హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్: Difference between revisions
From LTRC
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen fluoride” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం |
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen fluoride” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం |
||
| Line 9: | Line 9: | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ఇతర పేర్లు | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ఇతర పేర్లు | ||
| | | హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ | ||
|- | |- | ||
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | గుర్తింపు సంఖ్యలు | ! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | గుర్తింపు సంఖ్యలు | ||
| Line 51: | Line 51: | ||
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ధర్మాలు | ! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ధర్మాలు | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | రసాయన | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | రసాయన సంకేతం | ||
| HF | | HF | ||
|- | |- | ||
| Line 69: | Line 69: | ||
| −83.6 °C (−118.5 °F; 189.6 K) | | −83.6 °C (−118.5 °F; 189.6 K) | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | బాష్పీభవన స్థానం | ||
| 19.5 °C (67.1 °F; 292.6 K) | | 19.5 °C (67.1 °F; 292.6 K) | ||
|- | |- | ||
| Line 81: | Line 81: | ||
| 3.17 (నీటిలో),<br />15 (DMSOలో) | | 3.17 (నీటిలో),<br />15 (DMSOలో) | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సంయుగ్మ ఆమ్లం | ||
| ఫ్లోరోనియం | | ఫ్లోరోనియం | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సంయుగ్మ క్షారం | ||
| ఫ్లోరైడ్ | | ఫ్లోరైడ్ | ||
|- | |- | ||
| Line 93: | Line 93: | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి | ||
| | | రేఖీయం | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ద్విధ్రువ భ్రామకం | ||
| 1.86 D | | 1.86 D | ||
|- | |- | ||
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | | ! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ఉష్ణ రసాయన శాస్త్రం | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) | ||
| Line 112: | Line 112: | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రధాన ప్రమాదాలు | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రధాన ప్రమాదాలు | ||
| అత్యంత | | అత్యంత విషపూరితం, తినివేయునది, చికాకు కలిగించేది | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | GHS | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | GHS | ||
| Line 120: | Line 120: | ||
| ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS తుప్పు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS పుర్రె మరియు ఎముకలు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఆశ్చర్యార్థకం గుర్తు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఆరోగ్య ప్రమాదం) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › | | ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS తుప్పు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS పుర్రె మరియు ఎముకలు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఆశ్చర్యార్థకం గుర్తు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఆరోగ్య ప్రమాదం) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సంకేత పదం | ||
| ప్రమాదం | | ప్రమాదం | ||
|- | |- | ||
| Line 126: | Line 126: | ||
| H300+H310+H330, H314 | | H300+H310+H330, H314 | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్తా ప్రకటనలు | ||
| P260, P262, P264, P270, P271, P280, P284, P301+P310, P301+P330+P331, P302+P350, P303+P361+P353, P304+P340, P305+P351+P338, P310, P320, P321, P330, P361, P363, P403+P233, P405, P501 | | P260, P262, P264, P270, P271, P280, P284, P301+P310, P301+P330+P331, P302+P350, P303+P361+P353, P304+P340, P305+P351+P338, P310, P320, P321, P330, P361, P363, P403+P233, P405, P501 | ||
|- | |- | ||
| Line 144: | Line 144: | ||
| 1276 ppm (ఎలుక, 1 గంట)<br />1774 ppm (కోతి, 1 గంట)<br />4327 ppm (గినియా పిగ్, 15 నిమిషాలు) | | 1276 ppm (ఎలుక, 1 గంట)<br />1774 ppm (కోతి, 1 గంట)<br />4327 ppm (గినియా పిగ్, 15 నిమిషాలు) | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | LC Lo ( అత్యల్ప | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | LC Lo ( అత్యల్ప ప్రచురితమైన ) | ||
| 313 ppm (కుందేలు, 7 గంటలు) | | 313 ppm (కుందేలు, 7 గంటలు) | ||
|- | |- | ||
| Line 171: | Line 171: | ||
|- | |- | ||
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల కోసం ఇవ్వబడింది | ! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల కోసం ఇవ్వబడింది | ||
| ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద). Y | | ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద). Y ధృవీకరించు ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు | ||
|} | |} | ||
