ఇట్రియం: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Yttrium” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Yttrium” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 50: Line 50:
కనీసం 32 సింథటిక్ ఇట్రియం ఐసోటోపులు గమనించబడ్డాయి, మరియు ఇవి 76 నుండి 108 వరకు [[పరమాణు ద్రవ్యరాశి సంఖ్య]] పరిధిలో ఉన్నాయి.<ref name="NNDC">(2008). [http://www.nndc.bnl.gov/chart/ Chart of Nuclides]. National Nuclear Data Center, [[బ్రూక్‌హేవన్ నేషనల్ లాబొరేటరీ]].</ref> వీటిలో అత్యంత అస్థిరమైనది <sup>109</sup>Y, దీని [[అర్ధ-జీవిత కాలం]] 25 [[SI ప్రిఫిక్స్|ms]], మరియు అత్యంత స్థిరమైనది <sup>88</sup>Y, దీని అర్ధ-జీవిత కాలం 106.629 రోజులు.<ref>(2021-03-01). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties *". ''Chinese Physics C''. 45 (3) 030001. doi:[https://doi.org/10.1088/1674-1137/abddae 10.1088/1674-1137/abddae].</ref> <sup>91</sup>Y, <sup>87</sup>Y, మరియు <sup>90</sup>Y మినహా, వీటి అర్ధ-జీవిత కాలాలు వరుసగా 58.51 రోజులు, 79.8 గంటలు, మరియు 64 గంటలు; ఇతర ఐసోటోపులన్నీ ఒక రోజు కంటే తక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాలను కలిగి ఉన్నాయి మరియు చాలా వరకు ఒక గంట కంటే తక్కువ.<ref name="NNDC" />
కనీసం 32 సింథటిక్ ఇట్రియం ఐసోటోపులు గమనించబడ్డాయి, మరియు ఇవి 76 నుండి 108 వరకు [[పరమాణు ద్రవ్యరాశి సంఖ్య]] పరిధిలో ఉన్నాయి.<ref name="NNDC">(2008). [http://www.nndc.bnl.gov/chart/ Chart of Nuclides]. National Nuclear Data Center, [[బ్రూక్‌హేవన్ నేషనల్ లాబొరేటరీ]].</ref> వీటిలో అత్యంత అస్థిరమైనది <sup>109</sup>Y, దీని [[అర్ధ-జీవిత కాలం]] 25 [[SI ప్రిఫిక్స్|ms]], మరియు అత్యంత స్థిరమైనది <sup>88</sup>Y, దీని అర్ధ-జీవిత కాలం 106.629 రోజులు.<ref>(2021-03-01). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties *". ''Chinese Physics C''. 45 (3) 030001. doi:[https://doi.org/10.1088/1674-1137/abddae 10.1088/1674-1137/abddae].</ref> <sup>91</sup>Y, <sup>87</sup>Y, మరియు <sup>90</sup>Y మినహా, వీటి అర్ధ-జీవిత కాలాలు వరుసగా 58.51 రోజులు, 79.8 గంటలు, మరియు 64 గంటలు; ఇతర ఐసోటోపులన్నీ ఒక రోజు కంటే తక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాలను కలిగి ఉన్నాయి మరియు చాలా వరకు ఒక గంట కంటే తక్కువ.<ref name="NNDC" />


88 లేదా అంతకంటే తక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఇట్రియం ఐసోటోపులు ప్రధానంగా [[స్ట్రోంటియం]] ([[పరమాణు సంఖ్య|Z]] = 38) ఐసోటోపులను ఏర్పరచడానికి [[పాజిట్రాన్ ఉద్గారం]] (ప్రోటాన్ → న్యూట్రాన్) ద్వారా క్షీణిస్తాయి.<ref name="NNDC" /> 90 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఇట్రియం ఐసోటోపులు ప్రధానంగా [[జిర్కోనియం]] (Z = 40) ఐసోటోపులను ఏర్పరచడానికి ఎలక్ట్రాన్ ఉద్గారం (న్యూట్రాన్ → ప్రోటాన్) ద్వారా క్షీణిస్తాయి.<ref name="NNDC" /> 97 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఐసోటోపులు β<sup>−</sup> ఆలస్యమైన [[న్యూట్రాన్ ఉద్గారం]] యొక్క చిన్న క్షయ మార్గాలను కలిగి ఉన్నట్లు కూడా తెలుసు.<ref name="nubase"></ref>
88 లేదా అంతకంటే తక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఇట్రియం ఐసోటోపులు ప్రధానంగా [[స్ట్రోంటియం]] ([[పరమాణు సంఖ్య|Z]] = 38) ఐసోటోపులను ఏర్పరచడానికి [[పాజిట్రాన్ ఉద్గారం]] (ప్రోటాన్ → న్యూట్రాన్) ద్వారా క్షీణిస్తాయి.<ref name="NNDC" /> 90 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఇట్రియం ఐసోటోపులు ప్రధానంగా [[జిర్కోనియం]] (Z = 40) ఐసోటోపులను ఏర్పరచడానికి ఎలక్ట్రాన్ ఉద్గారం (న్యూట్రాన్ → ప్రోటాన్) ద్వారా క్షీణిస్తాయి.<ref name="NNDC" /> 97 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఐసోటోపులు β<sup>−</sup> ఆలస్యమైన [[న్యూట్రాన్ ఉద్గారం]] యొక్క చిన్న క్షయ మార్గాలను కలిగి ఉన్నట్లు కూడా తెలుసు.


ఇట్రియం కనీసం 20 [[మెటాస్టేబుల్ ఐసోమర్|మెటాస్టేబుల్ ("ఉత్తేజిత") ఐసోమర్లను]] కలిగి ఉంది, ఇవి 78 నుండి 102 వరకు ద్రవ్యరాశి సంఖ్య పరిధిలో ఉన్నాయి.<ref name="NNDC" /><ref group="note">మెటాస్టేబుల్ ఐసోమర్లు సంబంధిత ఉత్తేజితం కాని కేంద్రకం కంటే ఎక్కువ శక్తి స్థాయిలను కలిగి ఉంటాయి మరియు ఈ స్థాయిలు ఐసోమర్ నుండి [[గామా కిరణం]] లేదా [[కన్వర్షన్ ఎలక్ట్రాన్]] విడుదలయ్యే వరకు ఉంటాయి. ఐసోటోప్ యొక్క ద్రవ్యరాశి సంఖ్య పక్కన 'm' ఉంచడం ద్వారా వీటిని సూచిస్తారు.</ref> <sup>80</sup>Y మరియు <sup>97</sup>Y కోసం బహుళ ఉత్తేజిత స్థాయిలు గమనించబడ్డాయి.<ref name="NNDC" /> చాలా ఇట్రియం ఐసోమర్లు వాటి [[గ్రౌండ్ స్టేట్]] కంటే తక్కువ స్థిరంగా ఉంటాయని భావిస్తున్నప్పటికీ; <sup>78m, 84m, 85m, 96m, 98m1, 100m, 102m</sup>Y వాటి గ్రౌండ్ స్టేట్ల కంటే ఎక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఈ ఐసోమర్లు [[ఐసోమెరిక్ ట్రాన్సిషన్]] కంటే బీటా క్షయం ద్వారా క్షీణిస్తాయి.<ref name="nubase" />
ఇట్రియం కనీసం 20 [[మెటాస్టేబుల్ ఐసోమర్|మెటాస్టేబుల్ ("ఉత్తేజిత") ఐసోమర్లను]] కలిగి ఉంది, ఇవి 78 నుండి 102 వరకు ద్రవ్యరాశి సంఖ్య పరిధిలో ఉన్నాయి.<ref name="NNDC" /><ref group="note">మెటాస్టేబుల్ ఐసోమర్లు సంబంధిత ఉత్తేజితం కాని కేంద్రకం కంటే ఎక్కువ శక్తి స్థాయిలను కలిగి ఉంటాయి మరియు ఈ స్థాయిలు ఐసోమర్ నుండి [[గామా కిరణం]] లేదా [[కన్వర్షన్ ఎలక్ట్రాన్]] విడుదలయ్యే వరకు ఉంటాయి. ఐసోటోప్ యొక్క ద్రవ్యరాశి సంఖ్య పక్కన 'm' ఉంచడం ద్వారా వీటిని సూచిస్తారు.</ref> <sup>80</sup>Y మరియు <sup>97</sup>Y కోసం బహుళ ఉత్తేజిత స్థాయిలు గమనించబడ్డాయి.<ref name="NNDC" /> చాలా ఇట్రియం ఐసోమర్లు వాటి [[గ్రౌండ్ స్టేట్]] కంటే తక్కువ స్థిరంగా ఉంటాయని భావిస్తున్నప్పటికీ; <sup>78m, 84m, 85m, 96m, 98m1, 100m, 102m</sup>Y వాటి గ్రౌండ్ స్టేట్ల కంటే ఎక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఈ ఐసోమర్లు [[ఐసోమెరిక్ ట్రాన్సిషన్]] కంటే బీటా క్షయం ద్వారా క్షీణిస్తాయి.


==చరిత్ర==
==చరిత్ర==

Latest revision as of 23:24, 28 September 2026

ఇట్రియం (Yttrium) ఒక రసాయన మూలకం; దీని చిహ్నం Y మరియు పరమాణు సంఖ్య 39. ఇది వెండి-మెటాలిక్ రంగులో ఉండే ఒక పరివర్తన లోహం (transition metal). ఇది రసాయనికంగా లాంతనైడ్లను పోలి ఉంటుంది మరియు తరచుగా దీనిని అరుదైన-భూమి మూలకం (rare-earth element) గా వర్గీకరిస్తారు.[1] ఇట్రియం దాదాపు ఎల్లప్పుడూ అరుదైన-భూమి ఖనిజాలలో లాంతనైడ్ మూలకాలతో కలిసి కనిపిస్తుంది మరియు ప్రకృతిలో స్వేచ్ఛా మూలకంగా ఎప్పుడూ లభించదు. 89Y అనేది దీని ఏకైక స్థిరమైన ఐసోటోప్ మరియు భూమి యొక్క క్రస్ట్లో కనిపించే ఏకైక ఐసోటోప్.

