ఫ్యాటీ యాసిడ్: Difference between revisions
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Fatty acid” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం |
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Fatty acid” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం |
||
| Line 1: | Line 1: | ||
[[రసాయన శాస్త్రం]]లో, ముఖ్యంగా [[జీవరసాయన శాస్త్రం]]లో, | [[Image:rasyslami.jpg|thumb|అనేక ఫ్యాటీ యాసిడ్ల త్రిమితీయ ప్రాతినిధ్యాలు. [[Saturated and unsaturated compounds|సంతృప్త]] (Saturated) ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఖచ్చితమైన సరళ గొలుసు నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి. [[Unsaturated compound|అసంతృప్త]] (Unsaturated) ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సాధారణంగా వంగి ఉంటాయి, ఒకవేళ అవి [[#Unsaturated fatty acids|ట్రాన్స్]] (trans) కాన్ఫిగరేషన్‌ను కలిగి ఉంటే తప్ప.]] | ||
[[రసాయన శాస్త్రం]]లో, ముఖ్యంగా [[జీవరసాయన శాస్త్రం]]లో, 'ఫ్యాటీ యాసిడ్' అనేది ఒక [[అలిఫాటిక్]] గొలుసును కలిగిన [[కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్]], ఇది [[saturated and unsaturated compounds#Organic chemistry|సంతృప్త లేదా అసంతృప్త]] స్థితిలో ఉంటుంది. సహజంగా లభించే చాలా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు 4 నుండి 28 వరకు సరి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులను కలిగిన [[Branched chain fatty acids|శాఖలు లేని గొలుసును]] కలిగి ఉంటాయి.<ref name="iupac">(1997). [http://goldbook.iupac.org/F02330.html IUPAC Compendium of Chemical Terminology]. ''Pure and Applied Chemistry''. 67 (8–9) 1307–1375. doi:[https://doi.org/10.1351/pac199567081307 10.1351/pac199567081307].</ref> ఫ్యాటీ యాసిడ్లు మైక్రోఆల్గే వంటి కొన్ని జాతులలో [[లిపిడ్లు|లిపిడ్ల]]లో ప్రధాన భాగం (బరువులో 70% వరకు)<ref>(2012). "Biodiesel production from algae oil high in free fatty acids by two-step catalytic conversion". ''Bioresource Technology''. 111 208–214. doi:[https://doi.org/10.1016/j.biortech.2012.02.033 10.1016/j.biortech.2012.02.033].</ref>, కానీ కొన్ని ఇతర జీవులలో ఇవి స్వతంత్ర రూపంలో ఉండవు, బదులుగా మూడు ప్రధాన తరగతుల [[ఈస్టర్]]లుగా ఉంటాయి: [[ట్రైగ్లిజరైడ్లు]], [[ఫాస్ఫోలిపిడ్లు]], మరియు [[కొలెస్టెరిల్ ఈస్టర్లు]]. ఈ రూపాల్లో దేనిలోనైనా, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు జంతువులకు ముఖ్యమైన [[ఆహార (పోషణ)|ఆహార]] ఇంధన వనరులుగా మరియు [[కణం (జీవశాస్త్రం)|కణాలకు]] ముఖ్యమైన నిర్మాణ భాగాలుగా ఉంటాయి. | |||
== చరిత్ర == | == చరిత్ర == | ||
ఫ్యాటీ యాసిడ్ (''acide gras'') అనే భావనను 1813లో [[మిచెల్ యూజీన్ చెవ్రెయుల్]] ప్రవేశపెట్టారు,<ref>Chevreul, M. E.. (1813). [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k65741176/f225.item Sur plusieurs corps gras, et particulièrement sur leurs combinaisons avec les alcalis]. ''Annales de Chimie''. 88 225–261.</ref><ref>Chevreul, M. E.. (1823). [https://archive.org/details/rechercheschimi00chevgoog Recherches chimiques sur les corps gras d'origine animale]. Levrault.</ref><ref>Leray, Claude. (11 November 2017). [http://www.cyberlipid.org/history/history1.htm Chronological history of lipid science]. ''Cyberlipid Center''.</ref> అయినప్పటికీ ఆయన మొదట్లో ''graisse acide'' | ఫ్యాటీ యాసిడ్ (''acide gras'') అనే భావనను 1813లో [[మిచెల్ యూజీన్ చెవ్రెయుల్]] ప్రవేశపెట్టారు,<ref>Chevreul, M. E.. (1813). [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k65741176/f225.item Sur plusieurs corps gras, et particulièrement sur leurs combinaisons avec les alcalis]. ''Annales de Chimie''. 88 225–261.</ref><ref>Chevreul, M. E.. (1823). [https://archive.org/details/rechercheschimi00chevgoog Recherches chimiques sur les corps gras d'origine animale]. Levrault.</ref><ref>Leray, Claude. (11 November 2017). [http://www.cyberlipid.org/history/history1.htm Chronological history of lipid science]. ''Cyberlipid Center''.</ref> అయినప్పటికీ ఆయన మొదట్లో కొన్ని వేర్వేరు పదాలను ఉపయోగించారు: ''గ్రీస్ యాసిడ్'' (graisse acide) మరియు ''యాసిడ్ హ్యూలిక్స్'' (acide huileux) ("యాసిడ్ ఫ్యాట్" మరియు "ఆయిలీ యాసిడ్").<ref>(2013). [https://books.google.com/books?id=NKTKDgAAQBAJ Dictionnaire de chimie: Une approche étymologique et historique]. De Boeck. ISBN 978-2-8041-8175-8.</ref> | ||
== ఫ్యాటీ | == ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రకాలు == | ||
[[Image:Isomers of oleic acid.svg|thumb|[[Cis–trans isomerism|''ట్రాన్స్'' ఐసోమర్]] [[ఎలైడిక్ యాసిడ్]] (పైన) మరియు ''సిస్'' ఐసోమర్ [[ఒలియిక్ యాసిడ్]] (కింద) పోలిక]] | |||
ఫ్యాటీ యాసిడ్లను అనేక విధాలుగా వర్గీకరిస్తారు: పొడవును బట్టి, సంతృప్త మరియు అసంతృప్తతను బట్టి, సరి మరియు బేసి కార్బన్ కంటెంట్‌ను బట్టి, మరియు సరళ లేదా శాఖాయుత నిర్మాణాన్ని బట్టి. | |||
ఫ్యాటీ | === ఫ్యాటీ యాసిడ్ల పొడవు === | ||
* [[స్వల్ప-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు]] (SCFAs) అంటే ఐదు లేదా అంతకంటే తక్కువ [[కార్బన్]]లను కలిగిన [[అలిఫాటిక్]] తోకలు గల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (ఉదా. [[బ్యూట్రిక్ యాసిడ్]]).<ref>(2013-03-18). "Foodomics: Advanced Mass Spectrometry in Modern Food Science and Nutrition". John Wiley & Sons, 2013. ISBN 978-1-118-16945-2.</ref> | |||
* మధ్యస్థ-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (MCFAs) అంటే 6 నుండి 12<ref name=e-medicine>Roth, Karl S.. (2013-12-19). [http://emedicine.medscape.com/article/946755-overview Medium-Chain Acyl-CoA Dehydrogenase Deficiency]. ''Medscape''.</ref> కార్బన్ల అలిఫాటిక్ తోకలు గల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు, ఇవి [[మధ్యస్థ-గొలుసు ట్రైగ్లిజరైడ్లు]]ను ఏర్పరుస్తాయి. | |||
* దీర్ఘ-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (LCFAs) అంటే 13 నుండి 21 కార్బన్ల అలిఫాటిక్ తోకలు గల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు.<ref name=lipidworld>(2003). "Short term effects of dietary medium-chain fatty acids and ''n''−3 long-chain polyunsaturated fatty acids on the fat metabolism of healthy volunteers". ''Lipids in Health and Disease''. 2 10. doi:[https://doi.org/10.1186/1476-511X-2-10 10.1186/1476-511X-2-10].</ref> | |||
* [[చాలా దీర్ఘ-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు]] (VLCFAs) అంటే 22 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్బన్ల అలిఫాటిక్ తోకలు గల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు. | |||
=== సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు === | |||
=== సంతృప్త ఫ్యాటీ | |||
''ప్రధాన వ్యాసం: Saturated fat'' | ''ప్రధాన వ్యాసం: Saturated fat'' | ||
List of saturated fatty acids | List of saturated fatty acids | ||
సంతృప్త ఫ్యాటీ | సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లలో C=C ద్విబంధాలు ఉండవు. వీటి ఫార్ములా CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>n</sub>COOH, ఇక్కడ ''n'' అనేది ఒక ధన పూర్ణాంకం. ఒక ముఖ్యమైన సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ [[స్టియరిక్ యాసిడ్]] (''n'' = 16), దీనిని [[సోడియం హైడ్రాక్సైడ్]]తో తటస్థీకరించినప్పుడు అది [[సబ్బు]] యొక్క అత్యంత సాధారణ రూపంగా మారుతుంది. | ||
[[File:Arachidic formula representation.svg|thumb|[[అరాకిడిక్ యాసిడ్]], ఒక సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్]] | |||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ సంతృప్త ఫ్యాటీ | |+ సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లకు ఉదాహరణలు | ||
|- | |- | ||
! సాధారణ పేరు || రసాయన నిర్మాణం || ''C'' :''D'' <ref group="note" name="c:d" /> | ! సాధారణ పేరు || రసాయన నిర్మాణం || ''C'' :''D'' <ref group="note" name="c:d" /> | ||
| Line 40: | Line 43: | ||
| [[మిరిస్టిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>12</sub>COOH || 14:0 | | [[మిరిస్టిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>12</sub>COOH || 14:0 | ||
|- | |- | ||
| [[ | | [[పాల్మిటిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>14</sub>COOH || 16:0 | ||
|- | |- | ||
| [[స్టియరిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>16</sub>COOH || 18:0 | | [[స్టియరిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>16</sub>COOH || 18:0 | ||
| Line 53: | Line 56: | ||
|} | |} | ||
=== అసంతృప్త ఫ్యాటీ | === అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు === | ||
''ప్రధాన వ్యాసం: Unsaturated fat'' | ''ప్రధాన వ్యాసం: Unsaturated fat'' | ||
List of unsaturated fatty acids | List of unsaturated fatty acids | ||
అసంతృప్త ఫ్యాటీ | అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ C=C [[ద్విబంధాలు]] కలిగి ఉంటాయి. C=C ద్విబంధాలు [[Cis-trans isomerism|''సిస్'' లేదా ''ట్రాన్స్'']] ఐసోమర్లను ఇవ్వగలవు. | ||
; '' | ; ''సిస్'' : ఒక ''సిస్'' కాన్ఫిగరేషన్ అంటే ద్విబంధానికి ఆనుకుని ఉన్న రెండు హైడ్రోజన్ పరమాణువులు గొలుసు యొక్క ఒకే వైపున ఉంటాయి. ద్విబంధం యొక్క దృఢత్వం దాని ఆకృతిని స్థిరీకరిస్తుంది మరియు ''సిస్'' ఐసోమర్ విషయంలో, గొలుసు వంగేలా చేస్తుంది మరియు ఫ్యాటీ యాసిడ్ యొక్క ఆకృతి స్వేచ్ఛను పరిమితం చేస్తుంది. గొలుసులో ''సిస్'' కాన్ఫిగరేషన్‌లో ఎన్ని ఎక్కువ ద్విబంధాలు ఉంటే, దానికి అంత తక్కువ వశ్యత ఉంటుంది. ఒక గొలుసులో అనేక ''సిస్'' బంధాలు ఉన్నప్పుడు, అది అందుబాటులో ఉన్న ఆకృతులలో చాలా వంగి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, ఒక ద్విబంధం ఉన్న [[ఒలియిక్ యాసిడ్]]లో ఒక "ముడత" ఉంటుంది, అయితే రెండు ద్విబంధాలు ఉన్న [[లినోలెయిక్ యాసిడ్]] మరింత స్పష్టమైన వంపును కలిగి ఉంటుంది. మూడు ద్విబంధాలు ఉన్న [[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్]] కొక్కెం ఆకారాన్ని ఇష్టపడుతుంది. దీని ప్రభావం ఏమిటంటే, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు లిపిడ్ బైలేయర్‌లోని ఫాస్ఫోలిపిడ్‌లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు లేదా లిపిడ్ డ్రాప్‌లెట్స్‌లోని ట్రైగ్లిజరైడ్లలో ఉన్నప్పుడు, సిస్ బంధాలు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు దగ్గరగా ప్యాక్ అయ్యే సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేస్తాయి, తద్వారా పొర లేదా కొవ్వు యొక్క ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రతను ప్రభావితం చేయవచ్చు. సిస్ అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కణ త్వచ ద్రవత్వాన్ని పెంచుతాయి, అయితే ట్రాన్స్ అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు అలా చేయవు. | ||
; '' | ; ''ట్రాన్స్'' : దీనికి విరుద్ధంగా, ఒక ''ట్రాన్స్'' కాన్ఫిగరేషన్ అంటే ఆనుకుని ఉన్న రెండు హైడ్రోజన్ పరమాణువులు గొలుసు యొక్క ''వ్యతిరేక'' వైపులా ఉంటాయి. ఫలితంగా, అవి గొలుసును ఎక్కువగా వంచవు, మరియు వాటి ఆకారం సరళ సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల మాదిరిగానే ఉంటుంది. | ||
సహజంగా లభించే చాలా అసంతృప్త ఫ్యాటీ | సహజంగా లభించే చాలా అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లలో, ప్రతి ద్విబంధం తర్వాత మూడు ([[ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్|n−3]]), ఆరు ([[ఒమేగా-6 ఫ్యాటీ యాసిడ్|n−6]]), లేదా తొమ్మిది ([[ఒమేగా-9 ఫ్యాటీ యాసిడ్|n−9]]) కార్బన్ పరమాణువులు ఉంటాయి, మరియు అన్ని ద్విబంధాలు సిస్ కాన్ఫిగరేషన్‌ను కలిగి ఉంటాయి. ''ట్రాన్స్'' కాన్ఫిగరేషన్‌లో ఉన్న చాలా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ([[ట్రాన్స్ ఫ్యాట్]]లు) ప్రకృతిలో కనిపించవు మరియు మానవ ప్రాసెసింగ్ (ఉదా. [[హైడ్రోజనేషన్]]) ఫలితంగా ఏర్పడతాయి. కొన్ని ట్రాన్స్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు [[నెమరువేసే జంతువుల]] (పశువులు మరియు గొర్రెలు వంటివి) పాలు మరియు మాంసంలో సహజంగా కూడా కనిపిస్తాయి. ఇవి ఈ జంతువుల కడుపులో కిణ్వ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఇవి నెమరువేసే జంతువుల పాల నుండి వచ్చే [[పాల ఉత్పత్తుల]]లో కూడా కనిపిస్తాయి, మరియు వాటిని ఆహారం ద్వారా పొందిన మహిళల [[తల్లి పాలు]]లో కూడా ఉండవచ్చు. | ||
వివిధ రకాల అసంతృప్త ఫ్యాటీ | వివిధ రకాల అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల మధ్య, అలాగే సంతృప్త మరియు అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల మధ్య జ్యామితీయ వ్యత్యాసాలు జీవక్రియలలో మరియు జీవ నిర్మాణాల (కణ త్వచాలు వంటివి) నిర్మాణంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి. | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
|+ అసంతృప్త ఫ్యాటీ | |+ అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లకు ఉదాహరణలు | ||
|- | |- | ||
