రసాయన మూలకం

From LTRC

ఒక రసాయన మూలకం (Chemical element) అనేది దానిలోని ప్రోటాన్ల సంఖ్య ద్వారా నిర్వచించబడే ఒక పరమాణువు జాతి. ప్రోటాన్ల సంఖ్యను ఆ మూలకం యొక్క పరమాణు సంఖ్య అని పిలుస్తారు. ఉదాహరణకు, ఆక్సిజన్ పరమాణు సంఖ్య 8: ప్రతి ఆక్సిజన్ పరమాణువు దాని కేంద్రకంలో 8 ప్రోటాన్లను కలిగి ఉంటుంది. ఒకే మూలకానికి చెందిన పరమాణువులు వాటి కేంద్రకాల్లో వేర్వేరు సంఖ్యలో న్యూట్రాన్లను కలిగి ఉండవచ్చు, వీటిని ఆ మూలకం యొక్క ఐసోటోపులు అని పిలుస్తారు. ఒక మూలకానికి చెందిన పరమాణువులను కేంద్రక చర్యల ద్వారా మరొక మూలకానికి చెందిన పరమాణువులుగా మార్చవచ్చు, ఇవి పరమాణువు యొక్క పరమాణు సంఖ్యను మారుస్తాయి. విశ్వంలోని దాదాపు అన్ని బేరియోనిక్ పదార్థం మూలకాలతో కూడి ఉంటుంది (అరుదైన మినహాయింపులలో న్యూట్రాన్ నక్షత్రాలు ఉన్నాయి).

"రసాయన మూలకం" అనే పదాన్ని ఒకే మూలకంతో కూడిన స్వచ్ఛమైన రసాయన పదార్థం అని అర్థం చేసుకోవడానికి కూడా విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు. ఉదాహరణకు, ఆక్సిజన్ వాయువు కేవలం ఆక్సిజన్ పరమాణువులతో మాత్రమే తయారవుతుంది.

చారిత్రకపరంగా, "రసాయన మూలకం" అంటే రసాయన చర్యల ద్వారా ఇతర పదార్థాలుగా విడగొట్టలేని పదార్థం అని అర్థం, మరియు చాలా ఆచరణాత్మక ప్రయోజనాల కోసం ఈ నిర్వచనం ఇప్పటికీ చెల్లుబాటు అవుతుంది. 1920లలో ఐసోటోపులను రసాయన పద్ధతుల ద్వారా వేరు చేయగలిగితే వాటిని ప్రత్యేక మూలకాలుగా గుర్తించాలా వద్దా అనే దానిపై కొంత వివాదం ఉండేది.[1] నవంబర్ 2016 నాటికి, ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ ప్యూర్ అండ్ అప్లైడ్ కెమిస్ట్రీ (IUPAC) మొత్తం 118 మూలకాలను గుర్తించింది. మొదటి 94 మూలకాలు భూమిపై సహజంగా లభిస్తాయి, మిగిలిన 24 మూలకాలు కేంద్రక చర్యల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన కృత్రిమ మూలకాలు. త్వరగా క్షీణించే అస్థిర రేడియోధార్మిక మూలకాలు (రేడియోఎలిమెంట్స్) మినహా, దాదాపు అన్ని మూలకాలు పారిశ్రామికంగా వివిధ పరిమాణాలలో లభిస్తాయి. మరిన్ని కొత్త మూలకాల ఆవిష్కరణ మరియు సంశ్లేషణ అనేది శాస్త్రీయ అధ్యయనంలో కొనసాగుతున్న అంశం.

మూలకాల ఆవిష్కరణ మరియు ఉపయోగం యొక్క చరిత్ర ప్రారంభ మానవ సమాజాలతో మొదలైంది, వారు కార్బన్, సల్ఫర్, రాగి, మరియు బంగారం వంటి సహజ ఖనిజాలను కనుగొన్నారు (అయితే మూలకం యొక్క ఆధునిక భావన అప్పటికి ఇంకా అర్థం కాలేదు). ఇటువంటి పదార్థాలను వర్గీకరించే ప్రయత్నాలు చరిత్ర అంతటా శాస్త్రీయ మూలకాలు, రసవాదం, మరియు ఇలాంటి సిద్ధాంతాలకు దారితీశాయి. మూలకాలపై ఆధునిక అవగాహనలో ఎక్కువ భాగం రష్యన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త దిమిత్రి మెండెలీవ్ కృషి ద్వారా అభివృద్ధి చెందింది, ఆయన 1869లో మొదటిసారిగా గుర్తించదగిన ఆవర్తన పట్టికను ప్రచురించారు. ఈ పట్టిక మూలకాలను పెరుగుతున్న పరమాణు సంఖ్య ఆధారంగా అడ్డు వరుసలలో ("పీరియడ్లు") అమర్చుతుంది, ఇందులో నిలువు వరుసలు ("గ్రూపులు") పునరావృతమయ్యే ("ఆవర్తన") భౌతిక మరియు రసాయన ధర్మాలను పంచుకుంటాయి. ఆవర్తన పట్టిక మూలకాల యొక్క వివిధ ధర్మాలను సంగ్రహిస్తుంది, ఇది రసాయన శాస్త్రవేత్తలకు వాటి మధ్య సంబంధాలను పొందడానికి మరియు ఇంకా గమనించని అత్యంత అస్థిర న్యూక్లైడ్లు మరియు ఈ తెలియని మూలకాలు ఏర్పరిచే సంభావ్య సమ్మేళనాల గురించి అంచనాలు వేయడానికి అనుమతిస్తుంది.

వివరణ

"(రసాయన) మూలకం" అనే పదం రెండు వేర్వేరు కానీ దగ్గరి సంబంధం ఉన్న అర్థాలలో ఉపయోగించబడుతుంది: ఇది ఒకే రకమైన పరమాణువుతో కూడిన రసాయన పదార్థాన్ని (ఒక స్వేచ్ఛా మూలకం) సూచించవచ్చు, లేదా వివిధ రసాయన పదార్థాల యొక్క భాగంగా ఆ రకమైన పరమాణువును సూచించవచ్చు. ఉదాహరణకు, నీరు (H2O) హైడ్రోజన్ (H) మరియు ఆక్సిజన్ (O) మూలకాలతో కూడి ఉంటుంది, అయినప్పటికీ ఇది (డై)హైడ్రోజన్ (H2) మరియు (డై)ఆక్సిజన్ (O2) అనే రసాయన పదార్థాలను కలిగి ఉండదు, ఎందుకంటే H2O అణువులు H2 మరియు O2 అణువుల కంటే భిన్నమైనవి. "ఒకే రకమైన పరమాణువుతో కూడిన రసాయన పదార్థం" అనే అర్థం కోసం, "ఎలిమెంటరీ సబ్‌స్టాన్స్" మరియు "సింపుల్ సబ్‌స్టాన్స్" అనే పదాలు సూచించబడ్డాయి, కానీ అవి ఆంగ్ల రసాయన సాహిత్యంలో పెద్దగా ఆదరణ పొందలేదు, అయితే కొన్ని ఇతర భాషలలో వాటి సమానార్థక పదాలు విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతున్నాయి. ఉదాహరణకు, ఫ్రెంచ్ భాష élément chimique (పరమాణువుల రకం) మరియు corps simple (ఒక రకమైన పరమాణువుతో కూడిన రసాయన పదార్థం) మధ్య వ్యత్యాసాన్ని చూపుతుంది; రష్యన్ భాష химический элемент మరియు простое вещество మధ్య వ్యత్యాసాన్ని చూపుతుంది.