ప్రస్తుతం ఇట్రియం యొక్క అత్యంత ముఖ్యమైన ఉపయోగం భాస్వరం (phosphor) యొక్క ఒక భాగంగా ఉంది, ముఖ్యంగా LEDలలో వీటిని ఉపయోగిస్తారు. చారిత్రకపరంగా, టెలివిజన్ సెట్ కాథోడ్ రే ట్యూబ్ డిస్‌ప్లేలలోని ఎరుపు రంగు భాస్వరాలలో దీనిని విస్తృతంగా ఉపయోగించేవారు.[2] ఇట్రియంను ఎలక్ట్రోడ్లు, ఎలక్ట్రోలైట్లు, ఎలక్ట్రానిక్ ఫిల్టర్లు, లేజర్లు, సూపర్ కండక్టర్లు, వివిధ వైద్య అనువర్తనాలు మరియు వివిధ పదార్థాల లక్షణాలను మెరుగుపరచడానికి ట్రేసింగ్ చేయడంలో కూడా ఉపయోగిస్తారు.

ఇట్రియంకు తెలిసిన జీవశాస్త్ర పాత్ర ఏదీ లేదు. ఇట్రియం సమ్మేళనాలకు గురికావడం వల్ల మానవులలో శ్వాసకోశ వ్యాధి రావచ్చు.[3]

వ్యుత్పత్తి (Etymology)

ఈ మూలకానికి ఇట్టెర్బైట్ (ytterbite) అనే ఖనిజం పేరు పెట్టారు, దీనిని 1787లో రసాయన శాస్త్రవేత్త కార్ల్ యాక్సెల్ అర్హీనియస్ మొదట గుర్తించారు.[4] ఈ ఖనిజం కనుగొనబడిన స్వీడన్లోని ఇట్టెర్బీ (Ytterby) అనే గ్రామం పేరు మీద ఆయన దీనికి ఆ పేరు పెట్టారు. ఇట్టెర్బైట్‌లోని రసాయనాలలో ఒకటి తర్వాత తెలియని మూలకంగా కనుగొనబడినప్పుడు, ఆ మూలకానికి ఖనిజం పేరు మీద ఇట్రియం అని పేరు పెట్టారు.

లక్షణాలు

ధర్మాలు

ఇట్రియం అనేది గ్రూప్ 3లో ఉండే మృదువైన, వెండి-మెటాలిక్, మెరిసే మరియు అత్యంత స్పటికాకార పరివర్తన లోహం. ఆవర్తన ధోరణుల (periodic trends) ప్రకారం, ఇది గ్రూప్‌లోని దాని పూర్వగామి అయిన స్కాండియం కంటే తక్కువ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీని కలిగి ఉంటుంది మరియు పీరియడ్ 5లోని తదుపరి సభ్యుడైన జిర్కోనియం కంటే తక్కువ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీని కలిగి ఉంటుంది.[5] అయితే, లాంతనైడ్ సంకోచం (lanthanide contraction) కారణంగా, ఇది గ్రూప్‌లోని దాని వారసుడైన లుటీషియం కంటే కూడా తక్కువ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీని కలిగి ఉంటుంది.[6][7][8] ఇట్రియం ఐదవ పీరియడ్‌లోని మొదటి d-బ్లాక్ మూలకం.

శుద్ధ మూలకం గాలిలో స్థిరంగా ఉంటుంది, దీనికి కారణం ఉపరితలంపై ఏర్పడే రక్షిత ఆక్సైడ్ (Y2O3) పొర యొక్క పాసివేషన్. ఇట్రియంను నీటి ఆవిరిలో 750 °C వరకు వేడి చేసినప్పుడు ఈ పొర 10 μm మందాన్ని చేరుకోగలదు.[9] అయితే, ఇట్రియంను చిన్న ముక్కలుగా చేసినప్పుడు, అది గాలిలో చాలా అస్థిరంగా ఉంటుంది; లోహం యొక్క ముక్కలు లేదా టర్నింగ్స్ 400 °C కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద గాలిలో మండిపోవచ్చు.[10] లోహాన్ని నైట్రోజన్లో 1000 °C వరకు వేడి చేసినప్పుడు ఇట్రియం నైట్రైడ్ (YN) ఏర్పడుతుంది.[9]

లాంతనైడ్లతో పోలిక

మరింత సమాచారం: అరుదైన-భూమి మూలకం లాంతనైడ్లతో ఇట్రియం యొక్క సారూప్యతలు చాలా బలంగా ఉన్నాయి, అందుకే ఈ మూలకాన్ని అరుదైన-భూమి మూలకంగా వారితో కలిపి వర్గీకరించారు,[1] మరియు ఇది ప్రకృతిలో ఎల్లప్పుడూ అరుదైన-భూమి ఖనిజాలలో వారితో కలిసే కనిపిస్తుంది.[11] రసాయనికంగా, ఇట్రియం ఆవర్తన పట్టికలో దాని పొరుగున ఉన్న స్కాండియం కంటే లాంతనైడ్లను దగ్గరగా పోలి ఉంటుంది,[12] మరియు భౌతిక ధర్మాలను పరమాణు సంఖ్యకు వ్యతిరేకంగా ప్లాట్ చేస్తే, అది 64.5 నుండి 67.5 వరకు స్పష్టమైన సంఖ్యను కలిగి ఉంటుంది, ఇది లాంతనైడ్లైన గడోలినియం మరియు ఎర్బియం మధ్య ఉంచుతుంది.[13]

ఇది తరచుగా ప్రతిచర్య క్రమం కోసం కూడా అదే పరిధిలోకి వస్తుంది,[9] దాని రసాయన చర్యలో టెర్బియం మరియు డిస్ప్రోసియంలను పోలి ఉంటుంది.[2] ఇట్రియం భారీ లాంతనైడ్ అయాన్ల యొక్క 'ఇట్రియం గ్రూప్' పరిమాణానికి చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది, కాబట్టి ద్రావణంలో, ఇది వాటిలో ఒకటిగా ప్రవర్తిస్తుంది.[9][14] లాంతనైడ్లు ఇట్రియం కంటే ఆవర్తన పట్టికలో ఒక వరుస దిగువన ఉన్నప్పటికీ, పరమాణు వ్యాసార్థంలో సారూప్యతను లాంతనైడ్ సంకోచంకు ఆపాదించవచ్చు.[15]

ఇట్రియం మరియు లాంతనైడ్ల రసాయన శాస్త్రం మధ్య ఉన్న కొన్ని ముఖ్యమైన వ్యత్యాసాలలో ఒకటి, ఇట్రియం దాదాపు ప్రత్యేకంగా ట్రైవాలెంట్ (trivalent) గా ఉంటుంది, అయితే లాంతనైడ్లలో సగం మూడు కంటే ఇతర వాలెన్సీలను కలిగి ఉండవచ్చు; అయినప్పటికీ, పదిహేను లాంతనైడ్లలో నాలుగింటికి మాత్రమే ఈ ఇతర వాలెన్సీలు జల ద్రావణంలో ముఖ్యమైనవి (CeIV, SmII, EuII, మరియు YbII).[9]

సమ్మేళనాలు మరియు చర్యలు

Yttrium compounds

ట్రైవాలెంట్ పరివర్తన లోహంగా, ఇట్రియం తన మూడు వాలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్లను కోల్పోవడం ద్వారా సాధారణంగా +3 ఆక్సీకరణ స్థితిలో వివిధ అకర్బన సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తుంది.[16] దీనికి మంచి ఉదాహరణ ఇట్రియం(III) ఆక్సైడ్ (Y2O3), దీనిని ఇట్రియా అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఆరు-కోఆర్డినేట్ తెల్లటి ఘనపదార్థం.[17]

ఇట్రియం నీటిలో కరగని ఫ్లోరైడ్, హైడ్రాక్సైడ్ మరియు ఆక్సలేట్లను ఏర్పరుస్తుంది, కానీ దాని బ్రోమైడ్, క్లోరైడ్, అయోడైడ్, నైట్రేట్ మరియు సల్ఫేట్ అన్నీ నీటిలో కరుగుతాయి.[9] Y3+ అయాన్ d మరియు f ఎలక్ట్రాన్ షెల్లలో ఎలక్ట్రాన్లు లేకపోవడం వల్ల ద్రావణంలో రంగులేకుండా ఉంటుంది.[9]

నీరు ఇట్రియం మరియు దాని సమ్మేళనాలతో సులభంగా చర్య జరిపి Y2O3ని ఏర్పరుస్తుంది.[11] గాఢ నైట్రిక్ మరియు హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్లు ఇట్రియంను వేగంగా దాడి చేయవు, కానీ ఇతర బలమైన ఆమ్లాలు చేస్తాయి.[9]

హాలోజన్లతో, ఇట్రియం సుమారు 200 °C కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఇట్రియం(III) ఫ్లోరైడ్ (YF3), ఇట్రియం(III) క్లోరైడ్ (YCl3), మరియు ఇట్రియం(III) బ్రోమైడ్ (YBr3) వంటి ట్రైహాలైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది.[3] అదేవిధంగా, కార్బన్, భాస్వరం, సెలీనియం, సిలికాన్ మరియు సల్ఫర్ అన్నీ అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఇట్రియంతో బైనరీ సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తాయి.[9]

