లిపోప్రోటీన్

From LTRC

ప్రోటీలిపిడ్ లిపిడ్-యాంకర్డ్ ప్రోటీన్

కైలోమైక్రాన్ (అతిపెద్ద లిపోప్రోటీన్) నిర్మాణం.
ApoA, ApoB, ApoC, ApoE అనేవి అపోలిపోప్రోటీన్లు; ఆకుపచ్చ కణాలు ఫాస్ఫోలిపిడ్లు; T అనేది ట్రైగ్లిజరైడ్; C అనేది కొలెస్ట్రాల్ ఈస్టర్.

లిపోప్రోటీన్ అనేది ఒక జీవరసాయన సముదాయం, దీని ప్రాథమిక విధి రక్త ప్లాస్మా లేదా ఇతర కణేతర ద్రవాలలో వలె నీటిలో హైడ్రోఫోబిక్ లిపిడ్ (దీనిని కొవ్వు అని కూడా పిలుస్తారు) అణువులను రవాణా చేయడం. ఇవి ట్రైగ్లిజరైడ్ మరియు కొలెస్ట్రాల్ కేంద్రంతో కూడి ఉంటాయి, ఇవి ఫాస్ఫోలిపిడ్ బాహ్య కవచంతో చుట్టబడి ఉంటాయి, హైడ్రోఫిలిక్ భాగాలు బయటి వైపు నీటి వైపు మరియు లిపోఫిలిక్ భాగాలు లోపలి వైపు లిపిడ్ కేంద్రం వైపు ఉంటాయి. అపోలిపోప్రోటీన్ అని పిలువబడే ఒక ప్రత్యేక రకమైన ప్రోటీన్ బాహ్య కవచంలో పొందుపరచబడి ఉంటుంది, ఇది కాంప్లెక్స్‌ను స్థిరీకరించడమే కాకుండా దాని పాత్రను నిర్ణయించే క్రియాత్మక గుర్తింపును ఇస్తుంది.

ప్లాస్మా లిపోప్రోటీన్ కణాలు సాధారణంగా పరిమాణం, లిపిడ్ కూర్పు మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ కంటెంట్ ఆధారంగా ఐదు ప్రధాన తరగతులుగా విభజించబడ్డాయి. పరిమాణం పెరిగే క్రమంలో అవి: HDL, LDL, IDL, VLDL మరియు కైలోమైక్రాన్లు. ఈ ప్లాస్మా కణాల ఉప సమూహాలు అథెరోస్క్లెరోసిస్కు ప్రధాన కారకాలు లేదా మాడ్యులేటర్లు.[1]

అనేక ఎంజైమ్లు, ట్రాన్స్‌పోర్టర్లు, స్ట్రక్చరల్ ప్రోటీన్లు, యాంటిజెన్లు, అడెసిన్, మరియు టాక్సిన్లు కూడా కొన్నిసార్లు లిపోప్రోటీన్‌లుగా వర్గీకరించబడతాయి, ఎందుకంటే అవి లిపిడ్లు మరియు ప్రోటీన్లతో ఏర్పడతాయి.

పరిధి

ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ లిపోప్రోటీన్లు

కొన్ని ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ ప్రోటీలిపిడ్లు, ముఖ్యంగా బ్యాక్టీరియాలో కనిపించేవి, లిపోప్రోటీన్‌లుగా సూచించబడతాయి; ఈ వ్యాసం దేని గురించి అయితే వివరిస్తుందో ఆ లిపోప్రోటీన్ కణాలతో వీటికి సంబంధం లేదు.[2] ఇటువంటి ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ ప్రోటీన్లు వేరు చేయడం కష్టం, ఎందుకంటే అవి లిపిడ్ పొరకు గట్టిగా బంధించబడి ఉంటాయి, సరైన నిర్మాణాన్ని ప్రదర్శించడానికి తరచుగా లిపిడ్లు అవసరమవుతాయి మరియు నీటిలో కరగవు. ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ లిపోప్రోటీన్‌లను వాటి సంబంధిత జీవ పొరల నుండి వేరు చేయడానికి సాధారణంగా డిటర్జెంట్లు అవసరమవుతాయి.

ప్లాస్మా లిపోప్రోటీన్ కణాలు

కొవ్వులు నీటిలో కరగవు కాబట్టి, రక్త ప్లాస్మాతో సహా కణేతర నీటిలో అవి సొంతంగా రవాణా చేయబడలేవు. బదులుగా, అవి రవాణా వాహనంగా పనిచేసే హైడ్రోఫిలిక్ బాహ్య కవచంతో చుట్టబడి ఉంటాయి. లిపోప్రోటీన్ కణాల పాత్ర ఏమిటంటే, శరీరంలోని కణేతర నీటిలో ట్రైగ్లిజరైడ్లు, ఫాస్ఫోలిపిడ్లు మరియు కొలెస్ట్రాల్ వంటి కొవ్వు అణువులను శరీరంలోని అన్ని కణాలకు మరియు కణజాలాలకు రవాణా చేయడం. ఈ కణాల బాహ్య కవచంలో చేర్చబడిన ప్రోటీన్లు, అపోలిపోప్రోటీన్లు అని పిలువబడతాయి, ఇవి చిన్న ప్రేగు మరియు కాలేయం కణాల ద్వారా సంశ్లేషణ చేయబడి కణేతర నీటిలోకి స్రవించబడతాయి. బాహ్య కవచంలో ఫాస్ఫోలిపిడ్లు మరియు కొలెస్ట్రాల్ కూడా ఉంటాయి.