రసాయన మూలకాలను పేరు, రసాయన చిహ్నం, మరియు ధర్మాల (పరమాణువులుగా లేదా పదార్థాలుగా) ఆధారంగా అమర్చవచ్చు. పరమాణువుల రకాలుగా రసాయన మూలకాల ధర్మాలలో పరమాణు సంఖ్య, పరమాణు భారం, ఐసోటోపులు, ప్రకృతిలో లభ్యత, అయనీకరణ శక్తి, ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ, ఆక్సీకరణ స్థితిలు, మరియు ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ ఉన్నాయి.[2] రేడియోధార్మిక న్యూక్లైడ్లను వాటి అర్ధ-జీవిత కాలం పొడవును బట్టి అమర్చవచ్చు.[3] పదార్థాలుగా, రసాయన మూలకాల ధర్మాలలో వాటి సాంద్రత, ద్రవీభవన స్థానం, బాష్పీభవన స్థానం, విద్యుత్ వాహకత, ఉష్ణ వాహకత ఉన్నాయి.[4]

మూలకాల యొక్క అత్యంత సౌకర్యవంతమైన మరియు ఖచ్చితంగా అత్యంత సాంప్రదాయక ప్రదర్శన ఆవర్తన పట్టిక రూపంలో ఉంటుంది, ఇది సారూప్య రసాయన ధర్మాలు (మరియు సాధారణంగా సారూప్య ఎలక్ట్రానిక్ నిర్మాణాలు) కలిగిన మూలకాలను సమూహపరుస్తుంది.[5] రసాయన మూలకాలను భూమిపై వాటి మూలం ఆధారంగా వర్గీకరించవచ్చు, మొదటి 94 మూలకాలు సహజంగా లభించేవిగా పరిగణించబడతాయి, అయితే 94 కంటే ఎక్కువ పరమాణు సంఖ్య కలిగినవి మానవ నిర్మిత కేంద్రక చర్యల ద్వారా మాత్రమే కృత్రిమంగా ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి.[6]

లభ్యత

ప్రధాన వ్యాసం: భూమి పొరలో మూలకాల సమృద్ధి

అత్యంత తేలికైన మూలకాలు హైడ్రోజన్ మరియు హీలియం, ఇవి రెండూ బిగ్ బ్యాంగ్ న్యూక్లియోసింథసిస్ ద్వారా విశ్వం యొక్క మొదటి 20 నిమిషాలలో[7] ద్రవ్యరాశి పరంగా సుమారు 3:1 (లేదా పరమాణువుల సంఖ్య పరంగా 12:1) నిష్పత్తిలో సృష్టించబడ్డాయి,[8][9] వీటితో పాటు తదుపరి రెండు మూలకాలు, లిథియం మరియు బెరీలియం యొక్క స్వల్ప జాడలు ఉన్నాయి. ప్రకృతిలో కనిపించే దాదాపు అన్ని ఇతర మూలకాలు వివిధ సహజ న్యూక్లియోసింథసిస్ పద్ధతుల ద్వారా తయారయ్యాయి.[10] భూమిపై, చిన్న మొత్తంలో కొత్త పరమాణువులు సహజంగా న్యూక్లియోజెనిక్ చర్యలలో,[11] లేదా కాస్మోజెనిక్ ప్రక్రియలలో, ఉదాహరణకు కాస్మిక్ రే స్పాలేషన్ ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతాయి.[12] కొత్త పరమాణువులు భూమిపై సహజంగా రేడియోజెనిక్ క్షయ ఉత్పన్నాలుగా కూడా ఉత్పత్తి అవుతాయి, ఇవి ఆల్ఫా క్షయం, బీటా క్షయం, స్వయంసిద్ధ విచ్ఛిత్తి, క్లస్టర్ క్షయం, మరియు ఇతర అరుదైన క్షయ పద్ధతుల వంటి కొనసాగుతున్న రేడియోధార్మిక క్షయం ప్రక్రియల ద్వారా ఏర్పడతాయి.[13]

ప్రస్తుతం 118 తెలిసిన మూలకాలు ఉన్నాయి. ఇక్కడ "తెలిసిన" అంటే ఇతర మూలకాల నుండి వేరు చేయబడేంతగా, కొన్ని క్షయ ఉత్పన్నాల నుండి కూడా, తగినంతగా గమనించబడినవి అని అర్థం.[14][15] అత్యంత ఇటీవల, మూలకం 118 (దీనికి ఒగానెసన్ అని పేరు పెట్టారు) సంశ్లేషణ అక్టోబర్ 2006లో నివేదించబడింది, మరియు మూలకం 117 (టెన్నెసిన్) సంశ్లేషణ ఏప్రిల్ 2010లో నివేదించబడింది.[16][17] ఈ 118 మూలకాలలో, మొదటి 94 మూలకాలు సౌర కుటుంబం ఏర్పడినప్పటి నుండి ఉన్న ప్రిమోర్డియల్ న్యూక్లైడ్లుగా, లేదా యురేనియం మరియు థోరియం యొక్క సహజంగా సంభవించే విచ్ఛిత్తి లేదా పరివర్తన ఉత్పన్నాలుగా భూమిపై నేరుగా గుర్తించబడ్డాయి.[18][6] వీటిలో ఆరు మూలకాలు అత్యంత తక్కువ పరిమాణంలో లభిస్తాయి: టెక్నీషియం, పరమాణు సంఖ్య 43; ప్రొమెథియం, సంఖ్య 61; అస్టాటిన్, సంఖ్య 85; ఫ్రాన్షియం, సంఖ్య 87; నెప్ట్యూనియం, సంఖ్య 93; మరియు ప్లూటోనియం, సంఖ్య 94.[19] ఈ ఆరు మూలకాలు విశ్వంలో విస్తృతంగా, నక్షత్రాల స్పెక్ట్రాలలో, అలాగే న్యూట్రాన్ నక్షత్రాల విలీనాలు మరియు సూపర్నోవాలలో గుర్తించబడ్డాయి, అక్కడ స్వల్పకాలిక రేడియోధార్మిక మూలకాలు కొత్తగా తయారవుతున్నాయి.[20][21]

రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పరమాణువులు కలిసి అణువులను ఏర్పరుస్తాయి. కొన్ని మూలకాలు ఆ మూలకానికి చెందిన పరమాణువులతో మాత్రమే అణువులను ఏర్పరుస్తాయి: ఉదాహరణకు హైడ్రోజన్ (H) పరమాణువులు ద్విపరమాణు అణువులను (H2) ఏర్పరుస్తాయి. రసాయన సమ్మేళనంలు వేర్వేరు మూలకాల పరమాణువులతో తయారైన పదార్థాలు; అవి అణు లేదా అణుయేతర నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండవచ్చు. మిశ్రమంలు వేర్వేరు రసాయన పదార్థాలను కలిగి ఉన్న పదార్థాలు; అంటే (అణు పదార్థాల విషయంలో) అవి వేర్వేరు రకాల అణువులను కలిగి ఉంటాయి. వేర్వేరు మూలకాలు రసాయన చర్యలకు లోనైనప్పుడు, పరమాణువులు రసాయన బంధాల ద్వారా కలిసి కొత్త సమ్మేళనాలుగా పునర్వ్యవస్థీకరించబడతాయి.[22] బంగారం, ప్లాటినం, ఇనుము గ్రూప్ లోహాలతో సహా ఇరవై కంటే తక్కువ మూలకాలు కొన్నిసార్లు సాపేక్షంగా స్వచ్ఛమైన సహజ మూలక ఖనిజాలుగా కలవకుండా కనిపిస్తాయి.[23] ప్రకృతిలో లభించే దాదాపు అన్ని ఇతర మూలకాలు భూమిపై సమ్మేళనాలుగా లేదా మిశ్రమాలుగా ఉంటాయి.[22] గాలి ఎక్కువగా అణు నైట్రోజన్ మరియు ఆక్సిజన్ల మిశ్రమం, అయినప్పటికీ ఇది కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు నీరు వంటి సమ్మేళనాలను, అలాగే పరమాణు ఆర్గాన్ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఒక ఉత్కృష్ట వాయువు, ఇది రసాయనికంగా జడమైనది మరియు అందువల్ల రసాయన చర్యలకు లోనుకాదు.[24]

పరమాణు కేంద్రక ధర్మాలు

పరమాణువు యొక్క ప్రామాణిక నమూనా అనేది ఆవేశపూరిత ప్రోటాన్లు మరియు విద్యుత్ పరంగా తటస్థంగా ఉండే న్యూట్రాన్ల సాంద్రత కలిగిన కేంద్రకం, దీని చుట్టూ తక్కువ ద్రవ్యరాశి, ప్రతికూల ఆవేశం కలిగిన ఎలక్ట్రాన్ల విద్యుత్ బంధిత మేఘం ఉంటుంది. ప్రోటాన్ల మధ్య పరస్పర వికర్షణ శక్తి ఉన్నప్పటికీ, కేంద్రకం కణాల మధ్య స్వల్ప-శ్రేణి బలమైన కేంద్రక బలం ద్వారా కలిసి ఉంటుంది. న్యూట్రాన్-ప్రోటాన్ నిష్పత్తి కేంద్రకం యొక్క స్థిరత్వాన్ని నిర్ణయిస్తుంది, ఎందుకంటే న్యూట్రాన్ల సరైన సమతుల్యత ప్రోటాన్ల పరస్పర వికర్షణను ఎదుర్కొంటుంది.[25]

న్యూక్లైడ్

ప్రధాన వ్యాసం: న్యూక్లైడ్, పరమాణు సంఖ్య, ఐసోటోపు, స్థిర ఐసోటోపు నిష్పత్తి, న్యూక్లైడ్ల జాబితా

న్యూక్లైడ్, లేదా కేంద్రక జాతి, అనేది వాటి ప్రోటాన్ల సంఖ్య Z, వాటి న్యూట్రాన్ల సంఖ్య N, మరియు వాటి కేంద్రక శక్తి స్థితి ద్వారా వర్గీకరించబడిన పరమాణువుల తరగతి. 1 (ఒక ఒంటరి ప్రోటాన్) కాకుండా ఇతర పరమాణు కేంద్రకాలు ప్రోటాన్లు మరియు న్యూట్రాన్లతో కూడి ఉంటాయి, ఇవి అవశేష బలమైన బలం ద్వారా కలిసి ఉంటాయి, ఇది ప్రోటాన్ల మధ్య విద్యుత్ వికర్షణను అధిగమిస్తుంది. ఆ కారణం చేత, ప్రోటాన్లను కలిసి ఉంచడానికి న్యూట్రాన్లు అవసరం; ప్రోటాన్ల సంఖ్య పెరిగేకొద్దీ, స్థిరత్వం కోసం అవసరమైన న్యూట్రాన్-ప్రోటాన్ నిష్పత్తి కూడా పెరుగుతుంది.[26] ఉదాహరణకు, ఆక్సిజన్ వరకు ఉన్న తేలికపాటి మూలకాలు ప్రోటాన్ల వలె సమాన సంఖ్యలో న్యూట్రాన్లను కలిగి ఉన్న స్థిరమైన న్యూక్లైడ్లను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, సీసానికి 2 ప్రోటాన్లకు సుమారు 3 న్యూట్రాన్లు అవసరం.[27]

ఒక మూలకం యొక్క పరమాణు సంఖ్య ప్రతి పరమాణువులోని ప్రోటాన్ల సంఖ్యకు సమానం, మరియు ఇది మూలకాన్ని నిర్వచిస్తుంది.[28] ఉదాహరణకు, అన్ని కార్బన్ పరమాణువులు వాటి పరమాణు కేంద్రకంలో 6 ప్రోటాన్లను కలిగి ఉంటాయి; కాబట్టి కార్బన్ పరమాణు సంఖ్య 6.[29] కేంద్రకంలోని ప్రోటాన్ల సంఖ్య దాని విద్యుత్ ఆవేశాన్ని నిర్ణయిస్తుంది, ఇది దాని అయనీకరణం చెందని స్థితిలో ఒక పరమాణువు యొక్క బంధిత ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్యను నిర్ణయిస్తుంది. ఎలక్ట్రాన్లు పరమాణువు యొక్క రసాయన ధర్మాలను నిర్ణయించే పరమాణు ఆర్బిటాల్లను ఆక్రమిస్తాయి.[30]