ఆర్గానోయిట్రియం కెమిస్ట్రీ అనేది కార్బన్-ఇట్రియం బంధాలను కలిగి ఉన్న సమ్మేళనాల అధ్యయనం. వీటిలో కొన్ని ఇట్రియంను 0 ఆక్సీకరణ స్థితిలో కలిగి ఉన్నట్లు తెలుసు.[18] (+2 స్థితి క్లోరైడ్ మెల్ట్‌లలో గమనించబడింది,[19] మరియు వాయు దశలో ఆక్సైడ్ క్లస్టర్‌లలో +1 గమనించబడింది.[20]) కొన్ని ట్రైమెరైజేషన్ చర్యలు ఉత్ప్రేరకాలుగా ఆర్గానోయిట్రియం సమ్మేళనాలతో ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి.[18] ఈ సంశ్లేషణలు Y2O3 మరియు గాఢ హైడ్రోక్లోరిక్ యాసిడ్ మరియు అమ్మోనియం క్లోరైడ్ నుండి పొందిన YCl3ని ప్రారంభ పదార్థంగా ఉపయోగిస్తాయి.[21][22]

హ్యాప్టిసిటీ (Hapticity) అనేది కేంద్ర పరమాణువుకు బంధించబడిన లిగాండ్ యొక్క ఆనుకొని ఉన్న పరమాణువుల సమూహం యొక్క కోఆర్డినేషన్‌ను వివరించే పదం; ఇది గ్రీకు అక్షరం ఈటా, η ద్వారా సూచించబడుతుంది. కార్బోరనైల్ లిగాండ్లు η7-హ్యాప్టిసిటీ ద్వారా d0-మెటల్ కేంద్రానికి బంధించబడిన కాంప్లెక్స్‌లకు ఇట్రియం కాంప్లెక్స్‌లు మొదటి ఉదాహరణలు.[18] గ్రాఫైట్ ఇంటర్కలేషన్ కాంపౌండ్లు గ్రాఫైట్–Y లేదా గ్రాఫైట్–Y2O3 యొక్క బాష్పీభవనం Y@C82 వంటి ఎండోహెడ్రల్ ఫుల్లరీన్ల ఏర్పాటుకు దారితీస్తుంది.[2] ఎలక్ట్రాన్ స్పిన్ రెసొనెన్స్ అధ్యయనాలు Y3+ మరియు (C82)3− అయాన్ జంటల ఏర్పాటును సూచించాయి.[2] కార్బైడ్లు Y3C, Y2C, మరియు YC2లను జలవిశ్లేషణ చేసి హైడ్రోకార్బన్లను ఏర్పరచవచ్చు.[9]

ఐసోటోపులు మరియు కేంద్రక సంశ్లేషణ

ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of yttrium సౌర వ్యవస్థలోని ఇట్రియం నక్షత్ర కేంద్రక సంశ్లేషణ ద్వారా సృష్టించబడింది, ఎక్కువగా s-ప్రాసెస్ (≈72%) ద్వారా, కానీ r-ప్రాసెస్ (≈28%) ద్వారా కూడా.[23] r-ప్రాసెస్ అనేది సూపర్నోవా పేలుళ్ల సమయంలో తేలికపాటి మూలకాల ద్వారా వేగవంతమైన న్యూట్రాన్ క్యాప్చర్ను కలిగి ఉంటుంది. s-ప్రాసెస్ అనేది పల్సేటింగ్ రెడ్ జెయింట్ నక్షత్రాల లోపల తేలికపాటి మూలకాల యొక్క నెమ్మదిగా జరిగే న్యూట్రాన్ క్యాప్చర్.[24]

ఇట్రియం ఐసోటోపులు అణు పేలుళ్లు మరియు అణు రియాక్టర్లలో యురేనియం యొక్క అణు విచ్ఛిత్తి (nuclear fission) ఉత్పత్తులలో అత్యంత సాధారణమైనవి.[25] అణు వ్యర్థాల నిర్వహణ సందర్భంలో, ఇట్రియం యొక్క అత్యంత ముఖ్యమైన ఐసోటోపులు 91Y మరియు 90Y, వీటి అర్ధ-జీవిత కాలాలు వరుసగా 58.51 రోజులు మరియు 64 గంటలు.[26] 90Y తక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఇది దాని దీర్ఘకాలిక మాతృ ఐసోటోప్, స్ట్రోంటియం-90 (90Sr) (అర్ధ-జీవిత కాలం 29 సంవత్సరాలు) తో సెక్యులర్ ఈక్విలిబ్రియంలో ఉంటుంది.[10]

అన్ని గ్రూప్ 3 మూలకాలు బేసి పరమాణు సంఖ్యను కలిగి ఉంటాయి, కాబట్టి కొన్ని స్థిరమైన ఐసోటోపులు ఉంటాయి.[6] స్కాండియం ఒక స్థిరమైన ఐసోటోప్ను కలిగి ఉంది, మరియు ఇట్రియం స్వయంగా ఒకే ఒక స్థిరమైన ఐసోటోప్ 89Yని కలిగి ఉంది, ఇది సహజంగా సంభవించే ఏకైక ఐసోటోప్. అయితే, లాంతనైడ్ అరుదైన భూములు సరి పరమాణు సంఖ్య గల మూలకాలను మరియు అనేక స్థిరమైన ఐసోటోపులను కలిగి ఉంటాయి. ఇట్రియం-89 ఇతర ప్రక్రియల కంటే ఎక్కువ సమృద్ధిగా ఉంటుందని భావిస్తారు, దీనికి పాక్షికంగా s-ప్రాసెస్ కారణం, ఇది ఇతర ప్రక్రియల ద్వారా సృష్టించబడిన ఐసోటోపులు ఎలక్ట్రాన్ ఉద్గారం (న్యూట్రాన్ → ప్రోటాన్) ద్వారా క్షీణించడానికి తగినంత సమయాన్ని అనుమతిస్తుంది.[24][note 1]

అటువంటి నెమ్మదిగా జరిగే ప్రక్రియ 90, 138 మరియు 208 పరమాణు ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు (A = ప్రోటాన్లు + న్యూట్రాన్లు) కలిగిన ఐసోటోపులకు అనుకూలంగా ఉంటుంది, ఇవి వరుసగా 50, 82, మరియు 126 న్యూట్రాన్లతో అసాధారణంగా స్థిరమైన పరమాణు కేంద్రకాలను కలిగి ఉంటాయి.[24][note 2] ఈ స్థిరత్వం వాటి చాలా తక్కువ న్యూట్రాన్-క్యాప్చర్ క్రాస్-సెక్షన్ ఫలితంగా ఉంటుందని భావిస్తారు.[24] ఆ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఐసోటోపుల ఎలక్ట్రాన్ ఉద్గారం ఈ స్థిరత్వం కారణంగా తక్కువగా ఉంటుంది, దీనివల్ల అవి ఎక్కువ సమృద్ధిని కలిగి ఉంటాయి.[10] 89Y 90కి దగ్గరగా ఉన్న ద్రవ్యరాశి సంఖ్యను కలిగి ఉంది మరియు దాని కేంద్రకంలో 50 న్యూట్రాన్లను కలిగి ఉంది.

కనీసం 32 సింథటిక్ ఇట్రియం ఐసోటోపులు గమనించబడ్డాయి, మరియు ఇవి 76 నుండి 108 వరకు పరమాణు ద్రవ్యరాశి సంఖ్య పరిధిలో ఉన్నాయి.[26] వీటిలో అత్యంత అస్థిరమైనది 109Y, దీని అర్ధ-జీవిత కాలం 25 ms, మరియు అత్యంత స్థిరమైనది 88Y, దీని అర్ధ-జీవిత కాలం 106.629 రోజులు.[27] 91Y, 87Y, మరియు 90Y మినహా, వీటి అర్ధ-జీవిత కాలాలు వరుసగా 58.51 రోజులు, 79.8 గంటలు, మరియు 64 గంటలు; ఇతర ఐసోటోపులన్నీ ఒక రోజు కంటే తక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాలను కలిగి ఉన్నాయి మరియు చాలా వరకు ఒక గంట కంటే తక్కువ.[26]

88 లేదా అంతకంటే తక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఇట్రియం ఐసోటోపులు ప్రధానంగా స్ట్రోంటియం (Z = 38) ఐసోటోపులను ఏర్పరచడానికి పాజిట్రాన్ ఉద్గారం (ప్రోటాన్ → న్యూట్రాన్) ద్వారా క్షీణిస్తాయి.[26] 90 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఇట్రియం ఐసోటోపులు ప్రధానంగా జిర్కోనియం (Z = 40) ఐసోటోపులను ఏర్పరచడానికి ఎలక్ట్రాన్ ఉద్గారం (న్యూట్రాన్ → ప్రోటాన్) ద్వారా క్షీణిస్తాయి.[26] 97 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు కలిగిన ఐసోటోపులు β− ఆలస్యమైన న్యూట్రాన్ ఉద్గారం యొక్క చిన్న క్షయ మార్గాలను కలిగి ఉన్నట్లు కూడా తెలుసు.

ఇట్రియం కనీసం 20 మెటాస్టేబుల్ ("ఉత్తేజిత") ఐసోమర్లను కలిగి ఉంది, ఇవి 78 నుండి 102 వరకు ద్రవ్యరాశి సంఖ్య పరిధిలో ఉన్నాయి.[26][note 3] 80Y మరియు 97Y కోసం బహుళ ఉత్తేజిత స్థాయిలు గమనించబడ్డాయి.[26] చాలా ఇట్రియం ఐసోమర్లు వాటి గ్రౌండ్ స్టేట్ కంటే తక్కువ స్థిరంగా ఉంటాయని భావిస్తున్నప్పటికీ; 78m, 84m, 85m, 96m, 98m1, 100m, 102mY వాటి గ్రౌండ్ స్టేట్ల కంటే ఎక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఎందుకంటే ఈ ఐసోమర్లు ఐసోమెరిక్ ట్రాన్సిషన్ కంటే బీటా క్షయం ద్వారా క్షీణిస్తాయి.