! సాధారణ పేరు || రసాయన నిర్మాణం || Δ<sup>''x''</sup><ref group="note"> | ! సాధారణ పేరు || రసాయన నిర్మాణం || Δ<sup>''x''</sup><ref group="note">Each double bond in the fatty acid is indicated by Δx, where the double bond is located on the xth carbon–carbon bond, counting from the carboxylic acid end.</ref> || ''C'':''D''<ref group="note" name="c:d">1="C:D" is the numerical symbol: total amount of (C)arbon atoms of the fatty acid, and the number of (D)ouble (''unsaturated'') bonds in it; if D > 1 it is assumed that the double bonds are separated by one or more [[methylene bridge]](s).</ref> || IUPAC<ref name="IUPAClipid"/> || ''n''−''x''<ref group="note" name="omega-x">1=In ''n minus x'' (also ω−x or omega-x) nomenclature a double bond of the fatty acid is located on the xth carbon–carbon bond, counting from the terminal methyl carbon (designated as n or ω) toward the carbonyl carbon.</ref> | ||
|- | |- | ||
| colspan="6" |'''ఒమేగా−3:''' | | colspan="6" |'''ఒమేగా−3:''' | ||
| Line 74: | Line 77: | ||
|[[ఐకోసాపెంటాఎనోయిక్ యాసిడ్]] | |[[ఐకోసాపెంటాఎనోయిక్ యాసిడ్]] | ||
|CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>3</sub>COOH | |CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>3</sub>COOH | ||
|'' | |''సిస్'',''సిస్'',''సిస్'',''సిస్'',''సిస్''-Δ<sup>5</sup>,Δ<sup>8</sup>,Δ<sup>11</sup>,Δ<sup>14</sup>,Δ<sup>17</sup> | ||
|20:5 | |20:5 | ||
|20:5(5,8,11,14,17) | |20:5(5,8,11,14,17) | ||
| Line 81: | Line 84: | ||
|[[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్]] | |[[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్]] | ||
|CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH | |CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH | ||
|'' | |''సిస్'',''సిస్'',''సిస్''-Δ<sup>9</sup>,Δ<sup>12</sup>,Δ<sup>15</sup> | ||
|18:3 | |18:3 | ||
|18:3(9,12,15) | |18:3(9,12,15) | ||
| Line 88: | Line 91: | ||
|[[డోకోసాహెక్సాఎనోయిక్ యాసిడ్]] | |[[డోకోసాహెక్సాఎనోయిక్ యాసిడ్]] | ||
|CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>2</sub>COOH | |CH<sub>3</sub>CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>2</sub>COOH | ||
|'' | |''సిస్'',''సిస్'',''సిస్'',''సిస్'',''సిస్'',''సిస్''-Δ<sup>4</sup>,Δ<sup>7</sup>,Δ<sup>10</sup>,Δ<sup>13</sup>,Δ<sup>16</sup>,Δ<sup>19</sup> | ||
|22:6 | |22:6 | ||
|22:6(4,7,10,13,16,19) | |22:6(4,7,10,13,16,19) | ||
| Line 97: | Line 100: | ||
|[[అరాకిడోనిక్ యాసిడ్]] | |[[అరాకిడోనిక్ యాసిడ్]] | ||
|CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>4</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>3</sub>COOH<sup>[http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?Name=Arachidonic+Acid&Units=SI NIST] [https://web.archive.org/web/20090304154551/http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?Name=Arachidonic+Acid&Units=SI ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]</sup> | |CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>4</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>3</sub>COOH<sup>[http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?Name=Arachidonic+Acid&Units=SI NIST] [https://web.archive.org/web/20090304154551/http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?Name=Arachidonic+Acid&Units=SI ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]</sup> | ||
|'' | |''సిస్'',''సిస్'',''సిస్'',''సిస్''-Δ<sup>5</sup>Δ<sup>8</sup>,Δ<sup>11</sup>,Δ<sup>14</sup> | ||
|20:4 | |20:4 | ||
|20:4(5,8,11,14) | |20:4(5,8,11,14) | ||
| Line 104: | Line 107: | ||
|[[లినోలెయిక్ యాసిడ్]] | |[[లినోలెయిక్ యాసిడ్]] | ||
|CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>4</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH | |CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>4</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH | ||
|'' | |''సిస్'',''సిస్''-Δ<sup>9</sup>,Δ<sup>12</sup> | ||
|18:2 | |18:2 | ||
|18:2(9,12) | |18:2(9,12) | ||
| Line 111: | Line 114: | ||
|[[లినోలెలైడిక్ యాసిడ్]] | |[[లినోలెలైడిక్ యాసిడ్]] | ||
|CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>4</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH | |CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>4</sub>'''CH=CH'''CH<sub>2</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH | ||
|'' | |''ట్రాన్స్'',''ట్రాన్స్''-Δ<sup>9</sup>,Δ<sup>12</sup> | ||
|18:2 | |18:2 | ||
|18:2(9t,12t) | |18:2(9t,12t) | ||
| Line 118: | Line 121: | ||
| colspan="6" |'''ఒమేగా−9:''' | | colspan="6" |'''ఒమేగా−9:''' | ||
|- | |- | ||
|[[ | |[[ఒలియిక్ యాసిడ్]]|| CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH || ''సిస్''-Δ<sup>9</sup>|| 18:1 || 18:1(9) || [[ఒమేగా-9 ఫ్యాటీ యాసిడ్|''n''−9]] | ||
|- | |- | ||
|[[ఎలైడిక్ యాసిడ్]]|| CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH || '' | |[[ఎలైడిక్ యాసిడ్]]|| CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH || ''ట్రాన్స్''-Δ<sup>9</sup>|| 18:1 || 18:1(9t) || [[ఒమేగా-9 ఫ్యాటీ యాసిడ్|''n''−9]] | ||
|- | |- | ||
|[[ఎరుసిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>11</sub>COOH || '' | |[[ఎరుసిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>11</sub>COOH || ''సిస్''-Δ<sup>13</sup>|| 22:1 || 22:1(13) || [[ఒమేగా-9 ఫ్యాటీ యాసిడ్|''n''−9]] | ||
|- | |- | ||
| colspan="6" |'''ఒమేగా−5, 7, మరియు 10:''' | | colspan="6" |'''ఒమేగా−5, 7, మరియు 10:''' | ||
|- | |- | ||
|[[మిరిస్టోలిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>3</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH || '' | |[[మిరిస్టోలిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>3</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH || ''సిస్''-Δ<sup>9</sup> || 14:1 || 14:1(9) || ''n''−5 | ||
|- | |- | ||
|[[ | |[[పాల్మిటోలిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>5</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>COOH || ''సిస్''-Δ<sup>9</sup> || 16:1 || 16:1(9) || ''n''−7 | ||
|- | |- | ||
|[[వాసెనిక్ యాసిడ్]] | |[[వాసెనిక్ యాసిడ్]] | ||
|CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>5</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>9</sub>COOH | |CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>5</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>9</sub>COOH | ||
|'' | |''ట్రాన్స్''-Δ<sup>11</sup> | ||
|18:1 | |18:1 | ||
|18:1(11t) | |18:1(11t) | ||
|''n''−7 | |''n''−7 | ||
|- | |- | ||
|[[ | |[[సాపియనిక్ యాసిడ్]] || CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>8</sub>'''CH=CH'''(CH<sub>2</sub>)<sub>4</sub>COOH || ''సిస్''-Δ<sup>6</sup> || 16:1 || 16:1(6) || ''n''−10 | ||
|} | |} | ||
=== సరి- vs బేసి-గొలుసు ఫ్యాటీ | === సరి- vs బేసి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు === | ||
సహజంగా లభించే చాలా ఫ్యాటీ | సహజంగా లభించే చాలా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సరి-గొలుసు కలిగినవి, ఉదా. [[స్టియరిక్ యాసిడ్|స్టియరిక్]] (C18:0) మరియు [[ఒలియిక్ యాసిడ్|ఒలియిక్]] (C18:1), అంటే అవి సరి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులతో కూడి ఉంటాయి; [[బేసి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్|బేసి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు]] (OCFA) కూడా ఉంటాయి, అయితే ఇవి చాలా తక్కువగా కనిపిస్తాయి. అత్యంత సాధారణ OCFAలు సంతృప్త C15 మరియు C17 ఉత్పన్నాలు, వరుసగా [[పెంటాడెకానోయిక్ యాసిడ్]] మరియు [[హెప్టాడెకానోయిక్ యాసిడ్]], ఇవి పాల ఉత్పత్తులలో కనిపిస్తాయి.<ref>(2016). "Pentadecanoic and Heptadecanoic Acids: Multifaceted Odd-Chain Fatty Acids". ''Advances in Nutrition''. 7 (4) 730–734. doi:[https://doi.org/10.3945/an.115.011387 10.3945/an.115.011387].</ref><ref>(1994). "The Animal Fatty Acid Synthase: One Gene, One Polypeptide, Seven Enzymes". ''The FASEB Journal''. 8 (15) 1248–1259. doi:[https://doi.org/10.1096/fasebj.8.15.8001737 10.1096/fasebj.8.15.8001737].</ref> పరమాణు స్థాయిలో, OCFAలు వాటి సరి-గొలుసు బంధువుల కంటే కొంచెం భిన్నంగా జీవసంశ్లేషణ మరియు జీవక్రియ చేయబడతాయి. | ||
=== శాఖలు (Branching) === | === శాఖలు (Branching) === | ||
అత్యంత సాధారణ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు [[సరళ-గొలుసు సమ్మేళనాలు]], ప్రధాన హైడ్రోకార్బన్ గొలుసుకి [[సైడ్ గ్రూపులు]]గా అదనపు కార్బన్ పరమాణువులు బంధించబడి ఉండవు. [[శాఖాయుత-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్]]లు హైడ్రోకార్బన్ గొలుసుకి బంధించబడిన ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ [[మిథైల్ గ్రూపులను]] కలిగి ఉంటాయి. | |||
== నామకరణం == | == నామకరణం == | ||
| Line 150: | Line 153: | ||
=== కార్బన్ పరమాణువు సంఖ్యలు === | === కార్బన్ పరమాణువు సంఖ్యలు === | ||
''ఇవి కూడా చూడండి: Essential fatty acid#Nomenclature and terminology'' | ''ఇవి కూడా చూడండి: Essential fatty acid#Nomenclature and terminology'' | ||
<ref group="note" name="note.omega" /> | [[File:Fatty acid carbon numbering.svg|thumb|upright=2|కార్బన్ పరమాణువుల సంఖ్య. క్రమబద్ధమైన (IUPAC) C-''x'' సంఖ్యలు నీలం రంగులో ఉన్నాయి. ఒమేగా-మైనస్ "ω−''x''" లేబుల్‌లు ఎరుపు రంగులో ఉన్నాయి. గ్రీకు అక్షర లేబుల్‌లు ఆకుపచ్చ రంగులో ఉన్నాయి.<ref group="note" name="note.omega" /> గమనించండి, [[#Unsaturated fatty acids|అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు]] ''సిస్'' కాన్ఫిగరేషన్‌తో ఇక్కడ చూపినట్లుగా సరళంగా కాకుండా "ముడతలు" కలిగి ఉంటాయి.]] | ||
సహజంగా లభించే చాలా ఫ్యాటీ | సహజంగా లభించే చాలా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కార్బన్ పరమాణువుల [[శాఖలు లేని గొలుసును]] కలిగి ఉంటాయి, ఒక చివర [[కార్బాక్సిల్ గ్రూప్]] (–COOH) మరియు మరొక చివర [[మిథైల్ గ్రూప్]] (–CH3) ఉంటాయి. | ||
ఫ్యాటీ యాసిడ్ | ఫ్యాటీ యాసిడ్ వెన్నెముకలోని ప్రతి కార్బన్ పరమాణువు యొక్క స్థానం సాధారణంగా –COOH చివర నుండి 1 నుండి లెక్కించడం ద్వారా సూచించబడుతుంది. కార్బన్ సంఖ్య ''x'' తరచుగా C-''x'' (లేదా కొన్నిసార్లు C''x'') గా సంక్షిప్తీకరించబడుతుంది, ఇక్కడ ''x'' = 1, 2, 3, మొదలైనవి. ఇది [[IUPAC]] సిఫార్సు చేసిన సంఖ్యా విధానం. | ||
మరొక పద్ధతి [[గ్రీకు వర్ణమాల]] అక్షరాలను వరుసగా ఉపయోగిస్తుంది, కార్బాక్సిల్ | మరొక పద్ధతి [[గ్రీకు వర్ణమాల]] అక్షరాలను వరుసగా ఉపయోగిస్తుంది, కార్బాక్సిల్ గ్రూప్ ''తర్వాత'' వచ్చే మొదటి కార్బన్ నుండి ప్రారంభమవుతుంది. అందువల్ల కార్బన్ α ([[ఆల్ఫా]]) అనేది C-2, కార్బన్ β ([[బీటా]]) అనేది C-3, మరియు అలా కొనసాగుతుంది. | ||
ఫ్యాటీ | ఫ్యాటీ యాసిడ్లు వివిధ పొడవులను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఈ రెండవ పద్ధతిలో గొలుసులోని చివరి కార్బన్ ఎల్లప్పుడూ ω ([[ఒమేగా]]) గా లేబుల్ చేయబడుతుంది, ఇది గ్రీకు వర్ణమాలలో చివరి అక్షరం. మూడవ సంఖ్యా పద్ధతి ఆ చివర నుండి కార్బన్లను లెక్కిస్తుంది, "ω", "ω−1", "ω−2" లేబుల్‌లను ఉపయోగిస్తుంది. ప్రత్యామ్నాయంగా, "ω−''x''" లేబుల్ "n−''x''" గా వ్రాయబడుతుంది, ఇక్కడ "n" అనేది గొలుసులోని కార్బన్ల సంఖ్యను సూచిస్తుంది.<ref group="note" name="note.omega">చివరి కార్బన్ "ω−1" అని చెప్పడం ఒక సాధారణ తప్పు.<br />ఒమేగా-నోటేషన్‌లో బంధం యొక్క స్థానం చివర నుండి దగ్గరగా ఉన్న కార్బన్ సంఖ్య అని చెప్పడం మరొక సాధారణ తప్పు.<br />ద్విబంధాల కోసం, ఈ రెండు తప్పులు ఒకదానికొకటి భర్తీ చేసుకుంటాయి; కాబట్టి ఒక "ω−3" ఫ్యాటీ యాసిడ్లో ద్విబంధం నిజంగానే చివర నుండి 3వ మరియు 4వ కార్బన్ల మధ్య ఉంటుంది, మిథైల్‌ను 1గా లెక్కిస్తే.<br />అయితే, ప్రతిక్షేపణలు మరియు ఇతర ప్రయోజనాల కోసం, అవి అలా ఉండవు: "ω−3 వద్ద" ఉన్న హైడ్రాక్సిల్ కార్బన్ 15 (చివర నుండి 4వది) మీద ఉంటుంది, 16 మీద కాదు. ఉదాహరణకు ఈ వ్యాసాన్ని చూడండి. 10.1016/0005-2760(75)90089-2<br />ఒమేగా-నోటేషన్‌లో ఉన్న "−" ఒక మైనస్ గుర్తు అని, మరియు "ω−3"ని సూత్రప్రాయంగా "ఒమేగా మైనస్ త్రీ" అని చదవాలని గమనించండి. అయితే, దీనిని "ω-3" (హైఫన్/డాష్‌తో) అని వ్రాయడం మరియు "ఒమేగా-త్రీ" అని చదవడం చాలా సాధారణం (ముఖ్యంగా శాస్త్రీయేతర సాహిత్యంలో). ఉదాహరణకు కరెన్ డూలీ (2008), [https://podcasts.ufhealth.org/omega-three-fatty-acids-and-diabetes/ ఒమేగా-త్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్స్ అండ్ డయాబెటిస్] చూడండి.</ref> | ||