ఐసోటోపులు ఒకే మూలకానికి చెందిన పరమాణువులు (అంటే, వాటి కేంద్రకంలో ఒకే సంఖ్యలో ప్రోటాన్లు ఉంటాయి), కానీ వేర్వేరు సంఖ్యలో న్యూట్రాన్లను కలిగి ఉంటాయి.[31] కాబట్టి, ఉదాహరణకు, కార్బన్‌కు మూడు ప్రధాన ఐసోటోపులు ఉన్నాయి. అన్ని కార్బన్ పరమాణువులు 6 ప్రోటాన్లను కలిగి ఉంటాయి, కానీ అవి 6, 7, లేదా 8 న్యూట్రాన్లను కలిగి ఉండవచ్చు. వీటి ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలు వరుసగా 12, 13 మరియు 14 కాబట్టి, ఆ మూడు ఐసోటోపులను కార్బన్-12, కార్బన్-13, మరియు కార్బన్-14 (12C, 13C, మరియు 14C) అని పిలుస్తారు. సహజ కార్బన్ అనేది 12C (సుమారు 98.9%), 13C (సుమారు 1.1%) మరియు ట్రిలియన్‌కు సుమారు 1 పరమాణువు 14C యొక్క మిశ్రమం. కేంద్రకంలోని న్యూట్రాన్ల సంఖ్య సాధారణంగా మూలకం యొక్క రసాయన ధర్మాలపై చాలా తక్కువ ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.[30] హైడ్రోజన్ ఒక మినహాయింపు, దీని కోసం కైనెటిక్ ఐసోటోప్ ఎఫెక్ట్ ముఖ్యమైనది.[32] అందువల్ల, అన్ని కార్బన్ ఐసోటోపులు దాదాపు ఒకే విధమైన రసాయన ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి, ఎందుకంటే అవి అన్నీ ఆరు ఎలక్ట్రాన్లను కలిగి ఉంటాయి, అయినప్పటికీ అవి 6 నుండి 8 న్యూట్రాన్లను కలిగి ఉండవచ్చు. అందుకే పరమాణు సంఖ్య, ద్రవ్యరాశి సంఖ్య లేదా పరమాణు భారం కంటే, ఒక మూలకం యొక్క గుర్తింపు లక్షణంగా పరిగణించబడుతుంది.[30]

స్థిరత్వం

ప్రధాన వ్యాసం: స్థిర న్యూక్లైడ్, రేడియోన్యూక్లైడ్, రేడియోజెనిక్ న్యూక్లైడ్

అన్ని మూలకాలు రేడియోధార్మిక ఐసోటోపులను (రేడియో ఐసోటోపులు) కలిగి ఉంటాయి,[33] కానీ వీటిలో చాలా రేడియో ఐసోటోపులు తక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలం కారణంగా ప్రకృతిలో కనిపించవు. రేడియో ఐసోటోపులు సాధారణంగా ఆల్ఫా క్షయం, బీటా క్షయం, లేదా విలోమ బీటా క్షయం ద్వారా ఇతర మూలకాలుగా క్షీణిస్తాయి; అత్యంత భారీ మూలకాలలోని కొన్ని ఐసోటోపులు స్వయంసిద్ధ విచ్ఛిత్తికి కూడా లోనవుతాయి. రేడియోధార్మికత లేని ఐసోటోపులను "స్థిర" ఐసోటోపులు అని పిలుస్తారు. సరి సంఖ్యలో ప్రోటాన్లు, సరి సంఖ్యలో న్యూట్రాన్లు, లేదా రెండూ ఉన్న ఐసోటోపులు మరింత స్థిరంగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే ఒకే విధమైన కణాలు ఒకదానితో ఒకటి జతకట్టగలవు.[34][35] ఈ జతకట్టే ప్రభావం ఒకే విధమైన కణాలు వ్యతిరేక స్పిన్‌లతో అమర్చబడటానికి అనుమతిస్తుంది, ఇది బంధన శక్తిని పెంచుతుంది.[36]

చాలా (94లో 54) సహజంగా లభించే మూలకాలు ఒకటి కంటే ఎక్కువ స్థిర ఐసోటోపులను కలిగి ఉంటాయి. కేవలం 26 మూలకాలు మాత్రమే మోనో ఐసోటోపిక్, ఇవి సరిగ్గా ఒక స్థిర ఐసోటోపును కలిగి ఉంటాయి; ఇవి బేసి సంఖ్యలో ప్రోటాన్లను కలిగి ఉంటాయి, బెరీలియం-9 మినహాయింపు, ఇది బేసి సంఖ్యలో న్యూట్రాన్లను కలిగి ఉంటుంది.[37][38] 80 స్థిర మూలకాలకు సగటున 3.1 స్థిర ఐసోటోపులు ఉన్నాయి. ఒకే మూలకం కోసం అత్యధిక సంఖ్యలో స్థిర ఐసోటోపులు 10 (టిన్, మూలకం 50).[35]

పరమాణు సంఖ్య 1 నుండి 82 వరకు ఉన్న మూలకాలు కనీసం ఒక స్థిర ఐసోటోపును (టెక్నీషియం, మూలకం 43 మరియు ప్రోమెథియం, మూలకం 61 మినహా, వీటికి స్థిర ఐసోటోపులు లేవు) కలిగి ఉంటాయి. అయితే, కొన్ని మూలకాల పరిశీలనాత్మక స్థిర ఐసోటోపులు (ఉదాహరణకు టంగ్‌స్టన్[39] మరియు సీసం) చాలా ఎక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాలతో స్వల్పంగా రేడియోధార్మికతను కలిగి ఉంటాయని అంచనా వేయబడింది:ref ఉదాహరణకు, పరిశీలనాత్మక స్థిర సీసపు ఐసోటోపుల కోసం అంచనా వేయబడిన అర్ధ-జీవిత కాలాలు 1035 నుండి 10189 సంవత్సరాల వరకు ఉంటాయి.[40] ఐసోటోపులు సిద్ధాంతపరంగా అస్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇప్పటివరకు ఎటువంటి రేడియోధార్మిక క్షయం గమనించబడనప్పుడు వాటిని పరిశీలనాత్మక స్థిర ఐసోటోపులు అంటారు. స్థిరమైనవిగా పిలువబడే 250కి పైగా న్యూక్లైడ్‌లలో,[41] కేవలం 90 మాత్రమే సిద్ధాంతపరంగా స్థిరమైనవిగా పరిగణించబడతాయి, అంటే వాటికి తెలిసిన క్షయ విధానం ఏదీ లేదు.[42]

[43][44][45][46][47][48][49][50][51][52][53][54][55][56][57][58][56][59][60][57][60][61][58][59][62][63][62][64][65][66][67][68][69][66][70][5][71][72][73][74][75][76][77][78][79][80][81][82][83][84][85][85][86][83][87][88][89][90][91][92][93][94][95][96][97][58][98][98][99][100][99][98][101][102][98][102][103][104][104][105][106][106][106][107][108][107][109][109][110][111][112][113][114][115][116][117][118][119][120][121][122][123][110][111][124][111][125][126][127][128][129][128][130][74][131][132][133][134][135][136][137][138][139][140][141][142][143][144][145][146][147][148][149][102][102][120][121][150][151][152][15][153][154][155][156]

