అయోడిన్

From LTRC
Revision as of 23:27, 28 September 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Iodine” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
Iodine
engvar en-GB

అయోడిన్ (Iodine) ఒక రసాయన మూలకం; దీని సంకేతం I మరియు పరమాణు సంఖ్య 53. స్థిరమైన హాలోజన్లలో అత్యంత బరువైనది. ఇది ప్రామాణిక పరిస్థితులలో మెరిసే, అలోహ ఘనపదార్థంగా ఉంటుంది. ఇది 114 C వద్ద కరిగి ముదురు ఊదా రంగు ద్రవంగా మారుతుంది మరియు 184 C వద్ద మరిగి ఊదా రంగు వాయువుగా మారుతుంది. ఈ మూలకాన్ని 1811లో ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త బెర్నార్డ్ కోర్టోయిస్ కనుగొన్నారు. రెండు సంవత్సరాల తర్వాత జోసెఫ్ లూయిస్ గే-లుసాక్ దీనికి 'ఊదా' అని అర్థం వచ్చే ప్రాచీన గ్రీకు పదం Ιώδης ఆధారంగా పేరు పెట్టారు.

అయోడిన్ అయోడైడ్ (I-), అయోడేట్ (IO_{3}-) మరియు వివిధ పెరియోడేట్ అయాన్లతో సహా అనేక ఆక్సీకరణ స్థితిలలో ఉంటుంది. అత్యంత ముఖ్యమైన ఖనిజ పోషకంగా, థైరాయిడ్ హార్మోన్ల సంశ్లేషణకు అయోడిన్ అవసరం.[1] అయోడిన్ లోపం సుమారు రెండు వందల కోట్ల మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తుంది మరియు ఇది మేధో వైకల్యాలకు ప్రధాన నివారించదగిన కారణం.[2]

ప్రస్తుతం అయోడిన్ ఉత్పత్తిలో చిలీ మరియు జపాన్ దేశాలు అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. దీని అధిక పరమాణు సంఖ్య మరియు సేంద్రీయ సమ్మేళనాలతో సులభంగా బంధం ఏర్పరచుకునే గుణం కారణంగా, ఇది విషపూరితం కాని రేడియోకాంట్రాస్ట్ పదార్థంగా ఉపయోగపడుతుంది. మానవ శరీరంలో ఇది నిర్దిష్ట అవయవాల ద్వారా గ్రహించబడే గుణం ఉన్నందున, అయోడిన్ యొక్క రేడియోధార్మిక ఐసోటోపులను థైరాయిడ్ క్యాన్సర్ చికిత్సలో కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఎసిటిక్ యాసిడ్ మరియు కొన్ని పాలిమర్ల పారిశ్రామిక ఉత్పత్తిలో అయోడిన్ ఒక ఉత్ప్రేరకంగా కూడా ఉపయోగపడుతుంది.[3]

ఇది ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ యొక్క అవసరమైన మందుల జాబితాలో ఉంది.[4]

చరిత్ర

1811లో, అయోడిన్‌ను ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త బెర్నార్డ్ కోర్టోయిస్ కనుగొన్నారు.[5][6] ఆయన సాల్ట్‌పీటర్ (తుపాకీ మందులో ముఖ్యమైన భాగం) తయారీదారుల కుటుంబంలో జన్మించారు. నెపోలియన్ యుద్ధాల సమయంలో, ఫ్రాన్స్‌లో సాల్ట్‌పీటర్‌కు భారీ డిమాండ్ ఉండేది. ఫ్రెంచ్ నైటర్ బెడ్ల నుండి ఉత్పత్తి చేయబడిన సాల్ట్‌పీటర్‌కు సోడియం కార్బోనేట్ అవసరమయ్యేది, దీనిని నార్మాండీ మరియు బ్రిటానీ తీరాల్లో సేకరించిన సముద్రపు పాచి నుండి వేరు చేయవచ్చు. సోడియం కార్బోనేట్‌ను వేరు చేయడానికి, సముద్రపు పాచిని కాల్చి, ఆ బూడిదను నీటితో కడిగేవారు. ఈ ప్రక్రియలో ఉపయోగించే రాగి పాత్రలు క్షయం కావడానికి గల కారణాన్ని పరిశీలిస్తున్నప్పుడు,[7] కోర్టోయిస్ మిగిలిపోయిన వ్యర్థాలకు అధిక మొత్తంలో సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్‌ను కలిపారు, అప్పుడు ఊదా రంగు ఆవిరి మేఘం ఉద్భవించింది. ఆ ఆవిరి చల్లని ఉపరితలాలపై స్పటికీకరణ చెంది, ముదురు రంగు స్పటికాలుగా ఏర్పడటాన్ని ఆయన గమనించారు.[8] ఈ పదార్థం ఒక కొత్త మూలకమని కోర్టోయిస్ అనుమానించారు, కానీ దానిని మరింత పరిశోధించడానికి ఆయనకు నిధులు లేవు.[9]

కోర్టోయిస్ తన స్నేహితులైన చార్లెస్ బెర్నార్డ్ డెసోర్మ్స్ (1777–1838) మరియు నికోలస్ క్లెమెంట్ (1779–1841)లకు పరిశోధన కొనసాగించడానికి నమూనాలను ఇచ్చారు. ఆయన రసాయన శాస్త్రవేత్త జోసెఫ్ లూయిస్ గే-లుసాక్ (1778–1850) మరియు భౌతిక శాస్త్రవేత్త ఆండ్రీ-మేరీ ఆంపియర్ (1775–1836)లకు కూడా కొంత పదార్థాన్ని ఇచ్చారు. 29 నవంబర్ 1813న, డెసోర్మ్స్ మరియు క్లెమెంట్ ఇంపీరియల్ ఇన్స్టిట్యూట్ డి ఫ్రాన్స్ సమావేశంలో ఈ పదార్థాన్ని వివరించడం ద్వారా కోర్టోయిస్ ఆవిష్కరణను బహిరంగపరిచారు.[10] 6 డిసెంబర్ 1813న, గే-లుసాక్ ఈ కొత్త పదార్థం ఒక మూలకమని లేదా ఆక్సిజన్ యొక్క సమ్మేళనమని కనుగొని ప్రకటించారు, చివరకు అది ఒక మూలకమని నిర్ధారించారు.[11][12][13] గే-లుసాక్ అయోడిన్ ఆవిరి రంగు కారణంగా, ప్రాచీన గ్రీకు పదం Ιώδης (iodēs, "ఊదా") నుండి "iode" (ఆంగ్లంలో "iodine") అనే పేరును సూచించారు.[5][11] ఆంపియర్ తన నమూనాలో కొంత భాగాన్ని బ్రిటిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త హంఫ్రీ డేవీ (1778–1829)కి ఇచ్చారు, ఆయన ఆ పదార్థంపై ప్రయోగాలు చేసి, అది క్లోరిన్కు సమానంగా ఉందని గమనించి, అది ఒక మూలకమని కనుగొన్నారు.[14] డేవీ 10 డిసెంబర్ నాటి లేఖను రాయల్ సొసైటీకి పంపి, తాను అయోడిన్ అనే కొత్త మూలకాన్ని గుర్తించానని పేర్కొన్నారు.[15] అయోడిన్‌ను మొదట ఎవరు గుర్తించారనే దానిపై డేవీ మరియు గే-లుసాక్ మధ్య వాదనలు జరిగాయి, కానీ చివరికి వారు కోర్టోయిస్‌ను ఆ మూలక ఆవిష్కర్తగా గుర్తించారు.[9]

1873లో, ఫ్రెంచ్ వైద్య పరిశోధకుడు కాసిమిర్ డావైన్ (1812–1882) అయోడిన్ యొక్క క్రిమిసంహారక చర్యను కనుగొన్నారు.[16] ఇస్ట్రియాలో జన్మించిన శస్త్రచికిత్స నిపుణుడు ఆంటోనియో గ్రాసిచ్ (1849–1926), శస్త్రచికిత్స రంగంలో స్టెరిలైజేషన్ ఉపయోగించిన వారిలో మొదటివారు. 1908లో, ఆయన శస్త్రచికిత్స సమయంలో మానవ చర్మాన్ని త్వరగా స్టెరిలైజ్ చేయడానికి అయోడిన్ టింక్చర్‌ను ప్రవేశపెట్టారు.[17]

ప్రారంభ ఆవర్తన పట్టికలలో, అయోడిన్‌కు తరచుగా జర్మన్ పేరు 'Jod' నుండి 'J' అనే సంకేతాన్ని ఇచ్చేవారు; జర్మన్ పాఠ్యాలలో, 'I' స్థానంలో ఇప్పటికీ 'J'ని తరచుగా ఉపయోగిస్తారు.[18]

లక్షణాలు

అయోడిన్ నాలుగవ హాలోజన్, ఇది ఆవర్తన పట్టికలో గ్రూపు 17లో ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్ మరియు బ్రోమిన్ తర్వాత ఉంటుంది; అస్టాటిన్ మరియు టెన్నెసిన్ రేడియోధార్మికతను కలిగి ఉన్నందున, అయోడిన్ అత్యంత బరువైన స్థిరమైన హాలోజన్. అయోడిన్ ఎలక్ట్రాన్ కాన్ఫిగరేషన్ [Kr]5s24d105p5, ఐదవ మరియు బయటి కక్ష్యలో ఉన్న ఏడు ఎలక్ట్రాన్లు దాని వాలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్లు. ఇతర హాలోజన్ల వలె, ఇది పూర్తి అష్టకానికి ఒక ఎలక్ట్రాన్ తక్కువగా ఉంటుంది, కాబట్టి ఇది ఒక ఆక్సీకరణ కారకం. ఇది తన బయటి కక్ష్యను పూర్తి చేయడానికి అనేక మూలకాలతో చర్య జరుపుతుంది, అయినప్పటికీ ఆవర్తన ధోరణుల ప్రకారం, ఇది స్థిరమైన హాలోజన్లలో బలహీనమైన ఆక్సీకరణ కారకం: పాలింగ్ స్కేల్‌పై దీని ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ 2.66 (ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్ మరియు బ్రోమిన్ వరుసగా 3.98, 3.16 మరియు 2.96; అస్టాటిన్ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ 2.2, టెన్నెసిన్ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ తెలియదు). మూలక అయోడిన్ I2 రసాయన ఫార్ములాతో ద్విపరమాణు అణువులను ఏర్పరుస్తుంది, ఇక్కడ రెండు అయోడిన్ పరమాణువులు స్థిరమైన అష్టకాన్ని సాధించడానికి ఒక జత ఎలక్ట్రాన్లను పంచుకుంటాయి; అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, ఈ ద్విపరమాణు అణువులు ఒక జత అయోడిన్ పరమాణువులుగా విడిపోతాయి. అదేవిధంగా, అయోడైడ్ అయాన్, I-, స్థిరమైన హాలోజన్లలో బలమైన క్షయకరణ కారకం, ఇది ద్విపరమాణు I2గా సులభంగా ఆక్సీకరణ చెందుతుంది.[19] (అస్టాటిన్ At-గా అస్థిరంగా ఉంటుంది మరియు At^{0} లేదా At+గా సులభంగా ఆక్సీకరణ చెందుతుంది.)[20]

గ్రూపులో కిందికి వెళ్లేకొద్దీ హాలోజన్ల రంగు ముదురుగా మారుతుంది: ఫ్లోరిన్ చాలా లేత పసుపు, క్లోరిన్ ఆకుపచ్చ-పసుపు, బ్రోమిన్ ఎరుపు-గోధుమ రంగు, మరియు అయోడిన్ ఊదా రంగులో ఉంటుంది.