ఏ సంఖ్యా విధానంలోనైనా, ఫ్యాటీ యాసిడ్ గొలుసులోని [[ద్విబంధం]] యొక్క స్థానం ఎల్లప్పుడూ '''కార్బాక్సిల్''' చివరకి దగ్గరగా ఉన్న కార్బన్ | ఏ సంఖ్యా విధానంలోనైనా, ఫ్యాటీ యాసిడ్ గొలుసులోని [[ద్విబంధం]] యొక్క స్థానం ఎల్లప్పుడూ '''కార్బాక్సిల్''' చివరకి దగ్గరగా ఉన్న కార్బన్ లేబుల్‌ను ఇవ్వడం ద్వారా పేర్కొనబడుతుంది.<ref group="note" name="note.omega" /> అందువల్ల, 18 కార్బన్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లో, C-12 (లేదా ω−6) మరియు C-13 (లేదా ω−5) మధ్య ఉన్న ద్విబంధం "C-12 లేదా ω−6" స్థానంలో ఉందని చెప్పబడుతుంది. యాసిడ్ యొక్క IUPAC నామకరణం, ఉదాహరణకు "ఆక్టాడెక్-12-ఎనోయిక్ యాసిడ్" (లేదా మరింత ఉచ్చరించదగిన "12-ఆక్టాడెసెనోయిక్ యాసిడ్") ఎల్లప్పుడూ "C" సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది. | ||
Δ<sup>''x'',''y'',...</sup> నోటేషన్ సాంప్రదాయకంగా ''x'',''y'',... స్థానాల్లో ద్విబంధాలు ఉన్న ఫ్యాటీ యాసిడ్‌ను పేర్కొనడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. (పెద్ద గ్రీకు అక్షరం "Δ" ([[డెల్టా (అక్షరం)|డెల్టా]]) రోమన్ "D"కి అనుగుణంగా ఉంటుంది, '''D'''ouble | Δ<sup>''x'',''y'',...</sup> నోటేషన్ సాంప్రదాయకంగా ''x'',''y'',... స్థానాల్లో ద్విబంధాలు ఉన్న ఫ్యాటీ యాసిడ్‌ను పేర్కొనడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. (పెద్ద గ్రీకు అక్షరం "Δ" ([[డెల్టా (అక్షరం)|డెల్టా]]) [[లాటిన్ వర్ణమాల|రోమన్]] "D"కి అనుగుణంగా ఉంటుంది, ఇది '''D'''ouble bond (ద్విబంధం) కోసం). అందువల్ల, ఉదాహరణకు, 20-కార్బన్ [[అరాకిడోనిక్ యాసిడ్]] Δ<sup>5,8,11,14</sup>, అంటే ఇది 5 మరియు 6, 8 మరియు 9, 11 మరియు 12, మరియు 14 మరియు 15 కార్బన్ల మధ్య ద్విబంధాలను కలిగి ఉంటుంది. | ||
మానవ ఆహారం మరియు కొవ్వు జీవక్రియ సందర్భంలో, అసంతృప్త ఫ్యాటీ | మానవ ఆహారం మరియు కొవ్వు జీవక్రియ సందర్భంలో, అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు తరచుగా ω కార్బన్‌కు దగ్గరగా ఉన్న ద్విబంధం యొక్క స్థానం ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి (కేవలం), [[అవసరమైన ఫ్యాటీ యాసిడ్]]ల వంటి [[పాలీఅన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్|బహుళ ద్విబంధాల]] విషయంలో కూడా. అందువల్ల [[లినోలెయిక్ యాసిడ్]] (18 కార్బన్లు, Δ<sup>9,12</sup>), [[గామా-లినోలెనిక్ యాసిడ్|γ-లినోలెనిక్ యాసిడ్]] (18-కార్బన్, Δ<sup>6,9,12</sup>), మరియు అరాకిడోనిక్ యాసిడ్ (20-కార్బన్, Δ<sup>5,8,11,14</sup>) అన్నీ "ω−6" ఫ్యాటీ యాసిడ్లుగా వర్గీకరించబడ్డాయి; అంటే వాటి [[సంక్షిప్త నిర్మాణ ఫార్ములా|ఫార్ములా]] –CH=CH–CH<sub>2</sub>–CH<sub>2</sub>–CH<sub>2</sub>–CH<sub>2</sub>–CH<sub>3</sub> తో ముగుస్తుంది. | ||
బేసి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులు ఉన్న ఫ్యాటీ | బేసి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులు ఉన్న ఫ్యాటీ యాసిడ్లను [[బేసి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్]]లు అంటారు, మిగిలినవి సరి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు. ఈ వ్యత్యాసం [[గ్లూకోనియోజెనెసిస్#Precursors|గ్లూకోనియోజెనెసిస్‌కు]] సంబంధితమైనది. | ||
=== ఫ్యాటీ | === ఫ్యాటీ యాసిడ్ల నామకరణం === | ||
కింది పట్టిక ఫ్యాటీ | కింది పట్టిక ఫ్యాటీ యాసిడ్లను నామకరణం చేసే అత్యంత సాధారణ పద్ధతులను వివరిస్తుంది. | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| Line 178: | Line 181: | ||
|- | |- | ||
!ట్రివియల్ | !ట్రివియల్ | ||
|[[ | |[[పాల్మిటోలిక్ యాసిడ్]] | ||
|'''[[ట్రివియల్ పేర్లు]]''' (లేదా '''సాధారణ పేర్లు''') అనేవి | |'''[[ట్రివియల్ పేర్లు]]''' (లేదా '''సాధారణ పేర్లు''') అనేవి క్రమబద్ధం కాని చారిత్రక పేర్లు, ఇవి సాహిత్యంలో అత్యంత తరచుగా ఉపయోగించే నామకరణ వ్యవస్థ. చాలా సాధారణ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు వాటి ''క్రమబద్ధమైన పేర్లతో'' (కింద చూడండి) పాటు ట్రివియల్ పేర్లను కలిగి ఉంటాయి. ఈ పేర్లు తరచుగా ఏ నమూనాను అనుసరించవు, కానీ అవి సంక్షిప్తంగా మరియు తరచుగా అస్పష్టత లేకుండా ఉంటాయి. | ||
|- | |- | ||
!క్రమబద్ధమైన | !క్రమబద్ధమైన | ||
|[[ | |[[ఒలియిక్ యాసిడ్|సిస్-9-ఆక్టాడెక్-9-ఎనోయిక్ యాసిడ్]]<br />[[ఒలియిక్ యాసిడ్|(9''Z'')-ఆక్టాడెక్-9-ఎనోయిక్ యాసిడ్]] | ||
|'''[[క్రమబద్ధమైన | |'''[[క్రమబద్ధమైన పేరు]]లు''' (లేదా '''[[ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ ప్యూర్ అండ్ అప్లైడ్ కెమిస్ట్రీ|IUPAC]] పేర్లు''') 1979లో ప్రచురించబడిన ప్రామాణిక ''[[IUPAC నామకరణం ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ|IUPAC రూల్స్ ఫర్ ది నామకరణం ఆఫ్ ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ]]'' నుండి ఉద్భవించాయి,<ref name="nomenclature-1979">(1979). "Nomenclature of Organic Chemistry". [[Pergamon]]. ISBN 978-0-08-022369-8.</ref> దీనితో పాటు 1977లో లిపిడ్ల కోసం ప్రత్యేకంగా ప్రచురించబడిన సిఫార్సు కూడా ఉంది.<ref name="nomenclature-1977">(1977). "The Nomenclature of Lipids. Recommendations, 1976". ''[[European Journal of Biochemistry]]''. 79 (1) 11–21. doi:[https://doi.org/10.1111/j.1432-1033.1977.tb11778.x 10.1111/j.1432-1033.1977.tb11778.x].</ref> [[#Numbering of the carbon atoms in a fatty acid|కార్బన్ పరమాణువు సంఖ్య]] అణువు వెన్నెముక యొక్క [[కార్బాక్సిలిక్ గ్రూప్|కార్బాక్సిలిక్]] చివర నుండి ప్రారంభమవుతుంది. [[ద్విబంధాలు]] తగిన చోట [[సిస్-ట్రాన్స్ ఐసోమెరిజం|''సిస్''-/''ట్రాన్స్''-]] నోటేషన్ లేదా ''[[E-Z నోటేషన్|E]]''-/''[[E-Z నోటేషన్|Z]]''- నోటేషన్‌తో లేబుల్ చేయబడతాయి. ఈ నోటేషన్ సాధారణ నామకరణం కంటే సాధారణంగా ఎక్కువ వివరంగా ఉంటుంది, కానీ సాంకేతికంగా మరింత స్పష్టంగా మరియు వివరణాత్మకంగా ఉండే ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉంటుంది. | ||
|- | |- | ||
!Δ<sup>''x''</sup> | !Δ<sup>''x''</sup> | ||
|[[లినోలెయిక్ యాసిడ్|'' | |[[లినోలెయిక్ యాసిడ్|''సిస్''-Δ<sup>9</sup>, ''సిస్''-Δ<sup>12</sup> ఆక్టాడెకాడైనోయిక్ యాసిడ్]] | ||
|'''Δ<sup>''x''</sup>''' (లేదా '''డెల్టా-''x''''') '''నామకరణంలో''', ప్రతి ద్విబంధం Δ<sup>''x''</sup> ద్వారా సూచించబడుతుంది, ఇక్కడ ద్విబంధం అణువు వెన్నెముక యొక్క [[కార్బాక్సిలిక్ | |'''Δ<sup>''x''</sup>''' (లేదా '''డెల్టా-''x''''') '''నామకరణంలో''', ప్రతి ద్విబంధం Δ<sup>''x''</sup> ద్వారా సూచించబడుతుంది, ఇక్కడ ద్విబంధం అణువు వెన్నెముక యొక్క [[కార్బాక్సిలిక్ గ్రూప్|కార్బాక్సిలిక్]] చివర నుండి [[#Numbering of the carbon atoms in a fatty acid|లెక్కించినప్పుడు]] ''x''వ కార్బన్-కార్బన్ బంధం వద్ద ప్రారంభమవుతుంది. ప్రతి ద్విబంధానికి ముందు ఒక ''[[సిస్-ట్రాన్స్ ఐసోమెరిజం|సిస్]]''- లేదా ''[[సిస్-ట్రాన్స్ ఐసోమెరిజం|ట్రాన్స్]]''- ప్రిఫిక్స్ ఉంటుంది, ఇది బంధం చుట్టూ ఉన్న అణువు యొక్క కాన్ఫిగరేషన్‌ను సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకు, [[లినోలెయిక్ యాసిడ్]] "''సిస్''-Δ<sup>9</sup>, ''సిస్''-Δ<sup>12</sup> ఆక్టాడెకాడైనోయిక్ యాసిడ్"గా పేర్కొనబడింది. ఈ నామకరణం క్రమబద్ధమైన నామకరణం కంటే తక్కువ వివరంగా ఉండే ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉంది, కానీ సాంకేతికంగా అంతకంటే స్పష్టంగా లేదా వివరణాత్మకంగా లేదు. | ||
|- | |- | ||
!''n''−''x'' <br />(లేదా ω−''x'') | !''n''−''x'' <br />(లేదా ω−''x'') | ||
|[[ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్|''n''−3]]<br />(లేదా [[ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్|ω−3]]) | |[[ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్|''n''−3]]<br />(లేదా [[ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్|ω−3]]) | ||
|'''''n''−''x''''' ('''''n'' మైనస్ ''x | |''' ''n''−''x'' ''' (''' ''n'' మైనస్ ''x'' ''; అలాగే '''ω−''x''''' లేదా '''ఒమేగా−''x''''') '''నామకరణం''' వ్యక్తిగత సమ్మేళనాలకు పేర్లను అందిస్తుంది మరియు జంతువులలో వాటి జీవసంశ్లేషణ లక్షణాల ద్వారా వాటిని వర్గీకరిస్తుంది. ఒక ద్విబంధం అణువు వెన్నెముక యొక్క [[మిథైల్ గ్రూప్|మిథైల్]] చివర నుండి [[#Numbering of the carbon atoms in a fatty acid|లెక్కించినప్పుడు]] ''x''<sup>వ</sup> కార్బన్-కార్బన్ బంధం వద్ద ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, [[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్|α-లినోలెనిక్ యాసిడ్]] ఒక [[ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్|''n''−3]] లేదా [[ఒమేగా-3|ఒమేగా−3]] ఫ్యాటీ యాసిడ్‌గా వర్గీకరించబడింది, కాబట్టి ఇది ఈ రకమైన ఇతర సమ్మేళనాలతో జీవసంశ్లేషణ మార్గాన్ని పంచుకునే అవకాశం ఉంది. ω−''x'', ఒమేగా−''x'', లేదా "ఒమేగా" నోటేషన్ ప్రసిద్ధ పోషకాహార సాహిత్యంలో సాధారణం, కానీ [[IUPAC నామకరణం|IUPAC]] సాంకేతిక పత్రాలలో ''n''−''x'' నోటేషన్‌కు అనుకూలంగా దీనిని నిలిపివేసింది.<ref name="nomenclature-1979" /> అత్యంత సాధారణంగా పరిశోధించబడిన ఫ్యాటీ యాసిడ్ జీవసంశ్లేషణ మార్గాలు [[ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్|''n''−3]] మరియు [[ఒమేగా-6 ఫ్యాటీ యాసిడ్|''n''−6]]. | ||
|- | |- | ||
!లిపిడ్ సంఖ్యలు | !లిపిడ్ సంఖ్యలు | ||
|18:3<br />[[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్|18:3n3]]<br />[[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్|18:3, '' | |18:3<br />[[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్|18:3n3]]<br />[[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్|18:3, ''సిస్'',''సిస్'',''సిస్''-Δ<sup>9</sup>,Δ<sup>12</sup>,Δ<sup>15</sup>]]<br />[[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్|18:3(9,12,15)]] | ||
|'''లిపిడ్ సంఖ్యలు''' ''C'':''D'' రూపాన్ని తీసుకుంటాయి,<ref group="note" name="c:d" /> ఇక్కడ ''C'' అనేది ఫ్యాటీ యాసిడ్‌లోని కార్బన్ పరమాణువుల సంఖ్య మరియు ''D'' అనేది ఫ్యాటీ యాసిడ్‌లోని ద్విబంధాల సంఖ్య. D ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉంటే, ద్విబంధాలు [[ | |'''లిపిడ్ సంఖ్యలు''' ''C'':''D'' రూపాన్ని తీసుకుంటాయి,<ref group="note" name="c:d" /> ఇక్కడ ''C'' అనేది ఫ్యాటీ యాసిడ్‌లోని కార్బన్ పరమాణువుల సంఖ్య మరియు ''D'' అనేది ఫ్యాటీ యాసిడ్‌లోని ద్విబంధాల సంఖ్య. D ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉంటే, ద్విబంధాలు [[మిథైలిన్ బ్రిడ్జ్|CH<sub>2</sub> యూనిట్ల]] ద్వారా అంతరాయం కలిగి ఉంటాయని భావించబడుతుంది, ''అంటే'', గొలుసు వెంబడి 3 కార్బన్ పరమాణువుల వ్యవధిలో. ఉదాహరణకు, [[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్|α-లినోలెనిక్ యాసిడ్]] ఒక 18:3 ఫ్యాటీ యాసిడ్ మరియు దాని మూడు ద్విబంధాలు Δ<sup>9</sup>, Δ<sup>12</sup>, మరియు Δ<sup>15</sup> స్థానాల్లో ఉన్నాయి. ఈ నోటేషన్ అస్పష్టంగా ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే కొన్ని వేర్వేరు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఒకే ''C'':''D'' సంఖ్యలను కలిగి ఉండవచ్చు. అందువల్ల, అస్పష్టత ఉన్నప్పుడు ఈ నోటేషన్ సాధారణంగా Δ<sup>''x''</sup> లేదా ''n''−''x'' పదంతో జత చేయబడుతుంది.<ref name="nomenclature-1979" /> ఉదాహరణకు, [[α-లినోలెనిక్ యాసిడ్|α-లినోలెనిక్ యాసిడ్]] మరియు [[గామా-లినోలెనిక్ యాసిడ్|γ-లినోలెనిక్ యాసిడ్]] రెండూ 18:3 అయినప్పటికీ, వాటిని వరుసగా 18:3n3 మరియు 18:3n6 ఫ్యాటీ యాసిడ్లుగా అస్పష్టత లేకుండా వివరించవచ్చు. అదే ప్రయోజనం కోసం, IUPAC C:D నోటేషన్‌కు అనుబంధంగా కుండలీకరణాల్లో ద్విబంధ స్థానాల జాబితాను ఉపయోగించమని సిఫార్సు చేస్తుంది.<ref name="IUPAClipid">[http://www.sbcs.qmul.ac.uk/iupac/lipid/appABC.html#appA IUPAC Lipid nomenclature: Appendix A: names of and symbols for higher fatty acids]. ''www.sbcs.qmul.ac.uk''.</ref> ఉదాహరణకు, α- మరియు γ-లినోలెనిక్ యాసిడ్ కోసం IUPAC సిఫార్సు చేసిన నోటేషన్లు వరుసగా 18:3(9,12,15) మరియు 18:3(6,9,12). | ||
|} | |} | ||
=== ఫ్రీ ఫ్యాటీ | === ఫ్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు === | ||
''ఇవి కూడా చూడండి: Deep frying#Oil deterioration and chemical changes'' | ''ఇవి కూడా చూడండి: Deep frying#Oil deterioration and chemical changes'' | ||
[[రక్త | [[రక్త ప్లాస్మా|ప్లాస్మా]]లో (ప్లాస్మా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు) ప్రసరిస్తున్నప్పుడు, వాటి [[ఈస్టర్]] రూపంలో కాకుండా, ఫ్యాటీ యాసిడ్లను నాన్-ఎస్టెరిఫైడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (NEFAs) లేదా ఫ్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (FFAs) అని పిలుస్తారు. FFAs ఎల్లప్పుడూ [[అల్బుమిన్]] వంటి [[రవాణా ప్రోటీన్]]కు బంధించబడి ఉంటాయి.<ref name="Dorlands">[http://dorlands.com/ Dorland's Illustrated Medical Dictionary]. [[Elsevier]].</ref> | ||
FFAs కూడా జలవిశ్లేషణ ద్వారా [[ట్రైగ్లిజరైడ్]] ఆహార నూనెలు మరియు కొవ్వుల నుండి ఏర్పడతాయి, | FFAs కూడా జలవిశ్లేషణ ద్వారా [[ట్రైగ్లిజరైడ్]] ఆహార నూనెలు మరియు కొవ్వుల నుండి ఏర్పడతాయి, ఇది విలక్షణమైన [[రాన్సిడిఫికేషన్|దుర్వాసనకు]] దోహదం చేస్తుంది.<ref>(2014-09-09). [https://www.researchgate.net/publication/270727167 Chemical Reactions Taken Place During deep-fat Frying and Their Products: A review]. ''Sudan University of Science & Technology SUST Journal of Natural and Medical Sciences''. Supplementary issue 1–17.</ref> ఇదే విధమైన ప్రక్రియ [[బయోడీజిల్]]లో భాగాల తుప్పు పట్టే ప్రమాదంతో జరుగుతుంది. | ||
== ఉత్పత్తి == | == ఉత్పత్తి == | ||
=== పారిశ్రామిక === | === పారిశ్రామిక === | ||