చరిత్ర

1787లో, పార్ట్-టైమ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త కార్ల్ యాక్సెల్ అర్హీనియస్ స్వీడిష్ గ్రామం ఇట్టెర్బీ (ప్రస్తుతం స్టాక్‌హోమ్ ఆర్కిపెలాగోలో భాగం) సమీపంలోని ఒక పాత క్వారీలో భారీ నల్లటి రాయిని కనుగొన్నారు.[28] ఇది కొత్తగా కనుగొనబడిన టంగ్‌స్టన్ మూలకాన్ని కలిగి ఉన్న తెలియని ఖనిజమని భావించి,[29] ఆయన దీనికి ఇట్టెర్బైట్[note 4] అని పేరు పెట్టి, విశ్లేషణ కోసం వివిధ రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు నమూనాలను పంపారు.[28]

రాయల్ అకాడమీ ఆఫ్ ఆబో (తుర్కు)లో జోహాన్ గడోలిన్ 1789లో అర్హీనియస్ నమూనాలో కొత్త ఆక్సైడ్ (లేదా "భూమి")ని గుర్తించారు మరియు 1794లో తన పూర్తి విశ్లేషణను ప్రచురించారు.[30][note 5] ఆండర్స్ గుస్తాఫ్ ఎకెబెర్గ్ 1797లో గుర్తింపును ధృవీకరించారు మరియు కొత్త ఆక్సైడ్‌కు ఇట్రియా అని పేరు పెట్టారు.[31] ఆంటోయిన్ లావోయిజర్ మొదటి ఆధునిక రసాయన మూలకాల నిర్వచనాన్ని అభివృద్ధి చేసిన దశాబ్దాల తర్వాత, భూములను వాటి మూలకాలుగా తగ్గించవచ్చని నమ్మేవారు, అంటే కొత్త భూమిని కనుగొనడం అంటే దానిలోని మూలకాన్ని కనుగొనడమే, ఈ సందర్భంలో అది ఇట్రియం అయ్యేది.[note 6][32][33][34]

ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్ 1828లో ఇట్రియం క్లోరైడ్ అని తాను నమ్మిన అస్థిర క్లోరైడ్‌ను పొటాషియంతో చర్య జరపడం ద్వారా లోహాన్ని మొదటిసారిగా వేరు చేసిన ఘనత పొందారు.[35][36][37]

1843లో, కార్ల్ గుస్తాఫ్ మోసాండర్ ఇట్రియా నమూనాలలో మూడు ఆక్సైడ్లు ఉన్నాయని కనుగొన్నారు: తెల్లటి ఇట్రియం ఆక్సైడ్ (ఇట్రియా), పసుపు రంగు టెర్బియం ఆక్సైడ్ (గందరగోళంగా, దీనిని ఆ సమయంలో 'ఎర్బియా' అని పిలిచేవారు) మరియు గులాబీ రంగు ఎర్బియం ఆక్సైడ్ (ఆ సమయంలో 'టెర్బియా' అని పిలిచేవారు).[38][39] నాల్గవ ఆక్సైడ్, ఇట్టెర్బియం ఆక్సైడ్, 1878లో జీన్ చార్లెస్ గాలిస్సార్డ్ డి మారిగ్నాక్ ద్వారా వేరు చేయబడింది.[40] ఆ ఆక్సైడ్ల నుండి కొత్త మూలకాలు తర్వాత వేరు చేయబడ్డాయి, మరియు ప్రతి మూలకానికి అవి కనుగొనబడిన క్వారీ సమీపంలోని గ్రామం ఇట్టెర్బీ పేరు మీద ఏదో ఒక విధంగా పేరు పెట్టారు (చూడండి ఇట్టెర్బియం, టెర్బియం, మరియు ఎర్బియం).[41] తర్వాతి దశాబ్దాలలో, "గడోలిన్ ఇట్రియా"లో ఏడు ఇతర కొత్త లోహాలు కనుగొనబడ్డాయి.[28] ఇట్రియా ఒక ఖనిజమని మరియు ఆక్సైడ్ కాదని తేలడంతో, మార్టిన్ హెన్రిచ్ క్లాప్రోత్ గడోలిన్ గౌరవార్థం దీనికి గడోలినైట్ అని పేరు మార్చారు.[28]

1920ల ప్రారంభం వరకు, మూలకం కోసం రసాయన చిహ్నం Yt ఉపయోగించబడింది, ఆ తర్వాత Y సాధారణ వాడుకలోకి వచ్చింది.[42][43]

1987లో, ఇట్రియం బేరియం కాపర్ ఆక్సైడ్ అధిక-ఉష్ణోగ్రత సూపర్ కండక్టివిటీని సాధించినట్లు కనుగొనబడింది.[44] ఈ ధర్మాన్ని ప్రదర్శించే రెండవ పదార్థం మాత్రమే ఇది,[44] మరియు నైట్రోజన్ యొక్క (ఆర్థికంగా ముఖ్యమైన) మరిగే స్థానం కంటే పైన సూపర్ కండక్టివిటీని సాధించిన మొదటి పదార్థం ఇది.[note 7]

సంభవించడం (Occurrence)

సమృద్ధి

ఇట్రియం చాలా అరుదైన-భూమి ఖనిజాలలో[7] మరియు కొన్ని యురేనియం ఖనిజాలలో కనిపిస్తుంది, కానీ భూమి యొక్క క్రస్ట్‌లో స్వేచ్ఛా మూలకంగా ఎప్పుడూ ఉండదు.[45] భూమి యొక్క క్రస్ట్‌లో సుమారు 31 ppm ఇట్రియం ఉంటుంది,[2] ఇది 43వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉండే మూలకం.[46] ఇట్రియం నేలలో 10 నుండి 150 ppm (23 ppm యొక్క డ్రై వెయిట్ సగటు) సాంద్రతలలో మరియు సముద్రపు నీటిలో 9 ppt వద్ద కనిపిస్తుంది.[46] అమెరికన్ అపోలో ప్రాజెక్ట్ సమయంలో సేకరించిన చంద్ర శిలల నమూనాలు సాపేక్షంగా అధిక ఇట్రియం కంటెంట్‌ను కలిగి ఉన్నాయి.[41]

ఇట్రియం స్ట్రోంటియం మరియు సీసం వంటి "బోన్-సీకర్"గా పరిగణించబడదు.[47] సాధారణంగా, మొత్తం మానవ శరీరంలో 0.5 mg మాత్రమే ఉంటుంది; మానవ తల్లి పాలు 4 ppm ఇట్రియంను కలిగి ఉంటాయి.[48] ఇట్రియం తినదగిన మొక్కలలో 20 ppm మరియు 100 ppm (తాజా బరువు) మధ్య సాంద్రతలలో కనిపిస్తుంది, క్యాబేజీలో అత్యధిక మొత్తం ఉంటుంది.[48] 700 ppm వరకు, చెక్క మొక్కల విత్తనాలు అత్యధిక సాంద్రతలను కలిగి ఉంటాయి.[48]

ఏప్రిల్ నాటికి, జపాన్‌కు చెందిన చిన్న ద్వీపమైన మినామి-టోరిషిమా ద్వీపం (దీనిని మార్కస్ ద్వీపం అని కూడా పిలుస్తారు) నుండి కొన్ని వందల కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న లోతైన సముద్రగర్భంలో అత్యంత భారీ నిల్వలు కలిగిన అరుదైన-భూమి మూలకాలు (rare-earth elements) ఉన్నట్లు నివేదికలు వెలువడ్డాయి.[49] సైంటిఫిక్ రిపోర్ట్స్ (Scientific Reports) లో ప్రచురించబడిన ఒక అధ్యయనం ప్రకారం, ఈ ప్రాంతం అరుదైన-భూమి మూలకాలు మరియు ఇట్రియం (REY) కోసం "అపారమైన సామర్థ్యాన్ని" కలిగి ఉందని వర్ణించబడింది.[50] "ఈ REY-సమృద్ధిగా ఉన్న బురద, అందుబాటులో ఉన్న భారీ పరిమాణం మరియు దాని ప్రయోజనకరమైన ఖనిజ లక్షణాల కారణంగా అరుదైన-భూమి లోహ వనరుగా గొప్ప సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది" అని ఆ అధ్యయనం పేర్కొంది. 16 మిలియన్ టన్నుల కంటే ఎక్కువ అరుదైన-భూమి మూలకాలను "సమీప భవిష్యత్తులో వెలికితీయవచ్చు" అని ఈ అధ్యయనం చూపిస్తుంది. కెమెరా లెన్స్‌లు మరియు మొబైల్ ఫోన్ స్క్రీన్‌ల వంటి ఉత్పత్తులలో ఉపయోగించే ఇట్రియం (Y) తో పాటు, కనుగొనబడిన అరుదైన-భూమి మూలకాలు యూరోపియం (Eu), టెర్బియం (Tb) మరియు డిస్ప్రోసియం (Dy).[51]

ఉత్పత్తి

ఇట్రియం రసాయనికంగా లాంతనైడ్‌లను పోలి ఉంటుంది కాబట్టి, ఇది అదే ఖనిజాలలో (అరుదైన-భూమి ఖనిజాలు) లభిస్తుంది మరియు అదే శుద్ధి ప్రక్రియల ద్వారా సంగ్రహించబడుతుంది.[52] తేలికపాటి (LREE) మరియు భారీ అరుదైన-భూమి మూలకాల (HREE) మధ్య స్వల్ప వ్యత్యాసం గుర్తించబడినప్పటికీ, ఆ విభజన పరిపూర్ణమైనది కాదు. ఇట్రియం దాని అయాన్ పరిమాణం కారణంగా HREE సమూహంలో కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది, అయినప్పటికీ ఇది తక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశిని కలిగి ఉంటుంది.[53][54]

అరుదైన-భూమి మూలకాలు (REEs) ప్రధానంగా నాలుగు వనరుల నుండి వస్తాయి:[55]