  1. ↑ Kragh, Helge. (2000). "Conceptual Changes in Chemistry: The Notion of a Chemical Element, ca. 1900-1925". Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics. 31 (4) 435. doi:10.1016/S1355-2198(00)00025-3.
  2. ↑ రష్యన్ భాషా మూలాల ప్రకారం, ఇవి సరిగ్గా చెప్పాలంటే రసాయన మూలకాల ధర్మాలు, అంటే పరమాణువుల రకాలు. చూడండి: Врублевский, А. И.. (2009). "Химия: базовый школьный курс". 11–12. Юнипресс. ISBN 978-9-8550-7813-6.
  3. ↑ (2019). CRC Handbook of Tables for Applied Engineering Science. 425–426. CRC Press. ISBN 978-1-351-83842-9.
  4. ↑ రష్యన్ భాషా మూలాల ప్రకారం, ఇవి పదార్థాల ధర్మాలు, వీటిలో సరళ పదార్థాలు కూడా ఉన్నాయి, అంటే ఒకే మూలకంతో కూడిన పదార్థాలు. ఇవి ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనంపై ఆధారపడి ఉండవచ్చు మరియు అలోట్రోప్పై కూడా ఆధారపడి ఉంటాయి. చూడండి: Врублевский, А. И.. (2009). "Химия: базовый школьный курс". 11–12. Юнипресс. ISBN 978-9-8550-7813-6.
  5. ↑ 5.0 5.1 (2020). "The periodic table and the physics that drives it". Nature Reviews Chemistry. 4 (7) 359–380. doi:10.1038/s41570-020-0195-y.
  6. ↑ 6.0 6.1 Aguirre, Jaime. (2024). Periodic Table of the Universe: Symphony of Matter. 24–25. Cambridge Scholars Publishing. ISBN 978-1-0364-1669-0.
  7. ↑ p.10 లోని కాలక్రమాన్ని చూడండి (2006). Evidence for Dark Matter. Physical Review C. 74 (4). doi:10.1103/PhysRevC.74.044602.
  8. ↑ (2005). The Universe Adventure Hydrogen and Helium. Lawrence Berkeley National Laboratory U.S. Department of Energy.
  9. ↑ astro.soton.ac.uk. (3 January 2001). Formation of the light elements. University of Southampton.
  10. ↑ (18 October 2006). How Stars Make Energy and New Elements. Foothill College.
  11. ↑ (10 May 1997). "Production of nucleogenic neon in the Earth from natural radioactive decay". Journal of Geophysical Research: Solid Earth. 102 (B5) 10291–10298. doi:10.1029/97JB00395.
  12. ↑ (June 2009). "An updated simulation of particle fluxes and cosmogenic nuclide production in the Earth's atmosphere". Journal of Geophysical Research: Atmospheres. 114 (D11). doi:10.1029/2008JD010557.
  13. ↑ van Schmus, W. R.. (1995). Global earth physics a handbook of physical constants. 1 283. American Geophysical Union. ISBN 0-87590-851-9.
  14. ↑ Sanderson, K.. (17 October 2006). Heaviest element made – again. News@nature. doi:10.1038/news061016-4.
  15. ↑ 15.0 15.1 (16 October 2006). Elements 116 and 118 Are Discovered. Physics News Update. (797).
  16. ↑ Glanz, J.. (6 April 2010). Scientists Discover Heavy New Element. The New York Times.
  17. ↑ (April 2010). "Synthesis of a New Element with Atomic Number Z=117". Physical Review Letters. 104 (14). doi:10.1103/PhysRevLett.104.142502.
  18. ↑ (2015). Deep Earth Seismology. 1 451–453. Elsevier. ISBN 978-0-444-53803-1.
  19. ↑ Guillaumont, Robert. (November 2019). "Completion and extension of the periodic table of elements beyond uranium". Comptes Rendus Physique. 20 (7–8) 617–630. doi:10.1016/j.crhy.2018.12.006.
  20. ↑ (2011). Atomic Astrophysics and Spectroscopy. 231. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-49497-7.
  21. ↑ (October 2017). "Neutron Star Mergers and Nucleosynthesis of Heavy Elements". Annual Review of Nuclear and Particle Science. 67 253–274. doi:10.1146/annurev-nucl-101916-123246.
  22. ↑ 22.0 22.1 Möller, Detlev. (2019). Fundamentals and Processes. 180–181. Walter de Gruyter GmbH & Co KG. ISBN 978-3-11-056126-5.
  23. ↑ (2022). Earth Materials. 154–155. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-51217-2.
  24. ↑ (2002). Allen's Astrophysical Quantities. Springer New York. ISBN 978-1-4612-7037-9. doi:10.1007/978-1-4612-1186-0.
  25. ↑ (2012). Handbook of Radioactivity Analysis. 25. Academic Press. ISBN 978-0-12-384873-4.
  26. ↑ Mietelski, Jerzy W.. (2013). Radionuclides in the Environment. 20. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-63269-7.
  27. ↑ (2003). Descriptive Inorganic Chemistry. 22. Macmillan. ISBN 978-0-7167-4620-1.
  28. ↑ Atomic Number and Mass Numbers. ndt-ed.org.
  29. ↑ periodic.lanl.gov. Periodic Table of Elements: LANL Carbon. లాస్ అలమోస్ నేషనల్ లాబొరేటరీ.
  30. ↑ 30.0 30.1 30.2 (2008). Scientific American Science Desk Reference. Turner Publishing Company. ISBN 978-0-470-35376-9.
  31. ↑ Yamada, Katsuya. Atomic mass, isotopes, and mass number.. లాస్ ఏంజిల్స్ పియర్స్ కాలేజ్.
  32. ↑ Jancso, Gabor. (2009). Radiochemistry and Nuclear Chemistry. 1 115–131. EOLSS Publications. ISBN 978-1-84826-126-6.
  33. ↑ Radioactive isotope | Description, Uses, & Examples | Britannica. Encyclopedia Britannica.
  34. ↑ (2014). The Physics of Radiology and Imaging. JP Medical Ltd. ISBN 978-93-5152-171-6.
  35. ↑ 35.0 35.1 (2013). Radiochemistry and Nuclear Chemistry. 65–66. Academic Press. ISBN 978-0-12-397868-4. doi:10.1016/bs.adioch.2018.10.003.
  36. ↑ (2021). Rare Isotope Beams: Concepts and Techniques. 4. CRC Press. ISBN 978-1-4987-8879-3.
  37. ↑ (2019). Computational Chemistry. 73 75. Academic Press. ISBN 978-0-12-815729-9.
  38. ↑ 180mTa మెటాస్టేబుల్, కాబట్టి సాంకేతికంగా టాం టాలమ్ రెండు పరిశీలనాత్మక స్థిర ఐసోటోపులను కలిగి ఉంది
  39. ↑ (2003). "α activity of natural tungsten isotopes". Physical Review C. 67 (1). doi:10.1103/PhysRevC.67.014310.
  40. ↑ (2013). "New experimental limits on the α decays of lead isotopes". European Physical Journal A. 49 (50) 50. doi:10.1140/epja/i2013-13050-7.