అన్ని కణాలు కొవ్వులు మరియు కొలెస్ట్రాల్‌ను బిల్డింగ్ బ్లాక్‌లుగా ఉపయోగిస్తాయి, కణాలు అంతర్గత నీటి కంటెంట్‌ను మరియు అంతర్గత నీటిలో కరిగే మూలకాలను నియంత్రించడానికి మరియు వాటి అంతర్గత నిర్మాణాన్ని మరియు ప్రోటీన్ ఎంజైమ్ వ్యవస్థలను నిర్వహించడానికి ఉపయోగించే బహుళ పొరలను సృష్టించడానికి వీటిపై ఆధారపడతాయి. లిపోప్రోటీన్ కణాల బాహ్య కవచం ఫాస్ఫోలిపిడ్లు, కొలెస్ట్రాల్ మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ల యొక్క హైడ్రోఫిలిక్ సమూహాలను బయటి వైపుకు కలిగి ఉంటుంది. ఇటువంటి లక్షణాలు వాటిని ఉప్పు-నీటి ఆధారిత రక్తంలో కరిగేలా చేస్తాయి. ట్రైగ్లిజరైడ్లు మరియు కొలెస్టైల్ ఈస్టర్లు లోపలి భాగంలో రవాణా చేయబడతాయి, బాహ్య కవచం ద్వారా నీటి నుండి రక్షించబడతాయి. బాహ్య కవచంలో ఉన్న అపోలిపోప్రోటీన్ల రకం లిపోప్రోటీన్ కణాల క్రియాత్మక గుర్తింపును నిర్ణయిస్తుంది. రక్తంలోని ఎంజైమ్‌లతో, ఒకదానితో ఒకటి లేదా కణాల ఉపరితలాలపై ఉన్న నిర్దిష్ట ప్రోటీన్లతో ఈ అపోలిపోప్రోటీన్ల పరస్పర చర్య, ట్రైగ్లిజరైడ్లు మరియు కొలెస్ట్రాల్ లిపోప్రోటీన్ రవాణా కణాలకు జోడించబడతాయా లేదా తొలగించబడతాయా అని నిర్ణయిస్తుంది.

మానవ ప్లాస్మాలో వర్గీకరణ[3]

కైలోమైక్రాన్లు VLDL LDL HDL
ఎలెక్ట్రోఫోరేటిక్ మొబిలిటీ మూలం ప్రీ-బీటా బీటా ఆల్ఫా
సాంద్రత 0.96 కంటే తక్కువ 0.96-1.006 1.006-1.063 1.063-1.21
వ్యాసం (nm) 100-1000 30-90 20-25 10-20
అపోలిపోప్రోటీన్లు B48, Al, All B100 CI, CII B100 AI, AII, CI
కూర్పు
(మొత్తం కంటెంట్‌లో %)
· ప్రోటీన్ 2 10 20 40
· లిపిడ్ 98 90 80 60
లిపిడ్ భాగం
(మొత్తం లిపిడ్ కంటెంట్‌లో %)
· ట్రైగ్లిజరైడ్లు 88 55 12 12
· కొలెస్టైల్ ఈస్టర్లు 4 24 59 40
· ఫాస్ఫోలిపిడ్లు 8 20 28 47
· ఫ్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు - 1 1 1

నిర్మాణం

లిపోప్రోటీన్లు సంక్లిష్ట కణాలు, ఇవి నాన్-పోలార్ లిపిడ్ల యొక్క కేంద్ర హైడ్రోఫోబిక్ కోర్‌ను కలిగి ఉంటాయి, ప్రధానంగా కొలెస్టైల్ ఈస్టర్లు మరియు ట్రైగ్లిజరైడ్లు. ఈ హైడ్రోఫోబిక్ కోర్ ఫాస్ఫోలిపిడ్లు, ఫ్రీ కొలెస్ట్రాల్ మరియు అపోలిపోప్రోటీన్లతో కూడిన హైడ్రోఫిలిక్ పొరతో చుట్టబడి ఉంటుంది. రక్త ప్లాస్మాలో కనిపించే ప్లాస్మా లిపోప్రోటీన్లు సాధారణంగా పరిమాణం, లిపిడ్ కూర్పు మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ కంటెంట్ ఆధారంగా ఐదు ప్రధాన తరగతులుగా విభజించబడ్డాయి: HDL, LDL, IDL, VLDL మరియు కైలోమైక్రాన్లు.[4]

విధులు

జీవక్రియ

శరీరంలో లిపోప్రోటీన్ కణాల నిర్వహణను లిపోప్రోటీన్ కణ జీవక్రియ అని పిలుస్తారు. ఇది రెండు మార్గాలుగా విభజించబడింది, ఎక్సోజెనస్ మరియు ఎండోజెనస్, ఇవి ప్రధానంగా లిపోప్రోటీన్ కణాలు ఆహార (ఎక్సోజెనస్) లిపిడ్లతో కూడి ఉన్నాయా లేదా కాలేయంలో (ఎండోజెనస్) ట్రైగ్లిజరైడ్ల డీ నోవో సింథసిస్ ద్వారా ఉద్భవించాయా అనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

హెపాటోసైట్లు ట్రైగ్లిజరైడ్లు మరియు కొలెస్ట్రాల్ నిర్వహణకు ప్రధాన వేదిక; కాలేయం కొంత మొత్తంలో గ్లైకోజెన్ మరియు ట్రైగ్లిజరైడ్లను కూడా నిల్వ చేయగలదు. అడిపోసైట్లు ట్రైగ్లిజరైడ్ల కోసం ప్రధాన నిల్వ కణాలు అయినప్పటికీ, అవి ఎటువంటి లిపోప్రోటీన్లను ఉత్పత్తి చేయవు.