  • కార్బోనేట్ మరియు ఫ్లోరైడ్ కలిగిన ఖనిజాలు, ఉదాహరణకు LREE బాస్ట్నాసైట్ ((Ce, La, మొదలైనవి)(CO3)F), సగటున 0.1%[10][53] ఇట్రియంను కలిగి ఉంటాయి, మిగిలిన 16 REEలు 99.9% ఉంటాయి.[53] 1960ల నుండి 1990ల వరకు బాస్ట్నాసైట్‌కు ప్రధాన వనరు కాలిఫోర్నియాలోని మౌంటైన్ పాస్ అరుదైన భూమి గని, దీనివల్ల ఆ కాలంలో యునైటెడ్ స్టేట్స్ అతిపెద్ద REE ఉత్పత్తిదారుగా నిలిచింది.[53][55] "బాస్ట్నాసైట్" అనేది వాస్తవానికి ఒక సమూహ నామం, మరియు సరైన ఖనిజ నామాలలో లెవిన్సన్ ప్రత్యయం ఉపయోగించబడుతుంది, ఉదాహరణకు, బాస్ట్నాసైట్-(Y) లో Y ప్రధాన మూలకంగా ఉంటుంది.[56][57][58]
  • మోనాజైట్ ((Ce, La, మొదలైనవి)PO4), ఇది ఎక్కువగా ఫాస్ఫేట్, ఇది కోతకు గురైన గ్రానైట్ రవాణా మరియు గురుత్వాకర్షణ విభజన ద్వారా సృష్టించబడిన ఇసుక యొక్క ప్లేసర్ నిక్షేపం. LREE ఖనిజంగా మోనాజైట్ 2%[53] (లేదా 3%)[59] ఇట్రియంను కలిగి ఉంటుంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో భారతదేశం మరియు బ్రెజిల్‌లలో అతిపెద్ద నిక్షేపాలు కనుగొనబడ్డాయి, దీనివల్ల ఆ శతాబ్దపు మొదటి భాగంలో ఆ రెండు దేశాలు అతిపెద్ద ఇట్రియం ఉత్పత్తిదారులుగా మారాయి.[53][55] మోనాజైట్ సమూహంలో, Ce-ప్రధాన సభ్యుడైన మోనాజైట్-(Ce) అత్యంత సాధారణమైనది.[60]
  • జెనోటైమ్, ఒక REE ఫాస్ఫేట్, ఇది ప్రధాన HREE ఖనిజం, ఇది ఇట్రియం ఫాస్ఫేట్ (YPO4) రూపంలో 60% వరకు ఇట్రియంను కలిగి ఉంటుంది.[53] ఇది జెనోటైమ్-(Y) కి వర్తిస్తుంది.[58][61][57] అతిపెద్ద గని చైనాలోని బయాన్ ఓబో నిక్షేపం, దీనివల్ల 1990లలో మౌంటైన్ పాస్ గని మూసివేసినప్పటి నుండి చైనా HREEలకు అతిపెద్ద ఎగుమతిదారుగా మారింది.[53][55]
  • అయాన్ శోషణ బంకమట్టి లేదా లాంగ్నాన్ బంకమట్టి గ్రానైట్ యొక్క వాతావరణ ఉత్పత్తులు మరియు కేవలం 1% REEలను మాత్రమే కలిగి ఉంటాయి.[53] తుది ఖనిజ గాఢత 8% వరకు ఇట్రియంను కలిగి ఉంటుంది. అయాన్ శోషణ బంకమట్టి ఎక్కువగా దక్షిణ చైనాలో ఉంటుంది.[53][55][62] ఇట్రియం సమర్స్కైట్ మరియు ఫెర్గూసనైట్ (ఇవి కూడా సమూహ నామాలను సూచిస్తాయి) లలో కూడా కనిపిస్తుంది.[46]

మిశ్రమ ఆక్సైడ్ ఖనిజాల నుండి స్వచ్ఛమైన ఇట్రియంను పొందే ఒక పద్ధతి ఆక్సైడ్‌ను సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్లో కరిగించి, అయాన్ ఎక్స్ఛేంజ్ క్రోమాటోగ్రఫీ ద్వారా విభజించడం.[63] ఆక్సాలిక్ యాసిడ్ను జోడించినప్పుడు, ఇట్రియం ఆక్సలేట్ అవక్షేపంగా మారుతుంది. ఆక్సలేట్ ఆక్సిజన్ సమక్షంలో వేడి చేయడం ద్వారా ఆక్సైడ్‌గా మార్చబడుతుంది. ఫలితంగా వచ్చిన ఇట్రియం ఆక్సైడ్‌ను హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్తో చర్య జరపడం ద్వారా, ఇట్రియం ఫ్లోరైడ్ పొందబడుతుంది.[64] క్వాటర్నరీ అమ్మోనియం లవణాలను ఎక్స్‌ట్రాక్టెంట్‌లుగా ఉపయోగించినప్పుడు, చాలా వరకు ఇట్రియం జల దశలోనే ఉంటుంది. కౌంటర్-అయాన్ నైట్రేట్ అయినప్పుడు, తేలికపాటి లాంతనైడ్‌లు తొలగించబడతాయి, మరియు కౌంటర్-అయాన్ థియోసైనేట్ అయినప్పుడు, భారీ లాంతనైడ్‌లు తొలగించబడతాయి. ఈ విధంగా, 99.999% స్వచ్ఛత కలిగిన ఇట్రియం లవణాలు పొందబడతాయి. సాధారణ పరిస్థితిలో, ఇట్రియం రెండు-వంతుల భారీ-లాంతనైడ్ మిశ్రమంలో ఉన్నప్పుడు, మిగిలిన మూలకాల విభజనను సులభతరం చేయడానికి ఇట్రియంను వీలైనంత త్వరగా తొలగించాలి.

వార్షిక ప్రపంచ ఇట్రియం ఆక్సైడ్ ఉత్పత్తి 2001 నాటికి 600 టన్నులకు చేరుకుంది; 2014 నాటికి ఇది 7,000 టన్నులకు పెరిగింది.[46][65] 2014లో ప్రపంచ ఇట్రియం ఆక్సైడ్ నిల్వలు 500,000 టన్నుల కంటే ఎక్కువ ఉన్నట్లు అంచనా వేయబడింది. ఈ నిల్వలకు ప్రధాన దేశాలలో ఆస్ట్రేలియా, బ్రెజిల్, చైనా, భారతదేశం మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఉన్నాయి.[65] ప్రతి సంవత్సరం కొన్ని టన్నుల ఇట్రియం లోహం మాత్రమే ఇట్రియం ఫ్లోరైడ్ను కాల్షియం మెగ్నీషియం మిశ్రమంతో మెటల్ స్పాంజ్గా తగ్గించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఆర్క్ ఫర్నేస్ యొక్క ఉష్ణోగ్రత, 1,600 °C కంటే ఎక్కువ, ఇట్రియంను కరిగించడానికి సరిపోతుంది.[46][64]

అప్లికేషన్లు

ఫాస్ఫర్

కలర్ టెలివిజన్ కాథోడ్ రే ట్యూబ్ల యొక్క ఎరుపు భాగం సాధారణంగా యూరోపియం (III) కాటయాన్ (Eu3+) ఫాస్ఫర్లతో డోప్ చేయబడిన ఇట్రియా (Y2O3) లేదా ఇట్రియం ఆక్సైడ్ సల్ఫైడ్ (Y2O2S) హోస్ట్ లాటిస్ నుండి విడుదలవుతుంది.[10][2][note 8] ఎరుపు రంగు యూరోపియం నుండి విడుదలవుతుంది, అయితే ఇట్రియం ఎలక్ట్రాన్ గన్ నుండి శక్తిని సేకరించి ఫాస్ఫర్‌కు పంపుతుంది.[66] ఇట్రియం సమ్మేళనాలు వివిధ లాంతనైడ్ కాటయాన్‌లతో డోపింగ్ కోసం హోస్ట్ లాటిస్‌లుగా పనిచేయగలవు. Tb3+ ను ఆకుపచ్చ లూమినిసెన్స్ను ఉత్పత్తి చేయడానికి డోపింగ్ ఏజెంట్‌గా ఉపయోగించవచ్చు. అందువల్ల ఇట్రియం అల్యూమినియం గార్నెట్ (YAG) వంటి ఇట్రియం సమ్మేళనాలు ఫాస్ఫర్‌లకు ఉపయోగపడతాయి మరియు తెల్లని LEDలలో ముఖ్యమైన భాగం.[67]

గార్నెట్లు

ఇట్రియం వివిధ రకాల సింథటిక్ గార్నెట్లు ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించబడుతుంది,[68] మరియు ఇట్రియాను ఇట్రియం ఐరన్ గార్నెట్ల (Y3Fe5O12, "YIG") తయారీకి ఉపయోగిస్తారు, ఇవి చాలా ప్రభావవంతమైన మైక్రోవేవ్ ఫిల్టర్లు.[10] ఇట్రియం, ఐరన్, అల్యూమినియం మరియు గాడోలినియం గార్నెట్లు (ఉదా. Y3(Fe,Al)5O12 మరియు Y3(Fe,Gd)5O12) ముఖ్యమైన అయస్కాంత లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి.[10][69] YIG ధ్వని శక్తి ట్రాన్స్‌మిటర్ మరియు ట్రాన్స్‌డ్యూసర్‌గా కూడా చాలా సమర్థవంతమైనది.[70] ఇట్రియం అల్యూమినియం గార్నెట్ (Y3Al5O12 లేదా YAG) 8.5 కఠినత్వం కలిగి ఉంటుంది మరియు ఆభరణాలలో (సిమ్యులేటెడ్ డైమండ్) రత్నంగా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.[10] సీరియం-డోప్డ్ ఇట్రియం అల్యూమినియం గార్నెట్ (YAG:Ce) స్ఫటికాలు తెల్లని LEDలను తయారు చేయడానికి ఫాస్ఫర్‌లుగా ఉపయోగించబడతాయి.[71][72]