  41. ↑ Cardarelli, François. (2018). Materials Handbook: A Concise Desktop Reference. Springer. ISBN 978-3-319-38925-7.
  42. ↑ Obodovskiy, Ilya. (2019). Radiation: Fundamentals, Applications, Risks, and Safety. 260. Elsevier. ISBN 978-0-444-63986-8.
  43. ↑ Obodovskiy, Ilya. (2019). Radiation: Fundamentals, Applications, Risks, and Safety. 259. Elsevier. ISBN 978-0-444-63986-8.
  44. ↑ Pentreath, R. J.. (2021). Radioecology: Sources and Consequences of Ionising Radiation in the Environment. 78. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-09602-8.
  45. ↑ Masterson, Robert E.. (2017). Nuclear Engineering Fundamentals: A Practical Perspective. 437–440. CRC Press. ISBN 978-1-4822-2150-3.
  46. ↑ (2020). The Periodic Table: Nature's Building Blocks: An Introduction to the Naturally Occurring Elements, Their Origins and Their Uses. Elsevier. ISBN 978-0-12-821538-8.
  47. ↑ Hyde, Earl K.. (1964). Synthetic Transuranium Elements. 14–19. U.S. Atomic Energy Commission, Division of Technical Information.
  48. ↑ (December 2004). "On the radioactive shells in peculiar main sequence stars: the phenomenon of Przybylski's star". 734–742. Cambridge University Press. doi:10.1017/S174392130500966X.
  49. ↑ 1=Technetium-99. United States Environmental Protection Agency Radiation Protection.
  50. ↑ Chaisson, Eric J.. Origins of Heavy Elements. Cosmic Evolution - From Big Bang to Humankind.
  51. ↑ Eidemüller, Dirk. (2021). Nuclear Power Explained. 81–83. Springer Nature. ISBN 978-3-030-72670-6.
  52. ↑ Dumé, B.. (23 April 2003). Bismuth breaks half-life record for alpha decay. Physicsworld.com.
  53. ↑ (2003). "Experimental detection of alpha-particles from the radioactive decay of natural bismuth". Nature. 422 (6934) 876–878. doi:10.1038/nature01541.
  54. ↑ (June 2021). "Status and Perspectives on Rare Decay Searches in Tellurium Isotopes". Universe. 7 (7). doi:10.3390/universe7070212.
  55. ↑ (2018). The Physics of Energy. 393. Cambridge University Press. ISBN 978-1-107-01665-1.
  56. ↑ 56.0 56.1 Becker, Sabine. (2008). Inorganic Mass Spectrometry: Principles and Applications. 1–3. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-51720-8.
  57. ↑ 57.0 57.1 Fewell, M. P.. (July 1995). "The atomic nuclide with the highest mean binding energy". American Journal of Physics. 63 (7) 653–658. doi:10.1119/1.17828.
  58. ↑ 58.0 58.1 58.2 (2022). "Standard atomic weights of the elements 2021". Pure and Applied Chemistry. 94 (5) 573–600. doi:10.1515/pac-2019-0603.
  59. ↑ 59.0 59.1 Johll, Matthew. (2008). Investigating Chemistry: A Forensic Science Perspective. 69. Macmillan. ISBN 978-1-4292-0989-2.
  60. ↑ 60.0 60.1 Diem, Max. (2025). Understanding Essential Chemistry. 205–206. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-394-32119-3.
  61. ↑ Masterson, Robert E.. (2017). Introduction to Nuclear Reactor Physics. 269. CRC Press. ISBN 978-1-4987-5149-0.
  62. ↑ 62.0 62.1 Pure element. European Nuclear Society.
  63. ↑ (2001). Copper and Copper Alloys. 450. ASM International. ISBN 978-0-87170-726-0.
  64. ↑ (2020). Materials Science and Engineering: An Introduction. 22–25. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-119-72177-2.
  65. ↑ (2005). Chemistry: A Project of the American Chemical Society. 264–267. Macmillan. ISBN 978-0-7167-3126-9.
  66. ↑ 66.0 66.1 (1997). Chemistry: The Molecular Science. 10–12. Jones & Bartlett Learning. ISBN 978-0-8151-8450-8.
  67. ↑ (2009). Descriptive Inorganic Chemistry. 195. Macmillan. ISBN 978-1-4292-2434-5.
  68. ↑ (July 15, 2024). "Noble Gas Anions: An Overview of Strategies and Bonding Motifs". Chemistry: An Asian Journal. 19 (14). doi:10.1002/asia.202400191.
  69. ↑ (2013-10-02). Covalent Bonds vs Ionic Bonds. Chemistry LibreTexts.
  70. ↑ (2013). Chemical Structure and Reactivity: An Integrated Approach. 259. OUP Oxford. ISBN 978-0-19-9604135.
  71. ↑ Tomkeieff, S. I.. (January 1958). "The Periodic Table of the Elements as a Basis of Geochemistry". Science Progress. 46 (181) 46–62.
  72. ↑ (2023). "The Chemistry of Biology". Springer. ISBN 978-3-662-66521-3. doi:10.1007/978-3-662-66521-3_1.
  73. ↑ (2013). "Exploration of the medical periodic table: towards new targets". Chemical Communications. 49 (45) 5106–5131. doi:10.1039/c3cc41143e.
  74. ↑ 74.0 74.1 (2018). Nutrition: Chemistry and Biology. 1–5. Routledge. ISBN 978-1-351-42739-5.
  75. ↑ Trimble, V.. (2021). "150 Years of the Periodic Table. Perspectives on the History of Chemistry". 387–407. Springer. ISBN 978-3-030-67909-5. doi:10.1007/978-3-030-67910-1_15.
  76. ↑ (2018). "Metallic Hydrogen". Journal of Physics: Condensed Matter. 30 (25). doi:10.1088/1361-648X/aac401.
  77. ↑ (15 June 2011). General Chemistry: Atoms First. 44–45. MIT Press=2011. ISBN 978-1-891389-60-3.
  78. ↑ Liu, Gui Lin. (2024). Handbook of Liquid Metals. 187–189. Springer Nature. ISBN 978-981-97-1614-2.
  79. ↑ Valls, Robert. (2018). Inorganic Chemistry: From Periodic Classification to Crystals. 58. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-78630-254-0.
  80. ↑ (2017). Critical Mineral Resources of the United States: Economic and Environmental Geology and Prospects for Future Supply. 1802 H2. Government Printing Office. ISBN 978-1-4113-3991-0.
  81. ↑ ఉదాహరణకు: (December 2019). "Copernicium: A Relativistic Noble Liquid". Angewandte Chemie. 131 (50) 18132–18136. doi:10.1002/ange.201906966.