'''హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్'''<ref>Registername 5: https://recherche.chemikalieninfo.de/public/stoff/21217?dv=18&sv=</ref> అనేది HF [[రసాయన సంకేతం | '''హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్'''<ref>Registername 5: https://recherche.chemikalieninfo.de/public/stoff/21217?dv=18&sv=</ref> అనేది HF [[రసాయన సంకేతం]] కలిగిన ఒక [[అకర్బన రసాయన శాస్త్రం|అకర్బన సమ్మేళనం]]. ఇది రంగులేని వాయువు లేదా ద్రవం, ఇది నీటిలో కరిగి [[హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం]]ను ఇస్తుంది మరియు గాలిలో బలమైన పొగలను విడుదల చేస్తుంది (గాలి కంటే తేలికగా ఉండే హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్ల పొగలు పైకి లేస్తాయి). ఇది [[ఫ్లోరిన్]] యొక్క ప్రధాన పారిశ్రామిక వనరు, ఇది తరచుగా హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం రూపంలో ఉంటుంది. ఇది ఔషధాలు మరియు [[పాలిటెట్రాఫ్లోరోఇథిలీన్]] (PTFE) వంటి [[పాలిమర్]]లతో సహా అనేక ముఖ్యమైన సమ్మేళనాల తయారీలో ఒక ముఖ్యమైన [[ఫీడ్‌స్టాక్]]. HF [[పెట్రోకెమికల్ పరిశ్రమ]]లో [[సూపరాసిడ్]]ల యొక్క ఒక భాగంగా కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. బలమైన మరియు విస్తృతమైన [[హైడ్రోజన్ బంధం]] కారణంగా, ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరిగిపోతుంది, ఇది ఇతర [[హైడ్రోజన్ హాలైడ్]]ల కంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత. | ||
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ అత్యంత ప్రమాదకరమైన వాయువు. ఇది [[తేమ]]తో | హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ అత్యంత ప్రమాదకరమైన వాయువు. ఇది [[తేమ]]తో సంబంధంలోకి వచ్చినప్పుడు అత్యంత [[తుప్పు పట్టించే]] [[హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం]]ను సులభంగా ఏర్పరుస్తుంది. ఈ వాయువు [[కార్నియా]]లను వేగంగా నాశనం చేయడం ద్వారా [[అంధత్వం]] కలిగించవచ్చు. | ||
== చరిత్ర == | == చరిత్ర == | ||
1771లో [[కార్ల్ విల్హెల్మ్ షీలే]] హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం | 1771లో [[కార్ల్ విల్హెల్మ్ షీలే]] జల ద్రావణమైన [[హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం]]ను పెద్ద మొత్తంలో తయారు చేశారు, అయినప్పటికీ హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం అంతకుముందే [[గాజు పరిశ్రమ]]లో తెలుసు. ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త [[ఎడ్మండ్ ఫ్రెమీ]] (1814–1894) [[ఫ్లోరిన్]]ను వేరు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్‌ను కనుగొన్నట్లు ఘనత పొందారు. | ||
== నిర్మాణం మరియు చర్యలు == | == నిర్మాణం మరియు చర్యలు == | ||
HF వాయు దశలో ద్విపరమాణువుగా ఉంటుంది, ఇది విడి అణువులను కలిగి ఉంటుంది. | HF వాయు దశలో ద్విపరమాణువుగా ఉంటుంది, ఇది విడి అణువులను కలిగి ఉంటుంది. ద్రవంగా, HF సాపేక్షంగా బలమైన [[హైడ్రోజన్ బంధాల]]ను ఏర్పరుస్తుంది, అందువల్ల దీని మరిగే స్థానం సాపేక్షంగా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఘన HF అనేది HF అణువుల జిగ్-జాగ్ గొలుసులను కలిగి ఉంటుంది. 95 pm పొడవు గల చిన్న సమయోజనీయ H–F బంధంతో ఉన్న HF అణువులు, 155 pm అంతర అణు H–F దూరాల ద్వారా పొరుగు అణువులకు అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.<ref>(1975). "The Crystal Structure of Deuterium Fluoride". ''[[Acta Crystallographica]]''. B31 (8) 1998–2003. doi:[https://doi.org/10.1107/S0567740875006711 10.1107/S0567740875006711].</ref> ద్రవ HF కూడా HF అణువుల గొలుసులను కలిగి ఉంటుంది, కానీ గొలుసులు చిన్నవిగా ఉంటాయి, సగటున ఐదు లేదా ఆరు అణువులను మాత్రమే కలిగి ఉంటాయి.<ref>(2004). "On the Structure of Liquid Hydrogen Fluoride". ''[[Angewandte Chemie International Edition]]''. 43 (15) 1952–1955. doi:[https://doi.org/10.1002/anie.200353289 10.1002/anie.200353289].</ref> | ||
=== ఇతర హైడ్రోజన్ | === ఇతర హైడ్రోజన్ హాలైడ్లతో పోలిక === | ||
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ 20 °C వద్ద మరిగే వరకు | హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ 20 °C వద్ద మరిగే వరకు మరిగిపోదు, దీనికి విరుద్ధంగా భారీ హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు −85 and −35 °C మధ్య మరిగిపోతాయి.<ref name="Pauling HF hydrogen bonds">Pauling, Linus A.. (1960). [https://archive.org/details/natureofchemical00paul/page/454 The Nature of the Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals: An Introduction to Modern Structural Chemistry]. 454–464. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-0333-0.</ref><ref name="Atkins HF">Atkins, Peter; Jones, Loretta. (2008). [https://books.google.com/books?id=4R6hb1OIMRUC&pg=PA184 Chemical principles: The quest for insight]. 184–185. W. H. Freeman & Co. ISBN 978-1097774678.</ref><ref name="New Scientist HF">Emsley, John. (1981). [https://books.google.com/books?id=ZbthaZCUXy4C&pg=PA292 The hidden strength of hydrogen]. ''New Scientist''. 91 (1264) 291–292.</ref> HF అణువుల మధ్య ఈ హైడ్రోజన్ బంధం ద్రవ దశలో అధిక [[స్నిగ్ధత]]ను మరియు వాయు దశలో ఊహించిన దానికంటే తక్కువ పీడనాన్ని కలిగిస్తుంది. | ||
=== జల ద్రావణాలు === | === జల ద్రావణాలు === | ||
''ప్రధాన వ్యాసం: Hydrofluoric acid'' | ''ప్రధాన వ్యాసం: Hydrofluoric acid'' | ||
HF నీటితో [[మిశ్రణీయం]] (ఏ నిష్పత్తిలోనైనా కరుగుతుంది). దీనికి విరుద్ధంగా, ఇతర హైడ్రోజన్ | HF నీటితో [[మిశ్రణీయం]] (ఏ నిష్పత్తిలోనైనా కరుగుతుంది). దీనికి విరుద్ధంగా, ఇతర హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు నీటిలో పరిమిత ద్రావణీయతను ప్రదర్శిస్తాయి. హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ HF·H<sub>2</sub>O మోనోహైడ్రేట్‌ను ఏర్పరుస్తుంది, దీని ద్రవీభవన స్థానం −40 °C, ఇది స్వచ్ఛమైన HF ద్రవీభవన స్థానం కంటే 44 C-change ఎక్కువ.<ref>(1998). "Chemistry of the Elements". 812–816. Butterworth Heinemann. ISBN 0-7506-3365-4.</ref> | ||