YAG, ఇట్రియా, ఇట్రియం లిథియం ఫ్లోరైడ్ (LiYF4), మరియు ఇట్రియం ఆర్థోవనాడేట్ (YVO4) లను నియర్-ఇన్‌ఫ్రారెడ్ లేజర్లలో నియోడైమియం, ఎర్బియం, ఇటెర్బియం వంటి డోపెంట్లతో కలిపి ఉపయోగిస్తారు.[73][74] YAG లేజర్లు అధిక శక్తితో పనిచేయగలవు మరియు లోహాన్ని డ్రిల్లింగ్ చేయడానికి మరియు కత్తిరించడానికి ఉపయోగిస్తారు.[59] డోప్డ్ YAG యొక్క సింగిల్ స్ఫటికాలు సాధారణంగా చోచ్రాల్స్కీ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి.[75]

మెటీరియల్ ఎన్‌హాన్సర్

క్రోమియం, మాలిబ్డినం, టైటానియం మరియు జిర్కోనియం యొక్క ధాన్యపు పరిమాణాలను తగ్గించడానికి తక్కువ మొత్తంలో ఇట్రియం (0.1 నుండి 0.2%) ఉపయోగించబడింది.[76] అల్యూమినియం మరియు మెగ్నీషియం మిశ్రమాల యొక్క బలాన్ని పెంచడానికి ఇట్రియం ఉపయోగించబడుతుంది.[10] మిశ్రమాలకు ఇట్రియంను జోడించడం సాధారణంగా పని సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది, అధిక-ఉష్ణోగ్రత రీక్రిస్టలైజేషన్‌కు నిరోధకతను జోడిస్తుంది మరియు అధిక-ఉష్ణోగ్రత ఆక్సీకరణకు నిరోధకతను గణనీయంగా పెంచుతుంది (క్రింద గ్రాఫైట్ నోడ్యూల్ చర్చను చూడండి).[66]

వనాడియం మరియు ఇతర నాన్-ఫెర్రస్ మెటల్లను డీఆక్సిడైజ్ చేయడానికి ఇట్రియంను ఉపయోగించవచ్చు.[10] ఇట్రియా ఆభరణాలలో క్యూబిక్ రూపంలోని జిర్కోనియాను స్థిరీకరిస్తుంది.[77]

డక్టైల్ కాస్ట్ ఐరన్లో నోడ్యులైజర్‌గా ఇట్రియం అధ్యయనం చేయబడింది, ఇది గ్రాఫైట్ను ఫ్లేక్స్ బదులుగా కాంపాక్ట్ నోడ్యూల్స్‌గా మారుస్తుంది, తద్వారా డక్టిలిటీ మరియు అలసట నిరోధకతను పెంచుతుంది.[10] అధిక ద్రవీభవన స్థానం కలిగి ఉండటం వల్ల, ఇట్రియం ఆక్సైడ్ కొన్ని సిరామిక్ మరియు గ్లాస్లలో షాక్ నిరోధకత మరియు తక్కువ థర్మల్ ఎక్స్‌పాన్షన్ లక్షణాలను అందించడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.[10] అదే లక్షణాలు అటువంటి గాజును కెమెరా లెన్స్లలో ఉపయోగపడేలా చేస్తాయి.[46]

వైద్యం

రేడియో ఐసోటోప్ ఇట్రియం-90 (90Y) ను లింఫోమా, లుకేమియా, కాలేయం, అండాశయ, కొలొరెక్టల్, ప్యాంక్రియాటిక్ మరియు ఎముక క్యాన్సర్‌లతో సహా వివిధ క్యాన్సర్ల చికిత్స కోసం ఎడోట్రియోటైడ్ మరియు ఇబ్రిటుమోమాబ్ టియుక్సెటాన్ వంటి మందులను లేబుల్ చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.[48] ఇది మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీలకు అంటుకోవడం ద్వారా పనిచేస్తుంది, ఇవి క్యాన్సర్ కణాలకు బంధించి, 90Y నుండి వచ్చే తీవ్రమైన β-రేడియేషన్ ద్వారా వాటిని చంపుతాయి (మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీ థెరపీ చూడండి).[78]

హెపాటోసెల్యులర్ కార్సినోమా మరియు లివర్ మెటాస్టాసిస్ చికిత్సకు రేడియోఎంబోలైజేషన్ అనే పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు.[79] రేడియోఎంబోలైజేషన్ అనేది తక్కువ విషపూరితమైన, లక్షిత కాలేయ క్యాన్సర్ చికిత్స, ఇది 90Y కలిగిన గాజు లేదా రెసిన్‌తో చేసిన మిలియన్ల కొద్దీ చిన్న పూసలను ఉపయోగిస్తుంది. రేడియోధార్మిక మైక్రోస్పియర్లు నేరుగా నిర్దిష్ట కాలేయ కణితులకు/సెగ్మెంట్‌లకు లేదా లోబ్‌లకు రక్త సరఫరా చేసే రక్త నాళాలకు పంపిణీ చేయబడతాయి. ఇది కనిష్టంగా ఇన్వాసివ్ మరియు రోగులు సాధారణంగా కొన్ని గంటల తర్వాత డిశ్చార్జ్ చేయబడవచ్చు. ఈ ప్రక్రియ మొత్తం కాలేయంలోని అన్ని కణితులను తొలగించకపోవచ్చు, కానీ ఒక సెగ్మెంట్ లేదా ఒక లోబ్‌పై పనిచేస్తుంది మరియు బహుళ ప్రక్రియలు అవసరం కావచ్చు.[80]

సిర్రోసిస్ మరియు హెపాటోసెల్యులర్ కార్సినోమా కలిపి ఉన్న సందర్భంలో రేడియోఎంబోలైజేషన్ కూడా చూడండి.

స్కాల్పెల్స్ కంటే ఖచ్చితంగా కత్తిరించగల 90Y తో చేసిన సూదులను వెన్నెముకలోని నొప్పిని ప్రసారం చేసే నరాలను కత్తిరించడానికి ఉపయోగించారు,[29] మరియు 90Y ను రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ వంటి పరిస్థితులు ఉన్న వ్యక్తులలో వాపు కీళ్ల, ముఖ్యంగా మోకాళ్ల చికిత్సలో రేడియోన్యూక్లైడ్ సినోవెక్టమీని నిర్వహించడానికి కూడా ఉపయోగిస్తారు.[81]

నియోడైమియం-డోప్డ్ ఇట్రియం-అల్యూమినియం-గార్నెట్ లేజర్‌ను కుక్కలలో ప్రయోగాత్మక, రోబోట్-సహాయక రాడికల్ ప్రోస్టాటెక్టమీలో అనుషంగిక నరాల మరియు కణజాల నష్టాన్ని తగ్గించడానికి ఉపయోగించారు,[82] మరియు ఎర్బియం-డోప్డ్ లేజర్లు కాస్మెటిక్ స్కిన్ రీసర్ఫేసింగ్ కోసం ఉపయోగంలోకి వస్తున్నాయి.[2]

సూపర్ కండక్టర్లు

ప్రధాన వ్యాసం: high-temperature superconductor

ఇట్రియం ఇట్రియం బేరియం కాపర్ ఆక్సైడ్ (YBa2Cu3O7, అకా 'YBCO' లేదా '1-2-3') సూపర్ కండక్టర్లో కీలకమైన పదార్ధం, ఇది 1987లో యూనివర్శిటీ ఆఫ్ అలబామా ఇన్ హంట్స్‌విల్లే మరియు యూనివర్శిటీ ఆఫ్ హ్యూస్టన్లో అభివృద్ధి చేయబడింది.[44] ఈ సూపర్ కండక్టర్ ముఖ్యమైనది ఎందుకంటే ఆపరేటింగ్ సూపర్ కండక్టివిటీ ఉష్ణోగ్రత ద్రవ నైట్రోజన్ యొక్క మరిగే స్థానం (77.1 K) కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.[44] ద్రవ నైట్రోజన్ లోహ సూపర్ కండక్టర్లకు అవసరమైన ద్రవ హీలియం కంటే తక్కువ ఖరీదైనది కాబట్టి, అప్లికేషన్ల కోసం నిర్వహణ ఖర్చులు తక్కువగా ఉంటాయి.[83]

వాస్తవ సూపర్ కండక్టింగ్ పదార్థాన్ని తరచుగా YBa2Cu3O_{7–d} అని వ్రాస్తారు, ఇక్కడ సూపర్ కండక్టివిటీ కోసం d 0.7 కంటే తక్కువగా ఉండాలి. దీనికి కారణం ఇంకా స్పష్టంగా లేదు, కానీ ఖాళీలు స్ఫటికంలోని కొన్ని ప్రదేశాలలో, కాపర్ ఆక్సైడ్ విమానాలు మరియు గొలుసులలో మాత్రమే సంభవిస్తాయని, ఇది రాగి పరమాణువుల యొక్క విచిత్రమైన ఆక్సీకరణ స్థితికి దారితీస్తుందని, ఇది ఏదో ఒక విధంగా సూపర్ కండక్టింగ్ ప్రవర్తనకు దారితీస్తుందని తెలుసు.[84]

ఇతర అప్లికేషన్లు

2009లో, ఒరెగాన్ స్టేట్ యూనివర్శిటీలో ప్రొఫెసర్ మాస్ సుబ్రమణియన్ మరియు సహచరులు ఇట్రియంను ఇండియం మరియు మాంగనీస్తో కలిపి తీవ్రమైన నీలం, విషరహిత, జడ, ఫేడ్-రెసిస్టెంట్ పిగ్మెంట్, YInMn బ్లూను రూపొందించవచ్చని కనుగొన్నారు, ఇది 200 ఏళ్లలో కనుగొనబడిన మొదటి కొత్త నీలం పిగ్మెంట్.[85]

ఇట్రియాను పోరస్ సిలికాన్ నైట్రైడ్ ఉత్పత్తిలో సింటరింగ్ సంకలితంగా ఉపయోగిస్తారు.