  82. ↑ Kent, A.. (1993). "Experimental low-temperature physics". 52–75. Palgrave. ISBN 978-0-333-51951-6. doi:10.1007/978-1-349-22736-5_3.
  83. ↑ 83.0 83.1 (2012). Phase Diagrams: Understanding the Basics. 36–37. ASM International. ISBN 978-1-61503-986-9.
  84. ↑ Coquerel, Gerald. (2019). Polymorphism in the Pharmaceutical Industry: Solid Form and Drug Development. 93. John Wiley & Sons. ISBN 978-3-527-34040-8.
  85. ↑ 85.0 85.1 (2021). Chemistry, Manufacture and Applications of Natural Rubber. 203–208. Woodhead Publishing. ISBN 978-0-12-818844-6. doi:10.1016/B978-0-12-818843-9.00014-X.
  86. ↑ (2013). Practical Chemical Thermodynamics for Geoscientists. 139–142. Academic Press. ISBN 978-0-12-251100-4.
  87. ↑ West, Anthony R.. (2022). Solid State Chemistry and its Applications. 9. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-69557-9.
  88. ↑ (2010). Basic Elements of Crystallography. 67–102. Pan Stanford Publishing. ISBN 978-981-4241-59-5.
  89. ↑ (July 2003). "High-pressure phases of group-IV, III V, and II VI compounds". Reviews of Modern Physics. 75 (3) 863–912. doi:10.1103/RevModPhys.75.863.
  90. ↑ (October 2017). "Exploring silicon allotropy and chemistry by high pressure - high temperature conditions". Journal of Physics: Conference Series. 950 (4). doi:10.1088/1742-6596/950/4/042049.
  91. ↑ (April 2016). "A 'diamond-like star' in the lab. Diamond-like glass". Carbon. 100 703–709. doi:10.1016/j.carbon.2016.01.068.
  92. ↑ de Podesta, Michael. (2020). Understanding the Properties of Matter. 176–182. CRC Press. ISBN 978-1-4822-6782-2.
  93. ↑ Demtröder, Wolfgang. (2010). Atoms, Molecules and Photons: An Introduction to Atomic-, Molecular- and Quantum Physics. 29–32. Springer Science & Business Media. ISBN 978-3-642-10298-1.
  94. ↑ Blinder, S. M.. (2023). A Primer on Quantum Chemistry. 135–137. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-394-19116-1.
  95. ↑ (2016). Basic Elements of Crystallography. 102. CRC Press. ISBN 978-981-4613-58-3.
  96. ↑ (2019-12-10). 8.7.1: The Group 14 Elements and the Many Allotropes of Carbon. Chemistry LibreTexts.
  97. ↑ Robertson, J.. (2000). Graphite and Precursors. 250. Gordon and Breach Science Publishers. ISBN 978-1-4822-9692-1.
  98. ↑ 98.0 98.1 98.2 98.3 Childs, P. E.. (2012). Chemical Nomenclature. 41–54. Springer Science & Business Media. ISBN 978-94-011-4958-7.
  99. ↑ 99.0 99.1 (April 21, 2016). "How to name new chemical elements (IUPAC Recommendations 2016)". Pure and Applied Chemistry. 88 (4) 401–405. doi:10.1515/pac-2015-0802.
  100. ↑ Emsley, John. (2011). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-257046-8.
  101. ↑ Rothstein, Linda. (1995). The Transfermium Wars. Bulletin of the Atomic Scientists. 51 (1) 5–6. doi:10.1080/00963402.1995.11658020.
  102. ↑ 102.0 102.1 102.2 102.3 Holden, Norman E.. History of the Origin of the Chemical Elements and their Discoverers. Brookhaven National Lab.
  103. ↑ Thompson, Charles John Samuel. (2002). Alchemy and Alchemists. 9–11. Courier Corporation. ISBN 978-0-486-42110-0.
  104. ↑ 104.0 104.1 Perkins, J. A.. (2005). A History of Molecular Representation. Part One: 1800 to the 1960s. Journal of Biocommunications. 31 (1) 1.
  105. ↑ Meija, J.. (2014). "Symbols of the Elements". Chemistry International. 36 (1) 20–21. doi:10.1515/ci.2014.36.1.20.
  106. ↑ 106.0 106.1 106.2 (2014). CRC Handbook of Chemistry and Physics. 2–29. CRC Press. ISBN 978-1-4822-0868-9.
  107. ↑ 107.0 107.1 Hanson, James R.. (2019). Organic Chemistry of Isotopic Labelling. Royal Society of Chemistry. ISBN 978-1-78801-818-0.
  108. ↑ (2011). Physics for Diagnostic Radiology. 5. CRC Press. ISBN 978-1-4398-9692-1.
  109. ↑ 109.0 109.1 (2015). Neutrinos in High Energy and Astroparticle Physics. 318. John Wiley & Sons. ISBN 978-3-527-41197-9.
  110. ↑ 110.0 110.1 (March 2021). "Light Elements in the Universe". Frontiers in Astronomy and Space Sciences. 8. doi:10.3389/fspas.2021.616201.
  111. ↑ 111.0 111.1 111.2 Johnson, Jennifer A.. (February 2019). "Populating the periodic table: Nucleosynthesis of the elements". Science. 363 (6426) 474–478. doi:10.1126/science.aau9540.
  112. ↑ Wilford, J. N.. (January 14, 1992). Hubble Observations Bring Some Surprises. The New York Times.
  113. ↑ Wright, E. L.. (September 12, 2004). Big Bang Nucleosynthesis. UCLA, Division of Astronomy.
  114. ↑ (1999). Synthesis of the elements in stars: forty years of progress. Reviews of Modern Physics. 69 (4) 995–1084. doi:10.1103/RevModPhys.69.995.
  115. ↑ (November 1997). "On the enrichment of the intergalactic medium by galactic winds". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 291 (3) 505–516. doi:10.1093/mnras/291.3.505.
  116. ↑ (1997). "Chemistry of the Elements". Butterworth-Heinemann.
  117. ↑ (July 2012). "A new model of cosmogenic production of radiocarbon 14C in the atmosphere". Earth and Planetary Science Letters. 337 114–120. doi:10.1016/j.epsl.2012.05.036.
  118. ↑ (November 2020). "Production of 40Ar by an overlooked mode of 40K decay with implications for K-Ar geochronology". Geochronology. 2 (2) 355–365. doi:10.5194/gchron-2-355-2020.
  119. ↑ (2024). "Handbook on Radiation Environment". 1 27–72. Springer. ISBN 978-981-97-2794-0. doi:10.1007/978-981-97-2795-7_2.