ఫ్యాటీ | ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సాధారణంగా [[ట్రైగ్లిజరైడ్ల]] [[జలవిశ్లేషణ]] ద్వారా, [[గ్లిజరాల్]] తొలగింపుతో పారిశ్రామికంగా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి ( [[ఓలియోకెమికల్స్]] చూడండి). [[ఫాస్ఫోలిపిడ్లు]] మరొక వనరును సూచిస్తాయి. కొన్ని ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఆల్కీన్ల [[కార్బోనైలేషన్|హైడ్రోకార్బాక్సిలేషన్]] ద్వారా కృత్రిమంగా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. | ||
=== జంతువుల ద్వారా === | === జంతువుల ద్వారా === | ||
''ప్రధాన వ్యాసం: Fatty acid synthesis'' | ''ప్రధాన వ్యాసం: Fatty acid synthesis'' | ||
జంతువులలో, ఫ్యాటీ | జంతువులలో, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ప్రధానంగా [[కాలేయం]], [[కొవ్వు కణజాలం]], మరియు చనుబాలివ్వడం సమయంలో [[క్షీర గ్రంథుల]]లో కార్బోహైడ్రేట్ల నుండి ఏర్పడతాయి.<ref name=stryer>(1995). "Biochemistry". 603–628. W. H. Freeman and Company. ISBN 978-0-7167-2009-6.</ref> | ||
కార్బోహైడ్రేట్లను ఫ్యాటీ | కార్బోహైడ్రేట్లను ఫ్యాటీ యాసిడ్లుగా మార్చడంలో మొదటి ముఖ్యమైన దశగా [[గ్లైకోలిసిస్]] ద్వారా కార్బోహైడ్రేట్లు [[పైరువిక్ యాసిడ్|పైరువేట్]]గా మార్చబడతాయి.<ref name=stryer /> పైరువేట్ అప్పుడు [[మైటోకాండ్రియన్]]లో [[ఎసిటైల్-CoA]]ని ఏర్పరచడానికి డీకార్బాక్సిలేట్ చేయబడుతుంది. అయితే, ఈ ఎసిటైల్ CoA ఫ్యాటీ యాసిడ్ల సంశ్లేషణ జరిగే [[సైటోసోల్]]లోకి రవాణా చేయబడాలి. ఇది నేరుగా జరగదు. సైటోసోలిక్ ఎసిటైల్-CoAని పొందడానికి, [[సిట్రిక్ యాసిడ్|సిట్రేట్]] (ఎసిటైల్-CoAని [[ఆక్సలోఎసిటిక్ యాసిడ్|ఆక్సలోఎసిటేట్]]తో కండెన్సేషన్ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది) [[సిట్రిక్ యాసిడ్ చక్రం]] నుండి తొలగించబడుతుంది మరియు అంతర్గత మైటోకాండ్రియల్ పొర గుండా సైటోసోల్లోకి తీసుకువెళ్లబడుతుంది.<ref name=stryer /> అక్కడ అది [[ATP సిట్రేట్ లయేజ్]] ద్వారా ఎసిటైల్-CoA మరియు ఆక్సలోఎసిటేట్‌గా విభజించబడుతుంది. ఆక్సలోఎసిటేట్ [[మలేట్]]గా మైటోకాండ్రియన్‌కు తిరిగి పంపబడుతుంది.<ref name= ferre>(2007). "SREBP-1c Transcription Factor and Lipid Homeostasis: Clinical Perspective". ''Hormone Research''. 68 (2) 72–82. doi:[https://doi.org/10.1159/000100426 10.1159/000100426].</ref> సైటోసోలిక్ ఎసిటైల్-CoA [[ఎసిటైల్-CoA కార్బాక్సిలేజ్]] ద్వారా [[మలోనైల్-CoA]]గా కార్బాక్సిలేట్ చేయబడుతుంది, ఇది ఫ్యాటీ యాసిడ్ల సంశ్లేషణలో మొదటి కట్టుబడి ఉన్న దశ.<ref name= ferre /><ref name=Voet>(2006). [https://archive.org/details/fundamentalsofbi00voet_0/page/547 Fundamentals of Biochemistry]. [https://archive.org/details/fundamentalsofbi00voet_0/page/547 547, 556]. John Wiley and Sons. ISBN 978-0-471-21495-3.</ref> | ||
మలోనైల్-CoA అప్పుడు పెరుగుతున్న ఫ్యాటీ యాసిడ్ గొలుసును | మలోనైల్-CoA అప్పుడు పెరుగుతున్న ఫ్యాటీ యాసిడ్ గొలుసును ఒక సమయంలో రెండు కార్బన్ల చొప్పున పొడిగించే వరుస ప్రతిచర్యలలో పాల్గొంటుంది. అందువల్ల, దాదాపు అన్ని సహజ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సరి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులను కలిగి ఉంటాయి. సంశ్లేషణ పూర్తయినప్పుడు, ఫ్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ గ్లిజరాల్‌తో (మూడు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఒక గ్లిజరాల్ అణువుకు) కలిసి [[ట్రైగ్లిజరైడ్లను]] ఏర్పరుస్తాయి, ఇవి ఫ్యాటీ యాసిడ్ల ప్రధాన నిల్వ రూపం, మరియు తద్వారా జంతువులలో శక్తికి ప్రధాన వనరు. అయితే, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కణంలోని అన్ని పొరలు నిర్మించబడిన [[ఫాస్ఫోలిపిడ్ బైలేయర్‌ల]]ను ఏర్పరిచే [[ఫాస్ఫోలిపిడ్ల]]లో కూడా ముఖ్యమైన భాగాలు ( [[కణ గోడ]], మరియు కణాలలోని అన్ని [[అవయవాల]]ను చుట్టుముట్టే పొరలు, ఉదాహరణకు [[కణ కేంద్రకం|కేంద్రకం]], [[మైటోకాండ్రియా]], [[ఎండోప్లాస్మిక్ రెటిక్యులం]], మరియు [[గోల్గి ఉపకరణం]]).<ref name=stryer /> | ||
జంతువుల రక్తప్రసరణలో కనిపించే "సంయోగం చెందని ఫ్యాటీ యాసిడ్లు" (uncombined fatty acids) లేదా "స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు" (free fatty acids), నిల్వ ఉన్న ట్రైగ్లిజరైడ్ల విచ్ఛిన్నం (లేదా [[లిపోలిసిస్]]) ద్వారా ఏర్పడతాయి.<ref name=stryer /><ref>(2005). "Lipolysis: pathway under construction". ''Curr. Opin. Lipidol.''. 16 (3) 333–340. doi:[https://doi.org/10.1097/01.mol.0000169354.20395.1c 10.1097/01.mol.0000169354.20395.1c].</ref> ఇవి నీటిలో కరగవు కాబట్టి, ఈ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ప్లాస్మా [[అల్బుమిన్]]కు బంధించబడి రవాణా చేయబడతాయి. రక్తంలో "స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్ల" స్థాయిలు అల్బుమిన్ బంధన స్థలాల లభ్యతపై ఆధారపడి పరిమితం చేయబడతాయి. మైటోకాండ్రియా కలిగిన అన్ని కణాలు ([[కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]] కణాలు మినహా) వీటిని రక్తంలో నుండి గ్రహించగలవు. ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కేవలం మైటోకాండ్రియాలో మాత్రమే [[బీటా-ఆక్సిడేషన్]] ద్వారా విచ్ఛిన్నం చెందుతాయి, ఆ తర్వాత [[సిట్రిక్ యాసిడ్ సైకిల్]]లో CO<sub>2</sub> మరియు నీరుగా దహనం చెందుతాయి. కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థలోని కణాలకు మైటోకాండ్రియా ఉన్నప్పటికీ, అవి రక్తంలో నుండి స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను గ్రహించలేవు, ఎందుకంటే [[రక్త-మెదడు అవరోధం]] (blood–brain barrier) చాలా వరకు స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను లోపలికి రానివ్వదు, అయితే [[స్వల్ప-శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు]] (short-chain fatty acids) మరియు [[మధ్యస్థ-శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు]] (medium-chain fatty acids) దీనికి మినహాయింపు.<ref name="SCFA MCT-mediated BBB passage - 2005 review">(2005). "Small molecular drug transfer across the blood–brain barrier via carrier-mediated transport systems". ''NeuroRx''. 2 (1) 54–62. doi:[https://doi.org/10.1602/neurorx.2.1.54 10.1602/neurorx.2.1.54].</ref><ref name="SCFA MCT-mediated BBB passage - 2014 review">(2014). "Role of monocarboxylate transporters in drug delivery to the brain". ''Curr. Pharm. Des.''. 20 (10) 1487–98. doi:[https://doi.org/10.2174/13816128113199990462 10.2174/13816128113199990462].</ref> ఈ కణాలు తమ కణ త్వచాలలోని ఫాస్ఫోలిపిడ్లను తయారు చేయడానికి మరియు నిర్వహించడానికి, పైన పేర్కొన్న విధంగా కార్బోహైడ్రేట్ల నుండి సొంతంగా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను తయారు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.<ref name=stryer /> | జంతువుల రక్తప్రసరణలో కనిపించే "సంయోగం చెందని ఫ్యాటీ యాసిడ్లు" (uncombined fatty acids) లేదా "స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు" (free fatty acids), నిల్వ ఉన్న ట్రైగ్లిజరైడ్ల విచ్ఛిన్నం (లేదా [[లిపోలిసిస్]]) ద్వారా ఏర్పడతాయి.<ref name=stryer /><ref>(2005). "Lipolysis: pathway under construction". ''Curr. Opin. Lipidol.''. 16 (3) 333–340. doi:[https://doi.org/10.1097/01.mol.0000169354.20395.1c 10.1097/01.mol.0000169354.20395.1c].</ref> ఇవి నీటిలో కరగవు కాబట్టి, ఈ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ప్లాస్మా [[అల్బుమిన్]]కు బంధించబడి రవాణా చేయబడతాయి. రక్తంలో "స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్ల" స్థాయిలు అల్బుమిన్ బంధన స్థలాల లభ్యతపై ఆధారపడి పరిమితం చేయబడతాయి. మైటోకాండ్రియా కలిగిన అన్ని కణాలు ([[కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ]] కణాలు మినహా) వీటిని రక్తంలో నుండి గ్రహించగలవు. ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కేవలం మైటోకాండ్రియాలో మాత్రమే [[బీటా-ఆక్సిడేషన్]] ద్వారా విచ్ఛిన్నం చెందుతాయి, ఆ తర్వాత [[సిట్రిక్ యాసిడ్ సైకిల్]]లో CO<sub>2</sub> మరియు నీరుగా దహనం చెందుతాయి. కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థలోని కణాలకు మైటోకాండ్రియా ఉన్నప్పటికీ, అవి రక్తంలో నుండి స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను గ్రహించలేవు, ఎందుకంటే [[రక్త-మెదడు అవరోధం]] (blood–brain barrier) చాలా వరకు స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను లోపలికి రానివ్వదు, అయితే [[స్వల్ప-శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు]] (short-chain fatty acids) మరియు [[మధ్యస్థ-శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు]] (medium-chain fatty acids) దీనికి మినహాయింపు.<ref name="SCFA MCT-mediated BBB passage - 2005 review">(2005). "Small molecular drug transfer across the blood–brain barrier via carrier-mediated transport systems". ''NeuroRx''. 2 (1) 54–62. doi:[https://doi.org/10.1602/neurorx.2.1.54 10.1602/neurorx.2.1.54].</ref><ref name="SCFA MCT-mediated BBB passage - 2014 review">(2014). "Role of monocarboxylate transporters in drug delivery to the brain". ''Curr. Pharm. Des.''. 20 (10) 1487–98. doi:[https://doi.org/10.2174/13816128113199990462 10.2174/13816128113199990462].</ref> ఈ కణాలు తమ కణ త్వచాలలోని ఫాస్ఫోలిపిడ్లను తయారు చేయడానికి మరియు నిర్వహించడానికి, పైన పేర్కొన్న విధంగా కార్బోహైడ్రేట్ల నుండి సొంతంగా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను తయారు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.<ref name=stryer /> | ||
| Line 294: | Line 297: | ||
=== సంతృప్త vs అన్‌శాచురేటెడ్ యాసిడ్ల రసాయన శాస్త్రం === | === సంతృప్త vs అన్‌శాచురేటెడ్ యాసిడ్ల రసాయన శాస్త్రం === | ||
సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రియాక్టివిటీ సాధారణంగా కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్ లేదా పక్కనే ఉన్న మిథైలిన్ సమూహంతో ముడిపడి ఉంటుంది. వాటిని యాసిడ్ క్లోరైడ్లుగా మార్చడం ద్వారా, సౌష్టవ ఫ్యాటీ కీటోన్ లౌరోన్ (O | సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రియాక్టివిటీ సాధారణంగా కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్ లేదా పక్కనే ఉన్న మిథైలిన్ సమూహంతో ముడిపడి ఉంటుంది. వాటిని యాసిడ్ క్లోరైడ్లుగా మార్చడం ద్వారా, సౌష్టవ ఫ్యాటీ కీటోన్ లౌరోన్ (O(C<sub>n</sub>H<sub>(2n+1)</sub>)<sub>2</sub>)గా మార్చవచ్చు.<ref>(1951). "Laurone". ''Organic Syntheses''. 31 68. doi:[https://doi.org/10.15227/orgsyn.031.0068 10.15227/orgsyn.031.0068].</ref> [[సల్ఫర్ ట్రైయాక్సైడ్]]తో చికిత్స చేయడం ద్వారా α-సల్ఫోనిక్ యాసిడ్లు లభిస్తాయి.<ref>(1956). "α-Sulfopalmitic Acid". ''Organic Syntheses''. 36 83. doi:[https://doi.org/10.15227/orgsyn.036.0083 10.15227/orgsyn.036.0083].</ref> | ||
అన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రియాక్టివిటీ తరచుగా అన్‌శాచురేషన్ స్థానంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ చర్యలు ఓజోనోలిసిస్, హైడ్రోజనేషన్ మరియు అయోడిన్ సంఖ్యకు ఆధారం. [[ఒలియిక్ యాసిడ్]] నుండి [[అజెలైక్ యాసిడ్]] ((CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>(CO<sub>2</sub>H)<sub>2</sub>) ఉత్పత్తిలో ఓజోనోలిసిస్ (ఓజోన్ ద్వారా క్షీణత) ఉపయోగిస్తారు. | అన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రియాక్టివిటీ తరచుగా అన్‌శాచురేషన్ స్థానంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ చర్యలు ఓజోనోలిసిస్, హైడ్రోజనేషన్ మరియు అయోడిన్ సంఖ్యకు ఆధారం. [[ఒలియిక్ యాసిడ్]] నుండి [[అజెలైక్ యాసిడ్]] ((CH<sub>2</sub>)<sub>7</sub>(CO<sub>2</sub>H)<sub>2</sub>) ఉత్పత్తిలో ఓజోనోలిసిస్ (ఓజోన్ ద్వారా క్షీణత) ఉపయోగిస్తారు. | ||
Latest revision as of 09:10, 12 October 2026
రసాయన శాస్త్రంలో, ముఖ్యంగా జీవరసాయన శాస్త్రంలో, 'ఫ్యాటీ యాసిడ్' అనేది ఒక అలిఫాటిక్ గొలుసును కలిగిన కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్, ఇది సంతృప్త లేదా అసంతృప్త స్థితిలో ఉంటుంది. సహజంగా లభించే చాలా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు 4 నుండి 28 వరకు సరి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులను కలిగిన శాఖలు లేని గొలుసును కలిగి ఉంటాయి.[1] ఫ్యాటీ యాసిడ్లు మైక్రోఆల్గే వంటి కొన్ని జాతులలో లిపిడ్లలో ప్రధాన భాగం (బరువులో 70% వరకు)[2], కానీ కొన్ని ఇతర జీవులలో ఇవి స్వతంత్ర రూపంలో ఉండవు, బదులుగా మూడు ప్రధాన తరగతుల ఈస్టర్లుగా ఉంటాయి: ట్రైగ్లిజరైడ్లు, ఫాస్ఫోలిపిడ్లు, మరియు కొలెస్టెరిల్ ఈస్టర్లు. ఈ రూపాల్లో దేనిలోనైనా, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు జంతువులకు ముఖ్యమైన ఆహార ఇంధన వనరులుగా మరియు కణాలకు ముఖ్యమైన నిర్మాణ భాగాలుగా ఉంటాయి.
చరిత్ర
ఫ్యాటీ యాసిడ్ (acide gras) అనే భావనను 1813లో మిచెల్ యూజీన్ చెవ్రెయుల్ ప్రవేశపెట్టారు,[3][4][5] అయినప్పటికీ ఆయన మొదట్లో కొన్ని వేర్వేరు పదాలను ఉపయోగించారు: గ్రీస్ యాసిడ్ (graisse acide) మరియు యాసిడ్ హ్యూలిక్స్ (acide huileux) ("యాసిడ్ ఫ్యాట్" మరియు "ఆయిలీ యాసిడ్").[6]
ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రకాలు
ఫ్యాటీ యాసిడ్లను అనేక విధాలుగా వర్గీకరిస్తారు: పొడవును బట్టి, సంతృప్త మరియు అసంతృప్తతను బట్టి, సరి మరియు బేసి కార్బన్ కంటెంట్‌ను బట్టి, మరియు సరళ లేదా శాఖాయుత నిర్మాణాన్ని బట్టి.