{| style="margin:1em auto 1em 1em; text-align:left; width:505px; float:center;" cellpadding="0" cellspacing="0" | {| style="margin:1em auto 1em 1em; text-align:left; width:505px; float:center;" cellpadding="0" cellspacing="0" | ||
| Line 199: | Line 199: | ||
| style="width:200px; padding-left:5px;" | | | style="width:200px; padding-left:5px;" | | ||
|- style="vertical-align:top; font-size:.9em;" | |- style="vertical-align:top; font-size:.9em;" | ||
| style="width:285px; padding-right:5px; padding-left:25px; line-height:1.4em; "|హైడ్రోజన్ | | style="width:285px; padding-right:5px; padding-left:25px; line-height:1.4em; "|హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు (నీలం) మరియు [[హైడ్రోజన్ చాల్కోజెనైడ్]]ల (ఎరుపు) మరిగే స్థానాలు: HF మరియు H<sub>2</sub>O ధోరణులను మారుస్తాయి. | ||
| style="width:200px; padding-left:25px; line-height:1.4em; "|HF/ H<sub>2</sub>O మిశ్రమాల గడ్డకట్టే స్థానం: బాణాలు ఘన స్థితిలోని సమ్మేళనాలను సూచిస్తాయి. | | style="width:200px; padding-left:25px; line-height:1.4em; "|HF/ H<sub>2</sub>O మిశ్రమాల గడ్డకట్టే స్థానం: బాణాలు ఘన స్థితిలోని సమ్మేళనాలను సూచిస్తాయి. | ||
|} | |} | ||
HF యొక్క జల ద్రావణాలను [[హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం]] | HF యొక్క జల ద్రావణాలను [[హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం]] అని పిలుస్తారు. పలుచగా ఉన్నప్పుడు, హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం [[బలహీన ఆమ్లం]] వలె ప్రవర్తిస్తుంది, ఇతర హైడ్రోహాలిక్ ఆమ్లాల వలె కాకుండా, హైడ్రోజన్-బంధిత [[అయాన్ జంటల]] [·F<sup>−</sup>] ఏర్పడటం వల్ల.<ref name=":0">(2020). "Dictionary of chemistry". Oxford University Press. ISBN 978-0-19-884122-7.</ref> అయితే గాఢ ద్రావణాలు బలమైన ఆమ్లాలు, ఎందుకంటే అయాన్ జంటలకు బదులుగా [[బైఫ్లోరైడ్]] అయాన్లు ప్రధానంగా ఉంటాయి. ద్రవ నిర్జల HFలో, [[అణు స్వయం-అయనీకరణం|స్వయం-అయనీకరణం]] జరుగుతుంది:<ref>"Inorganic Chemistry". 221.</ref><ref>"Advanced Inorganic Chemistry". 111.</ref> | ||
: 3 HF <-> H2F+ + HF2- | : 3 HF <-> H2F+ + HF2- | ||
ఇది అత్యంత ఆమ్ల ద్రవాన్ని ([[హ్యామెట్ ఆమ్లత్వ ప్రమేయం|''H''<sub>0</sub>]] = −15.1) | ఇది అత్యంత ఆమ్ల ద్రవాన్ని ఏర్పరుస్తుంది ([[హ్యామెట్ ఆమ్లత్వ ప్రమేయం|''H''<sub>0</sub>]] = −15.1). | ||
=== లూయిస్ ఆమ్లాలతో చర్యలు === | === లూయిస్ ఆమ్లాలతో చర్యలు === | ||
నీటి వలె, HF ఒక | నీటి వలె, HF ఒక బలహీన క్షారంగా పనిచేస్తుంది, [[లూయిస్ ఆమ్లాల]]తో చర్య జరిపి [[సూపరాసిడ్]]లను ఇస్తుంది. [[యాంటిమోనీ పెంటాఫ్లోరైడ్]] (SbF<sub>5</sub>)తో −21 యొక్క [[హ్యామెట్ ఆమ్లత్వ ప్రమేయం]] (''H''<sub>0</sub>) పొందబడుతుంది, ఇది [[ఫ్లోరోయాంటిమోనిక్ ఆమ్లం]]ను ఏర్పరుస్తుంది.<ref name="Jolly">Jolly, W. L.. (1984). "Modern Inorganic Chemistry". 203. McGraw-Hill. ISBN 0-07-032768-8..</ref><ref name="Cotton 109">(1988). "Advanced Inorganic Chemistry". 109. John Wiley and Sons. ISBN 0-471-84997-9.</ref> | ||
== సంశ్లేషణ == | == సంశ్లేషణ == | ||
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ సాధారణంగా [[సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం]] మరియు [[ఫ్లోరైట్]] ([[కాల్షియం ఫ్లోరైడ్]]) ఖనిజం యొక్క స్వచ్ఛమైన | హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ సాధారణంగా [[సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం]] మరియు [[ఫ్లోరైట్]] ([[కాల్షియం ఫ్లోరైడ్]]) ఖనిజం యొక్క స్వచ్ఛమైన గ్రేడ్ల మధ్య చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:<ref name=":0" /> | ||
:CaF2 + H2SO4 -> 2 HF + CaSO4 | :CaF2 + H2SO4 -> 2 HF + CaSO4 | ||
తయారు చేయబడిన | తయారు చేయబడిన HFలో సుమారు 20% ఎరువుల ఉత్పత్తి యొక్క ఉప ఉత్పత్తి, ఇది [[హెక్సాఫ్లోరోసిలిసిక్ ఆమ్లం]]ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ ఆమ్లాన్ని ఉష్ణోగ్రత ద్వారా మరియు జలవిశ్లేషణ ద్వారా HFని విడుదల చేయడానికి క్షీణింపజేయవచ్చు: | ||
:H2SiF6 -> 2 HF + SiF4 | :H2SiF6 -> 2 HF + SiF4 | ||
:SiF4 + 2 H2O -> 4 HF + SiO2 | :SiF4 + 2 H2O -> 4 HF + SiO2 | ||
అధిక స్వచ్ఛత | అధిక స్వచ్ఛత గల '''డ్యూటీరియం ఫ్లోరైడ్''' D2 వాతావరణంలో 120 °C వద్ద AgF2 క్షయకరణం నుండి వస్తుంది. ఈ చర్య నుండి స్పటికీకరించబడిన DF, [[న్యూట్రాన్ డిఫ్రాక్షన్]] ద్వారా విశ్లేషించబడింది, ఇది ఘన HFలో హైడ్రోజన్ బంధాన్ని బాగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగించబడింది.<ref>Johnson, M. W.; Sándor, E.; Arzi, E.. (August 15, 1975). [https://journals.iucr.org/b/issues/1975/08/00/a12310/ The crystal structure of deuterium fluoride]. ''Acta Crystallographica Section B: Structural Crystallography and Crystal Chemistry''. 31 (8) 1998–2003. doi:[https://doi.org/10.1107/S0567740875006711 10.1107/S0567740875006711].</ref> | ||
== ఉపయోగం == | == ఉపయోగం == | ||