ఎక్సోజెనస్ మార్గం

లిపోప్రోటీన్ జీవక్రియ యొక్క ముఖ్య అంశాలను చూపే సరళీకృత ఫ్లోచార్ట్.

పైత్యరసం కైమ్లో ఉన్న కొవ్వులను ఎమల్సిఫై చేస్తుంది, అప్పుడు ప్యాంక్రియాటిక్ లైపేజ్ ట్రైగ్లిజరైడ్ అణువులను రెండు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు మరియు ఒక 2-మోనోఅసైల్గ్లిజరాల్‌గా విడగొడుతుంది. ఎంటెరోసైట్లు కైమస్ నుండి చిన్న అణువులను సులభంగా గ్రహిస్తాయి. ఎంటెరోసైట్ల లోపల, ఫ్యాటీ యాసిడ్లు మరియు మోనోఅసైల్గ్లిజరైడ్లు మళ్ళీ ట్రైగ్లిజరైడ్లుగా మార్చబడతాయి. అప్పుడు ఈ లిపిడ్లు అపోలిపోప్రోటీన్ B-48తో కలిసి నాసెంట్ కైలోమైక్రాన్లుగా అసెంబుల్ చేయబడతాయి. ఈ కణాలు అపోలిపోప్రోటీన్ B-48పై ఎక్కువగా ఆధారపడే ప్రక్రియలో లాక్టియల్లలోకి స్రవించబడతాయి. అవి శోషరస నాళాల ద్వారా ప్రసరిస్తున్నప్పుడు, నాసెంట్ కైలోమైక్రాన్లు కాలేయ ప్రసరణను దాటవేసి థొరాసిక్ డక్ట్ ద్వారా రక్తప్రవాహంలోకి పారుతాయి.

రక్త ప్రవాహంలో, నాసెంట్ కైలోమైక్రాన్ కణాలు HDL కణాలతో సంకర్షణ చెందుతాయి, దీని ఫలితంగా HDL అపోలిపోప్రోటీన్ C-II మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ Eని నాసెంట్ కైలోమైక్రాన్‌కు అందిస్తుంది. ఈ దశలో కైలోమైక్రాన్ పరిణతి చెందినదిగా పరిగణించబడుతుంది. అపోలిపోప్రోటీన్ C-II ద్వారా, పరిణతి చెందిన కైలోమైక్రాన్లు రక్త నాళాలను లైన్ చేసే ఎండోథెలియల్ కణాలపై ఉన్న ఎంజైమ్ లిపోప్రోటీన్ లైపేజ్ (LPL)ని సక్రియం చేస్తాయి. LPL ట్రైగ్లిజరైడ్ల జలవిశ్లేషణను ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది, ఇది చివరికి కైలోమైక్రాన్ల నుండి గ్లిసరాల్ మరియు ఫ్యాటీ యాసిడ్లను విడుదల చేస్తుంది. గ్లిసరాల్ మరియు ఫ్యాటీ యాసిడ్లు అప్పుడు శక్తి మరియు నిల్వ కోసం పరిధీయ కణజాలాలలో, ముఖ్యంగా అడిపోజ్ మరియు కండరాలలో గ్రహించబడతాయి.

జలవిశ్లేషణ చేయబడిన కైలోమైక్రాన్లను ఇప్పుడు కైలోమైక్రాన్ రెమ్నెంట్స్ అని పిలుస్తారు. కైలోమైక్రాన్ రెమ్నెంట్స్ కాలేయంలో ప్రధానంగా కనిపించే కైలోమైక్రాన్ రెమ్నెంట్ గ్రాహకాలతో అపోలిపోప్రోటీన్ E ద్వారా సంకర్షణ చెందే వరకు రక్తప్రవాహంలో ప్రసరిస్తూనే ఉంటాయి. ఈ పరస్పర చర్య కైలోమైక్రాన్ రెమ్నెంట్స్ యొక్క ఎండోసైటోసిస్కు కారణమవుతుంది, ఇవి తదనంతరం లైసోజోమ్లలో జలవిశ్లేషణ చేయబడతాయి. లైసోసోమల్ జలవిశ్లేషణ గ్లిసరాల్ మరియు ఫ్యాటీ యాసిడ్లను కణంలోకి విడుదల చేస్తుంది, వీటిని శక్తి కోసం ఉపయోగించవచ్చు లేదా తర్వాత ఉపయోగం కోసం నిల్వ చేయవచ్చు.

ఎండోజెనస్ మార్గం

కాలేయం లిపిడ్ల నిర్వహణకు కేంద్ర వేదిక: ఇది గ్లిసరాల్స్ మరియు కొవ్వులను దాని కణాలలో, హెపాటోసైట్లులో నిల్వ చేయగలదు. హెపాటోసైట్లు డీ నోవో సింథసిస్ ద్వారా ట్రైగ్లిజరైడ్లను కూడా సృష్టించగలవు. అవి కొలెస్ట్రాల్ నుండి పైత్యరసాన్ని కూడా ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ప్రేగులు కొలెస్ట్రాల్‌ను గ్రహించడానికి బాధ్యత వహిస్తాయి. అవి దానిని రక్త ప్రవాహంలోకి బదిలీ చేస్తాయి.

హెపాటోసైట్లలో, ట్రైగ్లిజరైడ్లు మరియు కొలెస్టైల్ ఈస్టర్లు నాసెంట్ VLDL కణాలుగా ఏర్పడటానికి అపోలిపోప్రోటీన్ B-100తో అసెంబుల్ చేయబడతాయి. నాసెంట్ VLDL కణాలు అపోలిపోప్రోటీన్ B-100పై ఆధారపడే ప్రక్రియ ద్వారా రక్తప్రవాహంలోకి విడుదల చేయబడతాయి.

రక్త ప్రవాహంలో, నాసెంట్ VLDL కణాలు HDL కణాలతో ఢీకొంటాయి; ఫలితంగా, HDL కణాలు నాసెంట్ VLDL కణానికి అపోలిపోప్రోటీన్ C-II మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ Eని అందిస్తాయి. అపోలిపోప్రోటీన్లు C-II మరియు Eతో లోడ్ అయిన తర్వాత, నాసెంట్ VLDL కణం పరిణతి చెందినదిగా పరిగణించబడుతుంది. VLDL కణాలు ప్రసరిస్తాయి మరియు ఎండోథెలియల్ కణాలపై వ్యక్తమయ్యే LPLని ఎదుర్కొంటాయి. అపోలిపోప్రోటీన్ C-II LPLని సక్రియం చేస్తుంది, ఇది VLDL కణం యొక్క జలవిశ్లేషణకు మరియు గ్లిసరాల్ మరియు ఫ్యాటీ యాసిడ్ల విడుదలకు కారణమవుతుంది. ఈ ఉత్పత్తులు పరిధీయ కణజాలాల ద్వారా, ప్రధానంగా అడిపోజ్ మరియు కండరాల ద్వారా రక్తంలో నుండి గ్రహించబడతాయి. జలవిశ్లేషణ చేయబడిన VLDL కణాలను ఇప్పుడు VLDL రెమ్నెంట్స్ లేదా ఇంటర్మీడియట్-డెన్సిటీ లిపోప్రోటీన్లు (IDLs) అని పిలుస్తారు. VLDL రెమ్నెంట్స్ ప్రసరించగలవు మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ E మరియు రెమ్నెంట్ గ్రాహకం మధ్య పరస్పర చర్య ద్వారా కాలేయం ద్వారా గ్రహించబడతాయి, లేదా అవి హెపాటిక్ లైపేజ్ ద్వారా మరింత జలవిశ్లేషణ చేయబడవచ్చు.

హెపాటిక్ లైపేజ్ ద్వారా జలవిశ్లేషణ గ్లిసరాల్ మరియు ఫ్యాటీ యాసిడ్లను విడుదల చేస్తుంది, వెనుక IDL రెమ్నెంట్స్ మిగిలిపోతాయి, వీటిని లో-డెన్సిటీ లిపోప్రోటీన్లు (LDL) అని పిలుస్తారు, ఇవి సాపేక్షంగా అధిక కొలెస్ట్రాల్ కంటెంట్‌ను కలిగి ఉంటాయి[5] (37°C వద్ద స్థానిక LDL నిర్మాణాన్ని చూడండి). LDL ప్రసరిస్తుంది మరియు కాలేయం మరియు పరిధీయ కణాల ద్వారా గ్రహించబడుతుంది. LDL దాని లక్ష్య కణజాలానికి బంధించడం LDL కణంపై ఉన్న LDL గ్రాహకం మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ B-100 మధ్య పరస్పర చర్య ద్వారా జరుగుతుంది. శోషణ ఎండోసైటోసిస్ ద్వారా జరుగుతుంది, మరియు అంతర్గత LDL కణాలు లైసోజోమ్లలో జలవిశ్లేషణ చేయబడతాయి, లిపిడ్లను, ప్రధానంగా కొలెస్ట్రాల్‌ను విడుదల చేస్తాయి.

రివర్స్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ మార్గం

ప్రధాన వ్యాసం: రివర్స్ కొలెస్ట్రాల్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ పరిధీయ కణాల నుండి అదనపు కొలెస్ట్రాల్‌ను తొలగించడానికి, హెపాటోసైట్లు మరియు ఎంటెరోసైట్లు అపోలిపోప్రోటీన్ A-I మరియు ఫాస్ఫోలిపిడ్తో తక్కువ-కొలెస్ట్రాల్ నాసెంట్ HDL కణాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి మరియు వాటిని రక్తప్రవాహంలోకి విడుదల చేస్తాయి. తిరిగి వచ్చే కైలోమైక్రాన్, VLDL మరియు IDL కణాల నుండి అపోలిపోప్రోటీన్ C మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ E తిరిగి నాసెంట్ HDLకి అందించబడతాయి. పరిధీయ కణాలు ATP-బైండింగ్ క్యాసెట్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్ (ABCA1) మరియు ATP-బైండింగ్ క్యాసెట్ సబ్-ఫ్యామిలీ G మెంబర్ 1 (ABCG1) ట్రాన్స్‌పోర్టర్ ప్రోటీన్ ద్వారా కణ త్వచం నుండి కొలెస్ట్రాల్‌ను విడుదల చేస్తాయి, ఇది పెద్ద పరిణతి చెందిన HDL3 కణాలను ఏర్పరచడానికి నాసెంట్ HDL కణాల ద్వారా తీసుకోబడుతుంది. ఫ్రీ కొలెస్ట్రాల్ HDL3 కణాల లోపల సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి లెసిథిన్-కొలెస్ట్రాల్ ఎసైల్‌ట్రాన్స్‌ఫరేజ్ (LCAT) ద్వారా మరింత హైడ్రోఫోబిక్ కొలెస్ట్రాల్ ఈస్టర్గా ఎస్టెరిఫికేషన్ చేయబడతాయి. కొలెస్టైల్ ఈస్టర్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ప్రోటీన్ (CETP) అప్పుడు LDL, IDL మరియు VLDL నుండి ట్రైగ్లిజరైడ్లను కొలెస్ట్రాల్ ఈస్టర్, అపోలిపోప్రోటీన్ C మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ Eతో పరిణతి చెందిన HDL3 నుండి తక్కువ సాంద్రత కలిగిన పరిణతి చెందిన HDL2 కణాలను ఏర్పరచడానికి మార్పిడిని సులభతరం చేస్తుంది. ఈ LDL, IDL మరియు VLDL కొలెస్ట్రాల్ ఈస్టర్‌ను కాలేయ కణాలకు తిరిగి రవాణా చేస్తాయి, దీనిని పరోక్ష రివర్స్ కొలెస్ట్రాల్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ (indirect RCT) అని పిలుస్తారు.

పరిణతి చెందిన HDL2 కణాలలోని ట్రైగ్లిజరైడ్ల కంటెంట్ కాలేయానికి తిరిగి వచ్చినప్పుడు హెపాటిక్ ట్రైగ్లిజరైడ్ లైపేజ్ (HTGL) ద్వారా ఫ్రీ ఫ్యాటీ యాసిడ్లుగా జలవిశ్లేషణ చేయబడతాయి. ఇతర పరిణతి చెందిన HDL2 కణాలు నేరుగా RCTలో కణ త్వచంపై ఉన్న స్కావెంజర్ గ్రాహకం క్లాస్ B టైప్ 1 (SR-BI) గ్రాహకాలతో సంకర్షణ చెందడం ద్వారా మిగిలిన కొలెస్ట్రాల్ ఈస్టర్‌ను నేరుగా హెపాటోసైట్లకు అందించవచ్చు. ఈ రెండు మార్గాలు రివర్స్ కొలెస్ట్రాల్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ యొక్క కొత్త చక్రం కోసం లేదా మూత్రపిండాల క్లియరెన్స్ ద్వారా విసర్జించబడటానికి నాసెంట్ HDL కణాలకు దారితీస్తాయి.

ఆక్సిజన్ రవాణాలో సాధ్యమయ్యే పాత్ర

ప్లాస్మా లిపోప్రోటీన్లు ఆక్సిజన్ వాయువును మోసుకెళ్లవచ్చు.[6] ఈ లక్షణం లిపిడ్ల యొక్క స్ఫటికాకార హైడ్రోఫోబిక్ నిర్మాణం కారణంగా ఉంటుంది, ఇది జల మాధ్యమంతో పోలిస్తే O2 ద్రావణీయతకు అనువైన వాతావరణాన్ని అందిస్తుంది.[7]

వాపులో పాత్ర

వాపు, పాథోజెన్ ప్రవేశం వంటి ఉద్దీపనలకు జీవ వ్యవస్థ ప్రతిస్పందన, అనేక దైహిక జీవ విధులు మరియు పాథాలజీలలో అంతర్లీన పాత్రను కలిగి ఉంటుంది. శరీరం హానికరమైన ప్రదేశాలలో బ్యాక్టీరియా వంటి పాథోజెన్‌లకు గురైనప్పుడు రోగనిరోధక వ్యవస్థ ద్వారా ఇది ఉపయోగకరమైన ప్రతిస్పందన, కానీ నియంత్రణ లేకుండా వదిలేస్తే హానికరమైన ప్రభావాలను కూడా కలిగిస్తుంది. లిపోప్రోటీన్లు, ప్రత్యేకంగా HDL, వాపు ప్రక్రియలో ముఖ్యమైన పాత్రలను కలిగి ఉన్నాయని నిరూపించబడింది.[8]

శరీరం సాధారణ, స్థిరమైన శారీరక పరిస్థితులలో పనిచేస్తున్నప్పుడు, HDL అనేక విధాలుగా ప్రయోజనకరంగా ఉంటుందని చూపబడింది.[8] LDL అపోలిపోప్రోటీన్ B (apoB)ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది LDLని వివిధ కణజాలాలకు బంధించడానికి అనుమతిస్తుంది, ఉదాహరణకు అధిక రక్త చక్కెర స్థాయిల వల్ల గ్లైకోకాలిక్స్ దెబ్బతిన్నట్లయితే ధమని గోడకు.[8] ఆక్సీకరణం చెందితే, LDL ప్రోటీయోగ్లైకాన్లలో చిక్కుకుపోవచ్చు, ఇది HDL కొలెస్ట్రాల్ ఎఫ్లక్స్ ద్వారా దాని తొలగింపును నిరోధిస్తుంది.[8] సాధారణంగా పనిచేసే HDL LDL యొక్క ఆక్సీకరణ ప్రక్రియను మరియు ఆక్సీకరణ తర్వాత కనిపించే తదుపరి వాపు ప్రక్రియలను నిరోధించగలదు.[8]

లిపోపాలిసాకరైడ్, లేదా LPS, గ్రామ్-నెగటివ్ బ్యాక్టీరియా కణ గోడపై ప్రధాన పాథోజెనిక్ కారకం. గ్రామ్-పాజిటివ్ బ్యాక్టీరియా లిపోటీకోయిక్ యాసిడ్, లేదా LTA అనే సారూప్య భాగాన్ని కలిగి ఉంటుంది. HDL LPS మరియు LTAలను బంధించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది, శరీరంలోని హానికరమైన ప్రభావాలను తటస్థీకరించడానికి మరియు శరీరం నుండి LPSని క్లియర్ చేయడానికి HDL-LPS కాంప్లెక్స్‌లను సృష్టిస్తుంది.[9] HDL కొలెస్ట్రాల్ లభ్యతను మరియు రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనను మాడ్యులేట్ చేయడానికి రోగనిరోధక వ్యవస్థ కణాలతో సంకర్షణ చెందడంలో కూడా ముఖ్యమైన పాత్రలను కలిగి ఉంటుంది.[9]

సిస్టమ్ ఇన్ఫెక్షన్ లేదా సెప్సిస్ వంటి కొన్ని అసాధారణ శారీరక పరిస్థితులలో, HDL యొక్క ప్రధాన భాగాలు మార్చబడతాయి,[9][10] లిపిడ్లు మరియు అపోలిపోప్రోటీన్ల కూర్పు మరియు పరిమాణం సాధారణ శారీరక పరిస్థితులతో పోలిస్తే మార్చబడతాయి, ఉదాహరణకు HDL కొలెస్ట్రాల్ (HDL-C), ఫాస్ఫోలిపిడ్లు, apoA-I (ప్రయోజనకరమైన యాంటీ-ఇన్ఫ్లమేటరీ లక్షణాలను కలిగి ఉన్నట్లు చూపబడిన HDLలోని ప్రధాన లిపోప్రోటీన్) తగ్గడం మరియు సీరం అమైలాయిడ్ A పెరగడం.[9][10] HDL యొక్క ఈ మార్చబడిన కూర్పును సాధారణంగా అక్యూట్-ఫేజ్ ఇన్ఫ్లమేటరీ ప్రతిస్పందనలో అక్యూట్-ఫేజ్ HDL అని పిలుస్తారు, ఈ సమయంలో HDL LDL యొక్క ఆక్సీకరణను నిరోధించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోవచ్చు.[8] నిజానికి, HDL యొక్క ఈ మార్చబడిన కూర్పు సెప్సిస్ ఉన్న రోగులలో పెరిగిన మరణాల రేటు మరియు అధ్వాన్నమైన క్లినికల్ ఫలితాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.[9]

వర్గీకరణ

సాంద్రత ద్వారా

లిపోప్రోటీన్లను ఐదు ప్రధాన సమూహాలుగా వర్గీకరించవచ్చు, పెద్ద మరియు తక్కువ సాంద్రత నుండి చిన్న మరియు అధిక సాంద్రత వరకు జాబితా చేయబడ్డాయి. కొవ్వు నుండి ప్రోటీన్ నిష్పత్తి పెరిగినప్పుడు లిపోప్రోటీన్లు పెద్దవిగా మరియు తక్కువ సాంద్రతతో ఉంటాయి. అవి ఎలెక్ట్రోఫోరేసిస్, అల్ట్రాసెంట్రిఫ్యూగేషన్ మరియు Vantera Analyzer ద్వారా న్యూక్లియర్ మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ ఆధారంగా వర్గీకరించబడ్డాయి.[11]

  • కైలోమైక్రాన్లు ప్రేగుల నుండి కాలేయానికి, అస్థిపంజర కండరాలకు, మరియు అడిపోజ్ కణజాలానికి ట్రైగ్లిజరైడ్లను (కొవ్వు) తీసుకువెళతాయి.
  • వెరీ-లో-డెన్సిటీ లిపోప్రోటీన్లు (VLDL) కాలేయం నుండి అడిపోజ్ కణజాలానికి (కొత్తగా సంశ్లేషణ చేయబడిన) ట్రైగ్లిజరైడ్లను తీసుకువెళతాయి.
  • ఇంటర్మీడియట్-డెన్సిటీ లిపోప్రోటీన్లు (IDL) VLDL మరియు LDL మధ్య మధ్యస్థంగా ఉంటాయి. ఉపవాసం ఉన్నప్పుడు ఇవి సాధారణంగా రక్తంలో గుర్తించబడవు.
  • లో-డెన్సిటీ లిపోప్రోటీన్లు (LDL) 3,000 నుండి 6,000 కొవ్వు అణువులను (ఫాస్ఫోలిపిడ్లు, కొలెస్ట్రాల్, ట్రైగ్లిజరైడ్లు, మొదలైనవి) శరీరం చుట్టూ తీసుకువెళతాయి. LDL కణాలను కొన్నిసార్లు "చెడు" లిపోప్రోటీన్ అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే రెండు రకాల LDL (sd-LDL మరియు LPA) సాంద్రతలు అథెరోస్క్లెరోసిస్ పురోగతితో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి. ఆరోగ్యకరమైన వ్యక్తులలో, చాలా LDL పెద్దదిగా మరియు తేలికగా (lb LDL) ఉంటుంది.
    • పెద్ద తేలికపాటి LDL (lb LDL) కణాలు
    • చిన్న సాంద్రత కలిగిన LDL (sd LDL) కణాలు
    • లిపోప్రోటీన్(a) (LPA) అనేది ఒక నిర్దిష్ట ఫినోటైప్ యొక్క లిపోప్రోటీన్ కణం
  • హై-డెన్సిటీ లిపోప్రోటీన్లు (HDL) శరీర కణాలు/కణజాలాల నుండి కొవ్వు అణువులను సేకరించి తిరిగి కాలేయానికి తీసుకువెళతాయి. HDLలను కొన్నిసార్లు "మంచి" లిపోప్రోటీన్ అని పిలుస్తారు, ఎందుకంటే అధిక సాంద్రతలు అథెరోస్క్లెరోసిస్ పురోగతి మరియు/లేదా తిరోగమన రేట్లు తక్కువగా ఉండటంతో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.

యువ ఆరోగ్యకరమైన పరిశోధనా విషయాల కోసం, ~70 kg (154 lb), ఈ డేటా అధ్యయనం చేసిన వ్యక్తుల సగటులను సూచిస్తుంది, శాతాలు % పొడి బరువును సూచిస్తాయి:

సాంద్రత (g/mL) తరగతి వ్యాసం (nm) % ప్రోటీన్ % కొలెస్ట్రాల్ & కొలెస్టైల్ ఈస్టర్ % ఫాస్ఫోలిపిడ్ % ట్రైగ్లిజరైడ్
>1.063 HDL 5–15 33 30 29 4-8
1.019–1.063 LDL 18–28 25 46-50 21-22 8-10
1.006–1.019 IDL 25–50 18 29 22 31
0.95–1.006 VLDL 30–80 10 22 18 50
<0.95 కైలోమైక్రాన్లు 75-1200 1-2 8 7 83-84

[12][13] అయితే, ఈ డేటా ఏ ఒక్క వ్యక్తికి లేదా సాధారణ క్లినికల్ జనాభాకు ఖచ్చితంగా నమ్మదగినది కాదు.

ఆల్ఫా మరియు బీటా

సీరం ప్రోటీన్ ఎలెక్ట్రోఫోరేసిస్లో ప్రోటీన్ల వర్గీకరణ ప్రకారం లిపోప్రోటీన్లను "ఆల్ఫా" మరియు "బీటా"గా వర్గీకరించడం కూడా సాధ్యమే. ఈ పరిభాషను కొన్నిసార్లు అబెటాలిపోప్రోటీనీమియా వంటి లిపిడ్ రుగ్మతలను వివరించడంలో ఉపయోగిస్తారు.

ఉపవిభాగాలు

LDL మరియు HDL వంటి లిపోప్రోటీన్లను వివిధ పద్ధతుల ద్వారా వేరు చేయబడిన ఉపజాతులుగా మరింత విభజించవచ్చు.[14][15] ఇవి సాంద్రత ద్వారా లేదా ప్రోటీన్ కంటెంట్/అవి మోసుకెళ్ళే ప్రోటీన్ల ద్వారా విభజించబడ్డాయి.[14] పరిశోధన ప్రస్తుతం కొనసాగుతున్నప్పటికీ, పరిశోధకులు వివిధ ఉపజాతులు వేర్వేరు అపోలిపోప్రోటీన్లు, ప్రోటీన్లు మరియు జాతుల మధ్య లిపిడ్ కంటెంట్‌ను కలిగి ఉంటాయని తెలుసుకుంటున్నారు, ఇవి వేర్వేరు శారీరక పాత్రలను కలిగి ఉంటాయి.[14] ఉదాహరణకు, HDL లిపోప్రోటీన్ ఉపజాతులలో, సాధారణ లిపిడ్ జీవక్రియలో పెద్ద సంఖ్యలో ప్రోటీన్లు పాల్గొంటాయి.[14] అయితే, HDL ఉపజాతులు కింది విధుల్లో పాల్గొనే ప్రోటీన్లను కూడా కలిగి ఉన్నాయని స్పష్టం చేయబడుతోంది: హోమియోస్టాసిస్, ఫైబ్రినోజెన్, క్లాటింగ్ క్యాస్కేడ్, వాపు మరియు రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనలు, కాంప్లిమెంట్ సిస్టమ్తో సహా, ప్రోటీయోలిసిస్ ఇన్హిబిటర్లు, అక్యూట్-ఫేజ్ రెస్పాన్స్ ప్రోటీన్లు, మరియు LPS-బైండింగ్ ప్రోటీన్, హీమ్ మరియు ఐరన్ జీవక్రియ, ప్లేట్‌లెట్ నియంత్రణ, విటమిన్ బైండింగ్ మరియు సాధారణ రవాణా.[14]

పరిశోధన

లిపోప్రోటీన్(a) యొక్క అధిక స్థాయిలు వాపు మరియు థ్రాంబోసిస్తో సంబంధం ఉన్న యంత్రాంగాల ద్వారా అథెరోస్క్లెరోటిక్ హృదయ సంబంధ వ్యాధులకు ఒక ముఖ్యమైన ప్రమాద కారకం.[16] వివిధ లిపోప్రోటీన్ ఐసోఫార్మ్‌లు మరియు హృదయ సంబంధ వ్యాధుల ప్రమాదం, లిపోప్రోటీన్ సంశ్లేషణ, నియంత్రణ మరియు జీవక్రియ, మరియు జన్యు వ్యాధులకు సంబంధించిన ప్రమాదాల మధ్య యంత్రాంగాల సంబంధాలు 2022 నాటికి చురుకైన పరిశోధనలో ఉన్నాయి.[16]

ఇవి కూడా చూడండి

సూచనలు

  1. ↑ Gofman JW, Jones HB, Lindgren FT, Lyon TP, Elliott HA, Strisower B (August 1950). “Blood lipids and human atherosclerosis”. Circulation. 2 (2): 161–78. doi:10.1161/01.CIR.2.2.161. PMID 15427204.
  2. ↑ “Microbial Proteolipids and Lipopeptides - glycopeptidolipids, surfactin, iturnins, polymyxins, daptomycin”. The LipidWeb. Retrieved 21 July 2019.
  3. ↑ Satyanarayana, U. (2002). Biochemistry. (2nd ed.). Kolkata, India: Books and Allied. ISBN 81-87134-80-1. OCLC 71209231.
  4. ↑ Feingold, Kenneth R.; Grunfeld, Carl (2000). “Introduction to Lipids and Lipoproteins”. Feingold, Kenneth R.; Anawalt, Bradley; Boyce, Alison; Chrousos, George (eds.). Endotext. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc. PMID 26247089. Retrieved 2020-12-10.
  5. ↑ Kumar V, Butcher SJ, Öörni K, Engelhardt P, Heikkonen J, Kaski K, Ala-Korpela M, Kovanen PT (May 2011). “Three-dimensional cryoEM reconstruction of native LDL particles to 16Å resolution at physiological body temperature”. PLOS ONE. 6 (5). Bibcode 2011PLoSO...618841K. doi:10.1371/journal.pone.0018841. PMC PMC3090388. PMID 21573056. article-number: e18841.
  6. ↑ Petyaev, I. M.; Vuylsteke, A.; Bethune, D. W.; Hunt, J. V. (1998). “Plasma oxygen during cardiopulmonary bypass: a comparison of blood oxygen levels with oxygen present in plasma lipid”. Clinical Science. 94 (1): 35–41. doi:10.1042/cs0940035. PMID 9505864. ISSN 0143-5221.
  7. ↑ Bacić, G.; Walczak, T.; Demsar, F.; Swartz, H. M. (October 1988). “Electron spin resonance imaging of tissues with lipid-rich areas”. Magnetic Resonance in Medicine. 8 (2): 209–219. doi:10.1002/mrm.1910080211. PMID 2850439. S2CID 41810978. ISSN 0740-3194.
  8. ↑ 8.0 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 Namiri-Kalantari R, Gao F, Chattopadhyay A, Wheeler AA, Navab KD, Farias-Eisner R, Reddy ST (May 2015). “The dual nature of HDL: Anti-Inflammatory and pro-Inflammatory”. BioFactors. 41 (3): 153–9. doi:10.1002/biof.1205. PMID 26072738. S2CID 28785539.
  9. ↑ 9.0 9.1 9.2 9.3 9.4 Pirillo A, Catapano AL, Norata GD (2015). “HDL in infectious diseases and sepsis”. High Density Lipoproteins. Handbook of Experimental Pharmacology. Springer. Vol. 224, pp. 483–508. ISBN 978-3-319-09664-3. doi:10.1007/978-3-319-09665-0_15. hdl:2434/274561. PMID 25522999.
  10. ↑ 10.0 10.1 Norata GD, Pirillo A, Ammirati E, Catapano AL (January 2012). “Emerging role of high density lipoproteins as a player in the immune system”. Atherosclerosis. 220 (1): 11–21. doi:10.1016/j.atherosclerosis.2011.06.045. PMID 21783193.
  11. ↑ “Vantera Clinical Analyzer - MDEA 2013 Finalist”. YouTube.com. 2500 Sumner Blvd, Raleigh, NC 27616: LipoScience, Inc. 26 March 2013.
  12. ↑ Biochemistry 2nd Ed. 1995 Garrett & Grisham
  13. ↑ Principles of Biochemistry 2nd Ed. 1995 Zubay, Parson and Vance
  14. ↑ 14.0 14.1 14.2 14.3 14.4 Shah AS, Tan L, Long JL, Davidson WS (October 2013). “Proteomic diversity of high density lipoproteins: our emerging understanding of its importance in lipid transport and beyond”. Journal of Lipid Research. 54 (10): 2575–85. doi:10.1194/jlr.R035725. PMC PMC3770071. PMID 23434634.
  15. ↑ Garcia-Rios A, Nikolic D, Perez-Martinez P, Lopez-Miranda J, Rizzo M, Hoogeveen RC (2014). “LDL and HDL subfractions, dysfunctional HDL: treatment options”. Current Pharmaceutical Design. 20 (40): 6249–55. doi:10.2174/1381612820666140620154014. PMID 24953394.
  16. ↑ 16.0 16.1 Reyes-Soffer G, Ginsberg HN, Berglund L, Duell PB, Heffron SP, Kamstrup PR, Lloyd-Jones DM, Marcovina SM, Yeang C, Koschinsky ML (January 2022). “Lipoprotein(a): A Genetically Determined, Causal, and Prevalent Risk Factor for Atherosclerotic Cardiovascular Disease: A Scientific Statement From the American Heart Association”. Arteriosclerosis, Thrombosis, and Vascular Biology. 42 (1): e48–e60. doi:10.1161/ATV.0000000000000147. PMC PMC9989949. PMID 34647487.

బాహ్య లింకులు

  • లిపోప్రోటీన్లు U.S. నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్ మెడికల్ సబ్జెక్ట్ హెడింగ్స్ (MeSH) లో

he:כולסטרול#ליפופרוטאינים

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Lipoprotein” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Lipoprotein ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=లిపోప్రోటీన్&oldid=6104"