ఫ్యాటీ యాసిడ్ల పొడవు
- స్వల్ప-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (SCFAs) అంటే ఐదు లేదా అంతకంటే తక్కువ కార్బన్లను కలిగిన అలిఫాటిక్ తోకలు గల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (ఉదా. బ్యూట్రిక్ యాసిడ్).[7]
- మధ్యస్థ-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (MCFAs) అంటే 6 నుండి 12[8] కార్బన్ల అలిఫాటిక్ తోకలు గల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు, ఇవి మధ్యస్థ-గొలుసు ట్రైగ్లిజరైడ్లును ఏర్పరుస్తాయి.
- దీర్ఘ-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (LCFAs) అంటే 13 నుండి 21 కార్బన్ల అలిఫాటిక్ తోకలు గల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు.[9]
- చాలా దీర్ఘ-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (VLCFAs) అంటే 22 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కార్బన్ల అలిఫాటిక్ తోకలు గల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు.
సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు
ప్రధాన వ్యాసం: Saturated fat List of saturated fatty acids సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లలో C=C ద్విబంధాలు ఉండవు. వీటి ఫార్ములా CH3(CH2)nCOOH, ఇక్కడ n అనేది ఒక ధన పూర్ణాంకం. ఒక ముఖ్యమైన సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ స్టియరిక్ యాసిడ్ (n = 16), దీనిని సోడియం హైడ్రాక్సైడ్తో తటస్థీకరించినప్పుడు అది సబ్బు యొక్క అత్యంత సాధారణ రూపంగా మారుతుంది.
| సాధారణ పేరు | రసాయన నిర్మాణం | C :D [note 1] |
|---|---|---|
| ప్రొపియోనిక్ యాసిడ్ | CH3CH2COOH | 3:0 |
| బ్యూట్రిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)2COOH | 4:0 |
| కాప్రిలిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)6COOH | 8:0 |
| కాప్రిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)8COOH | 10:0 |
| లారిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)10COOH | 12:0 |
| మిరిస్టిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)12COOH | 14:0 |
| పాల్మిటిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)14COOH | 16:0 |
| స్టియరిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)16COOH | 18:0 |
| అరాకిడిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)18COOH | 20:0 |
| బెహెనిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)20COOH | 22:0 |
| లిగ్నోసెరిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)22COOH | 24:0 |
| సెరోటిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)24COOH | 26:0 |
అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు
ప్రధాన వ్యాసం: Unsaturated fat List of unsaturated fatty acids అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ C=C ద్విబంధాలు కలిగి ఉంటాయి. C=C ద్విబంధాలు సిస్ లేదా ట్రాన్స్ ఐసోమర్లను ఇవ్వగలవు.
- సిస్
- ఒక సిస్ కాన్ఫిగరేషన్ అంటే ద్విబంధానికి ఆనుకుని ఉన్న రెండు హైడ్రోజన్ పరమాణువులు గొలుసు యొక్క ఒకే వైపున ఉంటాయి. ద్విబంధం యొక్క దృఢత్వం దాని ఆకృతిని స్థిరీకరిస్తుంది మరియు సిస్ ఐసోమర్ విషయంలో, గొలుసు వంగేలా చేస్తుంది మరియు ఫ్యాటీ యాసిడ్ యొక్క ఆకృతి స్వేచ్ఛను పరిమితం చేస్తుంది. గొలుసులో సిస్ కాన్ఫిగరేషన్‌లో ఎన్ని ఎక్కువ ద్విబంధాలు ఉంటే, దానికి అంత తక్కువ వశ్యత ఉంటుంది. ఒక గొలుసులో అనేక సిస్ బంధాలు ఉన్నప్పుడు, అది అందుబాటులో ఉన్న ఆకృతులలో చాలా వంగి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, ఒక ద్విబంధం ఉన్న ఒలియిక్ యాసిడ్లో ఒక "ముడత" ఉంటుంది, అయితే రెండు ద్విబంధాలు ఉన్న లినోలెయిక్ యాసిడ్ మరింత స్పష్టమైన వంపును కలిగి ఉంటుంది. మూడు ద్విబంధాలు ఉన్న α-లినోలెనిక్ యాసిడ్ కొక్కెం ఆకారాన్ని ఇష్టపడుతుంది. దీని ప్రభావం ఏమిటంటే, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు లిపిడ్ బైలేయర్‌లోని ఫాస్ఫోలిపిడ్‌లో భాగంగా ఉన్నప్పుడు లేదా లిపిడ్ డ్రాప్‌లెట్స్‌లోని ట్రైగ్లిజరైడ్లలో ఉన్నప్పుడు, సిస్ బంధాలు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు దగ్గరగా ప్యాక్ అయ్యే సామర్థ్యాన్ని పరిమితం చేస్తాయి, తద్వారా పొర లేదా కొవ్వు యొక్క ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రతను ప్రభావితం చేయవచ్చు. సిస్ అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కణ త్వచ ద్రవత్వాన్ని పెంచుతాయి, అయితే ట్రాన్స్ అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు అలా చేయవు.
- ట్రాన్స్
- దీనికి విరుద్ధంగా, ఒక ట్రాన్స్ కాన్ఫిగరేషన్ అంటే ఆనుకుని ఉన్న రెండు హైడ్రోజన్ పరమాణువులు గొలుసు యొక్క వ్యతిరేక వైపులా ఉంటాయి. ఫలితంగా, అవి గొలుసును ఎక్కువగా వంచవు, మరియు వాటి ఆకారం సరళ సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల మాదిరిగానే ఉంటుంది.
సహజంగా లభించే చాలా అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లలో, ప్రతి ద్విబంధం తర్వాత మూడు (n−3), ఆరు (n−6), లేదా తొమ్మిది (n−9) కార్బన్ పరమాణువులు ఉంటాయి, మరియు అన్ని ద్విబంధాలు సిస్ కాన్ఫిగరేషన్‌ను కలిగి ఉంటాయి. ట్రాన్స్ కాన్ఫిగరేషన్‌లో ఉన్న చాలా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (ట్రాన్స్ ఫ్యాట్లు) ప్రకృతిలో కనిపించవు మరియు మానవ ప్రాసెసింగ్ (ఉదా. హైడ్రోజనేషన్) ఫలితంగా ఏర్పడతాయి. కొన్ని ట్రాన్స్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు నెమరువేసే జంతువుల (పశువులు మరియు గొర్రెలు వంటివి) పాలు మరియు మాంసంలో సహజంగా కూడా కనిపిస్తాయి. ఇవి ఈ జంతువుల కడుపులో కిణ్వ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతాయి. ఇవి నెమరువేసే జంతువుల పాల నుండి వచ్చే పాల ఉత్పత్తులలో కూడా కనిపిస్తాయి, మరియు వాటిని ఆహారం ద్వారా పొందిన మహిళల తల్లి పాలులో కూడా ఉండవచ్చు.
వివిధ రకాల అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల మధ్య, అలాగే సంతృప్త మరియు అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల మధ్య జ్యామితీయ వ్యత్యాసాలు జీవక్రియలలో మరియు జీవ నిర్మాణాల (కణ త్వచాలు వంటివి) నిర్మాణంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయి.
| సాధారణ పేరు | రసాయన నిర్మాణం | Δx[note 2] | C:D[note 1] | IUPAC[10] | n−x[note 3] |
|---|---|---|---|---|---|
| ఒమేగా−3: | |||||
| ఐకోసాపెంటాఎనోయిక్ యాసిడ్ | CH3CH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CH(CH2)3COOH | సిస్,సిస్,సిస్,సిస్,సిస్-Δ5,Δ8,Δ11,Δ14,Δ17 | 20:5 | 20:5(5,8,11,14,17) | n−3 |
| α-లినోలెనిక్ యాసిడ్ | CH3CH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CH(CH2)7COOH | సిస్,సిస్,సిస్-Δ9,Δ12,Δ15 | 18:3 | 18:3(9,12,15) | n−3 |
| డోకోసాహెక్సాఎనోయిక్ యాసిడ్ | CH3CH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CH(CH2)2COOH | సిస్,సిస్,సిస్,సిస్,సిస్,సిస్-Δ4,Δ7,Δ10,Δ13,Δ16,Δ19 | 22:6 | 22:6(4,7,10,13,16,19) | n−3 |
| ఒమేగా−6: | |||||
| అరాకిడోనిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)4CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CHCH2CH=CH(CH2)3COOHNIST ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ | సిస్,సిస్,సిస్,సిస్-Δ5Δ8,Δ11,Δ14 | 20:4 | 20:4(5,8,11,14) | n−6 |
| లినోలెయిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)4CH=CHCH2CH=CH(CH2)7COOH | సిస్,సిస్-Δ9,Δ12 | 18:2 | 18:2(9,12) | n−6 |
| లినోలెలైడిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)4CH=CHCH2CH=CH(CH2)7COOH | ట్రాన్స్,ట్రాన్స్-Δ9,Δ12 | 18:2 | 18:2(9t,12t) | n−6 |
| ఒమేగా−9: | |||||
| ఒలియిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH | సిస్-Δ9 | 18:1 | 18:1(9) | n−9 |
| ఎలైడిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)7CH=CH(CH2)7COOH | ట్రాన్స్-Δ9 | 18:1 | 18:1(9t) | n−9 |
| ఎరుసిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)7CH=CH(CH2)11COOH | సిస్-Δ13 | 22:1 | 22:1(13) | n−9 |
| ఒమేగా−5, 7, మరియు 10: | |||||
| మిరిస్టోలిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)3CH=CH(CH2)7COOH | సిస్-Δ9 | 14:1 | 14:1(9) | n−5 |
| పాల్మిటోలిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)5CH=CH(CH2)7COOH | సిస్-Δ9 | 16:1 | 16:1(9) | n−7 |
| వాసెనిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)5CH=CH(CH2)9COOH | ట్రాన్స్-Δ11 | 18:1 | 18:1(11t) | n−7 |
| సాపియనిక్ యాసిడ్ | CH3(CH2)8CH=CH(CH2)4COOH | సిస్-Δ6 | 16:1 | 16:1(6) | n−10 |
సరి- vs బేసి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు
సహజంగా లభించే చాలా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సరి-గొలుసు కలిగినవి, ఉదా. స్టియరిక్ (C18:0) మరియు ఒలియిక్ (C18:1), అంటే అవి సరి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులతో కూడి ఉంటాయి; బేసి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (OCFA) కూడా ఉంటాయి, అయితే ఇవి చాలా తక్కువగా కనిపిస్తాయి. అత్యంత సాధారణ OCFAలు సంతృప్త C15 మరియు C17 ఉత్పన్నాలు, వరుసగా పెంటాడెకానోయిక్ యాసిడ్ మరియు హెప్టాడెకానోయిక్ యాసిడ్, ఇవి పాల ఉత్పత్తులలో కనిపిస్తాయి.[11][12] పరమాణు స్థాయిలో, OCFAలు వాటి సరి-గొలుసు బంధువుల కంటే కొంచెం భిన్నంగా జీవసంశ్లేషణ మరియు జీవక్రియ చేయబడతాయి.
శాఖలు (Branching)
అత్యంత సాధారణ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సరళ-గొలుసు సమ్మేళనాలు, ప్రధాన హైడ్రోకార్బన్ గొలుసుకి సైడ్ గ్రూపులుగా అదనపు కార్బన్ పరమాణువులు బంధించబడి ఉండవు. శాఖాయుత-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు హైడ్రోకార్బన్ గొలుసుకి బంధించబడిన ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మిథైల్ గ్రూపులను కలిగి ఉంటాయి.
నామకరణం
కార్బన్ పరమాణువు సంఖ్యలు
ఇవి కూడా చూడండి: Essential fatty acid#Nomenclature and terminology
సహజంగా లభించే చాలా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కార్బన్ పరమాణువుల శాఖలు లేని గొలుసును కలిగి ఉంటాయి, ఒక చివర కార్బాక్సిల్ గ్రూప్ (–COOH) మరియు మరొక చివర మిథైల్ గ్రూప్ (–CH3) ఉంటాయి.
ఫ్యాటీ యాసిడ్ వెన్నెముకలోని ప్రతి కార్బన్ పరమాణువు యొక్క స్థానం సాధారణంగా –COOH చివర నుండి 1 నుండి లెక్కించడం ద్వారా సూచించబడుతుంది. కార్బన్ సంఖ్య x తరచుగా C-x (లేదా కొన్నిసార్లు Cx) గా సంక్షిప్తీకరించబడుతుంది, ఇక్కడ x = 1, 2, 3, మొదలైనవి. ఇది IUPAC సిఫార్సు చేసిన సంఖ్యా విధానం.
మరొక పద్ధతి గ్రీకు వర్ణమాల అక్షరాలను వరుసగా ఉపయోగిస్తుంది, కార్బాక్సిల్ గ్రూప్ తర్వాత వచ్చే మొదటి కార్బన్ నుండి ప్రారంభమవుతుంది. అందువల్ల కార్బన్ α (ఆల్ఫా) అనేది C-2, కార్బన్ β (బీటా) అనేది C-3, మరియు అలా కొనసాగుతుంది.
ఫ్యాటీ యాసిడ్లు వివిధ పొడవులను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఈ రెండవ పద్ధతిలో గొలుసులోని చివరి కార్బన్ ఎల్లప్పుడూ ω (ఒమేగా) గా లేబుల్ చేయబడుతుంది, ఇది గ్రీకు వర్ణమాలలో చివరి అక్షరం. మూడవ సంఖ్యా పద్ధతి ఆ చివర నుండి కార్బన్లను లెక్కిస్తుంది, "ω", "ω−1", "ω−2" లేబుల్‌లను ఉపయోగిస్తుంది. ప్రత్యామ్నాయంగా, "ω−x" లేబుల్ "n−x" గా వ్రాయబడుతుంది, ఇక్కడ "n" అనేది గొలుసులోని కార్బన్ల సంఖ్యను సూచిస్తుంది.[note 4]
ఏ సంఖ్యా విధానంలోనైనా, ఫ్యాటీ యాసిడ్ గొలుసులోని ద్విబంధం యొక్క స్థానం ఎల్లప్పుడూ కార్బాక్సిల్ చివరకి దగ్గరగా ఉన్న కార్బన్ లేబుల్‌ను ఇవ్వడం ద్వారా పేర్కొనబడుతుంది.[note 4] అందువల్ల, 18 కార్బన్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లో, C-12 (లేదా ω−6) మరియు C-13 (లేదా ω−5) మధ్య ఉన్న ద్విబంధం "C-12 లేదా ω−6" స్థానంలో ఉందని చెప్పబడుతుంది. యాసిడ్ యొక్క IUPAC నామకరణం, ఉదాహరణకు "ఆక్టాడెక్-12-ఎనోయిక్ యాసిడ్" (లేదా మరింత ఉచ్చరించదగిన "12-ఆక్టాడెసెనోయిక్ యాసిడ్") ఎల్లప్పుడూ "C" సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
Δx,y,... నోటేషన్ సాంప్రదాయకంగా x,y,... స్థానాల్లో ద్విబంధాలు ఉన్న ఫ్యాటీ యాసిడ్‌ను పేర్కొనడానికి ఉపయోగించబడుతుంది. (పెద్ద గ్రీకు అక్షరం "Δ" (డెల్టా) రోమన్ "D"కి అనుగుణంగా ఉంటుంది, ఇది Double bond (ద్విబంధం) కోసం). అందువల్ల, ఉదాహరణకు, 20-కార్బన్ అరాకిడోనిక్ యాసిడ్ Δ5,8,11,14, అంటే ఇది 5 మరియు 6, 8 మరియు 9, 11 మరియు 12, మరియు 14 మరియు 15 కార్బన్ల మధ్య ద్విబంధాలను కలిగి ఉంటుంది.
మానవ ఆహారం మరియు కొవ్వు జీవక్రియ సందర్భంలో, అసంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు తరచుగా ω కార్బన్‌కు దగ్గరగా ఉన్న ద్విబంధం యొక్క స్థానం ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి (కేవలం), అవసరమైన ఫ్యాటీ యాసిడ్ల వంటి బహుళ ద్విబంధాల విషయంలో కూడా. అందువల్ల లినోలెయిక్ యాసిడ్ (18 కార్బన్లు, Δ9,12), γ-లినోలెనిక్ యాసిడ్ (18-కార్బన్, Δ6,9,12), మరియు అరాకిడోనిక్ యాసిడ్ (20-కార్బన్, Δ5,8,11,14) అన్నీ "ω−6" ఫ్యాటీ యాసిడ్లుగా వర్గీకరించబడ్డాయి; అంటే వాటి ఫార్ములా –CH=CH–CH2–CH2–CH2–CH2–CH3 తో ముగుస్తుంది.
బేసి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులు ఉన్న ఫ్యాటీ యాసిడ్లను బేసి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు అంటారు, మిగిలినవి సరి-గొలుసు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు. ఈ వ్యత్యాసం గ్లూకోనియోజెనెసిస్‌కు సంబంధితమైనది.