సాధారణంగా, నిర్జల హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ దాని జల ద్రావణం, [[హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం]] కంటే పారిశ్రామికంగా సర్వసాధారణం. దీని ప్రధాన ఉపయోగాలు | సాధారణంగా, నిర్జల హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ దాని జల ద్రావణం, [[హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం]] కంటే పారిశ్రామికంగా సర్వసాధారణం. టన్నేజ్ ప్రాతిపదికన దీని ప్రధాన ఉపయోగాలు [[ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాల]]కు పూర్వగామిగా మరియు అల్యూమినియం విద్యుద్విశ్లేషణ కోసం సింథటిక్ [[క్రయోలైట్]]కు పూర్వగామిగా ఉన్నాయి. | ||
=== ఆర్గానోఫ్లోరిన్ | === ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాల పూర్వగామి === | ||
HF | HF క్లోరోకార్బన్లతో చర్య జరిపి ఫ్లోరోకార్బన్లను ఇస్తుంది. ఈ చర్య యొక్క ముఖ్యమైన అప్లికేషన్ [[టెట్రాఫ్లోరోఇథిలీన్]] (TFE) ఉత్పత్తి, ఇది [[టెఫ్లాన్]]కు పూర్వగామి. క్లోరోఫామ్ [[క్లోరోడిఫ్లోరోమీథేన్]] (R-22)ను ఉత్పత్తి చేయడానికి HF ద్వారా ఫ్లోరినేట్ చేయబడుతుంది: | ||
:CHCl3 + 2 HF -> CHClF2 + 2 HCl | :CHCl3 + 2 HF -> CHClF2 + 2 HCl | ||
550–750 °C వద్ద క్లోరోడిఫ్లోరోమీథేన్ యొక్క పైరోలిసిస్ TFEని ఇస్తుంది. | |||
HF అనేది | HF అనేది సేంద్రీయ సమ్మేళనాల [[విద్యుత్ రసాయన ఫ్లోరినేషన్]]లో రియాక్టివ్ ద్రావణి. ఈ విధానంలో, HF ఒక [[హైడ్రోకార్బన్]] సమక్షంలో ఆక్సీకరణం చెందుతుంది మరియు ఫ్లోరిన్ C–H బంధాలను [[కార్బన్–ఫ్లోరిన్ బంధం|C–F బంధాల]]తో భర్తీ చేస్తుంది. [[పెర్ఫ్లోరినేటెడ్ కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు]] మరియు [[సల్ఫోనిక్ ఆమ్లాలు]] ఈ విధంగా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. | ||
[[1,1- | [[1,1-డిఫ్లోరోఇథేన్]] మెర్క్యురీని ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగించి [[ఎసిటిలీన్]]కు HFని జోడించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. | ||
:HC\tCH + 2 HF -> CH3CHF2 | :HC\tCH + 2 HF -> CH3CHF2 | ||
ఈ ప్రక్రియలో మధ్యంతర పదార్థం [[వినైల్ ఫ్లోరైడ్]] లేదా | ఈ ప్రక్రియలో మధ్యంతర పదార్థం [[వినైల్ ఫ్లోరైడ్]] లేదా ఫ్లోరోఇథిలీన్, ఇది [[పాలీవినైల్ ఫ్లోరైడ్]]కు [[మోనోమర్]] పూర్వగామి. | ||
=== లోహ | === లోహ ఫ్లోరైడ్లు మరియు ఫ్లోరిన్ పూర్వగామి === | ||
[[అల్యూమినియం]] యొక్క [[ఎలక్ట్రోవిన్నింగ్]] కరిగిన క్రయోలైట్‌లో [[అల్యూమినియం ఫ్లోరైడ్]] | [[అల్యూమినియం]] యొక్క [[ఎలక్ట్రోవిన్నింగ్]] కరిగిన క్రయోలైట్‌లో [[అల్యూమినియం ఫ్లోరైడ్]] విద్యుద్విశ్లేషణపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉత్పత్తి చేయబడిన టన్ను అల్యూమినియంకు అనేక కిలోగ్రాముల HF వినియోగించబడుతుంది. ఇతర లోహ ఫ్లోరైడ్లు [[యురేనియం టెట్రాఫ్లోరైడ్]]తో సహా HFని ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. | ||
HF అనేది HF మరియు [[పొటాషియం బైఫ్లోరైడ్]] ద్రావణం యొక్క [[విద్యుద్విశ్లేషణ]] ద్వారా మూలక [[ఫ్లోరిన్]], F<sub>2</sub> | HF అనేది HF మరియు [[పొటాషియం బైఫ్లోరైడ్]] ద్రావణం యొక్క [[విద్యుద్విశ్లేషణ]] ద్వారా మూలక [[ఫ్లోరిన్]], F<sub>2</sub>కి పూర్వగామి. పొటాషియం బైఫ్లోరైడ్ అవసరం ఎందుకంటే నిర్జల HF విద్యుత్తును ప్రసరింపజేయదు. ఏటా అనేక వేల టన్నుల F<sub>2</sub> ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.<ref>.</ref> | ||
=== ఉత్ప్రేరకం === | === ఉత్ప్రేరకం === | ||
HF రిఫైనరీలలో [[ఆల్కైలేషన్]] ప్రక్రియలలో [[ | HF రిఫైనరీలలో [[ఆల్కైలేషన్]] ప్రక్రియలలో [[ఉత్ప్రేరకం]]గా పనిచేస్తుంది. ఇది ప్రపంచంలోని ఇన్‌స్టాల్ చేయబడిన [[లీనియర్ ఆల్కైల్ బెంజీన్]] ఉత్పత్తి సౌకర్యాలలో మెజారిటీలో ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో ''n''-పారాఫిన్‌లను ఒలేఫిన్‌లుగా డీహైడ్రోజనేషన్ చేయడం మరియు ఉత్ప్రేరకంగా HFని ఉపయోగించి బెంజీన్‌తో తదుపరి చర్య ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, [[చమురు రిఫైనరీల]]లో, అధిక-[[ఆక్టేన్]] పెట్రోల్ ([[గ్యాసోలిన్]]) యొక్క భాగమైన "ఆల్కైలేట్", ఆల్కైలేషన్ యూనిట్లలో ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, ఇవి C<sub>3</sub> మరియు C<sub>4</sub> ఒలేఫిన్‌లు మరియు [[మిథైల్ ప్రొపేన్|ఐసోబ్యూటేన్]]లను కలుపుతాయి. | ||
=== ద్రావణి === | === ద్రావణి === | ||
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ ఒక అద్భుతమైన ద్రావణి. హైడ్రోజన్ బంధంలో | హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ ఒక అద్భుతమైన ద్రావణి. హైడ్రోజన్ బంధంలో పాల్గొనే HF సామర్థ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ, ప్రోటీన్లు మరియు కార్బోహైడ్రేట్లు కూడా HFలో కరిగిపోతాయి మరియు దాని నుండి తిరిగి పొందవచ్చు. దీనికి విరుద్ధంగా, చాలా ఫ్లోరైడ్ కాని అకర్బన రసాయనాలు కరగడానికి బదులుగా HFతో చర్య జరుపుతాయి.<ref>"Chemistry of the Elements". 816–819.</ref> | ||
== లేజర్లు == | == లేజర్లు == | ||