  120. ↑ 120.0 120.1 Pentreath, R. J.. (2021). Radioecology: Sources and Consequences of Ionising Radiation in the Environment. 86. Cambridge University Press. ISBN 978-1-009-04033-4.
  121. ↑ 121.0 121.1 (May 1968). "Promethium in pitchblende". Journal of Inorganic and Nuclear Chemistry. 30 (3) 699–703. doi:10.1016/0022-1902(68)80427-0.
  122. ↑ (2 November 2021). Chemistry: The Molecular Nature of Matter. John Wiley & Sons, 2021. ISBN 978-1-119-13028-4.
  123. ↑ Lodders, Katharina. (July 2003). "Solar System Abundances and Condensation Temperatures of the Elements". The Astrophysical Journal. 591 (2) 1220–1247. doi:10.1086/375492.
  124. ↑ (October 2017). "Star Formation, Supernovae, Iron, and α: Consistent Cosmic and Galactic Histories". The Astrophysical Journal. 848 (1). doi:10.3847/1538-4357/aa8b6e.
  125. ↑ Croswell, Ken. (1996). Alchemy of the Heavens. Anchor. ISBN 978-0-385-47214-2.
  126. ↑ Truran, J. W.. (2008). The Cosmic Circuit of Matter. 16 261–274. John Wiley & Sons. ISBN 978-3-527-61765-4.
  127. ↑ (March 1980). "Evidence for large-scale uniformity of physical laws". Astrophysical Journal, Part 2 - Letters to the Editor. 236 L105–L108. doi:10.1086/183208.
  128. ↑ 128.0 128.1 (2013). Earth Materials: Introduction to Mineralogy and Petrology. 6. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-14521-3.
  129. ↑ Clauser, Christoph. (2024). Introduction to Geophysics: Global Physical Fields and Processes in the Earth. 28. Springer Nature. ISBN 978-3-031-17867-2.
  130. ↑ Girard, James E.. (2010). Principles of Environmental Chemistry. Jones & Bartlett Learning. ISBN 978-0-7637-5939-1.
  131. ↑ (2002). "Essential AS Biology". Nelson Thornes. ISBN 978-0-7487-6505-8.
  132. ↑ Crowley, Timothy J.. (2021). "Brill's Companion to the Reception of Presocratic Natural Philosophy in Later Classical Thought". 352–376. Brill. ISBN 978-90-04-44335-8. doi:10.1163/9789004443358_013.
  133. ↑ Plato. (2008). Timaeus. 45. Forgotten Books. ISBN 978-1-60620-018-6.
  134. ↑ Hillar, M.. (2004). The Problem of the Soul in Aristotle's De anima. NASA/WMAP.
  135. ↑ Partington, J. R.. (1937). A Short History of Chemistry. Dover Publications. ISBN ((978-0-486-65977-0)).
  136. ↑ Watts, Isaac. (1726). Logick: Or, the right use of reason in the enquiry after truth, with a variety of rules to guard against error in the affairs of religion and human life, as well as in the sciences. 13–15. Printed for John Clark and Richard Hett.
  137. ↑ Lavoisier, A. L.. (1790). Elements of chemistry translated by Robert Kerr. 175–176. ISBN ((978-0-415-17914-0)).
  138. ↑ Lavoisier, Antoine. (1790). Elements of chemistry: In a new systematic order, containing all the modern discoveries: Illustrated with thirteen copperplates. 175–176. William Creech.
  139. ↑ (May 2018). "Jöns Jacob Berzelius – A Father of Chemistry". Mayo Clinic Proceedings. 93 (5) e53–e54. doi:10.1016/j.mayocp.2017.07.020.
  140. ↑ Gordin, M. D.. (2007). "D. I. Mendeleev: reflecting on his death in 1907". Angewandte Chemie International Edition. 46 (16) 2758–2765. doi:10.1002/anie.200601976.
  141. ↑ (September 18, 2020). "Henry Moseley, X-ray spectroscopy and the periodic table". Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences. 378 (2180) 1–33. doi:10.1098/rsta.2019.0302.
  142. ↑ Transactinide-2 ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. www.kernchemie.de
  143. ↑ Miller, Dean. (2014). Chemists. 125. Cavendish Square Publishing, LLC. ISBN 978-1-62712-556-7.
  144. ↑ (2005). Triumph over Prejudice: The Election of Radiochemist Marguerite Perey (1909–1975) to the French Académie des Sciences. The Chemical Educator. 10 395–399.
  145. ↑ Thompson, S. G.. (March 31, 1959). The Discovery of the Transuranium Elements: Their History and a Presentation of the Different Methods Used in Their Discovery. U. S. Atomic Energy Commission. doi:10.2172/4253971.
  146. ↑ Weeks, Mary Elvira. (January 1932). "The discovery of the elements. I. Elements known to the ancient world". Journal of Chemical Education. 9 (1) 4. doi:10.1021/ed009p4.
  147. ↑ Polmear, I. J.. (1997). Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth. 39–65. Springer Science & Business Media. ISBN 978-0-7514-0389-3.
  148. ↑ (2004). A Philatelic Ramble Through Chemistry. 40. John Wiley & Sons. ISBN 978-3-906390-31-4.
  149. ↑ (November 2017). "The discovery of radioactivity". Comptes Rendus Physique. 18 (9–10) 544–550. doi:10.1016/j.crhy.2017.10.008.
  150. ↑ (2018). Human Perspectives on the Development and Use of Nuclear Energy. IV. Springer. ISBN 978-94-6265-267-5.
  151. ↑ (20 July 2009). IUPAC Announces Start of the Name Approval Process for the Element of Atomic Number 112. IUPAC.
  152. ↑ (20 February 2010). Element 112 is Named Copernicium. IUPAC.
  153. ↑ (2006). "Evidence for Dark Matter". Physical Review C. 74 (4). doi:10.1103/PhysRevC.74.044602.
  154. ↑ Greiner, W.. Recommendations. 31st meeting, PAC for Nuclear Physics.
  155. ↑ Staff. (30 November 2016). IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118. IUPAC.
  156. ↑ St. Fleur, Nicholas. (1 December 2016). Four New Names Officially Added to the Periodic Table of Elements. The New York Times.

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Chemical element” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Chemical_element ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=రసాయన_మూలకం&oldid=4479"