ఫ్యాటీ యాసిడ్ల నామకరణం
కింది పట్టిక ఫ్యాటీ యాసిడ్లను నామకరణం చేసే అత్యంత సాధారణ పద్ధతులను వివరిస్తుంది.
| నామకరణం | ఉదాహరణలు | వివరణ |
|---|---|---|
| ట్రివియల్ | పాల్మిటోలిక్ యాసిడ్ | ట్రివియల్ పేర్లు (లేదా సాధారణ పేర్లు) అనేవి క్రమబద్ధం కాని చారిత్రక పేర్లు, ఇవి సాహిత్యంలో అత్యంత తరచుగా ఉపయోగించే నామకరణ వ్యవస్థ. చాలా సాధారణ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు వాటి క్రమబద్ధమైన పేర్లతో (కింద చూడండి) పాటు ట్రివియల్ పేర్లను కలిగి ఉంటాయి. ఈ పేర్లు తరచుగా ఏ నమూనాను అనుసరించవు, కానీ అవి సంక్షిప్తంగా మరియు తరచుగా అస్పష్టత లేకుండా ఉంటాయి. |
| క్రమబద్ధమైన | సిస్-9-ఆక్టాడెక్-9-ఎనోయిక్ యాసిడ్ (9Z)-ఆక్టాడెక్-9-ఎనోయిక్ యాసిడ్ |
క్రమబద్ధమైన పేరులు (లేదా IUPAC పేర్లు) 1979లో ప్రచురించబడిన ప్రామాణిక IUPAC రూల్స్ ఫర్ ది నామకరణం ఆఫ్ ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ నుండి ఉద్భవించాయి,[13] దీనితో పాటు 1977లో లిపిడ్ల కోసం ప్రత్యేకంగా ప్రచురించబడిన సిఫార్సు కూడా ఉంది.[14] కార్బన్ పరమాణువు సంఖ్య అణువు వెన్నెముక యొక్క కార్బాక్సిలిక్ చివర నుండి ప్రారంభమవుతుంది. ద్విబంధాలు తగిన చోట సిస్-/ట్రాన్స్- నోటేషన్ లేదా E-/Z- నోటేషన్‌తో లేబుల్ చేయబడతాయి. ఈ నోటేషన్ సాధారణ నామకరణం కంటే సాధారణంగా ఎక్కువ వివరంగా ఉంటుంది, కానీ సాంకేతికంగా మరింత స్పష్టంగా మరియు వివరణాత్మకంగా ఉండే ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉంటుంది. |
| Δx | సిస్-Δ9, సిస్-Δ12 ఆక్టాడెకాడైనోయిక్ యాసిడ్ | Δx (లేదా డెల్టా-x) నామకరణంలో, ప్రతి ద్విబంధం Δx ద్వారా సూచించబడుతుంది, ఇక్కడ ద్విబంధం అణువు వెన్నెముక యొక్క కార్బాక్సిలిక్ చివర నుండి లెక్కించినప్పుడు xవ కార్బన్-కార్బన్ బంధం వద్ద ప్రారంభమవుతుంది. ప్రతి ద్విబంధానికి ముందు ఒక సిస్- లేదా ట్రాన్స్- ప్రిఫిక్స్ ఉంటుంది, ఇది బంధం చుట్టూ ఉన్న అణువు యొక్క కాన్ఫిగరేషన్‌ను సూచిస్తుంది. ఉదాహరణకు, లినోలెయిక్ యాసిడ్ "సిస్-Δ9, సిస్-Δ12 ఆక్టాడెకాడైనోయిక్ యాసిడ్"గా పేర్కొనబడింది. ఈ నామకరణం క్రమబద్ధమైన నామకరణం కంటే తక్కువ వివరంగా ఉండే ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉంది, కానీ సాంకేతికంగా అంతకంటే స్పష్టంగా లేదా వివరణాత్మకంగా లేదు. |
| n−x (లేదా ω−x) |
n−3 (లేదా ω−3) |
n−x (' n మైనస్ x ; అలాగే ω−x లేదా ఒమేగా−x) నామకరణం వ్యక్తిగత సమ్మేళనాలకు పేర్లను అందిస్తుంది మరియు జంతువులలో వాటి జీవసంశ్లేషణ లక్షణాల ద్వారా వాటిని వర్గీకరిస్తుంది. ఒక ద్విబంధం అణువు వెన్నెముక యొక్క మిథైల్ చివర నుండి లెక్కించినప్పుడు xవ కార్బన్-కార్బన్ బంధం వద్ద ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, α-లినోలెనిక్ యాసిడ్ ఒక n−3 లేదా ఒమేగా−3 ఫ్యాటీ యాసిడ్‌గా వర్గీకరించబడింది, కాబట్టి ఇది ఈ రకమైన ఇతర సమ్మేళనాలతో జీవసంశ్లేషణ మార్గాన్ని పంచుకునే అవకాశం ఉంది. ω−x, ఒమేగా−x, లేదా "ఒమేగా" నోటేషన్ ప్రసిద్ధ పోషకాహార సాహిత్యంలో సాధారణం, కానీ IUPAC సాంకేతిక పత్రాలలో n−x నోటేషన్‌కు అనుకూలంగా దీనిని నిలిపివేసింది.[13] అత్యంత సాధారణంగా పరిశోధించబడిన ఫ్యాటీ యాసిడ్ జీవసంశ్లేషణ మార్గాలు n−3 మరియు n−6. |
| లిపిడ్ సంఖ్యలు | 18:3 18:3n3 18:3, సిస్,సిస్,సిస్-Δ9,Δ12,Δ15 18:3(9,12,15) |
లిపిడ్ సంఖ్యలు C:D రూపాన్ని తీసుకుంటాయి,[note 1] ఇక్కడ C అనేది ఫ్యాటీ యాసిడ్‌లోని కార్బన్ పరమాణువుల సంఖ్య మరియు D అనేది ఫ్యాటీ యాసిడ్‌లోని ద్విబంధాల సంఖ్య. D ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఉంటే, ద్విబంధాలు CH2 యూనిట్ల ద్వారా అంతరాయం కలిగి ఉంటాయని భావించబడుతుంది, అంటే, గొలుసు వెంబడి 3 కార్బన్ పరమాణువుల వ్యవధిలో. ఉదాహరణకు, α-లినోలెనిక్ యాసిడ్ ఒక 18:3 ఫ్యాటీ యాసిడ్ మరియు దాని మూడు ద్విబంధాలు Δ9, Δ12, మరియు Δ15 స్థానాల్లో ఉన్నాయి. ఈ నోటేషన్ అస్పష్టంగా ఉండవచ్చు, ఎందుకంటే కొన్ని వేర్వేరు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఒకే C:D సంఖ్యలను కలిగి ఉండవచ్చు. అందువల్ల, అస్పష్టత ఉన్నప్పుడు ఈ నోటేషన్ సాధారణంగా Δx లేదా n−x పదంతో జత చేయబడుతుంది.[13] ఉదాహరణకు, α-లినోలెనిక్ యాసిడ్ మరియు γ-లినోలెనిక్ యాసిడ్ రెండూ 18:3 అయినప్పటికీ, వాటిని వరుసగా 18:3n3 మరియు 18:3n6 ఫ్యాటీ యాసిడ్లుగా అస్పష్టత లేకుండా వివరించవచ్చు. అదే ప్రయోజనం కోసం, IUPAC C:D నోటేషన్‌కు అనుబంధంగా కుండలీకరణాల్లో ద్విబంధ స్థానాల జాబితాను ఉపయోగించమని సిఫార్సు చేస్తుంది.[10] ఉదాహరణకు, α- మరియు γ-లినోలెనిక్ యాసిడ్ కోసం IUPAC సిఫార్సు చేసిన నోటేషన్లు వరుసగా 18:3(9,12,15) మరియు 18:3(6,9,12). |
ఫ్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు
ఇవి కూడా చూడండి: Deep frying#Oil deterioration and chemical changes ప్లాస్మాలో (ప్లాస్మా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు) ప్రసరిస్తున్నప్పుడు, వాటి ఈస్టర్ రూపంలో కాకుండా, ఫ్యాటీ యాసిడ్లను నాన్-ఎస్టెరిఫైడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (NEFAs) లేదా ఫ్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (FFAs) అని పిలుస్తారు. FFAs ఎల్లప్పుడూ అల్బుమిన్ వంటి రవాణా ప్రోటీన్కు బంధించబడి ఉంటాయి.[15]
FFAs కూడా జలవిశ్లేషణ ద్వారా ట్రైగ్లిజరైడ్ ఆహార నూనెలు మరియు కొవ్వుల నుండి ఏర్పడతాయి, ఇది విలక్షణమైన దుర్వాసనకు దోహదం చేస్తుంది.[16] ఇదే విధమైన ప్రక్రియ బయోడీజిల్లో భాగాల తుప్పు పట్టే ప్రమాదంతో జరుగుతుంది.
ఉత్పత్తి
పారిశ్రామిక
ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సాధారణంగా ట్రైగ్లిజరైడ్ల జలవిశ్లేషణ ద్వారా, గ్లిజరాల్ తొలగింపుతో పారిశ్రామికంగా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి ( ఓలియోకెమికల్స్ చూడండి). ఫాస్ఫోలిపిడ్లు మరొక వనరును సూచిస్తాయి. కొన్ని ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఆల్కీన్ల హైడ్రోకార్బాక్సిలేషన్ ద్వారా కృత్రిమంగా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి.
జంతువుల ద్వారా
ప్రధాన వ్యాసం: Fatty acid synthesis జంతువులలో, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ప్రధానంగా కాలేయం, కొవ్వు కణజాలం, మరియు చనుబాలివ్వడం సమయంలో క్షీర గ్రంథులలో కార్బోహైడ్రేట్ల నుండి ఏర్పడతాయి.[17]
కార్బోహైడ్రేట్లను ఫ్యాటీ యాసిడ్లుగా మార్చడంలో మొదటి ముఖ్యమైన దశగా గ్లైకోలిసిస్ ద్వారా కార్బోహైడ్రేట్లు పైరువేట్గా మార్చబడతాయి.[17] పైరువేట్ అప్పుడు మైటోకాండ్రియన్లో ఎసిటైల్-CoAని ఏర్పరచడానికి డీకార్బాక్సిలేట్ చేయబడుతుంది. అయితే, ఈ ఎసిటైల్ CoA ఫ్యాటీ యాసిడ్ల సంశ్లేషణ జరిగే సైటోసోల్లోకి రవాణా చేయబడాలి. ఇది నేరుగా జరగదు. సైటోసోలిక్ ఎసిటైల్-CoAని పొందడానికి, సిట్రేట్ (ఎసిటైల్-CoAని ఆక్సలోఎసిటేట్తో కండెన్సేషన్ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది) సిట్రిక్ యాసిడ్ చక్రం నుండి తొలగించబడుతుంది మరియు అంతర్గత మైటోకాండ్రియల్ పొర గుండా సైటోసోల్లోకి తీసుకువెళ్లబడుతుంది.[17] అక్కడ అది ATP సిట్రేట్ లయేజ్ ద్వారా ఎసిటైల్-CoA మరియు ఆక్సలోఎసిటేట్‌గా విభజించబడుతుంది. ఆక్సలోఎసిటేట్ మలేట్గా మైటోకాండ్రియన్‌కు తిరిగి పంపబడుతుంది.[18] సైటోసోలిక్ ఎసిటైల్-CoA ఎసిటైల్-CoA కార్బాక్సిలేజ్ ద్వారా మలోనైల్-CoAగా కార్బాక్సిలేట్ చేయబడుతుంది, ఇది ఫ్యాటీ యాసిడ్ల సంశ్లేషణలో మొదటి కట్టుబడి ఉన్న దశ.[18][19]
మలోనైల్-CoA అప్పుడు పెరుగుతున్న ఫ్యాటీ యాసిడ్ గొలుసును ఒక సమయంలో రెండు కార్బన్ల చొప్పున పొడిగించే వరుస ప్రతిచర్యలలో పాల్గొంటుంది. అందువల్ల, దాదాపు అన్ని సహజ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సరి సంఖ్యలో కార్బన్ పరమాణువులను కలిగి ఉంటాయి. సంశ్లేషణ పూర్తయినప్పుడు, ఫ్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ గ్లిజరాల్‌తో (మూడు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఒక గ్లిజరాల్ అణువుకు) కలిసి ట్రైగ్లిజరైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి, ఇవి ఫ్యాటీ యాసిడ్ల ప్రధాన నిల్వ రూపం, మరియు తద్వారా జంతువులలో శక్తికి ప్రధాన వనరు. అయితే, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కణంలోని అన్ని పొరలు నిర్మించబడిన ఫాస్ఫోలిపిడ్ బైలేయర్‌లను ఏర్పరిచే ఫాస్ఫోలిపిడ్లలో కూడా ముఖ్యమైన భాగాలు ( కణ గోడ, మరియు కణాలలోని అన్ని అవయవాలను చుట్టుముట్టే పొరలు, ఉదాహరణకు కేంద్రకం, మైటోకాండ్రియా, ఎండోప్లాస్మిక్ రెటిక్యులం, మరియు గోల్గి ఉపకరణం).[17]
జంతువుల రక్తప్రసరణలో కనిపించే "సంయోగం చెందని ఫ్యాటీ యాసిడ్లు" (uncombined fatty acids) లేదా "స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు" (free fatty acids), నిల్వ ఉన్న ట్రైగ్లిజరైడ్ల విచ్ఛిన్నం (లేదా లిపోలిసిస్) ద్వారా ఏర్పడతాయి.[17][20] ఇవి నీటిలో కరగవు కాబట్టి, ఈ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ప్లాస్మా అల్బుమిన్కు బంధించబడి రవాణా చేయబడతాయి. రక్తంలో "స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్ల" స్థాయిలు అల్బుమిన్ బంధన స్థలాల లభ్యతపై ఆధారపడి పరిమితం చేయబడతాయి. మైటోకాండ్రియా కలిగిన అన్ని కణాలు (కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ కణాలు మినహా) వీటిని రక్తంలో నుండి గ్రహించగలవు. ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కేవలం మైటోకాండ్రియాలో మాత్రమే బీటా-ఆక్సిడేషన్ ద్వారా విచ్ఛిన్నం చెందుతాయి, ఆ తర్వాత సిట్రిక్ యాసిడ్ సైకిల్లో CO2 మరియు నీరుగా దహనం చెందుతాయి. కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థలోని కణాలకు మైటోకాండ్రియా ఉన్నప్పటికీ, అవి రక్తంలో నుండి స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను గ్రహించలేవు, ఎందుకంటే రక్త-మెదడు అవరోధం (blood–brain barrier) చాలా వరకు స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను లోపలికి రానివ్వదు, అయితే స్వల్ప-శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (short-chain fatty acids) మరియు మధ్యస్థ-శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (medium-chain fatty acids) దీనికి మినహాయింపు.[21][22] ఈ కణాలు తమ కణ త్వచాలలోని ఫాస్ఫోలిపిడ్లను తయారు చేయడానికి మరియు నిర్వహించడానికి, పైన పేర్కొన్న విధంగా కార్బోహైడ్రేట్ల నుండి సొంతంగా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను తయారు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది.[17]
జంతు జాతుల మధ్య వైవిధ్యం
క్షీరదాలు మరియు సరీసృపాల కణ త్వచాలపై జరిపిన అధ్యయనాల్లో, క్షీరదాల కణ త్వచాలు సరీసృపాల కంటే ఎక్కువ నిష్పత్తిలో పాలీఅన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లను (DHA, ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్) కలిగి ఉంటాయని కనుగొన్నారు.[23] పక్షుల ఫ్యాటీ యాసిడ్ కూర్పుపై జరిపిన అధ్యయనాలు, క్షీరదాలతో సమానమైన నిష్పత్తులను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, ఒక నిర్దిష్ట శరీర పరిమాణానికి ఒమేగా-6 తో పోలిస్తే 1/3 వంతు తక్కువ ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్లను కలిగి ఉన్నాయని గుర్తించాయి.[24] ఈ ఫ్యాటీ యాసిడ్ కూర్పు కణ త్వచాన్ని మరింత ద్రవంగా మార్చడమే కాకుండా, వివిధ అయాన్లకు (H+ & Na+) పారగమ్యతను కలిగిస్తుంది, దీనివల్ల కణ త్వచాల నిర్వహణ ఖర్చుతో కూడుకున్నదిగా మారుతుంది. ఈ నిర్వహణ వ్యయమే క్షీరదాలు మరియు పక్షుల అధిక జీవక్రియ రేట్లు మరియు తత్ఫలితమైన ఉష్ణరక్తత (warm-bloodedness)కు ప్రధాన కారణమని వాదించబడింది.[23] అయితే, దీర్ఘకాలిక చలి ఉష్ణోగ్రతలకు ప్రతిస్పందనగా కూడా కణ త్వచాల పాలీఅన్‌శాచురేషన్ సంభవించవచ్చు. చేపలలో, తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద కణ త్వచం యొక్క ద్రవత్వాన్ని (మరియు పనితీరును) నిర్వహించడానికి, చల్లని వాతావరణం పెరిగేకొద్దీ కణ త్వచంలో మోనోఅన్‌శాచురేటెడ్ మరియు పాలీఅన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్ల కంటెంట్ పెరుగుతుంది.[25][26]
ఆహార కొవ్వులలో ఫ్యాటీ యాసిడ్లు
కింది పట్టిక కొన్ని సాధారణ ఆహార కొవ్వుల ఫ్యాటీ యాసిడ్, విటమిన్ E మరియు కొలెస్ట్రాల్ కూర్పును చూపుతుంది.[27][28]
| సంతృప్త (Saturated) | మోనోఅన్‌శాచురేటెడ్ | పాలీఅన్‌శాచురేటెడ్ | కొలెస్ట్రాల్ | విటమిన్ E | |
|---|---|---|---|---|---|
| g/100g | g/100g | g/100g | mg/100g | mg/100g | |
| జంతు కొవ్వులు | |||||
| బాతు కొవ్వు[29] | 33.2 | 49.3 | 12.9 | 100 | 2.70 |
| లార్డ్ (పంది కొవ్వు)[29] | 40.8 | 43.8 | 9.6 | 93 | 0.60 |
| టల్లో (గోవు/గొర్రె కొవ్వు)[29] | 49.8 | 41.8 | 4.0 | 109 | 2.70 |
| వెన్న | 54.0 | 19.8 | 2.6 | 230 | 2.00 |
| వృక్ష కొవ్వులు | |||||
| కొబ్బరి నూనె | 85.2 | 6.6 | 1.7 | 0 | .66 |
| కోకో బటర్ | 60.0 | 32.9 | 3.0 | 0 | 1.8 |
| పామ్ కెర్నల్ ఆయిల్ | 81.5 | 11.4 | 1.6 | 0 | 3.80 |
| పామ్ ఆయిల్ | 45.3 | 41.6 | 8.3 | 0 | 33.12 |
| పత్తి గింజల నూనె | 25.5 | 21.3 | 48.1 | 0 | 42.77 |
| గోధుమ మొలకల నూనె | 18.8 | 15.9 | 60.7 | 0 | 136.65 |
| సోయాబీన్ నూనె | 14.5 | 23.2 | 56.5 | 0 | 16.29 |
| ఆలివ్ ఆయిల్ | 14.0 | 69.7 | 11.2 | 0 | 5.10 |
| మొక్కజొన్న నూనె | 12.7 | 24.7 | 57.8 | 0 | 17.24 |
| పొద్దుతిరుగుడు నూనె | 11.9 | 20.2 | 63.0 | 0 | 49.00 |
| కుసుమ నూనె | 10.2 | 12.6 | 72.1 | 0 | 40.68 |
| హెంప్ ఆయిల్ | 10 | 15 | 75 | 0 | 12.34 |
| కెనోలా/రాప్‌సీడ్ నూనె | 5.3 | 64.3 | 24.8 | 0 | 22.21 |
ఫ్యాటీ యాసిడ్ల చర్యలు
ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఇతర కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్ల వలె చర్యలను ప్రదర్శిస్తాయి, అంటే అవి ఎస్టెరిఫికేషన్ మరియు ఆమ్ల-క్షార చర్యలకు లోనవుతాయి.