అధిక శక్తి | అధిక శక్తి గల [[హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ లేజర్|HF లేజర్లు]] నిర్మించబడ్డాయి, కానీ వాటి ఆపరేటింగ్ తరంగదైర్ఘ్యం వాతావరణంలోని నీటి ద్వారా బలంగా గ్రహించబడుతుంది.<ref name=Endo-2018>(October 3, 2018). [https://www.google.com/books/edition/Gas_Lasers/aVZGP42ltpUC Gas Lasers]. CRC Press. ISBN 978-1420018806.</ref> స్వల్పకాలిక<ref>Broad, William J.. (July 30, 2006). [https://www.nytimes.com/2006/07/30/world/middleeast/30laser.html U.S. and Israel Shelved Laser as a Defense]. ''The New York Times''.</ref> [[టాక్టికల్ హై ఎనర్జీ లేజర్]] వంటి వ్యవస్థలు డ్యూటీరియం ఫ్లోరైడ్ లేజర్లపై ఆధారపడతాయి.<ref>Wilson, Gerald; Graves, Bruce R.; Patterson, Stanley P.; Wank, Robert H.. (September 10, 2004). [https://www.spiedigitallibrary.org/conference-proceedings-of-spie/5414/1/Deuterium-fluoride-laser-technology-and-demonstrators/10.1117/12.554470.full <title>Deuterium fluoride laser technology and demonstrators</title>]. ''SPIE Proceedings''. 5414 41–51. doi:[https://doi.org/10.1117/12.554470 10.1117/12.554470].</ref> ఇటువంటి లేజర్లు సెకనుకు 4000 పల్స్‌లతో 4.5W సగటు శక్తిని ఉత్పత్తి చేయగలవు.<ref>Rudko, R. I.; Drozdowicz, Z.; Linhares, S.; Bua, D.. (April 1, 1982). [https://doi.org/10.1063/1.1136988 High‐repetition‐rate, recirculating hydrogen fluoride/deuterium fluoride laser]. ''Review of Scientific Instruments''. 53 (4) 452–457. doi:[https://doi.org/10.1063/1.1136988 10.1063/1.1136988].</ref> ఈ లేజర్లు విచ్ఛిన్నమైన [[ఫ్లోరిన్]] వాయువు F2తో H2 లేదా D2 యొక్క దహన చర్యలపై ఆధారపడతాయి, ఇది HF యొక్క ఉత్తేజిత వైబ్రేషనల్ మరియు రొటేషనల్ స్థితులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది: | ||
:F + H2 → HF<sup>*</sup> + H | :F + H2 → HF<sup>*</sup> + H | ||
HF యొక్క వైబ్రేషనల్ ఉత్తేజిత స్థితి 2.7 um వద్ద మరియు DF 3.8 um వద్ద లేజ్ అవుతాయి.<ref name=Endo-2018/> | HF యొక్క వైబ్రేషనల్ ఉత్తేజిత స్థితి 2.7 um వద్ద మరియు DF 3.8 um వద్ద లేజ్ అవుతాయి.<ref name=Endo-2018/> | ||
| Line 258: | Line 258: | ||
''ప్రధాన వ్యాసం: Hydrofluoric acid, Hydrofluoric acid burn'' | ''ప్రధాన వ్యాసం: Hydrofluoric acid, Hydrofluoric acid burn'' | ||
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ కణజాలంపై అత్యంత తుప్పు | హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ కణజాలంపై అత్యంత తుప్పు పట్టించేది.<ref name="emergency.cdc.gov">[http://emergency.cdc.gov/agent/hydrofluoricacid/basics/facts.asp Facts About Hydrogen Fluoride (Hydrofluoric Acid)]. ''Emergency Preparedness and Response''.</ref> ఇది [[కార్నియా]]లను వేగంగా నాశనం చేయడం ద్వారా అంధత్వాన్ని కలిగించవచ్చు. | ||
== సూచనలు == | == సూచనలు == | ||
<references /> | <references /> | ||
== | == బయటి లింకులు == | ||
*[https://www.atsdr.cdc.gov/substances/toxsubstance.asp?toxid=38 | *[https://www.atsdr.cdc.gov/substances/toxsubstance.asp?toxid=38 ఫ్లోరైడ్లు, హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ మరియు ఫ్లోరిన్] [[ATSDR]] వద్ద. సెప్టెంబర్ 30, 2019న సేకరించబడింది | ||
*[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0334.html CDC – NIOSH పాకెట్ గైడ్ | *[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0334.html CDC – NIOSH కెమికల్ హజార్డ్స్ పాకెట్ గైడ్] | ||
*[https://web.archive.org/web/20191001001621/https://www.turi.org/TURI_Publications/TURI_Chemical_Fact_Sheets/Hydrogen_Fluoride_Fact_Sheet హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ ఫ్యాక్ట్ షీట్] [[Toxics Use Reduction Institute]] వద్ద | *[https://web.archive.org/web/20191001001621/https://www.turi.org/TURI_Publications/TURI_Chemical_Fact_Sheets/Hydrogen_Fluoride_Fact_Sheet హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ ఫ్యాక్ట్ షీట్] [[Toxics Use Reduction Institute]] వద్ద | ||
[[Category: | [[Category:ఫ్లోరైడ్లు]] | ||
[[Category:హైడ్రోజన్ సమ్మేళనాలు]] | [[Category:హైడ్రోజన్ సమ్మేళనాలు]] | ||
[[Category:పారిశ్రామిక వాయువులు]] | [[Category:పారిశ్రామిక వాయువులు]] | ||
[[Category:అకర్బన ద్రావణులు]] | [[Category:అకర్బన ద్రావణులు]] | ||
[[Category:అలోహ | [[Category:అలోహ హాలైడ్లు]] | ||
[[Category:ద్విపరమాణు అణువులు]] | [[Category:ద్విపరమాణు అణువులు]] | ||
Latest revision as of 10:49, 7 October 2026
| పేర్లు | |
|---|---|
| క్రమబద్ధమైన IUPAC పేరు | ఫ్లోరేన్ |
| ఇతర పేర్లు | హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ |
| గుర్తింపు సంఖ్యలు | |
| CAS సంఖ్య | 7664-39-3 |
| ChEBI | CHEBI:29228 |
| ChemSpider | 14214 |
| ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ | 100.028.759 |
| KEGG | C16487 |
| PubChem CID | 16211014 |
| RTECS సంఖ్య | MW7875000 |
| UNII | RGL5YE86CZ |
| UN సంఖ్య | 1052 |
| CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA ) | DTXSID1049641 |
| InChI | InChI=1S/FH/h1HKey: KRHYYFGTRYWZRS-UHFFFAOYSA-NInChI=1/FH/h1HKey: KRHYYFGTRYWZRS-UHFFFAOYAC
|
| SMILES | F
|
| ధర్మాలు | |
| రసాయన సంకేతం | HF |
| మోలార్ ద్రవ్యరాశి | 20.006 g·mol |
| రూపం | రంగులేని వాయువు లేదా రంగులేని ద్రవం (19.5 °C కంటే తక్కువ) |
| వాసన | అసహ్యకరమైనది - అత్యంత ఘాటైనది, కానీ చాలా తక్కువ గాఢత వద్ద మరియు గుర్తించదగిన పరిమితి వద్ద - వాసన స్వల్పంగా పుదీనా / తీపిగా ఉంటుంది |
| సాంద్రత | 1.15 g/L, వాయువు (25 °C) 0.99 g/mL, ద్రవం (19.5 °C) 1.663 g/mL, ఘనపదార్థం (−125 °C) |
| ద్రవీభవన స్థానం | −83.6 °C (−118.5 °F; 189.6 K) |
| బాష్పీభవన స్థానం | 19.5 °C (67.1 °F; 292.6 K) |
| నీటిలో ద్రావణీయత | మిశ్రణీయం (ద్రవం) |
| బాష్ప పీడనం | 783 mmHg (20 °C) |
| ఆమ్లత్వం (p K a ) | 3.17 (నీటిలో), 15 (DMSOలో) |
| సంయుగ్మ ఆమ్లం | ఫ్లోరోనియం |
| సంయుగ్మ క్షారం | ఫ్లోరైడ్ |
| వక్రీభవన గుణకం ( n D ) | 1.00001 |
| నిర్మాణం | |
| అణు ఆకృతి | రేఖీయం |