ఇట్రియం సమ్మేళనాలను ఇథిలీన్ పాలిమరైజేషన్ కోసం ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగిస్తారు.[10] లోహంగా, ఇట్రియం కొన్ని అధిక-పనితీరు గల స్పార్క్ ప్లగ్ల ఎలక్ట్రోడ్‌లపై ఉపయోగించబడుతుంది.[86] ఇట్రియంను ప్రొపేన్ లాంతరుల కోసం గ్యాస్ మాంటిల్లలో థోరియంకు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగిస్తారు, ఇది రేడియోధార్మికమైనది.

జాగ్రత్తలు

ఇట్రియం మానవులు, జంతువులు మరియు మొక్కలకు అత్యంత విషపూరితం కావచ్చు.[3] నీటిలో కరిగే ఇట్రియం సమ్మేళనాలు స్వల్పంగా విషపూరితమైనవిగా పరిగణించబడతాయి, అయితే దాని కరగని సమ్మేళనాలు విషరహితమైనవి.[48] జంతువులపై చేసిన ప్రయోగాలలో, ఇట్రియం మరియు దాని సమ్మేళనాలు ఊపిరితిత్తులు మరియు కాలేయ దెబ్బతినడానికి కారణమయ్యాయి, అయితే విషపూరితం వివిధ ఇట్రియం సమ్మేళనాలతో మారుతూ ఉంటుంది. ఎలుకలలో, ఇట్రియం సిట్రేట్ పీల్చడం వల్ల పల్మనరీ ఎడెమా మరియు డిస్ప్నియా సంభవించాయి, అయితే ఇట్రియం క్లోరైడ్ పీల్చడం వల్ల కాలేయ ఎడెమా, ప్లూరల్ ఎఫ్యూజన్లు మరియు పల్మనరీ హైపరేమియా సంభవించాయి.[3]

మానవులలో ఇట్రియం సమ్మేళనాలకు గురికావడం వల్ల ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి రావచ్చు.[3] గాలిలో ఉండే ఇట్రియం యూరోపియం వనాడేట్ ధూళికి గురైన కార్మికులు స్వల్ప కంటి, చర్మం మరియు ఎగువ శ్వాసకోశ చికాకును అనుభవించారు—అయితే ఇది ఇట్రియం కంటే వనాడియం కంటెంట్ వల్ల కావచ్చు.[3] ఇట్రియం సమ్మేళనాలకు తీవ్రంగా గురికావడం వల్ల శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, దగ్గు, ఛాతీ నొప్పి మరియు సైనోసిస్ రావచ్చు.[3] ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (OSHA) కార్యాలయంలో ఇట్రియం ఎక్స్‌పోజర్‌ను 8-గంటల పని దినంలో 1 mg/m3కి పరిమితం చేస్తుంది. నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ (NIOSH) సిఫార్సు చేయబడిన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితి (REL) 8-గంటల పని దినంలో 1 mg/m3. 500 mg/m3 స్థాయిలో, ఇట్రియం జీవితానికి మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణమే ప్రమాదకరం.[87] ఇట్రియం ధూళి అత్యంత దహనశీలమైనది.[3]

గమనికలు

  1. ↑ సారాంశంలో, ఒక న్యూట్రాన్ ప్రోటాన్గా మారుతుంది, అదే సమయంలో ఒక ఎలక్ట్రాన్ మరియు యాంటీన్యూట్రినో విడుదలవుతాయి.
  2. ↑ చూడండి: మ్యాజిక్ నంబర్
  3. ↑ మెటాస్టేబుల్ ఐసోమర్లు సంబంధిత ఉత్తేజితం కాని కేంద్రకం కంటే ఎక్కువ శక్తి స్థాయిలను కలిగి ఉంటాయి మరియు ఈ స్థాయిలు ఐసోమర్ నుండి గామా కిరణం లేదా కన్వర్షన్ ఎలక్ట్రాన్ విడుదలయ్యే వరకు ఉంటాయి. ఐసోటోప్ యొక్క ద్రవ్యరాశి సంఖ్య పక్కన 'm' ఉంచడం ద్వారా వీటిని సూచిస్తారు.
  4. ↑ ఇట్టెర్బైట్కు అది కనుగొనబడిన గ్రామం పేరు మరియు అది ఖనిజమని సూచించడానికి -ite ముగింపును చేర్చారు.
  5. ↑ Stwertka 1998, p. 115 ప్రకారం గుర్తింపు 1789లో జరిగింది కానీ ప్రకటన ఎప్పుడు జరిగిందో చెప్పలేదు. Van der Krogt 2005 అసలు ప్రచురణను ఉదహరిస్తుంది, సంవత్సరం 1794, గడోలిన్ ద్వారా.
  6. ↑ భూములకు -a ముగింపు ఇవ్వబడింది మరియు కొత్త మూలకాలకు సాధారణంగా -ium ముగింపు ఇవ్వబడుతుంది.
  7. ↑ YBCO కోసం Tc 93 K మరియు నైట్రోజన్ మరిగే స్థానం 77 K.
  8. ↑ Emsley 2001, p. 497 ప్రకారం "యూరోపియం (III) తో డోప్ చేయబడిన ఇట్రియం ఆక్సిసల్ఫైడ్, కలర్ టెలివిజన్‌లలో ప్రామాణిక ఎరుపు భాగం వలె ఉపయోగించబడింది", మరియు జాక్సన్ మరియు క్రిస్టియన్సెన్ (1993) ప్రకారం ఒకే టీవీ స్క్రీన్‌ను తయారు చేయడానికి 5–10 గ్రాముల ఇట్రియం ఆక్సైడ్ మరియు 0.5–1 గ్రాము యూరోపియం ఆక్సైడ్ అవసరమని గుప్తా మరియు కృష్ణమూర్తి పేర్కొన్నారు.