ట్రాన్స్‌ఎస్టెరిఫికేషన్
అన్ని ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ట్రాన్స్‌ఎస్టెరిఫికేషన్ చెందుతాయి. సాధారణంగా, కొవ్వులను ఫ్యాటీ యాసిడ్ మిథైల్ ఎస్టర్లుగా మార్చడంలో ట్రాన్స్‌ఎస్టెరిఫికేషన్ ఉపయోగిస్తారు. ఈ ఎస్టర్లను బయోడీజిల్ కోసం ఉపయోగిస్తారు. వీటిని హైడ్రోజనేషన్ చేయడం ద్వారా ఫ్యాటీ ఆల్కహాల్‌లు లభిస్తాయి. వినైల్ ఎసిటేట్ ఉపయోగించి ట్రాన్స్‌ఎస్టెరిఫికేషన్ ద్వారా వినైల్ ఎస్టర్లను కూడా తయారు చేయవచ్చు.[30]
ఆమ్ల-క్షార చర్యలు
ఫ్యాటీ యాసిడ్లు వాటి సంబంధిత pKa ద్వారా సూచించబడినట్లుగా, వాటి ఆమ్లత్వంలో పెద్దగా వైవిధ్యం చూపవు. ఉదాహరణకు, నోనానోయిక్ యాసిడ్ యొక్క pKa 4.96, ఇది ఎసిటిక్ యాసిడ్ (4.76) కంటే కొంచెం బలహీనమైనది. శృంఖల పొడవు పెరిగేకొద్దీ, నీటిలో ఫ్యాటీ యాసిడ్ల ద్రావణీయత తగ్గుతుంది, కాబట్టి పొడవైన శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు జల ద్రావణం యొక్క pHపై తక్కువ ప్రభావాన్ని చూపుతాయి. తటస్థ pH వద్ద, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు వాటి సంయుగ్మ క్షారాలుగా (ఉదాహరణకు, ఒలేట్ మొదలైనవి) ఉంటాయి.
ఇథనాల్లో ఉన్న ఫ్యాటీ యాసిడ్ల ద్రావణాలను ఫినాల్‌ఫ్తలీన్ను సూచికగా ఉపయోగించి సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ ద్రావణంతో టైట్రేషన్ చేయవచ్చు. ఈ విశ్లేషణను కొవ్వులలోని స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్ కంటెంట్‌ను నిర్ణయించడానికి ఉపయోగిస్తారు; అంటే, ట్రైగ్లిజరైడ్లలో ఎంత శాతం జలవిశ్లేషణ (hydrolysis) చెందాయో తెలుసుకోవడానికి.
ఫ్యాటీ యాసిడ్ల తటస్థీకరణ, సపోనిఫికేషన్ వలె, లోహ సబ్బుల (metallic soaps) తయారీకి విస్తృతంగా ఉపయోగించే మార్గం.
హైడ్రోజనేషన్ మరియు హార్డెనింగ్
అన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్ల హైడ్రోజనేషన్ విస్తృతంగా ఆచరణలో ఉంది. సాధారణ పరిస్థితులలో 2.0–3.0 MPa H2 పీడనం, 150 °C ఉష్ణోగ్రత మరియు ఉత్ప్రేరకంగా సిలికాపై నికెల్ ఉంటాయి. ఈ ప్రక్రియ సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లను ఇస్తుంది. హైడ్రోజనేషన్ స్థాయిని అయోడిన్ సంఖ్య ద్వారా సూచిస్తారు. హైడ్రోజనేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు దుర్వాసన (rancidification) చెందే అవకాశం తక్కువ. సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు అన్‌శాచురేటెడ్ పూర్వగాముల కంటే అధిక ద్రవీభవన స్థానం కలిగి ఉంటాయి కాబట్టి, ఈ ప్రక్రియను హార్డెనింగ్ అంటారు. వృక్ష నూనెలను మార్జరిన్గా మార్చడానికి ఇదే సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తారు. ట్రైగ్లిజరైడ్ల (ఫ్యాటీ యాసిడ్ల కంటే) హైడ్రోజనేషన్ ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్లు నికెల్ ఉత్ప్రేరకాలను క్షీణింపజేసి, నికెల్ సబ్బులను ఏర్పరుస్తాయి. పాక్షిక హైడ్రోజనేషన్ సమయంలో, అన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు సిస్ (cis) నుండి ట్రాన్స్ (trans) కాన్ఫిగరేషన్‌కు ఐసోమెరైజ్ కావచ్చు.
మరింత బలమైన హైడ్రోజనేషన్, అంటే అధిక H2 పీడనాలు మరియు అధిక ఉష్ణోగ్రతలను ఉపయోగించడం ద్వారా, ఫ్యాటీ యాసిడ్లను ఫ్యాటీ ఆల్కహాల్‌లుగా మారుస్తారు. అయితే, ఫ్యాటీ ఆల్కహాల్‌లను సరళమైన ఫ్యాటీ యాసిడ్ ఎస్టర్ల నుండి, అంటే ఫ్యాటీ యాసిడ్ మిథైల్ ఎస్టర్ల ("FAME"s) నుండి సులభంగా తయారు చేయవచ్చు.
డీకార్బాక్సిలేషన్
కీటోనిక్ డీకార్బాక్సిలేషన్ అనేది కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్ల నుండి సౌష్టవ కీటోన్లను తయారు చేయడానికి ఉపయోగపడే పద్ధతి. ఈ ప్రక్రియలో కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్ అకర్బన క్షారంతో చర్య జరుపుతుంది. మెగ్నీషియం స్టియరేట్ను వేడి చేయడం ద్వారా స్టియరోన్ తయారు చేయబడుతుంది.[31]
సంతృప్త vs అన్‌శాచురేటెడ్ యాసిడ్ల రసాయన శాస్త్రం
సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రియాక్టివిటీ సాధారణంగా కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్ లేదా పక్కనే ఉన్న మిథైలిన్ సమూహంతో ముడిపడి ఉంటుంది. వాటిని యాసిడ్ క్లోరైడ్లుగా మార్చడం ద్వారా, సౌష్టవ ఫ్యాటీ కీటోన్ లౌరోన్ (O(CnH(2n+1))2)గా మార్చవచ్చు.[32] సల్ఫర్ ట్రైయాక్సైడ్తో చికిత్స చేయడం ద్వారా α-సల్ఫోనిక్ యాసిడ్లు లభిస్తాయి.[33]
అన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రియాక్టివిటీ తరచుగా అన్‌శాచురేషన్ స్థానంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ చర్యలు ఓజోనోలిసిస్, హైడ్రోజనేషన్ మరియు అయోడిన్ సంఖ్యకు ఆధారం. ఒలియిక్ యాసిడ్ నుండి అజెలైక్ యాసిడ్ ((CH2)7(CO2H)2) ఉత్పత్తిలో ఓజోనోలిసిస్ (ఓజోన్ ద్వారా క్షీణత) ఉపయోగిస్తారు.
రక్తప్రసరణ
జీర్ణక్రియ మరియు తీసుకోవడం
ప్రధాన వ్యాసం: Digestion#Fat digestion స్వల్ప-శృంఖల మరియు మధ్యస్థ-శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ప్రేగుల కేశనాళికల ద్వారా నేరుగా రక్తంలోకి శోషించబడతాయి మరియు ఇతర పోషకాల మాదిరిగానే పోర్టల్ సిర ద్వారా ప్రయాణిస్తాయి. అయితే, దీర్ఘ-శృంఖల ఫ్యాటీ యాసిడ్లు నేరుగా ప్రేగుల కేశనాళికలలోకి విడుదల కావు. బదులుగా, అవి ప్రేగు విల్లి (villi) యొక్క కొవ్వు గోడలలోకి శోషించబడి, మళ్ళీ ట్రైగ్లిజరైడ్లగా పునర్నిర్మించబడతాయి. ఈ ట్రైగ్లిజరైడ్లు కొలెస్ట్రాల్ మరియు ప్రోటీన్‌తో పూత పూయబడి కైలోమైక్రాన్ అనే సమ్మేళనంగా మారుతాయి.
కణం లోపల నుండి, కైలోమైక్రాన్ లాక్టియల్ అనే శోషరస కేశనాళికలోకి విడుదల చేయబడుతుంది, ఇది పెద్ద శోషరస నాళాలలో కలుస్తుంది. ఇది శోషరస వ్యవస్థ మరియు థొరాసిక్ డక్ట్ ద్వారా గుండెకు సమీపంలో ఉన్న ప్రదేశానికి (ధమనులు మరియు సిరలు పెద్దవిగా ఉండే చోట) రవాణా చేయబడుతుంది. థొరాసిక్ డక్ట్ కైలోమైక్రాన్లను ఎడమ సబ్‌క్లేవియన్ సిర ద్వారా రక్తప్రవాహంలోకి విడుదల చేస్తుంది. ఈ దశలో కైలోమైక్రాన్లు ట్రైగ్లిజరైడ్లను నిల్వ చేయబడే లేదా శక్తి కోసం జీవక్రియ చేయబడే కణజాలాలకు రవాణా చేయగలవు.
జీవక్రియ
ప్రధాన వ్యాసం: Fatty acid metabolism ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కణాలలోని మైటోకాండ్రియా ద్వారా బీటా ఆక్సిడేషన్ మరియు సిట్రిక్ యాసిడ్ సైకిల్ ప్రక్రియల ద్వారా CO2 మరియు నీరుగా విచ్ఛిన్నం చేయబడతాయి. చివరి దశలో (ఆక్సిడేటివ్ ఫాస్ఫోరైలేషన్), ఆక్సిజన్‌తో చర్యలు జరిపి అధిక మొత్తంలో శక్తిని విడుదల చేస్తాయి, ఇది పెద్ద మొత్తంలో ATP రూపంలో నిల్వ చేయబడుతుంది. అనేక రకాల కణాలు ఈ ప్రయోజనం కోసం గ్లూకోజ్ లేదా ఫ్యాటీ యాసిడ్లను ఉపయోగించగలవు, కానీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు గ్రాముకు ఎక్కువ శక్తిని విడుదల చేస్తాయి. ఫ్యాటీ యాసిడ్లు (ఆహారం ద్వారా లేదా కొవ్వు కణజాలాలలో నిల్వ ఉన్న ట్రైగ్లిజరైడ్ల నుండి) కండరాల సంకోచం మరియు సాధారణ జీవక్రియకు ఇంధనంగా పనిచేయడానికి కణాలకు పంపిణీ చేయబడతాయి.
అవసరమైన ఫ్యాటీ యాసిడ్లు
ప్రధాన వ్యాసం: Essential fatty acid మంచి ఆరోగ్యానికి అవసరమైన, కానీ ఇతర పదార్థాల నుండి తగినంత పరిమాణంలో తయారు చేయలేని, కాబట్టి ఆహారం ద్వారా పొందవలసిన ఫ్యాటీ యాసిడ్లను అవసరమైన ఫ్యాటీ యాసిడ్లు అంటారు. వీటిలో రెండు సిరీస్‌లు ఉన్నాయి: ఒకటి మిథైల్ చివర నుండి మూడు కార్బన్ పరమాణువుల దూరంలో ద్విబంధాన్ని కలిగి ఉంటుంది; మరొకటి మిథైల్ చివర నుండి ఆరు కార్బన్ పరమాణువుల దూరంలో ద్విబంధాన్ని కలిగి ఉంటుంది. కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్ వైపు నుండి లెక్కించినప్పుడు, 9 మరియు 10 కార్బన్ల తర్వాత ఫ్యాటీ యాసిడ్లలో ద్విబంధాలను ప్రవేశపెట్టే సామర్థ్యం మానవులకు లేదు.[34] రెండు అవసరమైన ఫ్యాటీ యాసిడ్లు లినోలెయిక్ యాసిడ్ (LA) మరియు α-లినోలెనిక్ యాసిడ్ (ALA). ఈ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు వృక్ష నూనెలలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేయబడతాయి. ALAను పొడవైన-శృంఖల ఒమేగా-3 ఫ్యాటీ యాసిడ్లగా - ఐకోసాపెంటాఎనోయిక్ యాసిడ్ (EPA) మరియు డోకోసాహెక్సాఎనోయిక్ యాసిడ్ (DHA)గా మార్చడానికి మానవ శరీరానికి పరిమిత సామర్థ్యం ఉంది, వీటిని చేపల నుండి కూడా పొందవచ్చు. ఒమేగా-3 మరియు ఒమేగా-6 ఫ్యాటీ యాసిడ్లు యాంటినోసిసెప్టివ్, యాంగ్జియోలైటిక్ మరియు న్యూరోజెనిక్ లక్షణాలతో కూడిన ఎండోకెన్నాబినాయిడ్లకు బయోసింథటిక్ పూర్వగాములు.[35]
పంపిణీ
ప్రధాన వ్యాసం: Blood fatty acids రక్తంలోని ఫ్యాటీ యాసిడ్లు రక్త ప్రసరణలో వివిధ దశలలో విభిన్న రూపాలను తీసుకుంటాయి. అవి ప్రేగుల ద్వారా కైలోమైక్రాన్లలో శోషించబడతాయి, కానీ కాలేయంలో ప్రాసెస్ చేయబడిన తర్వాత వెరీ లో డెన్సిటీ లిపోప్రోటీన్ (VLDL) మరియు లో డెన్సిటీ లిపోప్రోటీన్ (LDL)లలో కూడా ఉంటాయి. అదనంగా, అడిపోసైట్ల నుండి విడుదలైనప్పుడు, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు రక్తంలో స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లుగా ఉంటాయి.