| ద్విధ్రువ భ్రామకం | 1.86 D |
| ఉష్ణ రసాయన శాస్త్రం | |
| ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) | 8.687 J/g K (వాయువు) |
| ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 ) | −13.66 kJ/g (వాయువు) −14.99 kJ/g (ద్రవం) |
| ప్రమాదాలు | |
| వృత్తిపరమైన భద్రత మరియు ఆరోగ్యం | (OHS/OSH): |
| ప్రధాన ప్రమాదాలు | అత్యంత విషపూరితం, తినివేయునది, చికాకు కలిగించేది |
| GHS | లేబులింగ్ : |
| పిక్టోగ్రామ్‌లు | ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS తుప్పు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS పుర్రె మరియు ఎముకలు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఆశ్చర్యార్థకం గుర్తు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఆరోగ్య ప్రమాదం) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › |
| సంకేత పదం | ప్రమాదం |
| ప్రమాద ప్రకటనలు | H300+H310+H330, H314 |
| జాగ్రత్తా ప్రకటనలు | P260, P262, P264, P270, P271, P280, P284, P301+P310, P301+P330+P331, P302+P350, P303+P361+P353, P304+P340, P305+P351+P338, P310, P320, P321, P330, P361, P363, P403+P233, P405, P501 |
| NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్) | 4 0 1POI |
| ఫ్లాష్ పాయింట్ | ఏదీ లేదు |
| ప్రాణాంతక మోతాదు | లేదా గాఢత (LD, LC): |
| LD 50 ( మధ్యస్థ మోతాదు ) | 17 mg/kg (ఎలుక, నోటి ద్వారా) |
| LC 50 ( మధ్యస్థ గాఢత ) | 1276 ppm (ఎలుక, 1 గంట) 1774 ppm (కోతి, 1 గంట) 4327 ppm (గినియా పిగ్, 15 నిమిషాలు) |
| LC Lo ( అత్యల్ప ప్రచురితమైన ) | 313 ppm (కుందేలు, 7 గంటలు) |
| NIOSH | (US ఆరోగ్య ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు): |
| PEL (అనుమతించదగినది) | TWA 3 ppm |
| REL (సిఫార్సు చేయబడినది) | TWA 3 ppm (2.5 mg/m) C 6 ppm (5 mg/m) [15 నిమిషాలు] |
| IDLH (తక్షణ ప్రమాదం) | 30 ppm |
| సంబంధిత సమ్మేళనాలు | |
| ఇతర యానియాన్లు | హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్ హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ హైడ్రోజన్ ఆస్టాటైడ్ |
| ఇతర కాటయాన్లు | సోడియం ఫ్లోరైడ్ పొటాషియం ఫ్లోరైడ్ రుబిడియం ఫ్లోరైడ్ సీసియం ఫ్లోరైడ్ |
| సంబంధిత సమ్మేళనాలు | నీరు అమ్మోనియా |
| పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల కోసం ఇవ్వబడింది | ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద). Y ధృవీకరించు ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు |
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్[1] అనేది HF రసాయన సంకేతం కలిగిన ఒక అకర్బన సమ్మేళనం. ఇది రంగులేని వాయువు లేదా ద్రవం, ఇది నీటిలో కరిగి హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లంను ఇస్తుంది మరియు గాలిలో బలమైన పొగలను విడుదల చేస్తుంది (గాలి కంటే తేలికగా ఉండే హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్ల పొగలు పైకి లేస్తాయి). ఇది ఫ్లోరిన్ యొక్క ప్రధాన పారిశ్రామిక వనరు, ఇది తరచుగా హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం రూపంలో ఉంటుంది. ఇది ఔషధాలు మరియు పాలిటెట్రాఫ్లోరోఇథిలీన్ (PTFE) వంటి పాలిమర్లతో సహా అనేక ముఖ్యమైన సమ్మేళనాల తయారీలో ఒక ముఖ్యమైన ఫీడ్‌స్టాక్. HF పెట్రోకెమికల్ పరిశ్రమలో సూపరాసిడ్ల యొక్క ఒక భాగంగా కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది. బలమైన మరియు విస్తృతమైన హైడ్రోజన్ బంధం కారణంగా, ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరిగిపోతుంది, ఇది ఇతర హైడ్రోజన్ హాలైడ్ల కంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత.
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ అత్యంత ప్రమాదకరమైన వాయువు. ఇది తేమతో సంబంధంలోకి వచ్చినప్పుడు అత్యంత తుప్పు పట్టించే హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లంను సులభంగా ఏర్పరుస్తుంది. ఈ వాయువు కార్నియాలను వేగంగా నాశనం చేయడం ద్వారా అంధత్వం కలిగించవచ్చు.
చరిత్ర
1771లో కార్ల్ విల్హెల్మ్ షీలే జల ద్రావణమైన హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లంను పెద్ద మొత్తంలో తయారు చేశారు, అయినప్పటికీ హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం అంతకుముందే గాజు పరిశ్రమలో తెలుసు. ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త ఎడ్మండ్ ఫ్రెమీ (1814–1894) ఫ్లోరిన్ను వేరు చేయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్‌ను కనుగొన్నట్లు ఘనత పొందారు.
నిర్మాణం మరియు చర్యలు
HF వాయు దశలో ద్విపరమాణువుగా ఉంటుంది, ఇది విడి అణువులను కలిగి ఉంటుంది. ద్రవంగా, HF సాపేక్షంగా బలమైన హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది, అందువల్ల దీని మరిగే స్థానం సాపేక్షంగా ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఘన HF అనేది HF అణువుల జిగ్-జాగ్ గొలుసులను కలిగి ఉంటుంది. 95 pm పొడవు గల చిన్న సమయోజనీయ H–F బంధంతో ఉన్న HF అణువులు, 155 pm అంతర అణు H–F దూరాల ద్వారా పొరుగు అణువులకు అనుసంధానించబడి ఉంటాయి.[2] ద్రవ HF కూడా HF అణువుల గొలుసులను కలిగి ఉంటుంది, కానీ గొలుసులు చిన్నవిగా ఉంటాయి, సగటున ఐదు లేదా ఆరు అణువులను మాత్రమే కలిగి ఉంటాయి.[3]
ఇతర హైడ్రోజన్ హాలైడ్లతో పోలిక
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ 20 °C వద్ద మరిగే వరకు మరిగిపోదు, దీనికి విరుద్ధంగా భారీ హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు −85 and −35 °C మధ్య మరిగిపోతాయి.[4][5][6] HF అణువుల మధ్య ఈ హైడ్రోజన్ బంధం ద్రవ దశలో అధిక స్నిగ్ధతను మరియు వాయు దశలో ఊహించిన దానికంటే తక్కువ పీడనాన్ని కలిగిస్తుంది.