ప్రస్తావనలు

  1. ↑ 1.0 1.1 (2005). Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005. 51. RSC Publishing. ISBN 978-0-85404-438-2.
  2. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 Cotton, Simon A.. (2006-03-15). "Encyclopedia of Inorganic Chemistry". ISBN 978-0-470-86078-6. doi:10.1002/0470862106.ia211.
  3. ↑ 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 3.7 (2007-01-11). Occupational Safety and Health Guideline for Yttrium and Compounds. United States Occupational Safety and Health Administration. (public domain text)
  4. ↑ KU Leuven, Materials Engineering Dept.. (2018-06-01). Yttrium – MTM KU Leuven Periodic Table. KU Leuven.
  5. ↑ Pubchem. Electronegativity in the Periodic Table of Elements. Pubchem.
  6. ↑ 6.0 6.1 (Greenwood, 1997, p. 946)
  7. ↑ 7.0 7.1 Hammond, C. R.. (1985). The Elements. 4–33. ఫెర్మీ నేషనల్ యాక్సిలరేటర్ లాబొరేటరీ. ISBN 978-0-04-910081-7.
  8. ↑ స్కాండియం మరియు ఇట్రియం రెండింటి ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ యూరోపియం మరియు గడోలినియం మధ్య ఉంటుంది.
  9. ↑ 9.00 9.01 9.02 9.03 9.04 9.05 9.06 9.07 9.08 9.09 Daane 1968, p. 817
  10. ↑ 10.00 10.01 10.02 10.03 10.04 10.05 10.06 10.07 10.08 10.09 10.10 10.11 10.12 (2007–2008). "CRC Handbook of Chemistry and Physics". 4 41. CRC Press. ISBN 978-0-8493-0488-0.
  11. ↑ 11.0 11.1 Emsley 2001, p. 498
  12. ↑ Daane 1968, p. 810.
  13. ↑ Daane 1968, p. 815.
  14. ↑ (Greenwood, 1997, p. 945)
  15. ↑ (Greenwood, 1997, p. 1234)
  16. ↑ (Greenwood, 1997, p. 948)
  17. ↑ (Greenwood, 1997, p. 947)
  18. ↑ 18.0 18.1 18.2 Schumann, Herbert. (2006). "Scandium, Yttrium & The Lanthanides: Organometallic Chemistry". Encyclopedia of Inorganic Chemistry. ISBN 978-0-470-86078-6. doi:10.1002/0470862106.ia212.
  19. ↑ (1992). "The anomalous stabilisation of the oxidation state 2+ of lanthanides and actinides". Russian Chemical Reviews. 61 (10) 990–998. doi:10.1070/RC1992v061n10ABEH001011.
  20. ↑ Kang, Weekyung. (2005). "Formation of Yttrium Oxide Clusters Using Pulsed Laser Vaporization". Bull. Korean Chem. Soc.. 26 (2) 345–348. doi:10.5012/bkcs.2005.26.2.345.
  21. ↑ Turner, Francis M. Jr.. (1920). The Condensed Chemical Dictionary. 492. Chemical Catalog Company.
  22. ↑ Spencer, James F.. (1919). The Metals of the Rare Earths. 135. Longmans, Green, and Co..
  23. ↑ Pack, Andreas. (2007). "Geo- and cosmochemistry of the twin elements yttrium and holmium". Geochimica et Cosmochimica Acta. 71 (18) 4592–4608. doi:10.1016/j.gca.2007.07.010.
  24. ↑ 24.0 24.1 24.2 24.3 (Greenwood, 1997, pp. 12–13)
  25. ↑ (2020-07-23). "The use of yttrium in medical imaging and therapy: historical background and future perspectives". Chemical Society Reviews. 49 (17) 6169–6185. doi:10.1039/C9CS00840C.
  26. ↑ 26.0 26.1 26.2 26.3 26.4 26.5 26.6 (2008). Chart of Nuclides. National Nuclear Data Center, బ్రూక్‌హేవన్ నేషనల్ లాబొరేటరీ.
  27. ↑ (2021-03-01). "The NUBASE2020 evaluation of nuclear physics properties *". Chinese Physics C. 45 (3) 030001. doi:10.1088/1674-1137/abddae.
  28. ↑ 28.0 28.1 28.2 28.3 Van der Krogt 2005
  29. ↑ 29.0 29.1 Emsley 2001, p. 496
  30. ↑ Gadolin 1794
  31. ↑ (Greenwood, 1997, p. 944)
  32. ↑ (2015). Rediscovery of the elements: The Rare Earths–The Beginnings. The Hexagon. 41–45.
  33. ↑ (2015). Rediscovery of the elements: The Rare Earths–The Confusing Years. The Hexagon. 72–77.
  34. ↑ (1956). The discovery of the elements. Journal of Chemical Education.
  35. ↑ (2020). Yttrium. The Royal Society of Chemistry.
  36. ↑ Wöhler, Friedrich. (1828). Ueber das Beryllium und Yttrium. Annalen der Physik. 89 (8) 577–582. doi:10.1002/andp.18280890805.
  37. ↑ Heiserman, David L. (1992). "Element 39: Yttrium". Exploring Chemical Elements and their Compounds. New York: TAB Books. pp. 150–152. 0-8306-3018-X.
  38. ↑ Heiserman, David L.. (1992). Exploring Chemical Elements and their Compounds. 41. TAB Books. ISBN 978-0-8306-3018-9.
  39. ↑ Mosander, Carl Gustaf. (1843). Ueber die das Cerium begleitenden neuen Metalle Lathanium und Didymium, so wie über die mit der Yttererde vorkommen-den neuen Metalle Erbium und Terbium. Annalen der Physik und Chemie. 60 (2) 297–315. doi:10.1002/andp.18431361008.
  40. ↑ (2005). "Ytterbium". Encyclopædia Britannica.
  41. ↑ 41.0 41.1 Stwertka 1998, p. 115.
  42. ↑ Coplen, Tyler B.. (1998). History of the Recommended Atomic-Weight Values from 1882 to 1997: A Comparison of Differences from Current Values to the Estimated Uncertainties of Earlier Values (Technical Report). Pure Appl. Chem.. 70 (1) 237–257. doi:10.1351/pac199870010237.
  43. ↑ Dinér, Peter. (February 2016). "Yttrium from Ytterby". Nature Chemistry. 8 (2) 192. doi:10.1038/nchem.2442.
  44. ↑ 44.0 44.1 44.2 44.3 Wu, M. K.. (1987). "Superconductivity at 93 K in a New Mixed-Phase Y-Ba-Cu-O Compound System at Ambient Pressure". ఫిజికల్ రివ్యూ లెటర్స్. 58 (9) 908–910. doi:10.1103/PhysRevLett.58.908.
  45. ↑ yttrium. Lenntech.
  46. ↑ 46.0 46.1 46.2 46.3 46.4 46.5 Emsley 2001, p. 497
  47. ↑ MacDonald, N. S.. (1952). "The Skeletal Deposition of Yttrium". Journal of Biological Chemistry. 195 (2) 837–841. doi:10.1016/S0021-9258(18)55794-X.
  48. ↑ 48.0 48.1 48.2 48.3 48.4 Emsley 2001, p. 495
  49. ↑ (2018-04-10). "The tremendous potential of deep-sea mud as a source of rare-earth elements". Scientific Reports. 8 (1). doi:10.1038/s41598-018-23948-5.
  50. ↑ (10 April 2018). "The tremendous potential of deep-sea mud as a source of rare-earth elements". Scientific Reports. 8 (5763). doi:10.1038/s41598-018-23948-5.
  51. ↑ (2018-04-19). Treasure island: Rare metals discovery on remote Pacific atoll is worth billions of dollars. Fox News.
  52. ↑ U.S. Geological Survey. (2014-11-06). The Rare-Earth Elements—Vital to Modern Technologies and Lifestyles. U.S. Geological Survey (USGS).
  53. ↑ 53.00 53.01 53.02 53.03 53.04 53.05 53.06 53.07 53.08 53.09 Morteani, Giulio. (1991). The rare earths; their minerals, production and technical use. European Journal of Mineralogy. 3 (4) 641–650. doi:10.1127/ejm/3/4/0641.
  54. ↑ Kanazawa, Yasuo. (2006). "Rare earth minerals and resources in the world". Journal of Alloys and Compounds. 408–412 1339–1343. doi:10.1016/j.jallcom.2005.04.033.
  55. ↑ 55.0 55.1 55.2 55.3 55.4 Naumov, A. V.. (2008). Review of the World Market of Rare-Earth Metals. Russian Journal of Non-Ferrous Metals. 49 (1) 14–22. doi:10.1007/s11981-008-1004-6.
  56. ↑ Mindat.org - Mines, Minerals and More. www.mindat.org.
  57. ↑ 57.0 57.1 (2008). The use of suffixes in mineral names. Elements. 4 (2) 96.
  58. ↑ 58.0 58.1 International Mineralogical Association - Commission on New Minerals, Nomenclature and Classification.
  59. ↑ 59.0 59.1 Stwertka 1998, p. 116
  60. ↑ Monazite-(Ce): Mineral information, data and localities.. www.mindat.org.
  61. ↑ Xenotime-(Y): Mineral information, data and localities.. www.mindat.org.
  62. ↑ Zheng, Zuoping. (1996). "The behaviour of rare-earth elements (REE) during weathering of granites in southern Guangxi, China". Chinese Journal of Geochemistry. 15 (4) 344–352. doi:10.1007/BF02867008.
  63. ↑ (1984-08-12). "The group separation of the rare-earth elements and yttrium from geologic materials by cation-exchange chromatography". Chemical Geology. 45 (1–2) 149–163. doi:10.1016/0009-2541(84)90121-9.
  64. ↑ 64.0 64.1 Holleman, Arnold F.. (1985). "Lehrbuch der Anorganischen Chemie". 1056–1057. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-007511-3.
  65. ↑ 65.0 65.1 Mineral Commodity Summaries. minerals.usgs.gov.
  66. ↑ 66.0 66.1 Daane 1968, p. 818
  67. ↑ (2015-10-07). "Synthesis and characterization of YAG:Ce phosphors for white LEDs". Opto-Electronics Review. 23 (4) 38. doi:10.1515/oere-2015-0038.
  68. ↑ Jaffe, H. W.. (1951). The role of yttrium and other minor elements in the garnet group. American Mineralogist. 133–155.
  69. ↑ (14 November 2017). "The full magnon spectrum of yttrium iron garnet". Quantum Materials. 2 (1) 63. doi:10.1038/s41535-017-0067-y.
  70. ↑ (2007). "Preparation and characterization of yttrium iron garnet (YIG) nanocrystalline powders by auto-combustion of nitrate-citrate gel". Journal of Alloys and Compounds. 430 (1–2) 339–343. doi:10.1016/j.jallcom.2006.05.023.
  71. ↑ (1995). "GIA Gem Reference Guide". Gemological Institute of America. ISBN 978-0-87311-019-8.
  72. ↑ (1966). "Crystalline solid lasers". Proceedings of the IEEE. 54 (10) 1474–86. doi:10.1109/PROC.1966.5112.
  73. ↑ Kong, J.. (2005). "9.2-W diode-pumped Yb:Y2O3 ceramic laser". Applied Physics Letters. 86 (16) 116. doi:10.1063/1.1914958.
  74. ↑ Tokurakawa, M.. (2007). "Diode-pumped 188 fs mode-locked Yb3+:Y2O3 ceramic laser". Applied Physics Letters. 90 (7) 071101. doi:10.1063/1.2476385.
  75. ↑ Golubović, Aleksandar V.. (2002). "The growth of Nd: YAG single crystals". Journal of the Serbian Chemical Society. 67 (4) 91–300. doi:10.2298/JSC0204291G.
  76. ↑ Periodic Table of Elements: LANL. Los Alamos National Security.
  77. ↑ Berg, Jessica. Cubic Zirconia. Emporia State University.
  78. ↑ (2004). "A Single Treatment of Yttrium-90-labeled CHX-A'–C6.5 Diabody Inhibits the Growth of Established Human Tumor Xenografts in Immunodeficient Mice". Cancer Research. 64 (17) 6200–6206. doi:10.1158/0008-5472.CAN-03-2382.
  79. ↑ (2011-10-21). "Radioembolization for primary and metastatic liver cancer". Seminars in Radiation Oncology. 21 (4) 294–302. doi:10.1016/j.semradonc.2011.05.004.
  80. ↑ (2013). "Chemoembolization and Radioembolization for Hepatocellular Carcinoma". Clinical Gastroenterology and Hepatology. 11 (6) 604–611. doi:10.1016/j.cgh.2012.12.039.
  81. ↑ Fischer, M.. (2002). "Radionuclide therapy of inflammatory joint diseases". Nuclear Medicine Communications. 23 (9) 829–831. doi:10.1097/00006231-200209000-00003.
  82. ↑ (2008). "Laser robotically assisted nerve-sparing radical prostatectomy: a pilot study of technical feasibility in the canine model". BJU International. 102 (5) 598–602. doi:10.1111/j.1464-410X.2008.07708.x.
  83. ↑ Lundy, D. R.; Swartzendruber, L. J.; Bennett, L. H.. (1989). A Brief Review of Recent Superconductivity Research at NIST. Journal of Research of the National Institute of Standards and Technology. 94 (3) 147–178. doi:10.6028/jres.094.018.
  84. ↑ YBCO. www.chm.bris.ac.uk.
  85. ↑ Subramanian, Mas A.; Li, Jun. (December 2022). "YInMn blue - 200 Years in the making: New intense inorganic pigments based on chromophores in trigonal bipyramidal coordination". Materials Today Advances. 16. doi:10.1016/j.mtadv.2022.100323.
  86. ↑ Carley, Larry. (December 2000). Spark Plugs: What's Next After Platinum?. Counterman.
  87. ↑ CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Yttrium. www.cdc.gov.

గ్రంథ పట్టిక

మరింత పఠనం

బాహ్య లింకులు

Yttrium spoken.ogg

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Yttrium” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Yttrium ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=ఇట్రియం&oldid=955"