క్షీరదాల చర్మం నుండి వెలువడే ఫ్యాటీ యాసిడ్ల మిశ్రమం, లాక్టిక్ యాసిడ్ మరియు పైరువిక్ యాసిడ్తో కలిసి, ప్రత్యేకమైనదని మరియు వాసన చూసే శక్తి ఎక్కువగా ఉన్న జంతువులు వ్యక్తులను గుర్తించడానికి ఇది సహాయపడుతుందని ప్రతిపాదించబడింది.[36]
చర్మం
స్ట్రాటమ్ కార్నియం ఎపిడెర్మిస్ యొక్క అత్యంత వెలుపలి పొర లిపిడ్ మాతృకలో అంతిమంగా విభేదనం చెందిన మరియు కేంద్రక రహిత కార్నియోసైట్లతో కూడి ఉంటుంది.[37] కొలెస్ట్రాల్ మరియు సెరామైడ్లతో కలిసి, స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్లు నీటిని లోపలికి రానివ్వని అవరోధాన్ని ఏర్పరుస్తాయి, ఇది బాష్పీభవన నీటి నష్టాన్ని నిరోధిస్తుంది.[37] సాధారణంగా, ఎపిడెర్మల్ లిపిడ్ మాతృక సెరామైడ్లు (బరువు ప్రకారం సుమారు 50%), కొలెస్ట్రాల్ (25%) మరియు స్వేచ్ఛా ఫ్యాటీ యాసిడ్ల (15%) సమాన మోలార్ మిశ్రమంతో కూడి ఉంటుంది.[37] 16 మరియు 18 కార్బన్ల పొడవు గల సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు ఎపిడెర్మిస్‌లో ప్రధాన రకాలు,[37][38] అయితే అన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు మరియు ఇతర పొడవుల సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్లు కూడా ఉంటాయి.[37][38] ఎపిడెర్మిస్‌లోని వివిధ ఫ్యాటీ యాసిడ్ల సాపేక్ష సమృద్ధి చర్మం కప్పబడిన శరీర భాగంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.[38] సోరియాసిస్, అటోపిక్ డెర్మటైటిస్ మరియు ఇతర వాపు సంబంధిత పరిస్థితులలో సంభవించే లక్షణ ఎపిడెర్మల్ ఫ్యాటీ యాసిడ్ మార్పులు కూడా ఉన్నాయి.[37][38]
విశ్లేషణ
లిపిడ్లలోని ఫ్యాటీ యాసిడ్ల రసాయన విశ్లేషణ సాధారణంగా ఇంటర్‌ఎస్టెరిఫికేషన్ దశతో ప్రారంభమవుతుంది, ఇది వాటి అసలు ఎస్టర్లను (ట్రైగ్లిజరైడ్లు, మైనాలు, ఫాస్ఫోలిపిడ్లు మొదలైనవి) విచ్ఛిన్నం చేసి మిథైల్ ఎస్టర్లుగా మారుస్తుంది, వీటిని గ్యాస్ క్రోమాటోగ్రఫీ ద్వారా వేరు చేస్తారు[39] లేదా గ్యాస్ క్రోమాటోగ్రఫీ మరియు మిడ్-ఇన్‌ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ ద్వారా విశ్లేషిస్తారు.
అన్‌శాచురేటెడ్ ఐసోమర్ల విభజన సిల్వర్ అయాన్ కాంప్లిమెంటెడ్ థిన్-లేయర్ క్రోమాటోగ్రఫీ ద్వారా సాధ్యమవుతుంది.[40] ఇతర విభజన పద్ధతులలో హై-పెర్ఫార్మెన్స్ లిక్విడ్ క్రోమాటోగ్రఫీ (హైడ్రోజన్ పరమాణువులు సిల్వర్ అయాన్ల కోసం మార్పిడి చేయబడిన బాండెడ్ ఫినైల్‌సల్ఫోనిక్ యాసిడ్ సమూహాలతో కూడిన సిలికా జెల్ ప్యాక్ చేయబడిన చిన్న కాలమ్స్) ఉన్నాయి. సిల్వర్ యొక్క పాత్ర అన్‌శాచురేటెడ్ సమ్మేళనాలతో కాంప్లెక్సులను ఏర్పరిచే దాని సామర్థ్యంలో ఉంది.
పారిశ్రామిక ఉపయోగాలు
ఫ్యాటీ యాసిడ్లను ప్రధానంగా సబ్బు తయారీలో, సౌందర్య ప్రయోజనాల కోసం మరియు లోహ సబ్బుల విషయంలో, లూబ్రికెంట్లుగా ఉపయోగిస్తారు. ఫ్యాటీ యాసిడ్లు వాటి మిథైల్ ఎస్టర్ల ద్వారా ఫ్యాటీ ఆల్కహాల్‌లు మరియు ఫ్యాటీ అమైన్‌లుగా మార్చబడతాయి, ఇవి సర్ఫాక్టెంట్లు, డిటర్జెంట్లు మరియు లూబ్రికెంట్లకు పూర్వగాములు. ఇతర అనువర్తనాల్లో ఎమల్సిఫైయర్లు, టెక్చరైజింగ్ ఏజెంట్లు, వెట్టింగ్ ఏజెంట్లు, యాంటీ-ఫోమ్ ఏజెంట్లు లేదా స్టెబిలైజింగ్ ఏజెంట్లుగా వాటి ఉపయోగం ఉంటుంది.[41]
సరళమైన ఆల్కహాల్‌లతో (మిథైల్-, ఇథైల్-, n-ప్రొపైల్-, ఐసోప్రొపైల్- మరియు బ్యూటైల్ ఎస్టర్లు వంటివి) ఫ్యాటీ యాసిడ్ల ఎస్టర్లను సౌందర్య సాధనాలు మరియు ఇతర వ్యక్తిగత సంరక్షణ ఉత్పత్తులలో ఎమోలియంట్లుగా మరియు సింథటిక్ లూబ్రికెంట్లుగా ఉపయోగిస్తారు. సార్బిటాల్, ఇథిలీన్ గ్లైకాల్, డైఇథిలీన్ గ్లైకాల్ మరియు పాలీఇథిలీన్ గ్లైకాల్ వంటి మరింత సంక్లిష్టమైన ఆల్కహాల్‌లతో ఫ్యాటీ యాసిడ్ల ఎస్టర్లు ఆహారంలో వినియోగించబడతాయి, లేదా వ్యక్తిగత సంరక్షణ మరియు నీటి శుద్ధి కోసం, లేదా మెటల్ వర్కింగ్ కోసం సింథటిక్ లూబ్రికెంట్లు లేదా ద్రవాలుగా ఉపయోగించబడతాయి.
ఫ్యాటీ యాసిడ్లు[42] మరియు వాటి ఉత్పన్నాలైన డైమర్ యాసిడ్లు[43] శాస్త్రవేత్తలచే బయో-ఆధారిత లేదా బయో-ఉత్పన్న కోటింగ్ల పాలియురేతేన్ కోటింగ్‌లను తయారు చేయడానికి కూడా ఉపయోగించబడ్డాయి.
ఇవి కూడా చూడండి
- ఫ్యాటీ యాసిడ్ సింథేస్
- ఫ్యాటీ యాసిడ్ సంశ్లేషణ
- ఫ్యాటీ ఆల్డిహైడ్
- సంతృప్త ఫ్యాటీ యాసిడ్ల జాబితా
- అన్‌శాచురేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్ల జాబితా
- కార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్ల జాబితా
- వృక్ష నూనె
- లాక్టోబాసిల్లిక్ యాసిడ్
సూచనలు
- ↑ 1.0 1.1 1.2 1="C:D" is the numerical symbol: total amount of (C)arbon atoms of the fatty acid, and the number of (D)ouble (unsaturated) bonds in it; if D > 1 it is assumed that the double bonds are separated by one or more methylene bridge(s).
- ↑ Each double bond in the fatty acid is indicated by Δx, where the double bond is located on the xth carbon–carbon bond, counting from the carboxylic acid end.
- ↑ 1=In n minus x (also ω−x or omega-x) nomenclature a double bond of the fatty acid is located on the xth carbon–carbon bond, counting from the terminal methyl carbon (designated as n or ω) toward the carbonyl carbon.
- ↑ 4.0 4.1 4.2 చివరి కార్బన్ "ω−1" అని చెప్పడం ఒక సాధారణ తప్పు.
ఒమేగా-నోటేషన్‌లో బంధం యొక్క స్థానం చివర నుండి దగ్గరగా ఉన్న కార్బన్ సంఖ్య అని చెప్పడం మరొక సాధారణ తప్పు.
ద్విబంధాల కోసం, ఈ రెండు తప్పులు ఒకదానికొకటి భర్తీ చేసుకుంటాయి; కాబట్టి ఒక "ω−3" ఫ్యాటీ యాసిడ్లో ద్విబంధం నిజంగానే చివర నుండి 3వ మరియు 4వ కార్బన్ల మధ్య ఉంటుంది, మిథైల్‌ను 1గా లెక్కిస్తే.
అయితే, ప్రతిక్షేపణలు మరియు ఇతర ప్రయోజనాల కోసం, అవి అలా ఉండవు: "ω−3 వద్ద" ఉన్న హైడ్రాక్సిల్ కార్బన్ 15 (చివర నుండి 4వది) మీద ఉంటుంది, 16 మీద కాదు. ఉదాహరణకు ఈ వ్యాసాన్ని చూడండి. 10.1016/0005-2760(75)90089-2
ఒమేగా-నోటేషన్‌లో ఉన్న "−" ఒక మైనస్ గుర్తు అని, మరియు "ω−3"ని సూత్రప్రాయంగా "ఒమేగా మైనస్ త్రీ" అని చదవాలని గమనించండి. అయితే, దీనిని "ω-3" (హైఫన్/డాష్‌తో) అని వ్రాయడం మరియు "ఒమేగా-త్రీ" అని చదవడం చాలా సాధారణం (ముఖ్యంగా శాస్త్రీయేతర సాహిత్యంలో). ఉదాహరణకు కరెన్ డూలీ (2008), ఒమేగా-త్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్స్ అండ్ డయాబెటిస్ చూడండి.
- ↑ (1997). IUPAC Compendium of Chemical Terminology. Pure and Applied Chemistry. 67 (8–9) 1307–1375. doi:10.1351/pac199567081307.
- ↑ (2012). "Biodiesel production from algae oil high in free fatty acids by two-step catalytic conversion". Bioresource Technology. 111 208–214. doi:10.1016/j.biortech.2012.02.033.
- ↑ Chevreul, M. E.. (1813). Sur plusieurs corps gras, et particulièrement sur leurs combinaisons avec les alcalis. Annales de Chimie. 88 225–261.
- ↑ Chevreul, M. E.. (1823). Recherches chimiques sur les corps gras d'origine animale. Levrault.
- ↑ Leray, Claude. (11 November 2017). Chronological history of lipid science. Cyberlipid Center.
- ↑ (2013). Dictionnaire de chimie: Une approche étymologique et historique. De Boeck. ISBN 978-2-8041-8175-8.
- ↑ (2013-03-18). "Foodomics: Advanced Mass Spectrometry in Modern Food Science and Nutrition". John Wiley & Sons, 2013. ISBN 978-1-118-16945-2.
- ↑ Roth, Karl S.. (2013-12-19). Medium-Chain Acyl-CoA Dehydrogenase Deficiency. Medscape.
- ↑ (2003). "Short term effects of dietary medium-chain fatty acids and n−3 long-chain polyunsaturated fatty acids on the fat metabolism of healthy volunteers". Lipids in Health and Disease. 2 10. doi:10.1186/1476-511X-2-10.
- ↑ 10.0 10.1 IUPAC Lipid nomenclature: Appendix A: names of and symbols for higher fatty acids. www.sbcs.qmul.ac.uk.
- ↑ (2016). "Pentadecanoic and Heptadecanoic Acids: Multifaceted Odd-Chain Fatty Acids". Advances in Nutrition. 7 (4) 730–734. doi:10.3945/an.115.011387.
- ↑ (1994). "The Animal Fatty Acid Synthase: One Gene, One Polypeptide, Seven Enzymes". The FASEB Journal. 8 (15) 1248–1259. doi:10.1096/fasebj.8.15.8001737.
- ↑ 13.0 13.1 13.2 (1979). "Nomenclature of Organic Chemistry". Pergamon. ISBN 978-0-08-022369-8.
- ↑ (1977). "The Nomenclature of Lipids. Recommendations, 1976". European Journal of Biochemistry. 79 (1) 11–21. doi:10.1111/j.1432-1033.1977.tb11778.x.
- ↑ Dorland's Illustrated Medical Dictionary. Elsevier.
- ↑ (2014-09-09). Chemical Reactions Taken Place During deep-fat Frying and Their Products: A review. Sudan University of Science & Technology SUST Journal of Natural and Medical Sciences. Supplementary issue 1–17.
- ↑ 17.0 17.1 17.2 17.3 17.4 17.5 (1995). "Biochemistry". 603–628. W. H. Freeman and Company. ISBN 978-0-7167-2009-6.
- ↑ 18.0 18.1 (2007). "SREBP-1c Transcription Factor and Lipid Homeostasis: Clinical Perspective". Hormone Research. 68 (2) 72–82. doi:10.1159/000100426.
- ↑ (2006). Fundamentals of Biochemistry. 547, 556. John Wiley and Sons. ISBN 978-0-471-21495-3.
- ↑ (2005). "Lipolysis: pathway under construction". Curr. Opin. Lipidol.. 16 (3) 333–340. doi:10.1097/01.mol.0000169354.20395.1c.
- ↑ (2005). "Small molecular drug transfer across the blood–brain barrier via carrier-mediated transport systems". NeuroRx. 2 (1) 54–62. doi:10.1602/neurorx.2.1.54.
- ↑ (2014). "Role of monocarboxylate transporters in drug delivery to the brain". Curr. Pharm. Des.. 20 (10) 1487–98. doi:10.2174/13816128113199990462.
- ↑ 23.0 23.1 (August 1999). "Membranes as possible pacemakers of metabolism". Journal of Theoretical Biology. 199 (3) 257–74. doi:10.1006/jtbi.1999.0955.
- ↑ (November 2002). "Acyl composition of muscle membranes varies with body size in birds". The Journal of Experimental Biology. 205 (Pt 22) 3561–9. doi:10.1242/jeb.205.22.3561.
- ↑ (July 2003). "Life, death and membrane bilayers". The Journal of Experimental Biology. 206 (Pt 14) 2303–11. doi:10.1242/jeb.00399.
- ↑ (May 1991). "Homeoviscous adaptation and thermal compensation of sodium pump of trout erythrocytes". The American Journal of Physiology. 260 (5 Pt 2) R916–24. doi:10.1152/ajpregu.1991.260.5.R916.
- ↑ (1991). "The Composition of Foods". Royal Society of Chemistry.
- ↑ Altar, Ted. More Than You Wanted To Know About Fats/Oils. Sundance Natural Foods.
- ↑ 29.0 29.1 29.2 USDA National Nutrient Database for Standard Reference. U.S. Department of Agriculture.
- ↑ (1950). "Vinyl Laurate and Other Vinyl Esters". Organic Syntheses. 30 106. doi:10.15227/orgsyn.030.0106.
- ↑ (1953). "Stearone". Organic Syntheses. 33 84. doi:10.15227/orgsyn.033.0084.
- ↑ (1951). "Laurone". Organic Syntheses. 31 68. doi:10.15227/orgsyn.031.0068.
- ↑ (1956). "α-Sulfopalmitic Acid". Organic Syntheses. 36 83. doi:10.15227/orgsyn.036.0083.
- ↑ Bolsover, Stephen R.. (15 February 2004). Cell Biology: A Short Course. 42ff. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-46159-3.
- ↑ (August 2015). "Diet-induced changes in n-3 and n-6 derived endocannabinoids and reductions in headache pain and psychological distress". The Journal of Pain. 16 (8) 707–716. doi:10.1016/j.jpain.2015.04.007.
- ↑ (July 21, 2009). Electronic Nose Created To Detect Skin Vapors. Science Daily.
- ↑ 37.0 37.1 37.2 37.3 37.4 37.5 (2021). "Skin lipids in health and disease: A review". Chemistry and Physics of Lipids. 236. doi:10.1016/j.chemphyslip.2021.105055.
- ↑ 38.0 38.1 38.2 38.3 (2022-08-22). "Biogeographic and disease-specific alterations in epidermal lipid composition and single-cell analysis of acral keratinocytes". JCI Insight. 7 (16). doi:10.1172/jci.insight.159762.
- ↑ (January 2015). "Optimization of supercritical fluid consecutive extractions of fatty acids and polyphenols from Vitis vinifera grape wastes". Journal of Food Science. 80 (1) E101-7. doi:10.1111/1750-3841.12715.
- ↑ (1987). "Separation of Fatty Acids or Methyl Esters Including Positional and Geometric Isomers by Alumina Argentation Thin-Layer Chromatography". Journal of Chromatographic Science. 25 (7) 302–6. doi:10.1093/chromsci/25.7.302.
- ↑ Fatty Acids: Building Blocks for Industry. aciscience.org.
- ↑ SD Rajput, VV Gite, PP Mahulikar, VR Thamke, KM Kodam, AS Kuwar, Renewable source based non-biodegradable polyurethane coatings from polyesteramide prepared in one-pot using oleic acid, Journal of the American Oil Chemists' Society 91, 1055–1063, https://doi.org/10.1007/s11746-014-2428-z
- ↑ SD Rajput, PP Mahulikar, VV Gite, Biobased dimer fatty acid containing two pack polyurethane for wood finished coatings, Progress in Organic Coatings 77 (1), 38–46
బాహ్య లింకులు
chemical-class
మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Fatty acid” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Fatty_acid ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.