జల ద్రావణాలు
ప్రధాన వ్యాసం: Hydrofluoric acid HF నీటితో మిశ్రణీయం (ఏ నిష్పత్తిలోనైనా కరుగుతుంది). దీనికి విరుద్ధంగా, ఇతర హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు నీటిలో పరిమిత ద్రావణీయతను ప్రదర్శిస్తాయి. హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ HF·H2O మోనోహైడ్రేట్‌ను ఏర్పరుస్తుంది, దీని ద్రవీభవన స్థానం −40 °C, ఇది స్వచ్ఛమైన HF ద్రవీభవన స్థానం కంటే 44 C-change ఎక్కువ.[7]
| HF మరియు H2O పోలికలు | |
| హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు (నీలం) మరియు హైడ్రోజన్ చాల్కోజెనైడ్ల (ఎరుపు) మరిగే స్థానాలు: HF మరియు H2O ధోరణులను మారుస్తాయి. | HF/ H2O మిశ్రమాల గడ్డకట్టే స్థానం: బాణాలు ఘన స్థితిలోని సమ్మేళనాలను సూచిస్తాయి. |
HF యొక్క జల ద్రావణాలను హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం అని పిలుస్తారు. పలుచగా ఉన్నప్పుడు, హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం బలహీన ఆమ్లం వలె ప్రవర్తిస్తుంది, ఇతర హైడ్రోహాలిక్ ఆమ్లాల వలె కాకుండా, హైడ్రోజన్-బంధిత అయాన్ జంటల [·F−] ఏర్పడటం వల్ల.[8] అయితే గాఢ ద్రావణాలు బలమైన ఆమ్లాలు, ఎందుకంటే అయాన్ జంటలకు బదులుగా బైఫ్లోరైడ్ అయాన్లు ప్రధానంగా ఉంటాయి. ద్రవ నిర్జల HFలో, స్వయం-అయనీకరణం జరుగుతుంది:[9][10]
- 3 HF <-> H2F+ + HF2-
ఇది అత్యంత ఆమ్ల ద్రవాన్ని ఏర్పరుస్తుంది (H0 = −15.1).
లూయిస్ ఆమ్లాలతో చర్యలు
నీటి వలె, HF ఒక బలహీన క్షారంగా పనిచేస్తుంది, లూయిస్ ఆమ్లాలతో చర్య జరిపి సూపరాసిడ్లను ఇస్తుంది. యాంటిమోనీ పెంటాఫ్లోరైడ్ (SbF5)తో −21 యొక్క హ్యామెట్ ఆమ్లత్వ ప్రమేయం (H0) పొందబడుతుంది, ఇది ఫ్లోరోయాంటిమోనిక్ ఆమ్లంను ఏర్పరుస్తుంది.[11][12]
సంశ్లేషణ
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ సాధారణంగా సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం మరియు ఫ్లోరైట్ (కాల్షియం ఫ్లోరైడ్) ఖనిజం యొక్క స్వచ్ఛమైన గ్రేడ్ల మధ్య చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:[8]
- CaF2 + H2SO4 -> 2 HF + CaSO4
తయారు చేయబడిన HFలో సుమారు 20% ఎరువుల ఉత్పత్తి యొక్క ఉప ఉత్పత్తి, ఇది హెక్సాఫ్లోరోసిలిసిక్ ఆమ్లంను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ ఆమ్లాన్ని ఉష్ణోగ్రత ద్వారా మరియు జలవిశ్లేషణ ద్వారా HFని విడుదల చేయడానికి క్షీణింపజేయవచ్చు:
- H2SiF6 -> 2 HF + SiF4
- SiF4 + 2 H2O -> 4 HF + SiO2
అధిక స్వచ్ఛత గల డ్యూటీరియం ఫ్లోరైడ్ D2 వాతావరణంలో 120 °C వద్ద AgF2 క్షయకరణం నుండి వస్తుంది. ఈ చర్య నుండి స్పటికీకరించబడిన DF, న్యూట్రాన్ డిఫ్రాక్షన్ ద్వారా విశ్లేషించబడింది, ఇది ఘన HFలో హైడ్రోజన్ బంధాన్ని బాగా అర్థం చేసుకోవడానికి ఉపయోగించబడింది.[13]
ఉపయోగం
సాధారణంగా, నిర్జల హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ దాని జల ద్రావణం, హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం కంటే పారిశ్రామికంగా సర్వసాధారణం. టన్నేజ్ ప్రాతిపదికన దీని ప్రధాన ఉపయోగాలు ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాలకు పూర్వగామిగా మరియు అల్యూమినియం విద్యుద్విశ్లేషణ కోసం సింథటిక్ క్రయోలైట్కు పూర్వగామిగా ఉన్నాయి.
ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాల పూర్వగామి
HF క్లోరోకార్బన్లతో చర్య జరిపి ఫ్లోరోకార్బన్లను ఇస్తుంది. ఈ చర్య యొక్క ముఖ్యమైన అప్లికేషన్ టెట్రాఫ్లోరోఇథిలీన్ (TFE) ఉత్పత్తి, ఇది టెఫ్లాన్కు పూర్వగామి. క్లోరోఫామ్ క్లోరోడిఫ్లోరోమీథేన్ (R-22)ను ఉత్పత్తి చేయడానికి HF ద్వారా ఫ్లోరినేట్ చేయబడుతుంది:
- CHCl3 + 2 HF -> CHClF2 + 2 HCl
550–750 °C వద్ద క్లోరోడిఫ్లోరోమీథేన్ యొక్క పైరోలిసిస్ TFEని ఇస్తుంది.
HF అనేది సేంద్రీయ సమ్మేళనాల విద్యుత్ రసాయన ఫ్లోరినేషన్లో రియాక్టివ్ ద్రావణి. ఈ విధానంలో, HF ఒక హైడ్రోకార్బన్ సమక్షంలో ఆక్సీకరణం చెందుతుంది మరియు ఫ్లోరిన్ C–H బంధాలను C–F బంధాలతో భర్తీ చేస్తుంది. పెర్ఫ్లోరినేటెడ్ కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు మరియు సల్ఫోనిక్ ఆమ్లాలు ఈ విధంగా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి.
1,1-డిఫ్లోరోఇథేన్ మెర్క్యురీని ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగించి ఎసిటిలీన్కు HFని జోడించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.
- HC\tCH + 2 HF -> CH3CHF2
ఈ ప్రక్రియలో మధ్యంతర పదార్థం వినైల్ ఫ్లోరైడ్ లేదా ఫ్లోరోఇథిలీన్, ఇది పాలీవినైల్ ఫ్లోరైడ్కు మోనోమర్ పూర్వగామి.
లోహ ఫ్లోరైడ్లు మరియు ఫ్లోరిన్ పూర్వగామి
అల్యూమినియం యొక్క ఎలక్ట్రోవిన్నింగ్ కరిగిన క్రయోలైట్‌లో అల్యూమినియం ఫ్లోరైడ్ విద్యుద్విశ్లేషణపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఉత్పత్తి చేయబడిన టన్ను అల్యూమినియంకు అనేక కిలోగ్రాముల HF వినియోగించబడుతుంది. ఇతర లోహ ఫ్లోరైడ్లు యురేనియం టెట్రాఫ్లోరైడ్తో సహా HFని ఉపయోగించి ఉత్పత్తి చేయబడతాయి.