మూలక అయోడిన్ నీటిలో స్వల్పంగా కరుగుతుంది, 20 °C వద్ద 3450 mL నీటిలో ఒక గ్రాము మరియు 50 °C వద్ద 1280 mL నీటిలో ఒక గ్రాము కరుగుతుంది; ట్రైఅయోడైడ్ అయాన్ల ఏర్పాటు ద్వారా ద్రావణీయతను పెంచడానికి పొటాషియం అయోడైడ్ను జోడించవచ్చు.[21] హెక్సేన్ మరియు కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ వంటి ధ్రువణత లేని ద్రావకాలు అధిక ద్రావణీయతను అందిస్తాయి.[22] జల ద్రావణాలు వంటి ధ్రువ ద్రావణాలు గోధుమ రంగులో ఉంటాయి, ఇవి లూయిస్ క్షారాలుగా పనిచేస్తాయి; మరోవైపు, ధ్రువణత లేని ద్రావణాలు ఊదా రంగులో ఉంటాయి, ఇది అయోడిన్ ఆవిరి రంగు.[21] అయోడిన్ ధ్రువ ద్రావణాలలో కరిగినప్పుడు ఛార్జ్-ట్రాన్స్‌ఫర్ కాంప్లెక్స్‌లు ఏర్పడతాయి, తద్వారా రంగు మారుతుంది. అయోడిన్ కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ మరియు సంతృప్త హైడ్రోకార్బన్లలో కరిగినప్పుడు ఊదా రంగులో ఉంటుంది, కానీ ఆల్కహాల్ మరియు అమైన్లలో ముదురు గోధుమ రంగులో ఉంటుంది, ఇవి ఛార్జ్-ట్రాన్స్‌ఫర్ అడక్ట్‌లను ఏర్పరుస్తాయి.[23]

అయోడిన్ యొక్క సాంద్రత, ద్రవీభవన మరియు మరిగే స్థానాలు పరమాణు సంఖ్యతో పెరుగుతూ హాలోజన్ల ధోరణిని అనుసరిస్తాయి.[24] స్థిరమైన హాలోజన్లలో, అయోడిన్ అతిపెద్ద ఎలక్ట్రాన్ క్లౌడ్‌ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది సులభంగా ధ్రువణత చెందుతుంది, దీని ఫలితంగా దాని అణువులు స్థిరమైన హాలోజన్లలో బలమైన వాన్ డెర్ వాల్స్ పరస్పర చర్యలను కలిగి ఉంటాయి. అదేవిధంగా, స్థిరమైన హాలోజన్లలో అయోడిన్ తక్కువ అస్థిరతను కలిగి ఉంటుంది, అయినప్పటికీ ఘనపదార్థం నుండి ఊదా రంగు ఆవిరి వెలువడటం గమనించవచ్చు.[19] ఈ లక్షణం కారణంగా అయోడిన్‌ను ఘన నుండి వాయువుకు నేరుగా జరిగే ఉత్పతనం ప్రదర్శించడానికి ఉపయోగిస్తారు, ఇది వాతావరణ పీడనం వద్ద అది కరగదు అనే అపోహకు దారితీస్తుంది.[25] స్థిరమైన హాలోజన్లలో అతిపెద్ద పరమాణు వ్యాసార్థాన్ని కలిగి ఉన్నందున, అయోడిన్ అతి తక్కువ మొదటి అయనీకరణ శక్తి, అతి తక్కువ ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ, అతి తక్కువ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ మరియు అతి తక్కువ చర్యాశీలతను కలిగి ఉంటుంది.[19]

డైఅయోడిన్‌లోని ఇంటర్‌హాలోజన్ బంధం అన్ని స్థిరమైన హాలోజన్లలో బలహీనమైనది. అందువల్ల, వాతావరణ పీడనం వద్ద వాయు రూపంలో ఉన్న అయోడిన్ నమూనాలో 1% 575 °C వద్ద అయోడిన్ పరమాణువులుగా విడిపోతుంది. ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్ మరియు బ్రోమిన్ అదే స్థాయిలో విడిపోవడానికి 750 °C కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు అవసరం. అయోడిన్‌తో ఉండే చాలా బంధాలు తేలికపాటి హాలోజన్లతో ఉండే బంధాల కంటే బలహీనంగా ఉంటాయి.[19] వాయు రూప అయోడిన్ I2 అణువులతో కూడి ఉంటుంది, దీని I–I బంధ పొడవు 266.6 pm. I–I బంధం తెలిసిన అతి పొడవైన సింగిల్ బంధాలలో ఒకటి. ఇది ఘన ఆర్థోరోంబిక్ స్పటిక అయోడిన్‌లో ఇంకా పొడవుగా (271.5 pm) ఉంటుంది, ఇది క్లోరిన్ మరియు బ్రోమిన్ వంటి స్పటిక నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. (రికార్డు అయోడిన్ పొరుగున ఉన్న జెనాన్ వద్ద ఉంది: Xe–Xe బంధ పొడవు 308.71 pm.)[26] అందువల్ల, అయోడిన్ అణువులో, ప్రతి పరమాణువు యొక్క రెండు సమీప పొరుగు పరమాణువులతో ముఖ్యమైన ఎలక్ట్రానిక్ పరస్పర చర్యలు జరుగుతాయి, మరియు ఈ పరస్పర చర్యలు స్థూల అయోడిన్‌లో మెరిసే రూపాన్ని మరియు సెమీకండక్టింగ్ లక్షణాలను కలిగిస్తాయి.[19] అయోడిన్ 1.3 eV (125 kJ/mol) బ్యాండ్ గ్యాప్ కలిగిన ద్విమితీయ సెమీకండక్టర్: ఇది దాని స్పటిక పొరల తలంలో సెమీకండక్టర్‌గా మరియు లంబ దిశలో ఇన్సులేటర్‌గా పనిచేస్తుంది.[19]

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: అయోడిన్ ఐసోటోపులు సహజంగా లభించే అయోడిన్ ఒక స్థిరమైన ఐసోటోప్, 127Iని కలిగి ఉంటుంది మరియు ఇది పరమాణు భారం కోసం మోనోన్యూక్లిడిక్ మూలకం, ఇది ఆ ఐసోటోప్ ద్వారా నిర్ణయించబడే ప్రకృతి స్థిరాంకం. రేడియో ఐసోటోపులు 108I నుండి 147I వరకు ఉన్నాయి. ఇతర ఐసోటోపుల అర్ధ-జీవిత కాలం ప్రిమోర్డియల్ కావడానికి చాలా తక్కువగా ఉన్నందున, ఇది మోనో ఐసోటోపిక్ కూడా.

అయోడిన్ యొక్క రేడియోధార్మిక ఐసోటోపులలో అత్యధిక కాలం జీవించేది అయోడిన్-129, దీని అర్ధ-జీవిత కాలం 16.1 మిలియన్ సంవత్సరాలు, ఇది బీటా క్షయం ద్వారా స్థిరమైన జెనాన్-129గా క్షీణిస్తుంది. సౌర కుటుంబం ఏర్పడకముందే అయోడిన్-127తో పాటు కొంత అయోడిన్-129 ఏర్పడింది, కానీ అది ఇప్పుడు పూర్తిగా క్షీణించిపోయింది, దీనిని అంతరించిపోయిన రేడియోన్యూక్లైడ్ అంటారు. దీని పూర్వ ఉనికిని దాని కుమార్తె జెనాన్-129 యొక్క అదనపు పరిమాణం ద్వారా నిర్ణయించవచ్చు, కానీ సౌర కుటుంబంలోని మూలకాలకు సూపర్నోవా మూలాన్ని నిర్ణయించడానికి ఈ లక్షణాన్ని ఉపయోగించే ప్రారంభ ప్రయత్నాలు[27] అయోడిన్-129ని ఇచ్చే ప్రత్యామ్నాయ అణు ప్రక్రియల వల్ల మరియు అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద అయోడిన్ యొక్క అస్థిరత వల్ల కష్టతరమయ్యాయి.[28] పర్యావరణంలో దాని చలనశీలత కారణంగా, చాలా పాత భూగర్భ జలాల కాలాన్ని నిర్ణయించడానికి అయోడిన్-129ని ఉపయోగించారు.[29][30]

నేడు భూమిపై ఉన్న అత్యధిక అయోడిన్-129 మానవ అణు కార్యకలాపాల నుండి ఉద్భవించింది. అణు కార్యకలాపాలు ప్రారంభమైన తర్వాత అయోడిన్-129 పరిమాణం 3-8 రెట్లు పెరిగింది.[31] వాతావరణ జెనాన్ యొక్క కాస్మిక్ రే స్పాలేషన్ మరియు అణు విచ్ఛిత్తి ఉత్పత్తిగా స్వల్ప మొత్తంలో సహజంగా అయోడిన్-129 ఏర్పడుతుంది; 129I/127I నిష్పత్తి సుమారు 10−12.[32]

అయోడిన్-127 మరియు అయోడిన్-129 యొక్క ఉత్తేజిత స్థితులను తరచుగా మోస్‌బౌర్ స్పెక్ట్రోస్కోపీలో ఉపయోగిస్తారు.[19]

ఇతర అయోడిన్ రేడియో ఐసోటోపులు 60 రోజుల కంటే తక్కువ అర్ధ-జీవిత కాలాన్ని కలిగి ఉంటాయి. వాటిలో కొన్ని థైరాయిడ్ గ్రంథికి సంబంధించిన వైద్య అనువర్తనాలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇక్కడ శరీరంలోకి ప్రవేశించే అయోడిన్ నిల్వ చేయబడుతుంది మరియు కేంద్రీకృతమవుతుంది. అయోడిన్-123 (అర్ధ-జీవిత కాలం 13.223 గంటలు) ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా టెల్లూరియం-123గా క్షీణిస్తుంది, గామా కిరణాలను విడుదల చేస్తుంది; దీనిని న్యూక్లియర్ మెడిసిన్ ఇమేజింగ్‌లో, సింగిల్-ఫోటాన్ ఎమిషన్ కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ (SPECT) మరియు X-రే కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీ (X-Ray CT) స్కాన్‌లతో సహా ఉపయోగిస్తారు.[33] అయోడిన్-125 (అర్ధ-జీవిత కాలం 59.392 రోజులు) ఇలాంటిదే, ఇది ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా టెల్లూరియం-125గా క్షీణిస్తుంది మరియు తక్కువ శక్తి గల గామా వికిరణాన్ని విడుదల చేస్తుంది; రెండవ అత్యధిక కాలం జీవించే అయోడిన్ రేడియో ఐసోటోప్, ఇది బయోలాజికల్ అస్సేస్, న్యూక్లియర్ మెడిసిన్ ఇమేజింగ్ మరియు రేడియేషన్ థెరపీలో బ్రాకీథెరపీగా ప్రోస్టేట్ క్యాన్సర్, యువియల్ మెలనోమాలు మరియు మెదడు కణితుల వంటి అనేక పరిస్థితులకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగపడుతుంది.[34] చివరగా, అయోడిన్-131 (అర్ధ-జీవిత కాలం 8.0249 రోజులు) బీటా-క్షయం ద్వారా జెనాన్-131గా మారుతుంది మరియు గామా వికిరణాన్ని కూడా విడుదల చేస్తుంది. కణజాలం ద్వారా అయోడిన్ గ్రహించిన తర్వాత కణజాల విధ్వంసం కావాలనుకున్నప్పుడు, రేడియేషన్ థెరపీలో థైరాయిడ్ కోసం దీనిని ఔషధ ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగిస్తారు.[35]

అయోడిన్-131 ఒక సాధారణ అణు విచ్ఛిత్తి ఉత్పత్తి మరియు అందువల్ల రేడియోధార్మిక ఫాల్‌అవుట్‌లో అధిక స్థాయిలో ఉంటుంది. ఇది కలుషితమైన ఆహారం ద్వారా గ్రహించబడవచ్చు మరియు థైరాయిడ్‌లో పేరుకుపోయి దాని వికిరణం ద్వారా దెబ్బతీస్తుంది. అధిక స్థాయి అయోడిన్-131కు గురికావడం వల్ల కలిగే ప్రధాన ప్రమాదం జీవితాంతం రేడియోజెనిక్ థైరాయిడ్ క్యాన్సర్ వచ్చే అవకాశం ఉంది. ఇతర ప్రమాదాలలో క్యాన్సర్ లేని కణితులు మరియు థైరాయిడిటిస్ ఉన్నాయి.[36] విడుదలైనప్పుడు అయోడిన్-131 యొక్క ప్రతికూల ప్రభావాల నుండి రక్షణ పొందడానికి, థైరాయిడ్ గ్రంథిని పొటాషియం అయోడైడ్ మాత్రల రూపంలో స్థిరమైన అయోడిన్-127తో నింపడం ద్వారా చేస్తారు, దీనిని రోజువారీగా తీసుకోవాలి.[37]

అయోడిన్-131ను రేడియోధార్మిక ట్రేసర్ (radioactive tracer)గా కూడా ఉపయోగిస్తారు.[38][39][40][41]

రసాయన శాస్త్రం మరియు సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Iodine compounds

హాలోజన్ బంధ శక్తులు (kJ/mol)[21]
X XX HX BX3 AlX3 CX4
F 159 574 645 582 456
Cl 243 428 444 427 327
Br 193 363 368 360 272
I 151 294 272 285 239

అయోడిన్ చాలా చర్యాశీలత కలిగినది, కానీ తేలికపాటి హాలోజన్ల కంటే తక్కువ చర్యాశీలతను కలిగి ఉంటుంది మరియు ఇది బలహీనమైన ఆక్సిడెంట్. ఉదాహరణకు, ఇది కార్బన్ మోనాక్సైడ్, నైట్రిక్ ఆక్సైడ్, మరియు సల్ఫర్ డయాక్సైడ్లను హాలోజనేషన్ (halogenate) చేయదు, కానీ క్లోరిన్ వీటిని చేస్తుంది. అనేక లోహాలు అయోడిన్‌తో చర్య జరుపుతాయి.[19] అయితే, అదే కారణం చేత, హాలోజన్లలో అయోడిన్ అత్యల్ప అయనీకరణ శక్తిని కలిగి ఉండి, వాటిలో అత్యంత సులభంగా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది కాబట్టి, ఇది మరింత ముఖ్యమైన కాటానిక్ రసాయన శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉంటుంది. దీని అధిక ఆక్సీకరణ స్థితులు బ్రోమిన్ మరియు క్లోరిన్ కంటే కొంత స్థిరంగా ఉంటాయి, ఉదాహరణకు అయోడిన్ హెప్టాఫ్లోరైడ్లో.[21]

ఛార్జ్-ట్రాన్స్‌ఫర్ కాంప్లెక్స్‌లు

అయోడిన్ అణువు, I2, CCl4 మరియు అలిఫాటిక్ హైడ్రోకార్బన్లలో కరిగి ప్రకాశవంతమైన ఊదా రంగు ద్రావణాలను ఇస్తుంది. ఈ ద్రావణాలలో శోషణ బ్యాండ్ గరిష్టం 520 – 540 nm ప్రాంతంలో ఉంటుంది మరియు ఇది * నుండి σ* పరివర్తనకు కేటాయించబడింది. ఈ ద్రావణాలలో I2 లూయిస్ క్షారాలతో చర్య జరిపినప్పుడు, I2 పీక్‌లో నీలిరంగు మార్పు (blue shift) కనిపిస్తుంది మరియు కొత్త పీక్ (230 – 330 nm) ఏర్పడుతుంది. ఇది అడక్ట్‌ల ఏర్పాటు వల్ల కలుగుతుంది, వీటిని ఛార్జ్-ట్రాన్స్‌ఫర్ కాంప్లెక్స్‌లు అని పిలుస్తారు.[42]

హైడ్రోజన్ అయోడైడ్

అయోడిన్ యొక్క సరళమైన సమ్మేళనం హైడ్రోజన్ అయోడైడ్, HI. ఇది రంగులేని వాయువు, ఇది ఆక్సిజన్‌తో చర్య జరిపి నీరు మరియు అయోడిన్‌ను ఇస్తుంది. ప్రయోగశాలలో అయోడినేషన్ చర్యలలో ఇది ఉపయోగకరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇతర హైడ్రోజన్ హాలైడ్ల వలె దీనికి పెద్ద ఎత్తున పారిశ్రామిక ఉపయోగాలు లేవు. వాణిజ్యపరంగా, ఇది సాధారణంగా అయోడిన్‌ను హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ లేదా హైడ్రాజైన్తో చర్య జరపడం ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది:[43]

2 I2 + N2H4 ⟶ 4 HI + N2

గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, ఇది రంగులేని వాయువు. హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ మినహా మిగిలిన అన్ని హైడ్రోజన్ హాలైడ్ల వలె, ఇది కూడా రంగులేని వాయువు, ఎందుకంటే హైడ్రోజన్ పెద్ద మరియు తక్కువ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ కలిగిన అయోడిన్ పరమాణువుతో బలమైన హైడ్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరచలేదు. ఇది −51.0 °C వద్ద ద్రవీభవిస్తుంది మరియు −35.1 °C వద్ద మరిగిపోతుంది. ఇది ఒక ఎండోథెర్మిక్ సమ్మేళనం, ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఎక్సోథెర్మిక్‌గా విడిపోగలదు, అయితే ఉత్ప్రేరకం లేనప్పుడు ఈ ప్రక్రియ చాలా నెమ్మదిగా జరుగుతుంది: హైడ్రోజన్ మరియు అయోడిన్ మధ్య గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద హైడ్రోజన్ అయోడైడ్‌ను ఇచ్చే చర్య పూర్తిగా జరగదు. H–I బంధ విచ్ఛేదన శక్తి కూడా హైడ్రోజన్ హాలైడ్లలో అతి తక్కువ, ఇది 295 kJ/mol.[44]

జల హైడ్రోజన్ అయోడైడ్‌ను హైడ్రో అయోడిక్ ఆమ్లం అని పిలుస్తారు, ఇది బలమైన ఆమ్లం. హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ నీటిలో అసాధారణంగా కరుగుతుంది: ఒక లీటరు నీరు 425 లీటర్ల హైడ్రోజన్ అయోడైడ్‌ను కరిగిస్తుంది, మరియు సంతృప్త ద్రావణంలో ప్రతి హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ అణువుకు నాలుగు నీటి అణువులు మాత్రమే ఉంటాయి.[45] వాణిజ్యపరంగా "గాఢ" హైడ్రో అయోడిక్ ఆమ్లం సాధారణంగా ద్రవ్యరాశి పరంగా 48–57% HIని కలిగి ఉంటుంది; ఈ ద్రావణం 126.7 °C మరిగే బిందువుతో 56.7 g HI ప్రతి 100 g ద్రావణానికి ఒక అజియోట్రోప్ (azeotrope)ను ఏర్పరుస్తుంది. అందువల్ల నీటిని ఆవిరి చేయడం ద్వారా హైడ్రో అయోడిక్ ఆమ్లాన్ని ఈ స్థాయి కంటే ఎక్కువగా గాఢత చేయలేము.[44] వాయు హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ వలె కాకుండా, హైడ్రో అయోడిక్ ఆమ్లం కాటివా ప్రక్రియ (Cativa process) ద్వారా ఎసిటిక్ ఆమ్లం తయారీలో ప్రధాన పారిశ్రామిక ఉపయోగాన్ని కలిగి ఉంది.[46][47]

ఇతర ద్విసంబంధ అయోడిన్ సమ్మేళనాలు

నోబుల్ గ్యాస్లు మినహా, ఆవర్తన పట్టికలోని దాదాపు అన్ని మూలకాలు ఐన్‌స్టీనియం వరకు (EsI3 తెలుసు) అయోడిన్‌తో ద్విసంబంధ సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తాయని తెలుసు. 1990 వరకు, నైట్రోజన్ ట్రైఅయోడైడ్[48] కేవలం అమ్మోనియా అడక్ట్‌గా మాత్రమే తెలుసు. అమ్మోనియా లేని NI3 –196 °C వద్ద వేరు చేయగలమని కనుగొనబడింది, కానీ ఇది 0 °C వద్ద స్వయంచాలకంగా విచ్ఛిన్నమవుతుంది.[49] మూలకాల ఎలక్ట్రోనెగటివిటీకి సంబంధించిన థర్మోడైనమిక్ కారణాల వల్ల, గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్థిరంగా ఉండే తటస్థ సల్ఫర్ మరియు సెలీనియం అయోడైడ్లు కూడా లేవు, అయితే S2I2 మరియు SI2 వరుసగా 183 and 9 K వరకు స్థిరంగా ఉంటాయి. 2022 నాటికి, ఏ ఉష్ణోగ్రత వద్ద కూడా తటస్థ ద్విసంబంధ సెలీనియం అయోడైడ్ స్పష్టంగా గుర్తించబడలేదు.[50] సల్ఫర్-అయోడిన్ మరియు సెలీనియం-అయోడిన్ పాలీఅటామిక్ కాటయాన్లు (ఉదా., [S2I_{4}(2+)][AsF_{6}–]2 మరియు [Se2I_{2}+][Sb2F_{11}-]2) తయారు చేయబడ్డాయి మరియు క్రిస్టలోగ్రాఫికల్‌గా వర్ణించబడ్డాయి.[51]

అయోడైడ్ అయాన్ యొక్క పెద్ద పరిమాణం మరియు అయోడిన్ యొక్క బలహీనమైన ఆక్సీకరణ శక్తిని బట్టి, ద్విసంబంధ అయోడైడ్లలో అధిక ఆక్సీకరణ స్థితులను సాధించడం కష్టం, గరిష్టంగా నియోబియం, టాంటాలమ్, మరియు ప్రోటాక్టినియంల పెంటాఅయోడైడ్లలో ఇవి కనిపిస్తాయి. అయోడైడ్లను ఒక మూలకం లేదా దాని ఆక్సైడ్, హైడ్రాక్సైడ్ లేదా కార్బోనేట్‌ను హైడ్రో అయోడిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపి, ఆపై తక్కువ పీడనం లేదా అన్‌హైడ్రస్ హైడ్రోజన్ అయోడిడ్ వాయువుతో కలిపి స్వల్పంగా అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద డీహైడ్రేట్ చేయడం ద్వారా తయారు చేయవచ్చు. అయోడైడ్ ఉత్పత్తి జలవిశ్లేషణకు (hydrolysis) స్థిరంగా ఉన్నప్పుడు ఈ పద్ధతులు ఉత్తమంగా పనిచేస్తాయి. ఇతర సంశ్లేషణలలో అయోడిన్ లేదా హైడ్రోజన్ అయోడిడ్‌తో మూలకం యొక్క అధిక-ఉష్ణోగ్రత ఆక్సీకరణ అయోడినేషన్, అయోడిన్, అస్థిర లోహ హాలైడ్, కార్బన్ టెట్రాఅయోడైడ్, లేదా ఆర్గానిక్ అయోడైడ్ ద్వారా లోహ ఆక్సైడ్ లేదా ఇతర హాలైడ్ యొక్క అధిక-ఉష్ణోగ్రత అయోడినేషన్ ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు, మాలిబ్డినం(IV) ఆక్సైడ్ 230 °C వద్ద అల్యూమినియం(III) అయోడైడ్తో చర్య జరిపి మాలిబ్డినం(II) అయోడైడ్ను ఇస్తుంది. హాలోజన్ మార్పిడికి సంబంధించిన ఒక ఉదాహరణ క్రింద ఇవ్వబడింది, ఇందులో టాంటాలమ్(V) క్లోరైడ్ అదనపు అల్యూమినియం(III) అయోడైడ్తో 400 °C వద్ద చర్య జరిపి టాంటాలమ్(V) అయోడైడ్ను ఇస్తుంది:[52]

3TaClA5+5AlIA3(excess)⟶3TaIA5+5AlClA3

తక్కువ అయోడైడ్లను ఉష్ణ వియోగం లేదా డిస్ప్రొపోర్షనేషన్ ద్వారా, లేదా అధిక అయోడైడ్‌ను హైడ్రోజన్ లేదా లోహంతో తగ్గించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు, ఉదాహరణకు:[52]

TaIA5+Ta→thermal gradient[630A∘C ⟶ 575A∘C]TaA6IA14

తక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులలో (+1 నుండి +3) లోహంతో ఉండే చాలా లోహ అయోడైడ్లు అయానిక్. అలోహాలు సమయోజనీయ అణు అయోడైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి, అలాగే +3 మరియు అంతకంటే ఎక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులలోని లోహాలు కూడా ఏర్పరుస్తాయి. +3 ఆక్సీకరణ స్థితిలో ఉన్న లోహాలకు అయానిక్ మరియు సమయోజనీయ అయోడైడ్లు రెండూ తెలుసు (ఉదా. స్కాండియం ట్రైఅయోడైడ్ ఎక్కువగా అయానిక్, కానీ అల్యూమినియం అయోడైడ్ కాదు). అయానిక్ అయోడైడ్లు MI_{n} అదే మూలకం యొక్క హాలైడ్లలో MX_{n} అతి తక్కువ ద్రవీభవన మరియు మరిగే బిందువులను కలిగి ఉంటాయి, ఎందుకంటే కాటయాన్లు మరియు అయానియన్ల మధ్య స్థిర విద్యుత్ ఆకర్షణ శక్తులు పెద్ద అయోడైడ్ అయాన్ కోసం బలహీనంగా ఉంటాయి. దీనికి విరుద్ధంగా, సమయోజనీయ అయోడైడ్లు అదే మూలకం యొక్క హాలైడ్లలో అత్యధిక ద్రవీభవన మరియు మరిగే బిందువులను కలిగి ఉంటాయి, ఎందుకంటే అయోడిన్ హాలోజన్లలో అత్యంత ధ్రువణత కలిగినది మరియు వాటిలో అత్యధిక ఎలక్ట్రాన్లను కలిగి ఉండటం వల్ల, వాన్ డెర్ వాల్స్ శక్తులకు అత్యధికంగా దోహదపడుతుంది. సహజంగానే, మధ్యంతర అయోడైడ్లలో మినహాయింపులు ఉన్నాయి, ఇక్కడ ఒక ధోరణి మరొకదానికి దారితీస్తుంది. అదేవిధంగా, ప్రధానంగా అయానిక్ అయోడైడ్ల (ఉదా. పొటాషియం మరియు కాల్షియం) నీటిలో ద్రావణీయత ఆ మూలకం యొక్క అయానిక్ హాలైడ్లలో అత్యధికం, అయితే సమయోజనీయ అయోడైడ్ల (ఉదా. వెండి) ద్రావణీయత ఆ మూలకంలో అత్యల్పం. ముఖ్యంగా, సిల్వర్ అయోడైడ్ నీటిలో చాలా తక్కువగా కరుగుతుంది మరియు దీని ఏర్పాటును తరచుగా అయోడిన్ కోసం గుణాత్మక పరీక్షగా ఉపయోగిస్తారు.[52]

అయోడిన్ హాలైడ్లు

హాలోజన్లు XY, XY3, XY5, మరియు XY7 (ఇక్కడ X, Y కంటే బరువుగా ఉంటుంది) స్టోయికియోమెట్రీలతో అనేక డయామాగ్నెటిక్ ద్విసంబంధ ఇంటర్‌హాలోజన్ సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తాయి, మరియు అయోడిన్ దీనికి మినహాయింపు కాదు. అయోడిన్ మూడు సాధ్యమైన డయాటోమిక్ ఇంటర్‌హాలోజన్లు, ఒక ట్రైఫ్లోరైడ్ మరియు ట్రైక్లోరైడ్, అలాగే ఒక పెంటాఫ్లోరైడ్ మరియు, హాలోజన్లలో అసాధారణంగా, ఒక హెప్టాఫ్లోరైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. ICl_{2}+ యొక్క వైన్-రెడ్ లేదా ప్రకాశవంతమైన నారింజ సమ్మేళనాలు మరియు I2Cl+ యొక్క ముదురు గోధుమ లేదా ఊదా-నలుపు సమ్మేళనాలు వంటి అనేక కాటానిక్ మరియు అయానిక్ ఉత్పన్నాలు కూడా వర్ణించబడ్డాయి. ఇవి కాకుండా, సైనోజెన్ అయోడైడ్ (ICN), అయోడిన్ థియోసైనేట్ (ISCN), మరియు అయోడిన్ అజైడ్ (IN3) వంటి కొన్ని సూడోహాలైడ్లు కూడా తెలుసు.[53]

అయోడిన్ మోనోఫ్లోరైడ్ (IF) గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద అస్థిరంగా ఉంటుంది మరియు అయోడిన్ మరియు అయోడిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్గా చాలా సులభంగా మరియు తిరిగి మార్చలేని విధంగా డిస్ప్రొపోర్షనేట్ అవుతుంది, అందువల్ల దీనిని స్వచ్ఛంగా పొందలేము. దీనిని −45 °C వద్ద ట్రైక్లోరోఫ్లోరోమీథేన్లో అయోడిన్‌ను ఫ్లోరిన్ వాయువుతో, −78 °C వద్ద ట్రైక్లోరోఫ్లోరోమీథేన్‌లో అయోడిన్ ట్రైఫ్లోరైడ్తో, లేదా 0 °C వద్ద సిల్వర్(I) ఫ్లోరైడ్తో చర్య జరపడం ద్వారా సంశ్లేషణ చేయవచ్చు.[53] అయోడిన్ మోనోక్లోరైడ్ (ICl) మరియు అయోడిన్ మోనోబ్రోమైడ్ (IBr), మరోవైపు, మధ్యస్థంగా స్థిరంగా ఉంటాయి. మొదటిది, అస్థిర ఎరుపు-గోధుమ రంగు సమ్మేళనం, దీనిని 1813–1814లో క్లోరిన్ మరియు అయోడిన్ ఆవిష్కరణల తర్వాత జోసెఫ్ లూయిస్ గే-లుసాక్ మరియు హంఫ్రీ డేవీ స్వతంత్రంగా కనుగొన్నారు. ఇది మధ్యంతర హాలోజన్ బ్రోమిన్‌ను చాలా బాగా అనుకరిస్తుంది, దీనివల్ల జస్టస్ వాన్ లీబిగ్ బ్రోమిన్‌ను (అతను కనుగొన్నది) అయోడిన్ మోనోక్లోరైడ్‌గా పొరబడ్డారు. అయోడిన్ మోనోక్లోరైడ్ మరియు అయోడిన్ మోనోబ్రోమైడ్‌లను గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద అయోడిన్‌ను క్లోరిన్ లేదా బ్రోమిన్‌తో చర్య జరపడం ద్వారా సులభంగా తయారు చేయవచ్చు మరియు ఫ్రాక్షనల్ క్రిస్టలైజేషన్ ద్వారా శుద్ధి చేయవచ్చు. రెండూ చాలా చర్యాశీలత కలిగినవి మరియు ప్లాటినం మరియు బంగారంను కూడా దాడి చేస్తాయి, అయితే బోరాన్, కార్బన్, కాడ్మియం, సీసం, జిర్కోనియం, నియోబియం, మాలిబ్డినం, మరియు టంగ్‌స్టన్లను కాదు. ఆర్గానిక్ సమ్మేళనాలతో వాటి చర్య పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అయోడిన్ క్లోరైడ్ ఆవిరి ఫీనాల్ మరియు సాలిసిలిక్ ఆమ్లంలను క్లోరినేట్ చేయడానికి మొగ్గు చూపుతుంది, ఎందుకంటే అయోడిన్ క్లోరైడ్ హోమోలిటిక్ ఫిషన్కు గురైనప్పుడు, క్లోరిన్ మరియు అయోడిన్ ఉత్పత్తి అవుతాయి మరియు మొదటిది మరింత చర్యాశీలత కలిగి ఉంటుంది. అయితే, కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ ద్రావణంలో అయోడిన్ క్లోరైడ్ అయోడినేషన్ ప్రధాన చర్యగా మారుతుంది, ఎందుకంటే ఇప్పుడు I–Cl బంధం యొక్క హెటెరోలిటిక్ ఫిషన్ జరుగుతుంది మరియు I+ ఎలక్ట్రోఫైల్‌గా ఫీనాల్‌పై దాడి చేస్తుంది. అయితే, అయోడిన్ మోనోబ్రోమైడ్ కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ ద్రావణంలో కూడా ఫీనాల్‌ను బ్రోమినేట్ చేయడానికి మొగ్గు చూపుతుంది, ఎందుకంటే ఇది ద్రావణంలో దాని మూలకాలుగా విడిపోవడానికి మొగ్గు చూపుతుంది మరియు బ్రోమిన్ అయోడిన్ కంటే ఎక్కువ చర్యాశీలత కలిగి ఉంటుంది.[53] ద్రవ రూపంలో ఉన్నప్పుడు, అయోడిన్ మోనోక్లోరైడ్ మరియు అయోడిన్ మోనోబ్రోమైడ్ I2X+ మరియు IX_{2}- అయాన్లుగా (X = Cl, Br) విడిపోతాయి; అందువల్ల అవి విద్యుత్తుకు ముఖ్యమైన వాహకాలు మరియు అయనీకరణ ద్రావకాలుగా ఉపయోగించవచ్చు.[53]

అయోడిన్ ట్రైఫ్లోరైడ్ (IF3) అనేది అస్థిర పసుపు రంగు ఘనపదార్థం, ఇది −28 °C పైన విచ్ఛిన్నమవుతుంది. అందువల్ల దీని గురించి తక్కువగా తెలుసు. దీనిని ఉత్పత్తి చేయడం కష్టం ఎందుకంటే ఫ్లోరిన్ వాయువు అయోడిన్‌ను పెంటాఫ్లోరైడ్ వరకు ఆక్సీకరణం చేయడానికి మొగ్గు చూపుతుంది; తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద జెనాన్ డైఫ్లోరైడ్తో చర్య అవసరం. అయోడిన్ ట్రైక్లోరైడ్, ఇది ఘన స్థితిలో ప్లానర్ డైమర్ I2Cl6గా ఉంటుంది, ఇది ప్రకాశవంతమైన పసుపు రంగు ఘనపదార్థం, దీనిని −80 °C వద్ద ద్రవ క్లోరిన్‌తో అయోడిన్‌ను చర్య జరపడం ద్వారా సంశ్లేషణ చేస్తారు; శుద్ధి చేసేటప్పుడు జాగ్రత్త అవసరం ఎందుకంటే ఇది సులభంగా అయోడిన్ మోనోక్లోరైడ్ మరియు క్లోరిన్‌గా విడిపోతుంది మరియు అందువల్ల బలమైన క్లోరినేటింగ్ ఏజెంట్‌గా పనిచేయగలదు. ద్రవ అయోడిన్ ట్రైక్లోరైడ్ విద్యుత్తును ప్రసరింపజేస్తుంది, ఇది బహుశా ICl_{2}+ మరియు ICl_{4}- అయాన్లుగా విడిపోవడాన్ని సూచిస్తుంది.[54]

అయోడిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్ (IF5), రంగులేని, అస్థిర ద్రవం, ఇది అత్యంత థర్మోడైనమిక్ స్థిరమైన అయోడిన్ ఫ్లోరైడ్, మరియు దీనిని గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద అయోడిన్‌ను ఫ్లోరిన్ వాయువుతో చర్య జరపడం ద్వారా తయారు చేయవచ్చు. ఇది ఒక ఫ్లోరినేటింగ్ ఏజెంట్, కానీ గాజు పరికరాలలో నిల్వ చేయడానికి తగినంత తేలికపాటిది. మళ్ళీ, IF_{4}+ మరియు IF_{6}-గా విడిపోవడం వల్ల ద్రవ స్థితిలో స్వల్ప విద్యుత్ వాహకత ఉంటుంది. పెంటాగోనల్ బైపిరమిడల్ మాలిక్యులర్ జ్యామితి రూపం అయోడిన్ హెప్టాఫ్లోరైడ్ (IF7) ఒక అత్యంత శక్తివంతమైన ఫ్లోరినేటింగ్ ఏజెంట్, ఇంటర్‌హాలోజన్లలో క్లోరిన్ ట్రైఫ్లోరైడ్, క్లోరిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్, మరియు బ్రోమిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్ తర్వాతే దీని స్థానం: ఇది తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద కూడా దాదాపు అన్ని మూలకాలతో చర్య జరుపుతుంది, పైరెక్స్ గాజును ఫ్లోరినేట్ చేసి అయోడిన్(VII) ఆక్సిఫ్లోరైడ్ (IOF5)ను ఏర్పరుస్తుంది, మరియు కార్బన్ మోనాక్సైడ్కు నిప్పు పెడుతుంది.[55]

అయోడిన్ ఆక్సైడ్లు మరియు ఆక్సోఆమ్లాలు

అయోడిన్ ఆక్సైడ్లు అన్ని హాలోజన్ ఆక్సైడ్లలో అత్యంత స్థిరమైనవి, ఎందుకంటే అయోడిన్ మరియు ఆక్సిజన్ మధ్య పెద్ద ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ వ్యత్యాసం వల్ల బలమైన I–O బంధాలు ఏర్పడతాయి, మరియు ఇవి చాలా కాలంగా తెలుసు.[23] స్థిరమైన, హైగ్రోస్కోపిక్, తెల్లని అయోడిన్ పెంటాక్సైడ్ (I2O5) 1813లో గే-లుసాక్ మరియు డేవీ ద్వారా ఏర్పడినప్పటి నుండి తెలుసు. ఇది అయోడిక్ ఆమ్లం (HIO3) యొక్క డీహైడ్రేషన్ ద్వారా చాలా సులభంగా తయారు చేయబడుతుంది, దీనికి ఇది అన్‌హైడ్రైడ్. ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద కార్బన్ మోనాక్సైడ్‌ను పూర్తిగా కార్బన్ డయాక్సైడ్గా వేగంగా ఆక్సీకరణం చేస్తుంది, మరియు అందువల్ల కార్బన్ మోనాక్సైడ్ గాఢతను నిర్ణయించడంలో ఉపయోగకరమైన రియాజెంట్. ఇది నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్, ఇథిలీన్, మరియు హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్లను కూడా ఆక్సీకరణం చేస్తుంది. ఇది సల్ఫర్ ట్రైయాక్సైడ్ మరియు పెరాక్సిడైసల్ఫ్యూరిల్ డైఫ్లోరైడ్ (S2O6F2)తో చర్య జరిపి అయోడైల్ కాటయాన్, [IO2]+ లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది, మరియు గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం ద్వారా [IO]+ కలిగిన అయోడోసైల్ లవణాలుగా తగ్గించబడుతుంది. దీనిని ఫ్లోరిన్, బ్రోమిన్ ట్రైఫ్లోరైడ్, సల్ఫర్ టెట్రాఫ్లోరైడ్, లేదా క్లోరైల్ ఫ్లోరైడ్‌తో ఫ్లోరినేట్ చేయవచ్చు, దీని ఫలితంగా అయోడిన్ పెంటాఫ్లోరైడ్ ఏర్పడుతుంది, ఇది అయోడిన్ పెంటాక్సైడ్‌తో కూడా చర్య జరిపి, అయోడిన్(V) ఆక్సిఫ్లోరైడ్, IOF3ను ఇస్తుంది. కొన్ని ఇతర తక్కువ స్థిరమైన ఆక్సైడ్లు తెలుసు, ముఖ్యంగా I4O9 మరియు I2O4; వాటి నిర్మాణాలు నిర్ణయించబడలేదు, కానీ సహేతుకమైన అంచనాలు వరుసగా I^{III}(I^{V}O3)3 మరియు [IO]+[IO3]-.[56]

జల I జాతుల కోసం ప్రామాణిక తగ్గింపు పొటెన్షియల్స్[57]
E°(couple) a(H+) = 1
(ఆమ్లం)		 E°(couple) a(OH-) = 1
(క్షారం)
I2/I- +0.535 I2/I- +0.535
HOI/I- +0.987 OI-/I- +0.48
0 0 IO_{3}-/I- +0.26
HOI/I2 +1.439 IO-/I2 +0.42
IO_{3}-/I2 +1.195 0 0
IO_{3}-/HOI +1.134 IO_{3}-/IO- +0.15
IO_{4}-/IO_{3}- +1.653 0 0
H5IO6/IO_{3}- +1.601 H3IO_{6}(2-)/IO_{3}- +0.65

నాలుగు ఆక్సోఆమ్లాలు మరింత ముఖ్యమైనవి: హైపోఅయోడస్ ఆమ్లం (HIO), అయోడస్ ఆమ్లం (HIO2), అయోడిక్ ఆమ్లం (HIO3), మరియు పెరియోడిక్ ఆమ్లం (HIO4 లేదా H5IO6). అయోడిన్ జల ద్రావణంలో కరిగినప్పుడు, ఈ క్రింది చర్యలు జరుగుతాయి:[57]

I2 + H2O <-> HIO + H+ + I- Kac = 2.0 × 10−13 mol2 dm−6
I2 + 2 OH- <-> IO- + H2O + I- Kalk = 30 mol2 dm−6

హైపోఅయోడస్ ఆమ్లం డిస్ప్రొపోర్షనేషన్కు అస్థిరంగా ఉంటుంది. తద్వారా ఏర్పడిన హైపోఅయోడైట్ అయాన్లు వెంటనే డిస్ప్రొపోర్షనేట్ అయి అయోడైడ్ మరియు అయోడేట్‌ను ఇస్తాయి:[57]

3 IO- <-> 2 I- + IO_{3}- K = 1020

అయోడస్ ఆమ్లం మరియు అయోడైట్ ఇంకా తక్కువ స్థిరంగా ఉంటాయి మరియు అయోడైడ్ నుండి అయోడేట్‌కు ఆక్సీకరణలో ఒక క్షణిక మధ్యంతరంగా మాత్రమే ఉంటాయి, ఒకవేళ ఉంటే.[57] అయోడేట్లు ఈ సమ్మేళనాలలో అత్యంత ముఖ్యమైనవి, వీటిని క్షార లోహ అయోడైడ్లను 600 °C వద్ద మరియు అధిక పీడనం వద్ద ఆక్సిజన్‌తో ఆక్సీకరణం చేయడం ద్వారా, లేదా అయోడిన్‌ను క్లోరేట్లతో ఆక్సీకరణం చేయడం ద్వారా తయారు చేయవచ్చు. క్లోరేట్ల వలె కాకుండా, ఇవి క్లోరైడ్ మరియు పెర్క్లోరేట్‌ను ఏర్పరచడానికి చాలా నెమ్మదిగా డిస్ప్రొపోర్షనేట్ అవుతాయి, అయోడేట్లు ఆమ్ల మరియు క్షార ద్రావణాలలో డిస్ప్రొపోర్షనేషన్కు స్థిరంగా ఉంటాయి. వీటి నుండి, చాలా లోహాల లవణాలను పొందవచ్చు. అయోడిక్ ఆమ్లం జల అయోడిన్ సస్పెన్షన్‌ను విద్యుద్విశ్లేషణ (electrolysis) లేదా పొగలు వచ్చే నైట్రిక్ ఆమ్లం ద్వారా ఆక్సీకరణం చేయడం ద్వారా చాలా సులభంగా తయారు చేయబడుతుంది. అయోడేట్ హాలేట్లలో బలహీనమైన ఆక్సీకరణ శక్తిని కలిగి ఉంటుంది, కానీ వేగంగా చర్య జరుపుతుంది.[58]

అనేక పెరియోడేట్లు తెలుసు, వీటిలో ఆశించిన టెట్రాహెడ్రల్ IO_{4}- మాత్రమే కాకుండా, స్క్వేర్-పిరమిడల్ IO_{5}(3-), ఆక్టాహెడ్రల్ ఆర్థోపెరియోడేట్ IO_{6}(5-), [IO3(OH)3](2−), [I2O8(OH2)](4−), మరియు I2O_{9}(4-) కూడా ఉన్నాయి. వీటిని సాధారణంగా క్షార సోడియం అయోడేట్ను విద్యుత్ రసాయనికంగా (ఆనోడ్‌గా లెడ్ డయాక్సైడ్తో) లేదా క్లోరిన్ వాయువుతో ఆక్సీకరణం చేయడం ద్వారా తయారు చేస్తారు:[59]

IO_{3}- + 6 OH- → IO_{6}(5-) + 3 H2O + 2 e-
IO_{3}- + 6 OH- + Cl2 → IO_{6}(5-) + 2 Cl- + 3 H2O

ఇవి థర్మోడైనమిక్ మరియు కైనెటిక్ పరంగా శక్తివంతమైన ఆక్సీకరణ ఏజెంట్లు, Mn(2+)ను MnO_{4}-గా వేగంగా ఆక్సీకరణం చేస్తాయి, మరియు డయోల్, α-డైకార్బొనైల్, α-హైడ్రాక్సీ కీటోన్, α-అల్కనోలమైన్, మరియు α-డైఅమైన్లను విడగొడతాయి.[59] ఆర్థోపెరియోడేట్ ముఖ్యంగా లోహాల మధ్య అధిక ఆక్సీకరణ స్థితులను స్థిరీకరిస్తుంది, ఎందుకంటే దీనికి −5 యొక్క చాలా అధిక ప్రతికూల ఛార్జ్ ఉంటుంది. ఆర్థోపెరియోడిక్ ఆమ్లం, H5IO6, స్థిరంగా ఉంటుంది, మరియు శూన్యంలో 100 °C వద్ద మెటాపెరియోడిక్ ఆమ్లం, HIO4గా డీహైడ్రేట్ అవుతుంది. ఇంకా ముందుకు వెళ్లడానికి ప్రయత్నిస్తే అస్థిరమైన అయోడిన్ హెప్టాక్సైడ్ (I2O7) ఏర్పడదు, బదులుగా అయోడిన్ పెంటాక్సైడ్ మరియు ఆక్సిజన్ ఏర్పడతాయి. పెరియోడిక్ ఆమ్లం I(OH)_{6}+ కాటయాన్‌ను ఇవ్వడానికి సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం ద్వారా ప్రోటోనేట్ చేయబడవచ్చు, ఇది Te(OH)6 మరియు Sb(OH)_{6}-లకు ఐసోఎలక్ట్రానిక్, మరియు బిసల్ఫేట్ మరియు సల్ఫేట్‌తో లవణాలను ఇస్తుంది.[23]

పాలీఅయోడిన్ సమ్మేళనాలు

అయోడిన్ బలమైన ఆమ్లాలలో, అంటే పొగలు వచ్చే సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం (ఓలియం అని కూడా పిలుస్తారు)లో కరిగినప్పుడు, I_{2}+ కాటయాన్లను కలిగి ఉన్న ప్రకాశవంతమైన నీలిరంగు పారామాగ్నెటిక్ ద్రావణం ఏర్పడుతుంది.[23]

డైఅయోడిన్ కాటయాన్ యొక్క ఘన లవణాన్ని అయోడిన్‌ను యాంటిమోనీ పెంటాఫ్లోరైడ్తో ఆక్సీకరణం చేయడం ద్వారా పొందవచ్చు:[23]

2 I2 + 5 SbF5 20 °C 2 I2Sb2F11 + SbF3

I2Sb2F11 లవణం ముదురు నీలం రంగులో ఉంటుంది, మరియు నీలిరంగు టాంటాలమ్ అనలాగ్ I2Ta2F11 కూడా తెలుసు. I2లో I–I బంధం పొడవు 267 pm అయితే, I_{2}+లో అది కేవలం 256 pm మాత్రమే, ఎందుకంటే రెండో దానిలో తప్పిపోయిన ఎలక్ట్రాన్ యాంటీబాండింగ్ ఆర్బిటాల్ నుండి తొలగించబడింది, ఇది బంధాన్ని బలంగా మరియు తద్వారా చిన్నదిగా చేస్తుంది. ఫ్లోరోసల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం ద్రావణంలో, ముదురు-నీలం I_{2}+ −60 C కంటే తక్కువ వద్ద రివర్సిబుల్‌గా డైమరైజ్ అవుతుంది, ఇది ఎరుపు దీర్ఘచతురస్రాకార డయామాగ్నెటిక్ I_{4}(2+)ను ఏర్పరుస్తుంది. ఇతర పాలీఅయోడిన్ కాటయాన్లు అంతగా వర్ణించబడలేదు, వీటిలో వంగిన ముదురు-గోధుమ లేదా నలుపు I_{3}+ మరియు సెంట్రోసిమెట్రిక్ C2h ఆకుపచ్చ లేదా నలుపు I_{5}+ ఉన్నాయి, ఇవి AsF_{6}- మరియు AlCl_{4}- లవణాలలో ఇతర వాటితో పాటు తెలుసు.[23][60]

జల ద్రావణంలో ఏకైక ముఖ్యమైన పాలీఅయోడైడ్ అయాన్ లీనియర్ ట్రైఅయోడైడ్, I_{3}-. దీని ఏర్పాటు నీటిలో అయోడిన్ ద్రావణీయత పొటాషియం అయోడైడ్ ద్రావణాన్ని జోడించడం ద్వారా ఎందుకు పెరుగుతుందో వివరిస్తుంది:[23]

I2 + I- <-> I_{3}- (Keq ≈ 700 at 20 °C)

అయోడిన్ మరియు అయోడైడ్ కలిగిన ద్రావణాలు స్పటికీకరించినప్పుడు I_{5}-, I_{9}-, I_{4}(2-), మరియు I_{8}(2-) వంటి అనేక ఇతర పాలీఅయోడైడ్లు కనిపిస్తాయి, వీటి లవణాలను Cs+ వంటి పెద్ద, బలహీనంగా ధ్రువణత కలిగిన కాటయాన్లతో వేరు చేయవచ్చు.[23][61]

ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Organoiodine compound

ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాలు ఆర్గానిక్ సంశ్లేషణ అభివృద్ధిలో ప్రాథమికమైనవి, ఉదాహరణకు అమైన్ల హాఫ్మన్ ఎలిమినేషన్,[62] విలియమ్సన్ ఈథర్ సంశ్లేషణ,[63] వుర్ట్జ్ కప్లింగ్ చర్య,[64] మరియు గ్రిగ్నార్డ్ రియాజెంట్లలో.[65]

కార్బన్–అయోడిన్ బంధం అనేది సేంద్రియ రసాయన శాస్త్రం (organic chemistry) లోని ప్రధాన భాగంలో ఒక సాధారణ ఫంక్షనల్ గ్రూప్; సాంకేతికంగా, ఈ సమ్మేళనాలను అయోడైడ్ అయాన్ యొక్క సేంద్రియ ఉత్పన్నాలుగా పరిగణించవచ్చు. అత్యంత సరళమైన ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాలు, ఆల్కైల్ అయోడైడ్‌లను ఆల్కహాల్‌లతో ఫాస్పరస్ ట్రైఅయోడైడ్ చర్య జరపడం ద్వారా సంశ్లేషణ చేయవచ్చు; వీటిని న్యూక్లియోఫిలిక్ సబ్‌స్టిట్యూషన్ చర్యలలో లేదా గ్రిగ్నార్డ్ రియాజెంట్లను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు. కార్బన్ (2.55) మరియు అయోడిన్ (2.66) మధ్య ఎలక్ట్రోనెగటివిటీలో స్వల్ప వ్యత్యాసం ఉండటం వల్ల, అన్ని కార్బన్–హాలోజన్ బంధాలలో C–I బంధం అత్యంత బలహీనమైనది. అందువల్ల, హాలోజన్‌లలో అయోడైడ్ ఉత్తమమైన లీవింగ్ గ్రూప్ (leaving group). ఇది ఎంతగా అంటే, అనేక ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాలు నిల్వ ఉంచినప్పుడు వియోగం చెంది మూలక అయోడిన్‌గా మారడం వల్ల పసుపు రంగులోకి మారుతాయి; అందువల్ల, C–I బంధం సులభంగా ఏర్పడటం మరియు విడిపోవడం వల్ల వీటిని సేంద్రియ సంశ్లేషణ (organic synthesis) లో సాధారణంగా ఉపయోగిస్తారు. అయోడిన్ యొక్క అధిక పరమాణు భారం కారణంగా ఇవి ఇతర ఆర్గానోహాలోజన్ సమ్మేళనాల కంటే గణనీయంగా ఎక్కువ సాంద్రతను కలిగి ఉంటాయి.[66] కొన్ని సేంద్రియ ఆక్సిడైజింగ్ ఏజెంట్లు, ఉదాహరణకు అయోడేన్‌లు, -1 కంటే ఎక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితిలో అయోడిన్‌ను కలిగి ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, 2-అయోడాక్సీబెంజోయిక్ యాసిడ్, ఇది ఆల్కహాల్‌లను ఆల్డిహైడ్లుగా ఆక్సీకరణం చేయడానికి ఉపయోగించే ఒక సాధారణ రియాజెంట్, మరియు అయోడోబెంజీన్ డైక్లోరైడ్ (PhICl2), ఇది ఆల్కీన్లు మరియు ఆల్కైన్ల ఎంపిక చేసిన క్లోరినేషన్ కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.[67] ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాల యొక్క అత్యంత ప్రసిద్ధ ఉపయోగాలలో ఒకటి అయోడోఫామ్ పరీక్ష, ఇక్కడ అయోడోఫామ్ (CHI3) ఒక మిథైల్ కీటోన్ (లేదా మిథైల్ కీటోన్‌గా ఆక్సీకరణం చెందగల మరొక సమ్మేళనం) యొక్క సంపూర్ణ అయోడినేషన్ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, ఇది ఈ క్రింది విధంగా ఉంటుంది:

ఆర్గానోక్లోరిన్ లేదా ఆర్గానోబ్రోమిన్ సమ్మేళనాలతో పోలిస్తే ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాలను ఉపయోగించడంలో కొన్ని లోపాలు ఉన్నాయి, అవి అయోడిన్ ఉత్పన్నాల యొక్క అధిక వ్యయం మరియు విషపూరితం, ఎందుకంటే అయోడిన్ ఖరీదైనది మరియు ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాలు బలమైన ఆల్కైలేటింగ్ ఏజెంట్లు.[68] ఉదాహరణకు, అయోడోఅసిటామైడ్ మరియు అయోడోఎసిటిక్ యాసిడ్ ప్రోటీన్లను సిస్టీన్ అవశేషాలను శాశ్వతంగా ఆల్కైలేట్ చేయడం ద్వారా మరియు డైసల్ఫైడ్ బంధాల పునఃఏర్పాటును నిరోధించడం ద్వారా డీనేచర్ చేస్తాయి.[69]

ఫింకెల్‌స్టెయిన్ చర్య ద్వారా అయోడోఅల్కేన్‌లను ఉత్పత్తి చేయడానికి హాలోజన్ మార్పిడి ప్రక్రియ కొంచెం క్లిష్టంగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే క్లోరైడ్ లేదా బ్రోమైడ్ కంటే అయోడైడ్ మెరుగైన లీవింగ్ గ్రూప్. అయినప్పటికీ, హాలైడ్ లవణాల యొక్క భేదాత్మక ద్రావణీయతను ఉపయోగించుకోవడం ద్వారా లేదా హాలైడ్ లవణాన్ని అధిక మొత్తంలో ఉపయోగించడం ద్వారా చర్యను పూర్తిస్థాయికి తీసుకువెళ్లవచ్చు. క్లాసిక్ ఫింకెల్‌స్టెయిన్ చర్యలో, ఒక ఆల్కైల్ క్లోరైడ్ లేదా ఒక ఆల్కైల్ బ్రోమైడ్ను ఎసిటోన్లో సోడియం అయోడైడ్ ద్రావణంతో చికిత్స చేయడం ద్వారా ఆల్కైల్ అయోడైడ్గా మార్చబడుతుంది. సోడియం అయోడైడ్ ఎసిటోన్‌లో కరుగుతుంది, కానీ సోడియం క్లోరైడ్ మరియు సోడియం బ్రోమైడ్ కరగవు.[70] కరగని లవణం అవక్షేపణం చెందడం వల్ల మాస్ యాక్షన్ ద్వారా చర్య ఉత్పత్తుల వైపు మళ్లుతుంది.[71][72]

లభ్యత మరియు ఉత్పత్తి

స్థిరమైన హాలోజన్‌లలో అయోడిన్ అత్యంత తక్కువ లభ్యత కలిగినది, ఇది భూమి యొక్క క్రస్టల్ శిలలలో కేవలం 0.46 పార్ట్స్-పర్ మిలియన్ మాత్రమే ఉంటుంది (పోలిక కోసం: ఫ్లోరిన్: 544 ppm, క్లోరిన్: 126 ppm, బ్రోమిన్: 2.5 ppm), ఇది 60వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న మూలకం.[73] అయోడైడ్ ఖనిజాలు అరుదు, మరియు ఆర్థికంగా వెలికితీతకు తగినంత సాంద్రత కలిగిన చాలా నిక్షేపాలు అయోడేట్ ఖనిజాలు. ఉదాహరణలలో లాటరైట్, Ca(IO3)2, మరియు డైట్జైట్, 7Ca(IO3)2*8CaCrO4 ఉన్నాయి.[73] ఇవి చిలీలో కనిపించే కాలిచే (caliche) లో ట్రేస్ మలినాలుగా సంభవించే ఖనిజాలు, దీని ప్రధాన ఉత్పత్తి సోడియం నైట్రేట్. మొత్తంమీద, ఇవి ద్రవ్యరాశి పరంగా కనీసం 0.02% మరియు గరిష్టంగా 1% అయోడిన్‌ను కలిగి ఉండవచ్చు.[74] సోడియం అయోడేట్ కాలిచే నుండి సంగ్రహించబడుతుంది మరియు సోడియం బైసల్ఫైట్ ద్వారా అయోడైడ్‌గా తగ్గించబడుతుంది. ఈ ద్రావణం అప్పుడు తాజాగా సంగ్రహించిన అయోడేట్‌తో చర్య జరిపి, కాంప్రాపోర్షనేషన్ ద్వారా అయోడిన్‌ను ఇస్తుంది, దీనిని వడపోత ద్వారా వేరు చేయవచ్చు.[19]

19వ శతాబ్దంలో కాలిచే అయోడిన్‌కు ప్రధాన వనరుగా ఉండేది మరియు నేటికీ ముఖ్యమైనది, ఇది కెల్ప్ (ఇది ఇకపై ఆర్థికంగా లాభదాయకమైన వనరు కాదు) స్థానాన్ని భర్తీ చేసింది,[75] కానీ 20వ శతాబ్దం చివరలో బ్రైన్ (brine) ఒక సమానమైన వనరుగా ఉద్భవించింది. టోక్యోకు తూర్పున ఉన్న జపనీస్ మినామి కాంటో గ్యాస్ ఫీల్డ్ మరియు వాయువ్య ఒక్లహోమాలోని అమెరికన్ అనడార్కో బేసిన్ గ్యాస్ ఫీల్డ్ అటువంటి రెండు అతిపెద్ద వనరులు. బ్రైన్ వనరు యొక్క లోతు నుండి 60 °C కంటే వేడిగా ఉంటుంది. బ్రైన్ మొదట సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ ఉపయోగించి శుద్ధి చేయబడుతుంది మరియు ఆమ్లీకరించబడుతుంది, ఆపై అందులో ఉన్న అయోడైడ్ క్లోరిన్‌తో అయోడిన్‌గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. ఒక అయోడిన్ ద్రావణం ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, కానీ అది పలుచగా ఉంటుంది మరియు గాఢతను పెంచాలి. అయోడిన్‌ను బాష్పీభవనం చేయడానికి ద్రావణంలోకి గాలిని పంపుతారు, ఇది శోషక టవర్‌లోకి పంపబడుతుంది, అక్కడ సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ అయోడిన్‌ను తగ్గిస్తుంది. హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ (HI) క్లోరిన్‌తో చర్య జరిపి అయోడిన్‌ను అవక్షేపిస్తుంది. వడపోత మరియు శుద్ధి చేసిన తర్వాత అయోడిన్ ప్యాక్ చేయబడుతుంది.[74][76]

2 HI + Cl2 → I2↑ + 2 HCl
I2 + 2 H2O + SO2 → 2 HI + H2SO4
2 HI + Cl2 → I2↓ + 2 HCl

ఈ వనరులు చిలీ మరియు జపాన్ నేడు అయోడిన్ యొక్క అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారులుగా ఉండేలా చూస్తాయి.[73] సోసిడాడ్ క్విమికా వై మినేరా (SQM) మరియు కోసయాచ్ కంపెనీలు చిలీలో అయోడిన్ మైనింగ్‌లో ముందున్నాయి.[77] ప్రత్యామ్నాయంగా, బ్రైన్‌ను సిల్వర్ నైట్రేట్తో చికిత్స చేసి అయోడిన్‌ను సిల్వర్ అయోడైడ్గా అవక్షేపించవచ్చు, దీనిని ఇనుముతో చర్య జరిపి లోహ వెండి మరియు ఐరన్(II) అయోడైడ్ ద్రావణాన్ని ఏర్పరచడం ద్వారా వియోగం చెందిస్తారు. అప్పుడు అయోడిన్ క్లోరిన్తో స్థానభ్రంశం చెందడం ద్వారా విడుదలవుతుంది.[78]

అయోడిన్ వెలికితీత ప్రదేశాలలో సబ్లిమేటెడ్ అయోడిన్ యొక్క పెద్ద ఊదా రంగు మేఘాలు గమనించబడ్డాయి.[79]

అప్లికేషన్లు

ఉత్పత్తి చేయబడిన మొత్తం అయోడిన్‌లో సగం వివిధ ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాలు తయారీకి వెళుతుంది, మరో 15% స్వచ్ఛమైన మూలకంగా ఉంటుంది, మరో 15% పొటాషియం అయోడైడ్ ఏర్పరచడానికి, మరియు మరో 15% ఇతర అకర్బన అయోడిన్ సమ్మేళనాల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.[19] అయోడిన్ సమ్మేళనాల ప్రధాన ఉపయోగాలలో ఉత్ప్రేరకాలు, పశుగ్రాస అనుబంధకాలు, స్టెబిలైజర్లు, రంగులు, వర్ణద్రవ్యాలు, ఔషధాలు, పారిశుధ్యం (టింక్చర్ ఆఫ్ అయోడిన్ నుండి), మరియు ఫోటోగ్రఫీ ఉన్నాయి; చిన్నపాటి ఉపయోగాలలో స్మోగ్ ఇన్హిబిషన్, క్లౌడ్ సీడింగ్, మరియు విశ్లేషణాత్మక రసాయన శాస్త్రంలో వివిధ ఉపయోగాలు ఉన్నాయి.[19]

ఎక్స్-రే ఇమేజింగ్

అధిక ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత మరియు పరమాణు సంఖ్య కలిగిన మూలకంగా, అయోడిన్ ఎక్స్-రేలను సమర్థవంతంగా గ్రహిస్తుంది. ఎక్స్-రే రేడియోకాంట్రాస్ట్ ఏజెంట్లు అయోడిన్ యొక్క అగ్ర అప్లికేషన్.[80] ఈ అప్లికేషన్‌లో, ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనాలు సిరల ద్వారా ఇంజెక్ట్ చేయబడతాయి. ఈ అప్లికేషన్ తరచుగా యాంజియోగ్రఫీ మరియు CT స్కాన్ వంటి అధునాతన ఎక్స్-రే పద్ధతులతో కలిపి ఉంటుంది. ప్రస్తుతం, నీటిలో కరిగే అన్ని రేడియోకాంట్రాస్ట్ ఏజెంట్లు అయోడిన్ కలిగిన సమ్మేళనాలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

అయోడిన్ అత్యంత లోపలి ఎలక్ట్రాన్ల ఫోటోఎలెక్ట్రిక్ ప్రభావం కారణంగా 33.3 keV కంటే తక్కువ శక్తి కలిగిన ఎక్స్-రేలను గ్రహిస్తుంది.[81]

బయోసైడ్

ప్రధాన వ్యాసం: Iodine (medical use)

బయోసైడ్‌గా అయోడిన్ ఉపయోగం మూలకం యొక్క ప్రధాన అప్లికేషన్‌ను సూచిస్తుంది, ఇది బరువు పరంగా 2వ స్థానంలో ఉంది.[80] మూలక అయోడిన్ (I2) వైద్యంలో యాంటిసెప్టిక్గా ఉపయోగించబడుతుంది.[82] నీటిలో కరిగే అనేక సమ్మేళనాలు, ట్రైఅయోడైడ్ (I_{3}−, నీటిలో తక్కువగా కరిగే మూలక అయోడిన్‌కు అయోడైడ్ను జోడించడం ద్వారా in situగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది) నుండి వివిధ అయోడోఫోర్ల వరకు, అప్లై చేసినప్పుడు I2ని విడుదల చేయడానికి నెమ్మదిగా వియోగం చెందుతాయి.[83]

ఆప్టికల్ పోలరైజింగ్ ఫిల్మ్‌లు

థిన్-ఫిల్మ్-ట్రాన్సిస్టర్ లిక్విడ్ క్రిస్టల్ డిస్‌ప్లేలు పోలరైజేషన్పై ఆధారపడి ఉంటాయి. లిక్విడ్ క్రిస్టల్ ట్రాన్సిస్టర్ రెండు పోలరైజింగ్ ఫిల్మ్‌ల మధ్య శాండ్‌విచ్ చేయబడి వెనుక నుండి ప్రకాశిస్తుంది. మధ్యలో ఉన్న ట్రాన్సిస్టర్ కాంతిని తిప్పకపోతే రెండు ఫిల్మ్‌లు కాంతి ప్రసారాన్ని నిరోధిస్తాయి.[84] అయోడిన్-ఇంప్రెగ్నేటెడ్ పాలిమర్ ఫిల్మ్‌లు అత్యధిక ప్రసారం మరియు పోలరైజేషన్ డిగ్రీ కలిగిన పోలరైజింగ్ ఆప్టికల్ భాగాలలో ఉపయోగించబడతాయి.[85]

కో-ఉత్ప్రేరకం

అయోడిన్ యొక్క మరొక ముఖ్యమైన ఉపయోగం మాన్సాంటో మరియు కాటివా ప్రాసెస్ల ద్వారా ఎసిటిక్ యాసిడ్ ఉత్పత్తికి కో-ఉత్ప్రేరకంగా ఉంటుంది. ఈ సాంకేతికతలలో, హైడ్రోఅయోడిక్ యాసిడ్ మిథనాల్ ఫీడ్‌స్టాక్‌ను మిథైల్ అయోడైడ్‌గా మారుస్తుంది, ఇది కార్బోనైలేషన్కు లోనవుతుంది. ఫలితంగా వచ్చే ఎసిటైల్ అయోడైడ్ యొక్క జలవిశ్లేషణ హైడ్రోఅయోడిక్ యాసిడ్‌ను పునరుత్పత్తి చేస్తుంది మరియు ఎసిటిక్ యాసిడ్‌ను ఇస్తుంది. ఎసిటిక్ యాసిడ్‌లో ఎక్కువ భాగం ఈ పద్ధతుల ద్వారానే ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.[86]

పోషణ

అయోడైడ్ మరియు అయోడేట్ లవణాలు మానవ మరియు జంతు పోషణలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడతాయి. ఈ అప్లికేషన్ అయోడైడ్ యొక్క అవసరమైన మూలకం స్థితిని ప్రతిబింబిస్తుంది, ఇది రెండు హార్మోన్లకు అవసరం. పశువులకు పోషకాహార అనుబంధంగా అందించబడే ఇథిలీన్ డైఅమైన్ డైఅయోడైడ్ ఉత్పత్తి, అందుబాటులో ఉన్న అయోడిన్‌లో పెద్ద భాగాన్ని వినియోగిస్తుంది.[80] అయోడిన్ అయోడైజ్డ్ సాల్ట్లో ఒక భాగం.

పొటాషియం అయోడైడ్ యొక్క సంతృప్త ద్రావణం తీవ్రమైన థైరోటాక్సికోసిస్ చికిత్సకు ఉపయోగించబడుతుంది. థైరాయిడ్ గ్రంథిలో అయోడిన్-131 తీసుకోవడాన్ని నిరోధించడానికి కూడా ఇది ఉపయోగించబడుతుంది (పైన ఐసోటోపుల విభాగం చూడండి), ఈ ఐసోటోపును థైరాయిడ్ లేదా థైరాయిడ్-రకం కణజాలాలను లక్ష్యంగా చేసుకోని రేడియోఫార్మాస్యూటికల్స్ (ఉదాహరణకు అయోబెంగునే)లో భాగంగా ఉపయోగించినప్పుడు.[87][88]

ఇతరులు

అకర్బన అయోడైడ్‌లు ప్రత్యేక ఉపయోగాలను కలిగి ఉన్నాయి. టైటానియం, జిర్కోనియం, హాