువ ఒత్తిడికి గురైతే ఇది పేలిపోవచ్చు.<ref name="Myers" /> కాబట్టి ఎసిటిలీన్ కోసం సురక్షిత పరిమితి 101&nbsp;kPa<sub>gage</sub>, లేదా 15&nbsp;psig.<ref>[http://www.c-f-c.com/specgas_products/acetylene.htm Acetylene Specification]. CFC StarTec LLC.</ref><ref name="law">[https://law.resource.org/pub/us/cfr/ibr/003/cga.g-1.2009.pdf law.resource.org CGA g-1 2009 (incorporated by reference)].</ref> అదనంగా, తీవ్రమైన వేడి లేదా షాక్‌వేవ్ ద్వారా ఎసిటిలీన్ ప్రారంభించబడితే, వాయువు యొక్క పరమ పీడనం సుమారు 200 kPa దాటితే అది పేలుడుతో వియోగం చెందుతుంది. అందువల్ల, దీనిని [[ఎసిటోన్]] లేదా [[డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్]] (DMF)లో కరిగించి నిల్వ చేస్తారు,<ref name="law" /><ref name="Industrial Gases">(1997). "Industrial Gases". Blackie Academic & Professional. ISBN 978-0-7514-0352-7.</ref><ref>Korzun, Mikołaj. (1986). "1000 słów o materiałach wybuchowych i wybuchu". Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. ISBN 83-11-07044-X.</ref> మరియు [[అగామాసన్]] వంటి [[రంధ్రాలున్న పూరకం]] కలిగిన [[గ్యాస్ సిలిండర్]]లో ఉంచుతారు, ఇది సరైన నిర్వహణతో రవాణా చేయడానికి మరియు ఉపయోగించడానికి సురక్షితంగా చేస్తుంది. ఉపయోగించేటప్పుడు ఎసిటోన్ బయటకు రాకుండా ఉండటానికి ఎసిటిలీన్ సిలిండర్లను నిలువుగా ఉంచి ఉపయోగించాలి.<ref name="EIGA">[http://eiga.web1.apollo-com.be/fileadmin/docs_pubs/Doc_123_13_Code_of_Practice_Acetylene.pdf EIGA Code of Practice: Acetylene].</ref>


నిలువు సిలిండర్లలో ఎసిటిలీన్ సురక్షిత నిల్వపై సమాచారం OSHA,<ref>[https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owadisp.show_document?p_table=STANDARDS&p_id=9748 OSHA 29 CFR 1910.102 Acetylene].</ref><ref name="OSHA">[https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owadisp.show_document?p_table=STANDARDS&p_id=10696 OSHA 29 CFR 1926.350 Gas Welding and cutting.].</ref> కంప్రెస్డ్ గ్యాస్ అసోసియేషన్,<ref name="law" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్ మైన్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (MSHA),<ref>[http://arlweb.msha.gov/alerts/hazardsofacetylene.htm Special Hazards of Acetylene] [https://web.archive.org/web/20160324115350/http://arlweb.msha.gov/alerts/hazardsofacetylene.htm ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] UNITED STATES DEPARTMENT OF LABOR Mine Safety and Health Administration – MSHA.</ref> EIGA,<ref name="EIGA" /> మరియు ఇతర ఏజెన్సీల ద్వారా అందించబడుతుంది.
నిలువు సిలిండర్లలో ఎసిటిలీన్ సురక్షిత నిల్వపై సమాచారం OSHA,<ref>[https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owadisp.show_document?p_table=STANDARDS&p_id=9748 OSHA 29 CFR 1910.102 Acetylene].</ref><ref name="OSHA">[https://www.osha.gov/pls/oshaweb/owadisp.show_document?p_table=STANDARDS&p_id=10696 OSHA 29 CFR 1926.350 Gas Welding and cutting.].</ref> కంప్రెస్డ్ గ్యాస్ అసోసియేషన్,<ref name="law" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్ మైన్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (MSHA),<ref>[http://arlweb.msha.gov/alerts/hazardsofacetylene.htm Special Hazards of Acetylene] [https://web.archive.org/web/20160324115350/http://arlweb.msha.gov/alerts/hazardsofacetylene.htm ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] UNITED STATES DEPARTMENT OF LABOR Mine Safety and Health Administration – MSHA.</ref> EIGA,<ref name="EIGA" /> మరియు ఇతర ఏజెన్సీల ద్వారా అందించబడుతుంది.


[[రాగి]] ఎసిటిలీన్ వియోగాన్ని ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది, కాబట్టి ఎసిటిలీన్‌ను రాగి పైపులలో రవాణా చేయకూడదు.<ref name="brown">Daniel_Sarachick. (2003-10-16). [https://www.brown.edu/Administration/EHS/lab/assets/SA-2.2003.pdf ACETYLENE SAFETY ALERT]. Office of Environmental Health & Safety (EHS).</ref>
[[రాగి]] ఎసిటిలీన్ వియోగాన్ని ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది, కాబట్టి రాగి పైపులలో ఎసిటిలీన్‌ను రవాణా చేయకూడదు.<ref name="brown">Daniel_Sarachick. (2003-10-16). [https://www.brown.edu/Administration/EHS/lab/assets/SA-2.2003.pdf ACETYLENE SAFETY ALERT]. Office of Environmental Health & Safety (EHS).</ref>


అగ్ని/లీకేజీ సంభవించినప్పుడు ప్రతిచర్య తీవ్రతరం కాకుండా ఉండటానికి సిలిండర్లను ఆక్సిడైజర్ల నుండి వేరుగా నిల్వ చేయాలి.<ref name="law" /><ref name="OSHA" /> పేలుడు వాతావరణానికి దారితీసే అనుకోని లీకేజీని నివారించడానికి ఎసిటిలీన్ సిలిండర్లను పరిమిత ప్రదేశాలు, మూసివున్న వాహనాలు, గ్యారేజీలు మరియు భవనాలలో నిల్వ చేయకూడదు.<ref name="law" /><ref name="OSHA" /> అమెరికాలో, నేషనల్ ఎలక్ట్రిక్ కోడ్ (NEC) ప్రమాదకర ప్రాంతాల కోసం పరిగణనలను కోరుతుంది, ఇందులో ప్రమాదాలు లేదా లీకేజీల సమయంలో ఎసిటిలీన్ విడుదలయ్యే ప్రాంతాలు కూడా ఉంటాయి.<ref name="NFPA">[http://www.nfpa.org/codes-and-standards/all-codes-and-standards/list-of-codes-and-standards?mode=code&code=70&tab=editions NFPA free access to 2017 edition of NFPA 70 (NEC)].</ref> ఇందులో ఎలక్ట్రికల్ వర్గీకరణ మరియు USలో లిస్టెడ్ గ్రూప్ A ఎలక్ట్రికల్ భాగాల వినియోగం ఉండవచ్చు.<ref name="NFPA" /> ప్రత్యేక పరిగణన అవసరమయ్యే ప్రాంతాలను నిర్ణయించడంపై మరింత సమాచారం NFPA 497లో ఉంది.<ref>[http://www.nfpa.org/codes-and-standards/all-codes-and-standards/list-of-codes-and-standards?mode=code&code=497&tab=editions NFPA Free Access to NFPA 497 – Recommended Practice for the Classification of Flammable Liquids, Gases, or Vapors and of Hazardous (Classified) Locations for Electrical Installations in Chemical Process Areas].</ref> ఐరోపాలో, ATEX కూడా ప్రమాదాలు లేదా లీకేజీల సమయంలో మండే వాయువులు విడుదలయ్యే ప్రమాదకర ప్రాంతాల కోసం పరిగణనలను కోరుతుంది.<ref name="EIGA"/>
అగ్ని/లీకేజీ సంభవించినప్పుడు ప్రతిచర్య తీవ్రతరం కాకుండా ఉండటానికి సిలిండర్లను ఆక్సిడైజర్లకు దూరంగా నిల్వ చేయాలి.<ref name="law" /><ref name="OSHA" /> పేలుడు వాతావరణానికి దారితీసే అనుకోని లీకేజీని నివారించడానికి ఎసిటిలీన్ సిలిండర్లను పరిమిత ప్రదేశాలు, మూసివున్న వాహనాలు, గ్యారేజీలు మరియు భవనాలలో నిల్వ చేయకూడదు.<ref name="law" /><ref name="OSHA" /> అమెరికాలో, నేషనల్ ఎలక్ట్రిక్ కోడ్ (NEC) ప్రమాదాలు లేదా లీకేజీల సమయంలో ఎసిటిలీన్ విడుదలయ్యే ప్రమాదకర ప్రాంతాల గురించి పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని కోరుతుంది.<ref name="NFPA">[http://www.nfpa.org/codes-and-standards/all-codes-and-standards/list-of-codes-and-standards?mode=code&code=70&tab=editions NFPA free access to 2017 edition of NFPA 70 (NEC)].</ref> ఇందులో ఎలక్ట్రికల్ వర్గీకరణ మరియు USలో జాబితా చేయబడిన గ్రూప్ A ఎలక్ట్రికల్ భాగాల వినియోగం ఉండవచ్చు.<ref name="NFPA" /> ప్రత్యేక పరిగణన అవసరమయ్యే ప్రాంతాలను నిర్ణయించడంపై మరింత సమాచారం NFPA 497లో ఉంది.<ref>[http://www.nfpa.org/codes-and-standards/all-codes-and-standards/list-of-codes-and-standards?mode=code&code=497&tab=editions NFPA Free Access to NFPA 497 – Recommended Practice for the Classification of Flammable Liquids, Gases, or Vapors and of Hazardous (Classified) Locations for Electrical Installations in Chemical Process Areas].</ref> ఐరోపాలో, ATEX కూడా ప్రమాదాలు లేదా లీకేజీల సమయంలో మండే వాయువులు విడుదలయ్యే ప్రమాదకర ప్రాంతాల కోసం పరిగణనను కోరుతుంది.<ref name="EIGA"/>


== మూలాలు ==
== మూలాలు ==
Line 141: Line 297:
== బాహ్య లింకులు ==
== బాహ్య లింకులు ==


*[http://pureacetylenegenerator.com Acetylene Production Plant and Detailed Process] [https://web.archive.org/web/20150411085620/http://www.pureacetylenegenerator.com/ ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]
*[http://pureacetylenegenerator.com ఎసిటిలీన్ ప్రొడక్షన్ ప్లాంట్ మరియు వివరణాత్మక ప్రక్రియ] [https://web.archive.org/web/20150411085620/http://www.pureacetylenegenerator.com/ ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]
*[http://jchemed.chem.wisc.edu/JCESoft/CCA/CCA5/MAIN/1ORGANIC/ORG07/MENU.HTM Acetylene at Chemistry Comes Alive!]
*[http://jchemed.chem.wisc.edu/JCESoft/CCA/CCA5/MAIN/1ORGANIC/ORG07/MENU.HTM కెమిస్ట్రీ కమ్స్ అలైవ్‌లో ఎసిటిలీన్!]
*
*
*[https://www.youtube.com/watch?v=KXh7__ri1VQ Movie explaining acetylene formation from calcium carbide and the explosive limits forming fire hazards]
*[https://www.youtube.com/watch?v=KXh7__ri1VQ కాల్షియం కార్బైడ్ నుండి ఎసిటిలీన్ ఏర్పడటం మరియు అగ్ని ప్రమాదాలకు దారితీసే పేలుడు పరిమితులను వివరించే చిత్రం]
*[http://www.periodicvideos.com/videos/mv_calcium_carbide.htm Calcium Carbide & Acetylene] at ''[[The Periodic Table of Videos]]'' (University of Nottingham)
*[http://www.periodicvideos.com/videos/mv_calcium_carbide.htm కాల్షియం కార్బైడ్ & ఎసిటిలీన్] వద్ద ''[[ది పీరియాడిక్ టేబుల్ ఆఫ్ వీడియోస్]]'' (యూనివర్శిటీ ఆఫ్ నాటింగ్‌హామ్)
*[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0008.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Acetylene]
*[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0008.html CDC – NIOSH పాకెట్ గైడ్ టు కెమికల్ హజార్డ్స్ – ఎసిటిలీన్]


[[Category:Acetylene| ]]
[[Category:ఎసిటిలీన్| ]]
[[Category:Alkynes]]
[[Category:ఆల్కైన్లు]]
[[Category:Fuel gas]]
[[Category:ఇంధన వాయువు]]
[[Category:Industrial gases]]
[[Category:పారిశ్రామిక వాయువులు]]
[[Category:Synthetic fuel technologies]]
[[Category:సింథటిక్ ఇంధన సాంకేతికతలు]]
[[Category:Explosive gases]]
[[Category:పేలుడు వాయువులు]]
[[Category:Welding]]
[[Category:వెల్డింగ్]]


----
----

Latest revision as of 14:02, 5 October 2026

ఎసిటిలీన్
ఎసిటిలీన్
పేర్లు
ప్రాధాన్యత కలిగిన IUPAC పేరు ఎసిటిలీన్
క్రమబద్ధమైన IUPAC పేరు ఇథైన్
గుర్తింపులు
CAS సంఖ్య 74-86-2
3D నమూనా ( JSmol ) ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం
బెయిల్స్టెయిన్ రిఫరెన్స్ 906677
ChEBI CHEBI:27518
ChEMBL ChEMBL116336
ChemSpider 6086
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.000.743
EC సంఖ్య 200-816-9
గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్ 210
KEGG C01548
PubChem CID 6326
RTECS సంఖ్య AO9600000
UNII OC7TV75O83
UN సంఖ్య 1001 (ద్రవ రూపంలో) 3138 (ఇథిలీన్ మరియు ప్రొపైలిన్‌తో మిశ్రమంలో)
CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA ) DTXSID6026379
InChI InChI=1S/C2H2/c1-2/h1-2H కీ: HSFWRNGVRCDJHI-UHFFFAOYSA-N InChI=1/C2H2/c1-2/h1-2H కీ: HSFWRNGVRCDJHI-UHFFFAOYAY
SMILES C#C
ధర్మాలు
రసాయన ఫార్ములా C 2 H 2
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 26.038 g·mol
రూపం రంగులేని వాయువు
వాసన వాసన లేనిది
సాంద్రత 1.1772 g/L = 1.1772 kg/m (0 °C, 101.3 kPa)
ద్రవీభవన స్థానం −80.8 °C (−113.4 °F; 192.3 K) 1.27 atm వద్ద త్రిపాది బిందువు
ఉత్పతనం పరిస్థితులు −84 °C; −119 °F; 189 K (1 atm)
నీటిలో ద్రావణీయత స్వల్పంగా కరుగుతుంది
ద్రావణీయత ఆల్కహాల్‌లో స్వల్పంగా కరుగుతుంది, ఎసిటోన్, బెంజీన్‌లో కరుగుతుంది
బాష్ప పీడనం 44.2 atm (20 °C)
ఆమ్లత్వం (p K a ) 25
సంయుగ్మ ఆమ్లం ఇథైనియం
అయస్కాంత గ్రాహ్యత (χ) −20.8 × 10 cm /mol
ఉష్ణ వాహకత 21.4 mW·m ·K (300 K)
నిర్మాణం
అణు ఆకారం సరళ రేఖ
థర్మోకెమిస్ట్రీ
ఉష్ణ సామర్థ్యం ( C ) 44.036 J·mol ·K
ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) 200.927 J·mol ·K
ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 ) 227.400 kJ·mol
గిబ్స్ స్వేచ్ఛా శక్తి (Δ f G ) 209.879 kJ·mol
ప్రామాణిక దహన ఎంథాల్పీ (Δ c H 298 ) 1300 kJ·mol
ప్రమాదాలు
GHS లేబులింగ్ :
పిక్టోగ్రామ్‌లు ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS ఫ్లేమ్ ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS గ్యాస్ సిలిండర్ ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ ( GHS ఎక్స్‌క్లమేషన్ మార్క్ ) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
సిగ్నల్ పదం ప్రమాదం
ప్రమాద ప్రకటనలు H220 , H230 , H336
జాగ్రత్త ప్రకటనలు P202 , P210 , P233 , P261 , P271 , P304 , P312 , P340 , P377 , P381 , P403 , P405 , P501
NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్) 1 4 3
స్వయం-దహన ఉష్ణోగ్రత 300 °C (572 °F; 573 K)
పేలుడు పరిమితులు 2.5–100%
NIOSH (US ఆరోగ్య బహిర్గత పరిమితులు):
PEL (అనుమతించదగినది) ఏదీ లేదు
REL (సిఫార్సు చేయబడినది) C 2500 ppm (2662 mg/m )
IDLH (తక్షణ ప్రమాదం) N.D.
పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) పదార్థాల కోసం ఇవ్వబడింది. Y ధృవీకరించు ( ఇది ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు

ఎసిటిలీన్ (క్రమబద్ధమైన పేరు: ఇథైన్) అనేది C2H2 ఫార్ములా మరియు HC\tCH నిర్మాణాన్ని కలిగిన ఒక రసాయన సమ్మేళనం. ఇది ఒక హైడ్రోకార్బన్ మరియు అత్యంత సరళమైన ఆల్కైన్.[1] ఈ రంగులేని వాయువు ఇంధనంగా మరియు రసాయన నిర్మాణ విభాగంగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది దాని స్వచ్ఛమైన రూపంలో అస్థిరంగా ఉంటుంది, కాబట్టి సాధారణంగా ద్రావణంగా నిర్వహించబడుతుంది. స్వచ్ఛమైన ఎసిటిలీన్ వాసన లేనిది, కానీ వాణిజ్య గ్రేడ్‌లు సాధారణంగా డైవినైల్ సల్ఫైడ్ మరియు ఫాస్ఫైన్ వంటి మలినాల కారణంగా గుర్తించదగిన వాసనను కలిగి ఉంటాయి.[2]

ఒక ఆల్కైన్‌గా, ఎసిటిలీన్ అసంతృప్తమైనది, ఎందుకంటే దీని రెండు కార్బన్ పరమాణువులు త్రిబంధం ద్వారా కలిసి ఉంటాయి. కార్బన్-కార్బన్ త్రిబంధం అన్ని నాలుగు పరమాణువులను ఒకే సరళ రేఖలో ఉంచుతుంది, CCH బంధ కోణాలు 180° ఉంటాయి.[3] గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద 1 atm వద్ద నిరవధికంగా స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ (అంటే, గతిశీలంగా "స్థిరమైనది"), ఎసిటిలీన్ అయినప్పటికీ అత్యంత ఎండోథెర్మిక్ (అంటే, థర్మోడైనమిక్‌గా అస్థిరమైన) అణువు, దీని ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ +54.2 kcal/mol. ఇది త్రిబంధం యొక్క అధిక శక్తి కంటెంట్ ఫలితం.[4] అందులో నిల్వ చేయబడిన శక్తి ఎసిటిలీన్ దహనం చేయబడినప్పుడు (లేదా రసాయన చర్యకు గురైనప్పుడు) విడుదలవుతుంది.[5]

ఆవిష్కరణ

ఎసిటిలీన్ 1836లో ఎడ్మండ్ డేవీచే కనుగొనబడింది, ఆయన దీనిని "హైడ్రోజన్ యొక్క కొత్త కార్బ్యూరెట్"గా గుర్తించారు.[6][7] ఇది పొటాషియం లోహాన్ని వేరు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు జరిగిన ప్రమాదవశాత్తు ఆవిష్కరణ. పొటాషియం కార్బోనేట్ను కార్బన్‌తో చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద వేడి చేయడం ద్వారా, అతను ఇప్పుడు పొటాషియం కార్బైడ్ (K2C2) అని పిలువబడే అవశేషాన్ని ఉత్పత్తి చేశాడు, ఇది కొత్త వాయువును విడుదల చేయడానికి నీటితో చర్య జరిపింది.[5] ఇది 1860లో ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త మార్సెలిన్ బెర్థెలోట్చే తిరిగి కనుగొనబడింది, ఆయన acétylène అనే పేరును సృష్టించారు.[8] బెర్థెలోట్ యొక్క ఎసిటిలీన్ (C4H2) కోసం అనుభావిక ఫార్ములా, అలాగే ప్రత్యామ్నాయ పేరు "quadricarbure d'hydrogène" (హైడ్రోజన్ క్వాడ్రికార్బైడ్), తప్పుగా ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఆ సమయంలో చాలా మంది రసాయన శాస్త్రవేత్తలు కార్బన్ కోసం తప్పు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని (12కి బదులుగా 6) ఉపయోగించారు.[9] బెర్థెలోట్ సేంద్రీయ సమ్మేళనాల (మిథనాల్, ఇథనాల్, మొదలైనవి) ఆవిరులను ఎర్రటి వేడి గొట్టం ద్వారా పంపి మరియు ఎఫ్లుయెంట్ను సేకరించడం ద్వారా ఈ వాయువును తయారు చేయగలిగారు. అతను మిశ్రమ సైనోజెన్ మరియు హైడ్రోజన్ వాయువుల ద్వారా విద్యుత్తును పంపడం ద్వారా కూడా ఎసిటిలీన్ ఏర్పడుతుందని కనుగొన్నాడు. బెర్థెలోట్ తర్వాత కార్బన్ ఆర్క్ యొక్క ధ్రువాల మధ్య హైడ్రోజన్‌ను పంపడం ద్వారా నేరుగా ఎసిటిలీన్‌ను పొందారు.[10][11]

తయారీ

హైడ్రోకార్బన్ల పాక్షిక దహనం

1950ల నుండి, ఎసిటిలీన్ ప్రధానంగా US, EUలో ఎక్కువ భాగం మరియు అనేక ఇతర దేశాలలో మీథేన్ యొక్క పాక్షిక దహనం ద్వారా తయారు చేయబడింది:[12][13]

3 CH4 + 3 O2 -> C2H2 + CO + 5 H2O

ఇది హైడ్రోకార్బన్ల క్రాకింగ్ ద్వారా ఇథిలీన్ ఉత్పత్తిలో తిరిగి పొందిన ఉప-ఉత్పత్తి. 1983లో ఈ పద్ధతి ద్వారా సుమారు 400,000 టన్నులు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి. ఇథిలీన్‌లో దీని ఉనికి సాధారణంగా దాని పేలుడు స్వభావం మరియు జీగ్లర్-నట్టా ఉత్ప్రేరకాలను విషపూరితం చేసే సామర్థ్యం కారణంగా అవాంఛనీయమైనది. ఇది సాధారణంగా Pd–Ag ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించి ఇథిలీన్‌గా ఎంపిక చేయబడిన హైడ్రోజనేషన్ చేయబడుతుంది.[14]

ఆల్కేన్ల డీహైడ్రోజనేషన్

పెట్రోలియం మరియు సహజ వాయువులోని అత్యంత భారీ ఆల్కేన్లు తేలికపాటి అణువులుగా క్రాక్ చేయబడతాయి, ఇవి అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద డీహైడ్రోజనేషన్ చేయబడతాయి:

C2H6 -> C2H2 + 2 H2
2 CH4 -> C2H2 + 3 H2

ఈ చివరి చర్య మైక్రోవేవ్ ప్లాస్మా ద్వారా మీథేన్ యొక్క వాయురహిత వియోగం ప్రక్రియలో అమలు చేయబడుతుంది.[15]

కార్బోకెమికల్ పద్ధతి

తయారు చేయబడిన ఎసిటిలీన్ యొక్క మొదటి నమూనా 1836లో ఎడ్మండ్ డేవీ ద్వారా, పొటాషియం కార్బైడ్ యొక్క జలవిశ్లేషణ (నీటిని ఉపయోగించి వియోగం) ద్వారా జరిగింది.[16] తదనంతరం, సంశ్లేషణ కోసం మొదటి పారిశ్రామిక పద్ధతి కాల్షియం కార్బైడ్ యొక్క జలవిశ్లేషణ ద్వారా జరిగింది:[5]

CaC2 + 2 H2O -> Ca(OH)2 + C2H2

ఈ చర్య 1862లో ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్చే కనుగొనబడింది,[17] కానీ ఎసిటిలీన్‌ను విస్తృత స్థాయిలో ఉపయోగించడానికి అనుమతించే తగిన వాణిజ్య స్థాయి ఉత్పత్తి పద్ధతి 1892 వరకు కెనడియన్ ఆవిష్కర్త థామస్ విల్సన్ ద్వారా కనుగొనబడలేదు, ఆయన అల్యూమినియం కోసం ఆచరణీయమైన వాణిజ్య ఉత్పత్తి పద్ధతిని వెతుకుతున్నారు.[18]

21వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, చైనా, జపాన్ మరియు తూర్పు ఐరోపా ప్రధానంగా ఈ పద్ధతి ద్వారా ఎసిటిలీన్‌ను ఉత్పత్తి చేశాయి.[19]

ఈ సాంకేతికత యొక్క ఉపయోగం అప్పటి నుండి ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్షీణించింది, 2013 నాటికి బొగ్గు ఆధారిత రసాయన పరిశ్రమపై దృష్టి సారించిన చైనా మినహా. లేకపోతే చమురు బొగ్గును తగ్గించబడిన కార్బన్ యొక్క ప్రధాన వనరుగా భర్తీ చేస్తోంది.[20]

కాల్షియం కార్బైడ్ ఉత్పత్తికి అధిక ఉష్ణోగ్రతలు, ~2000 °C అవసరం, దీనికి ఎలక్ట్రిక్ ఆర్క్ ఫర్నేస్ ఉపయోగించడం అవసరం. USలో, ఈ ప్రక్రియ నయాగరా ఫాల్స్ వద్ద భారీ జలవిద్యుత్ శక్తి ప్రాజెక్ట్ ద్వారా సాధ్యమైన 19వ శతాబ్దపు రసాయన శాస్త్ర విప్లవంలో ఒక ముఖ్యమైన భాగం.[21]

బంధం

వాలెన్స్ బాండ్ థియరీ పరంగా, ప్రతి కార్బన్ పరమాణువులో 2s ఆర్బిటల్ ఒక 2p ఆర్బిటల్‌తో హైబ్రిడైజ్ అవుతుంది, తద్వారా sp హైబ్రిడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. ఇతర రెండు 2p ఆర్బిటల్స్ హైబ్రిడైజ్ కాకుండా ఉంటాయి. రెండు sp హైబ్రిడ్ ఆర్బిటల్ ఓవర్‌ల్యాప్ యొక్క రెండు చివరలు కార్బన్‌ల మధ్య బలమైన σ వాలెన్స్ బాండ్ను ఏర్పరుస్తాయి, అయితే ప్రతి ఇతర రెండు చివరలలో హైడ్రోజన్ పరమాణువులు కూడా σ బంధాల ద్వారా అటాచ్ అవుతాయి. మార్పులేని రెండు 2p ఆర్బిటల్స్ బలహీనమైన π బంధాల జంటను ఏర్పరుస్తాయి.[22]

ఎసిటిలీన్ ఒక సరళ సౌష్టవ అణువు కాబట్టి, ఇది D∞h పాయింట్ గ్రూప్ను కలిగి ఉంటుంది.

భౌతిక ధర్మాలు

స్థితి మార్పులు

వాతావరణ పీడనం వద్ద, ఎసిటిలీన్ ద్రవంగా ఉండలేదు మరియు ద్రవీభవన స్థానాన్ని కలిగి ఉండదు. ఫేజ్ డయాగ్రామ్పై ఉన్న త్రిపాది బిందువు ద్రవ ఎసిటిలీన్ ఉనికిలో ఉండగల కనీస పీడనం (1.27 atm) వద్ద ద్రవీభవన స్థానానికి (−80.8 °C) అనుగుణంగా ఉంటుంది. త్రిపాది బిందువు కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, ఘన ఎసిటిలీన్ ఉత్పతనం ద్వారా నేరుగా బాష్ప (వాయువు)గా మారవచ్చు. వాతావరణ పీడనం వద్ద ఉత్పతనం స్థానం −84.0 °C.[23]

ఇతర

గది ఉష్ణోగ్రత మరియు వాతావరణ పీడనం వద్ద, ఎసిటోన్లో ఎసిటిలీన్ యొక్క ద్రావణీయత కిలోకు 27.9 గ్రాములు. అదే మొత్తంలో డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్ (DMF) కోసం, ద్రావణీయత 51 గ్రాములు. 20.26 బార్ వద్ద, ద్రావణీయత ఎసిటోన్ మరియు DMF కోసం వరుసగా 689.0 మరియు 628.0 గ్రాములకు పెరుగుతుంది. ఈ ద్రావకాలు ఒత్తిడితో కూడిన గ్యాస్ సిలిండర్లలో ఉపయోగించబడతాయి.

అప్లికేషన్లు

వెల్డింగ్

సుమారు 20% ఎసిటిలీన్ పారిశ్రామిక వాయువుల పరిశ్రమ ద్వారా ఆక్సిఎసిటిలీన్ గ్యాస్ వెల్డింగ్ మరియు కటింగ్ కోసం సరఫరా చేయబడుతుంది, ఇది మంట యొక్క అధిక ఉష్ణోగ్రత కారణంగా. ఆక్సిజన్‌తో ఎసిటిలీన్ దహనం 3600 K కంటే ఎక్కువ మంటను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, 11.8 kJ/g విడుదల చేస్తుంది. ఎసిటిలీన్‌తో ఆక్సిజన్ అత్యంత వేడిగా మండే సాధారణ వాయు మిశ్రమం.[24] ఎసిటిలీన్ డైసైన్ ఎసిటిలీన్ యొక్క 5260 K మరియు సైనోజెన్ యొక్క 4798 K తర్వాత మూడవ అత్యంత వేడి సహజ రసాయన మంట. ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ గత దశాబ్దాలలో ఒక ప్రసిద్ధ వెల్డింగ్ ప్రక్రియ. ఆర్క్-ఆధారిత వెల్డింగ్ ప్రక్రియల అభివృద్ధి మరియు ప్రయోజనాలు ఆక్సి-ఫ్యూయల్ వెల్డింగ్‌ను అనేక అప్లికేషన్ల కోసం దాదాపు అంతరించిపోయేలా చేశాయి. వెల్డింగ్ కోసం ఎసిటిలీన్ వినియోగం గణనీయంగా పడిపోయింది. మరోవైపు, ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ పరికరాలు చాలా బహుముఖమైనవి – టార్చ్ కొన్ని రకాల ఇనుము లేదా ఉక్కు వెల్డింగ్ కోసం (కొన్ని కళాత్మక అప్లికేషన్లలో వలె) ఇష్టపడటమే కాకుండా, ఇది బ్రేజింగ్, బ్రేజ్-వెల్డింగ్, మెటల్ హీటింగ్ (అనీలింగ్ లేదా టెంపరింగ్, బెండింగ్ లేదా ఫార్మింగ్ కోసం), తుప్పు పట్టిన నట్లు మరియు బోల్ట్‌లను వదులు చేయడం మరియు ఇతర అప్లికేషన్‌లకు సులభంగా ఉపయోగపడుతుంది. బెల్ కెనడా కేబుల్-రిపేర్ టెక్నీషియన్లు ఇప్పటికీ పోర్టబుల్ ఎసిటిలీన్-ఇంధన టార్చ్ కిట్‌లను మ్యాన్‌హోల్స్లో మరియు కొన్ని వైమానిక ప్రదేశాలలో లెడ్ స్లీవ్ స్ప్లైస్‌లను సీలింగ్ చేయడానికి సోల్డరింగ్ సాధనంగా ఉపయోగిస్తారు. విద్యుత్తు సులభంగా అందుబాటులో లేని ప్రాంతాల్లో ఆక్సిఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ కూడా ఉపయోగించవచ్చు. ఆక్సిఎసిటిలీన్ కటింగ్ అనేక మెటల్ ఫ్యాబ్రికేషన్ షాపుల్లో ఉపయోగించబడుతుంది. వెల్డింగ్ మరియు కటింగ్‌లో ఉపయోగించడానికి, పని పీడనాలను రెగ్యులేటర్ ద్వారా నియంత్రించాలి, ఎందుకంటే 15 psi పైన, షాక్‌వేవ్‌కు గురైతే (ఉదాహరణకు, ఫ్లాష్‌బ్యాక్ వల్ల), ఎసిటిలీన్ పేలుడుతో హైడ్రోజన్ మరియు కార్బన్గా వియోగం చెందుతుంది.[25]

రసాయనాలు

ఎసిటిలీన్ అనేక ప్రక్రియలకు ఉపయోగపడుతుంది, కానీ కొన్ని మాత్రమే వాణిజ్య స్థాయిలో నిర్వహించబడతాయి.[26]

ప్రధాన రసాయన అప్లికేషన్లలో ఒకటి ఫార్మాల్డిహైడ్ యొక్క ఇథైనిలేషన్. ఎసిటిలీన్ α-ఇథైనిల్ ఆల్కహాల్‌లను ఏర్పరచడానికి ఆల్డిహైడ్లు మరియు కీటోన్లకు కలుస్తుంది:

ఈ చర్య 1,4-బ్యూటైనెడియోల్ను ఇస్తుంది, ప్రోపార్గిల్ ఆల్కహాల్ ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉంటుంది. కాపర్ ఎసిటైలైడ్ ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగించబడుతుంది.[27][28]

ఇథైనిలేషన్‌తో పాటు, ఎసిటిలీన్ కార్బన్ మోనాక్సైడ్తో చర్య జరిపి ఎక్రిలిక్ ఆమ్లం లేదా ఎక్రిలిక్ ఈస్టర్‌లను ఇస్తుంది. లోహ ఉత్ప్రేరకాలు అవసరం. ఈ ఉత్పన్నాలు ఎక్రిలిక్ ఫైబర్లు, గ్లాస్లు, పెయింట్లు, రెసిన్లు మరియు పాలిమర్ల వంటి ఉత్పత్తులను ఏర్పరుస్తాయి. చైనాలో తప్ప, ఖర్చు మరియు పర్యావరణ పరిగణనల కారణంగా 1965 నుండి 2007 వరకు రసాయన ఫీడ్‌స్టాక్‌గా ఎసిటిలీన్ ఉపయోగం 70% తగ్గింది.[29] చైనాలో, ఎసిటిలీన్ వినైల్ క్లోరైడ్కు ప్రధాన పూర్వగామి.[26]

చారిత్రక ఉపయోగాలు

పెట్రోకెమికల్స్ విస్తృతంగా ఉపయోగించబడకముందు, బొగ్గు నుండి పొందిన ఎసిటిలీన్ అనేక పారిశ్రామిక రసాయనాలకు నిర్మాణ విభాగంగా ఉండేది. కాబట్టి ఎసిటిలీన్‌ను ఎసిటాల్డిహైడ్ ఇవ్వడానికి హైడ్రేట్ చేయవచ్చు, ఇది క్రమంగా ఎసిటిక్ ఆమ్లానికి ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. ఎక్రిలేట్‌లకు దారితీసే ప్రక్రియలు కూడా వాణిజ్యీకరించబడ్డాయి. పెట్రోలియం నుండి పొందిన ఇథిలీన్ మరియు ప్రొపైలిన్ లభ్యతతో ఈ ప్రక్రియలన్నీ దాదాపుగా కనుమరుగయ్యాయి.[30]

నిచ్ అప్లికేషన్లు

1881లో, రష్యన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త మిఖాయిల్ కుచెరోవ్[31] మెర్క్యురీ(II) బ్రోమైడ్ వంటి ఉత్ప్రేరకాలను ఉపయోగించి ఎసిటిలీన్‌ను ఎసిటాల్డిహైడ్గా హైడ్రేషన్ చేయడాన్ని వివరించారు. వాకర్ ప్రక్రియ రాకముందు, ఈ చర్య పారిశ్రామిక స్థాయిలో నిర్వహించబడింది.[32]

జీగ్లర్-నట్టా ఉత్ప్రేరకాలుతో ఎసిటిలీన్ యొక్క పాలిమరైజేషన్ పాలీఎసిటిలీన్ ఫిల్మ్‌లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. పాలీఎసిటిలీన్, ప్రత్యామ్నాయ సింగిల్ మరియు డబుల్ బంధాలతో CH కేంద్రాల గొలుసు, మొదటిసారిగా కనుగొనబడిన ఆర్గానిక్ సెమీకండక్టర్లలో ఒకటి. అయోడిన్తో దాని చర్య అత్యంత విద్యుత్ వాహక పదార్థాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇటువంటి పదార్థాలు ఉపయోగకరంగా లేనప్పటికీ, ఈ ఆవిష్కరణలు ఆర్గానిక్ సెమీకండక్టర్ల అభివృద్ధికి దారితీశాయి, దీనిని 2000లో అలాన్ J. హీగర్, అలాన్ G మాక్‌డయామిడ్ మరియు హిడెకి షిరాకావాలకు కెమిస్ట్రీలో నోబెల్ బహుమతి ద్వారా గుర్తించారు.

1920లలో, స్వచ్ఛమైన ఎసిటిలీన్ ప్రయోగాత్మకంగా ఇన్హేలేషన్ అనస్థీషియాగా ఉపయోగించబడింది.[33]

వస్తువు ఫర్నేస్‌లో సరిపోనంత పెద్దదిగా ఉన్నప్పుడు ఉక్కును కార్బరైజేషన్ (అంటే, గట్టిపరచడం) చేయడానికి ఎసిటిలీన్ కొన్నిసార్లు ఉపయోగించబడుతుంది.[34]

రేడియోకార్బన్ డేటింగ్లో కార్బన్‌ను అస్థిరపరచడానికి ఎసిటిలీన్ ఉపయోగించబడుతుంది. పురావస్తు నమూనాలోని కార్బనేషియస్ పదార్థాన్ని లిథియం కార్బైడ్ (లిథియం ఎసిటైలైడ్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఏర్పరచడానికి చిన్న ప్రత్యేక పరిశోధనా ఫర్నేస్‌లో లిథియం లోహంతో చికిత్స చేస్తారు. కార్బైడ్ అప్పుడు నీటితో చర్య జరిపి, కార్బన్-14 నుండి కార్బన్-12 యొక్క ఐసోటోపిక్ నిష్పత్తిని కొలవడానికి మాస్ స్పెక్ట్రోమీటర్లోకి ఫీడ్ చేయడానికి ఎసిటిలీన్ వాయువును ఏర్పరుస్తుంది.[35]

ఎసిటిలీన్ దహనం బలమైన, ప్రకాశవంతమైన కాంతిని ఇస్తుంది. కార్బైడ్ ల్యాంప్ల విస్తృత వినియోగం 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో ఎసిటిలీన్ వాణిజ్యీకరణకు దారితీసింది. తీర ప్రాంత లైట్‌హౌస్లు,[36] వీధి దీపాలు,[5] మరియు ఆటోమొబైల్[37] అలాగే మైనింగ్ హెడ్‌ల్యాంప్లు వీటి సాధారణ అనువర్తనాలు.[38] ఈ అనువర్తనాల్లో చాలా వరకు, ప్రత్యక్ష దహనం అనేది అగ్ని ప్రమాదం కలిగిస్తుంది, కాబట్టి ఎసిటిలీన్ స్థానంలో మొదట ఇన్‌కాండెసెంట్ లైట్ బల్బులు, ఆ తర్వాత చాలా కాలానికి తక్కువ శక్తి/ఎక్కువ ల్యూమన్ సామర్థ్యం గల LEDలు వచ్చాయి. అయినప్పటికీ, మారుమూల లేదా ఇతరత్రా అందుబాటులో లేని ప్రాంతాలలో మరియు బలహీనమైన లేదా నమ్మదగని కేంద్ర విద్యుత్ గ్రిడ్ ఉన్న దేశాలలో ఎసిటిలీన్ దీపాలు పరిమితంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి.[38]

సహజ లభ్యత

C≡C త్రిబంధం (triple bond) యొక్క శక్తి సమృద్ధి మరియు నీటిలో ఎసిటిలీన్ యొక్క అధిక ద్రావణీయత, తగిన వనరు అందుబాటులో ఉన్నప్పుడు దీనిని బ్యాక్టీరియాకు అనువైన సబ్‌స్ట్రేట్‌గా మారుస్తాయి.[39] ఎసిటిలీన్‌పై జీవించే అనేక బ్యాక్టీరియాలు గుర్తించబడ్డాయి. ఎసిటిలీన్ హైడ్రేటేస్ అనే ఎంజైమ్ ఎసిటిలీన్ జలవిశ్లేషణను ఉత్ప్రేరకపరిచి ఎసిటాల్డిహైడ్ను ఇస్తుంది:[40]

C2H2 + H2O -> CH3CHO

ఎసిటిలీన్ విశ్వంలో మధ్యస్థంగా సాధారణ రసాయనం, ఇది తరచుగా గ్యాస్ జెయింట్స్ (వాయు గ్రహాల) వాతావరణంతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[41] ఎసిటిలీన్ యొక్క ఒక ఆసక్తికరమైన ఆవిష్కరణ శని గ్రహ చంద్రుడైన ఎన్సెలాడస్పై జరిగింది. సహజ ఎసిటిలీన్ 1700 K మరియు అంతకంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద పొడవైన గొలుసు హైడ్రోకార్బన్ల ఉత్ప్రేరక వియోగం ద్వారా ఏర్పడుతుందని నమ్ముతారు. అటువంటి చిన్న దూరపు ఖగోళ వస్తువుపై ఇటువంటి ఉష్ణోగ్రతలు ఉండటం చాలా అసంభవం కాబట్టి, ఈ ఆవిష్కరణ ఆ చంద్రునిపై ఉత్ప్రేరక చర్యలను సూచిస్తుంది, ఇది ప్రిబయోటిక్ రసాయన శాస్త్రాన్ని శోధించడానికి ఒక ఆశాజనకమైన ప్రదేశంగా మారుస్తుంది.[42][43]

చర్యలు

వినైలేషన్ చర్యలు

వినైలేషన్ చర్యలలో, H−X సమ్మేళనాలు త్రిబంధం అంతటా కలుస్తాయి. ఆల్కహాల్లు మరియు ఫినాల్లు ఎసిటిలీన్‌తో కలిసి వినైల్ ఈథర్లను ఇస్తాయి. థియోల్లు వినైల్ థియోఈథర్లను ఇస్తాయి. అదేవిధంగా, 2-పైరోలిడోన్ మరియు కార్బజోల్ల వినైలేషన్ ద్వారా పారిశ్రామికంగా వినైల్‌పైరోలిడోన్ మరియు వినైల్‌కార్బజోల్ ఉత్పత్తి చేయబడతాయి.

ఎసిటిలీన్ యొక్క జలవిశ్లేషణ ఒక వినైలేషన్ చర్య, కానీ ఫలితంగా వచ్చే వినైల్ ఆల్కహాల్ ఎసిటాల్డిహైడ్గా ఐసోమెరైజ్ అవుతుంది. ఈ చర్య పాదరసం లవణాల ద్వారా ఉత్ప్రేరకపరచబడుతుంది. ఒకప్పుడు ఎసిటాల్డిహైడ్ ఉత్పత్తికి ఇది ప్రధాన సాంకేతికతగా ఉండేది, కానీ దీని స్థానంలో వాకర్ ప్రాసెస్ వచ్చింది, ఇది చౌకైన ఫీడ్‌స్టాక్ అయిన ఇథిలీన్ యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా ఎసిటాల్డిహైడ్‌ను అందిస్తుంది. ఎసిటిలీన్‌ను హైడ్రోక్లోరినేషన్ ద్వారా విలువైన వినైల్ క్లోరైడ్గా మార్చడానికి మరియు ఇథిలీన్ యొక్క ఆక్సిక్లోరినేషన్కు కూడా ఇదే పరిస్థితి వర్తిస్తుంది.

కొన్ని వినైలేషన్ల కోసం ఎసిటిలీన్‌కు బదులుగా వినైల్ ఎసిటేట్ ఉపయోగించబడుతుంది, వీటిని మరింత ఖచ్చితంగా ట్రాన్స్‌వినైలేషన్లు అని పిలుస్తారు.[44] వినైల్ ఫార్మేట్ సంశ్లేషణలో వినైల్ ఎసిటేట్ యొక్క ఉన్నత ఎస్టర్లు ఉపయోగించబడ్డాయి.

ఆర్గానోమెటాలిక్ రసాయన శాస్త్రం

ఎసిటిలీన్ మరియు దాని ఉత్పన్నాలు (2-బ్యూటైన్, డైఫినైల్ ఎసిటిలీన్, మొదలైనవి) ట్రాన్సిషన్ మెటల్ ఆల్కైన్ కాంప్లెక్స్లను ఏర్పరుస్తాయి. లోహంతో దీని బంధం ఇథిలీన్ కాంప్లెక్స్‌ల మాదిరిగానే ఉంటుంది. ఈ కాంప్లెక్స్‌లు బెంజీన్‌కు ఆల్కైన్ ట్రైమెరైజేషన్, సైక్లోఆక్టాటెట్రాన్కు టెట్రామెరైజేషన్, మరియు హైడ్రోక్వినోన్కు కార్బోనైలేషన్ వంటి అనేక ఉత్ప్రేరక చర్యలలో మధ్యంతర పదార్థాలుగా ఉంటాయి:[45]

Fe(CO)5 + 4 C2H2 + 2 H2O -> 2 C6H4(OH)2 + FeCO3 క్షార పరిస్థితులలో (50–80 degC, 20–25 atm).

లోహ ఎసిటిలైడ్లు, L_{n}M\sC2R ఫార్ములా కలిగిన జాతులు కూడా సాధారణం. కాపర్(I) ఎసిటిలైడ్ మరియు సిల్వర్ ఎసిటిలైడ్ అనుకూలమైన ద్రావణీయత సమతుల్యత కారణంగా జల ద్రావణాలలో సులభంగా ఏర్పడతాయి.[46]

ఆమ్ల-క్షార చర్యలు

ప్రధాన వ్యాసం: Acetylide#Preparation ఎసిటిలీన్ యొక్క pKa విలువ 25. ఎసిటిలీన్‌ను సూపర్‌బేస్ ద్వారా డీప్రోటోనేషన్ చేసి ఎసిటిలైడ్ను ఏర్పరచవచ్చు:[46]

HC\tCH + RM -> RH + HC\tCM

వివిధ ఆర్గానోమెటాలిక్[47] మరియు అకర్బన[48] కారకాలు ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తాయి.

హైడ్రోజనేషన్

ఎసిటిలీన్‌ను ఇథిలీన్కు సెమీ-హైడ్రోజనేషన్ చేయవచ్చు, ఇది వివిధ పాలిథిలీన్ ప్లాస్టిక్‌లకు ఫీడ్‌స్టాక్‌ను అందిస్తుంది. హాలోజన్లు త్రిబంధానికి కలుస్తాయి.

భద్రత మరియు నిర్వహణ

ఎసిటిలీన్ అంతగా విషపూరితమైనది కాదు, కానీ కాల్షియం కార్బైడ్ (CaC2) నుండి ఉత్పత్తి చేసినప్పుడు, ఇందులో ఫాస్ఫీన్ మరియు ఆర్సిన్ వంటి విషపూరిత మలినాలు ఉండవచ్చు, ఇవి దీనికి ప్రత్యేకమైన వెల్లుల్లి వంటి వాసనను కలిగిస్తాయి. ఇది చాలా మండే స్వభావం కలిగి ఉంటుంది, కాబట్టి వెల్డింగ్‌లో దీనిని ఉపయోగిస్తారు. దీని అత్యంత ప్రత్యేకమైన ప్రమాదం దాని అంతర్గత అస్థిరతతో ముడిపడి ఉంది, ముఖ్యంగా ఒత్తిడికి గురైనప్పుడు: కొన్ని పరిస్థితులలో ఎసిటిలీన్ ఉష్ణమోచక అడిషన్-రకం చర్యలో పాల్గొని అనేక ఉత్పత్తులను ఏర్పరుస్తుంది, సాధారణంగా బెంజీన్ మరియు/లేదా వినైల్ ఎసిటిలీన్, బహుశా కార్బన్ మరియు హైడ్రోజన్తో పాటు. సాధారణ ఒత్తిడి మరియు ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఇది స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, 15 psig వంటి తక్కువ ఒత్తిడికి గురైతే ఇది పేలిపోవచ్చు.[5] కాబట్టి ఎసిటిలీన్ కోసం సురక్షిత పరిమితి 101 kPagage, లేదా 15 psig.[49][50] అదనంగా, తీవ్రమైన వేడి లేదా షాక్‌వేవ్ ద్వారా ఎసిటిలీన్ ప్రారంభించబడితే, వాయువు యొక్క పరమ పీడనం సుమారు 200 kPa దాటితే అది పేలుడుతో వియోగం చెందుతుంది. అందువల్ల, దీనిని ఎసిటోన్ లేదా డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్ (DMF)లో కరిగించి నిల్వ చేస్తారు,[50][51][52] మరియు అగామాసన్ వంటి రంధ్రాలున్న పూరకం కలిగిన గ్యాస్ సిలిండర్లో ఉంచుతారు, ఇది సరైన నిర్వహణతో రవాణా చేయడానికి మరియు ఉపయోగించడానికి సురక్షితంగా చేస్తుంది. ఉపయోగించేటప్పుడు ఎసిటోన్ బయటకు రాకుండా ఉండటానికి ఎసిటిలీన్ సిలిండర్లను నిలువుగా ఉంచి ఉపయోగించాలి.[53]

నిలువు సిలిండర్లలో ఎసిటిలీన్ సురక్షిత నిల్వపై సమాచారం OSHA,[54][55] కంప్రెస్డ్ గ్యాస్ అసోసియేషన్,[50] యునైటెడ్ స్టేట్స్ మైన్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (MSHA),[56] EIGA,[53] మరియు ఇతర ఏజెన్సీల ద్వారా అందించబడుతుంది.

రాగి ఎసిటిలీన్ వియోగాన్ని ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది, కాబట్టి రాగి పైపులలో ఎసిటిలీన్‌ను రవాణా చేయకూడదు.[57]

అగ్ని/లీకేజీ సంభవించినప్పుడు ప్రతిచర్య తీవ్రతరం కాకుండా ఉండటానికి సిలిండర్లను ఆక్సిడైజర్లకు దూరంగా నిల్వ చేయాలి.[50][55] పేలుడు వాతావరణానికి దారితీసే అనుకోని లీకేజీని నివారించడానికి ఎసిటిలీన్ సిలిండర్లను పరిమిత ప్రదేశాలు, మూసివున్న వాహనాలు, గ్యారేజీలు మరియు భవనాలలో నిల్వ చేయకూడదు.[50][55] అమెరికాలో, నేషనల్ ఎలక్ట్రిక్ కోడ్ (NEC) ప్రమాదాలు లేదా లీకేజీల సమయంలో ఎసిటిలీన్ విడుదలయ్యే ప్రమాదకర ప్రాంతాల గురించి పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని కోరుతుంది.[58] ఇందులో ఎలక్ట్రికల్ వర్గీకరణ మరియు USలో జాబితా చేయబడిన గ్రూప్ A ఎలక్ట్రికల్ భాగాల వినియోగం ఉండవచ్చు.[58] ప్రత్యేక పరిగణన అవసరమయ్యే ప్రాంతాలను నిర్ణయించడంపై మరింత సమాచారం NFPA 497లో ఉంది.[59] ఐరోపాలో, ATEX కూడా ప్రమాదాలు లేదా లీకేజీల సమయంలో మండే వాయువులు విడుదలయ్యే ప్రమాదకర ప్రాంతాల కోసం పరిగణనను కోరుతుంది.[53]

మూలాలు

  1. ↑ (2002). "జనరల్ కెమిస్ట్రీ". 1072. ప్రెంటిస్-హాల్.
  2. ↑ కంప్రెస్డ్ గ్యాస్ అసోసియేషన్ (1995) మెటీరియల్ సేఫ్టీ అండ్ డేటా షీట్ – ఎసిటిలీన్ ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ
  3. ↑ Whitten K. W., Gailey K. D. మరియు Davis R. E. జనరల్ కెమిస్ట్రీ (4వ ఎడిషన్, సాండర్స్ కాలేజ్ పబ్లిషింగ్ 1992), pp. 328–329, 1046. 0-03-072373-6.
  4. ↑ Jeilani, Yassin A.; Fearce, Chelesa; Nguyen, Minh Tho. (2015). టైటాన్‌పై పిరిమిడిన్ బేస్‌ల ప్రిబయోటిక్ నిర్మాణం కోసం ఎసిటిలీన్ ఒక ముఖ్యమైన నిర్మాణ విభాగంగా. ఫిజికల్ కెమిస్ట్రీ కెమికల్ ఫిజిక్స్. 17 (37) 24294–24303. doi:10.1039/C5CP03247D.
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 5.4 Myers, Richard L.. (2007). The 100 Most Important Chemical Compounds: A Reference Guide. 7–9. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-33758-1.
  6. ↑ ఎడ్మండ్ డేవీ (ఆగస్టు 1836) "హైడ్రోజన్ యొక్క కొత్త వాయు రూప బికార్బ్యూరెట్ నోటీసు" ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ, బ్రిటిష్ అసోసియేషన్ ఫర్ ది అడ్వాన్స్‌మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ యొక్క ఆరవ సమావేశ నివేదిక ..., 5: 62–63.
  7. ↑ (1965). ఎసిటిలీన్: దీని ధర్మాలు, తయారీ మరియు ఉపయోగాలు. 1. అకాడమిక్ ప్రెస్ ఇంక్..
  8. ↑ బెర్థెలోట్ (1860) "Note sur une nouvelle série de composés organiques, le quadricarbure d'hydrogène et ses dérivés" ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ (కొత్త సేంద్రీయ సమ్మేళనాల శ్రేణి, టెట్రా-కార్బన్ హైడ్రైడ్ మరియు దాని ఉత్పన్నాలపై గమనిక), కాంప్టెస్ రెండస్, సిరీస్ 3, 50: 805–808.
  9. ↑ (1961). కార్ల్‌స్రుహే కాంగ్రెస్: ఒక శతాబ్దపు పునరావలోకనం. జర్నల్ ఆఫ్ కెమికల్ ఎడ్యుకేషన్. 38 (2) 83. doi:10.1021/ed038p83.
  10. ↑ బెర్థెలోట్ (1862) "Synthèse de l'acétylène par la combinaison directe du carbone avec l'hydrogène" ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ (కార్బన్ మరియు హైడ్రోజన్ యొక్క ప్రత్యక్ష కలయిక ద్వారా ఎసిటిలీన్ సంశ్లేషణ), కాంప్టెస్ రెండస్, సిరీస్ 3, 54: 640–644.
  11. ↑ ఎసిటిలీన్ ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ.
  12. ↑ (1954). "Herstellung von Acetylen durch unvollständige Verbrennung von Kohlenwasserstoffen mit Sauerstoff (ఆక్సిజన్‌తో హైడ్రోకార్బన్ల అసంపూర్ణ దహనం ద్వారా ఎసిటిలీన్ ఉత్పత్తి)". Chemie Ingenieur Technik. 26 (5) 245–253. doi:10.1002/cite.330260502.
  13. ↑ (1954). "Probleme großtechnischer Anlagen zur Erzeugung von Acetylen nach dem Sauerstoff-Verfahren (ఆక్సిజన్ పద్ధతి ద్వారా ఎసిటిలీన్ ఉత్పత్తి కోసం పెద్ద-స్థాయి ప్లాంట్ల సమస్యలు)". Chemie Ingenieur Technik. 26 (5) 253–258. doi:10.1002/cite.330260503.
  14. ↑ ఎసిటిలీన్: ఉత్పత్తులు ఎలా తయారు చేయబడతాయి ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ
  15. ↑ ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది. ట్రాన్స్‌ఫార్మ్ మెటీరియల్స్.
  16. ↑ కార్బైడ్ ల్యాంప్స్. స్మిత్సోనియన్ ఇన్స్టిట్యూషన్.
  17. ↑ వోహ్లర్ (1862) "Bildung des Acetylens durch Kohlenstoffcalcium" ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ (కాల్షియం కార్బైడ్ ద్వారా ఎసిటిలీన్ నిర్మాణం), అన్నాలెన్ డెర్ కెమీ అండ్ ఫార్మాసీ, 124: 220.
  18. ↑ (1998). ఒక నేషనల్ హిస్టారిక్ కెమికల్ ల్యాండ్‌మార్క్ - కాల్షియం కార్బైడ్ మరియు ఎసిటిలీన్ తయారీ కోసం వాణిజ్య ప్రక్రియల ఆవిష్కరణ - స్మారక బుక్‌లెట్. అమెరికన్ కెమికల్ సొసైటీ.
  19. ↑ (2000). "కిర్క్-ఓత్మెర్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ కెమికల్ టెక్నాలజీ". ISBN 9780471484943. doi:10.1002/0471238961.0103052007011414.a01.
  20. ↑ (2013). "ఉల్మాన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ". 1–14. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a04_533.pub2.
  21. ↑ ఫ్రీమాన్, హోరేస్. (1919). సైనమైడ్ తయారీ. ది కెమికల్ న్యూస్ అండ్ ది జర్నల్ ఆఫ్ ఫిజికల్ సైన్స్. 117 232.
  22. ↑ ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ 7వ ఎడిషన్, J. మెక్‌ముర్రీ, థామ్సన్ 2008
  23. ↑ హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ కెమిస్ట్రీ అండ్ ఫిజిక్స్ (60వ ఎడిషన్, CRC ప్రెస్ 1979–80), p. C-303, సేంద్రీయ సమ్మేళనాల భౌతిక స్థిరాంకాలు పట్టికలో (ఇథైన్గా జాబితా చేయబడింది).
  24. ↑ ఎసిటిలీన్. ఉత్పత్తులు మరియు సరఫరా > ఇంధన వాయువులు.
  25. ↑ ESAB ఆక్సి-ఎసిటిలీన్ వెల్డింగ్ హ్యాండ్‌బుక్ – ఎసిటిలీన్ ధర్మాలు ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ.
  26. ↑ 26.0 26.1 (2014). "ఎసిటిలీన్ యొక్క ఉత్ప్రేరక చర్యలు: రసాయన పరిశ్రమ కోసం ఫీడ్‌స్టాక్ పునఃపరిశీలించబడింది". కెమికల్ రివ్యూస్. 114 (3) 1761–1782. doi:10.1021/cr400357r.
  27. ↑ (2000-06-15). బ్యూటేనెడియోల్స్, బ్యూటెనెడియోల్, మరియు బ్యూటైనెడియోల్. ఉల్మాన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ. a04_455. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a04_455.
  28. ↑ (2000-06-15). ఆల్కహాల్స్, అలిఫాటిక్. ఉల్మాన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ. a01_279. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a01_279.
  29. ↑ (2003). "ఉల్మాన్స్ ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆఫ్ ఇండస్ట్రియల్ కెమిస్ట్రీ". 7. ISBN 3527306730. doi:10.1002/14356007.a01_161.pub2.
  30. ↑ (2014). "బొగ్గు నుండి ఎసిటిలీన్ మరియు ఎసిటిలీన్-ఆధారిత రసాయనాల ఉత్పత్తి". కెమికల్ రివ్యూస్. 114 (3) 1743–1760. doi:10.1021/cr400276u.
  31. ↑ (1881). Ueber eine neue Methode direkter Addition von Wasser (Hydratation) an die Kohlenwasserstoffe der Acetylenreihe. బెరిచ్టే డెర్ డ్యూయిచెన్ కెమిషెన్ గెసెల్‌షాఫ్ట్. 14 1540–1542. doi:10.1002/cber.188101401320.
  32. ↑ (2007). ఎసిటిలీన్ యొక్క హైడ్రేషన్: 125వ వార్షికోత్సవం. J. Chem. Educ.. 84 (10) 1725. doi:10.1021/ed084p1725.
  33. ↑ విలియం స్టాన్లీ సైక్స్. (1930). "వైద్యశాస్త్రంలో ఎసిటిలీన్". ఎన్‌సైక్లోపీడియా బ్రిటానికా. 1 119.
  34. ↑ ఎసిటిలీన్. ఉత్పత్తులు మరియు సేవలు.
  35. ↑ గే, మెబస్. (1990). ఎసిటిలీన్‌ను కౌంటింగ్ గ్యాస్‌గా ఉపయోగించి రేడియోకార్బన్ డేటింగ్ సమస్యలు. రేడియోకార్బన్. 32 (3) 321–324. doi:10.2458/azu_js_rc.32.1278.
  36. ↑ Lighthouse Lamps Through Time by Thomas Tag | US Lighthouse Society. uslhs.org.
  37. ↑ Grainger, D., (2001). By cars' early light: A short history of the headlamp: 1900s lights bore port and starboard red and green lenses. National Post. [Toronto Edition] DT7.
  38. ↑ 38.0 38.1 Thorpe, Dave. (2005). "Carbide Light: The Last Flame in American Mines". Bergamot Publishing. ISBN 978-0976090526.
  39. ↑ Akob, Denise. (August 2018). Acetylenotrophy: a hidden but ubiquitous microbial metabolism?. FEMS Microbiology Ecology. 94 (8). doi:10.1093/femsec/fiy103.
  40. ↑ (2014). "The Metal-Driven Biogeochemistry of Gaseous Compounds in the Environment". 14 15–35. Springer. ISBN 978-94-017-9268-4. doi:10.1007/978-94-017-9269-1_2.
  41. ↑ (20 December 2005). Precursor to Proteins and DNA found in Stellar Disk. W. M. Keck Observatory.
  42. ↑ Emily Lakdawalla. (17 March 2006). LPSC: Wednesday afternoon: Cassini at Enceladus. The Planetary Society.
  43. ↑ (25 January 2007). "Planetary science: Inside Enceladus". Nature. 445 (7126) 376–377. doi:10.1038/445376b.
  44. ↑ (2001). "Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis". ISBN 0471936235. doi:10.1002/047084289X.rv008.
  45. ↑ (1969). "Cyclization of Acetylenic Compounds". Angewandte Chemie International Edition in English. 8 (10) 727–733. doi:10.1002/anie.196907271.
  46. ↑ 46.0 46.1 (1969). Chemistry of Acetylenes. 170–179 & 225–241. Marcel Dekker, inc.. ISBN 978-0824716752.
  47. ↑ (1990). "Preparation and Use of Lithium Acetylide: 1-Methyl-2-ethynyl-endo-3,3-dimethyl-2-norbornanol". Organic Syntheses. 68 14. doi:10.15227/orgsyn.068.0014.
  48. ↑ (1940). "Dimethylethhynylcarbinol". Organic Syntheses. 40 20. doi:10.15227/orgsyn.020.0040.
  49. ↑ Acetylene Specification. CFC StarTec LLC.
  50. ↑ 50.0 50.1 50.2 50.3 50.4 law.resource.org CGA g-1 2009 (incorporated by reference).
  51. ↑ (1997). "Industrial Gases". Blackie Academic & Professional. ISBN 978-0-7514-0352-7.
  52. ↑ Korzun, Mikołaj. (1986). "1000 słów o materiałach wybuchowych i wybuchu". Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. ISBN 83-11-07044-X.
  53. ↑ 53.0 53.1 53.2 EIGA Code of Practice: Acetylene.
  54. ↑ OSHA 29 CFR 1910.102 Acetylene.
  55. ↑ 55.0 55.1 55.2 OSHA 29 CFR 1926.350 Gas Welding and cutting..
  56. ↑ Special Hazards of Acetylene ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ UNITED STATES DEPARTMENT OF LABOR Mine Safety and Health Administration – MSHA.
  57. ↑ Daniel_Sarachick. (2003-10-16). ACETYLENE SAFETY ALERT. Office of Environmental Health & Safety (EHS).
  58. ↑ 58.0 58.1 NFPA free access to 2017 edition of NFPA 70 (NEC).
  59. ↑ NFPA Free Access to NFPA 497 – Recommended Practice for the Classification of Flammable Liquids, Gases, or Vapors and of Hazardous (Classified) Locations for Electrical Installations in Chemical Process Areas.

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Acetylene” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Acetylene ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=ఎసిటిలీన్&oldid=1821"