HF అనేది HF మరియు పొటాషియం బైఫ్లోరైడ్ ద్రావణం యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా మూలక ఫ్లోరిన్, F2కి పూర్వగామి. పొటాషియం బైఫ్లోరైడ్ అవసరం ఎందుకంటే నిర్జల HF విద్యుత్తును ప్రసరింపజేయదు. ఏటా అనేక వేల టన్నుల F2 ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.[14]
ఉత్ప్రేరకం
HF రిఫైనరీలలో ఆల్కైలేషన్ ప్రక్రియలలో ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేస్తుంది. ఇది ప్రపంచంలోని ఇన్‌స్టాల్ చేయబడిన లీనియర్ ఆల్కైల్ బెంజీన్ ఉత్పత్తి సౌకర్యాలలో మెజారిటీలో ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియలో n-పారాఫిన్‌లను ఒలేఫిన్‌లుగా డీహైడ్రోజనేషన్ చేయడం మరియు ఉత్ప్రేరకంగా HFని ఉపయోగించి బెంజీన్‌తో తదుపరి చర్య ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, చమురు రిఫైనరీలలో, అధిక-ఆక్టేన్ పెట్రోల్ (గ్యాసోలిన్) యొక్క భాగమైన "ఆల్కైలేట్", ఆల్కైలేషన్ యూనిట్లలో ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, ఇవి C3 మరియు C4 ఒలేఫిన్‌లు మరియు ఐసోబ్యూటేన్లను కలుపుతాయి.
ద్రావణి
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ ఒక అద్భుతమైన ద్రావణి. హైడ్రోజన్ బంధంలో పాల్గొనే HF సామర్థ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తూ, ప్రోటీన్లు మరియు కార్బోహైడ్రేట్లు కూడా HFలో కరిగిపోతాయి మరియు దాని నుండి తిరిగి పొందవచ్చు. దీనికి విరుద్ధంగా, చాలా ఫ్లోరైడ్ కాని అకర్బన రసాయనాలు కరగడానికి బదులుగా HFతో చర్య జరుపుతాయి.[15]
లేజర్లు
అధిక శక్తి గల HF లేజర్లు నిర్మించబడ్డాయి, కానీ వాటి ఆపరేటింగ్ తరంగదైర్ఘ్యం వాతావరణంలోని నీటి ద్వారా బలంగా గ్రహించబడుతుంది.[16] స్వల్పకాలిక[17] టాక్టికల్ హై ఎనర్జీ లేజర్ వంటి వ్యవస్థలు డ్యూటీరియం ఫ్లోరైడ్ లేజర్లపై ఆధారపడతాయి.[18] ఇటువంటి లేజర్లు సెకనుకు 4000 పల్స్‌లతో 4.5W సగటు శక్తిని ఉత్పత్తి చేయగలవు.[19] ఈ లేజర్లు విచ్ఛిన్నమైన ఫ్లోరిన్ వాయువు F2తో H2 లేదా D2 యొక్క దహన చర్యలపై ఆధారపడతాయి, ఇది HF యొక్క ఉత్తేజిత వైబ్రేషనల్ మరియు రొటేషనల్ స్థితులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది:
- F + H2 → HF* + H
HF యొక్క వైబ్రేషనల్ ఉత్తేజిత స్థితి 2.7 um వద్ద మరియు DF 3.8 um వద్ద లేజ్ అవుతాయి.[16]
ఆరోగ్య ప్రభావాలు
ప్రధాన వ్యాసం: Hydrofluoric acid, Hydrofluoric acid burn
హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ కణజాలంపై అత్యంత తుప్పు పట్టించేది.[20] ఇది కార్నియాలను వేగంగా నాశనం చేయడం ద్వారా అంధత్వాన్ని కలిగించవచ్చు.
సూచనలు
- ↑ Registername 5: https://recherche.chemikalieninfo.de/public/stoff/21217?dv=18&sv=
- ↑ (1975). "The Crystal Structure of Deuterium Fluoride". Acta Crystallographica. B31 (8) 1998–2003. doi:10.1107/S0567740875006711.
- ↑ (2004). "On the Structure of Liquid Hydrogen Fluoride". Angewandte Chemie International Edition. 43 (15) 1952–1955. doi:10.1002/anie.200353289.
- ↑ Pauling, Linus A.. (1960). The Nature of the Chemical Bond and the Structure of Molecules and Crystals: An Introduction to Modern Structural Chemistry. 454–464. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-0333-0.
- ↑ Atkins, Peter; Jones, Loretta. (2008). Chemical principles: The quest for insight. 184–185. W. H. Freeman & Co. ISBN 978-1097774678.
- ↑ Emsley, John. (1981). The hidden strength of hydrogen. New Scientist. 91 (1264) 291–292.
- ↑ (1998). "Chemistry of the Elements". 812–816. Butterworth Heinemann. ISBN 0-7506-3365-4.
- ↑ 8.0 8.1 (2020). "Dictionary of chemistry". Oxford University Press. ISBN 978-0-19-884122-7.
- ↑ "Inorganic Chemistry". 221.
- ↑ "Advanced Inorganic Chemistry". 111.
- ↑ Jolly, W. L.. (1984). "Modern Inorganic Chemistry". 203. McGraw-Hill. ISBN 0-07-032768-8..
- ↑ (1988). "Advanced Inorganic Chemistry". 109. John Wiley and Sons. ISBN 0-471-84997-9.
- ↑ Johnson, M. W.; Sándor, E.; Arzi, E.. (August 15, 1975). The crystal structure of deuterium fluoride. Acta Crystallographica Section B: Structural Crystallography and Crystal Chemistry. 31 (8) 1998–2003. doi:10.1107/S0567740875006711.
- ↑ .
- ↑ "Chemistry of the Elements". 816–819.
- ↑ 16.0 16.1 (October 3, 2018). Gas Lasers. CRC Press. ISBN 978-1420018806.
- ↑ Broad, William J.. (July 30, 2006). U.S. and Israel Shelved Laser as a Defense. The New York Times.
- ↑ Wilson, Gerald; Graves, Bruce R.; Patterson, Stanley P.; Wank, Robert H.. (September 10, 2004). <title>Deuterium fluoride laser technology and demonstrators</title>. SPIE Proceedings. 5414 41–51. doi:10.1117/12.554470.
- ↑ Rudko, R. I.; Drozdowicz, Z.; Linhares, S.; Bua, D.. (April 1, 1982). High‐repetition‐rate, recirculating hydrogen fluoride/deuterium fluoride laser. Review of Scientific Instruments. 53 (4) 452–457. doi:10.1063/1.1136988.
- ↑ Facts About Hydrogen Fluoride (Hydrofluoric Acid). Emergency Preparedness and Response.
బయటి లింకులు
- ఫ్లోరైడ్లు, హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ మరియు ఫ్లోరిన్ ATSDR వద్ద. సెప్టెంబర్ 30, 2019న సేకరించబడింది
- CDC – NIOSH కెమికల్ హజార్డ్స్ పాకెట్ గైడ్
- హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ ఫ్యాక్ట్ షీట్ Toxics Use Reduction Institute వద్ద
మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen fluoride” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Hydrogen_fluoride ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.
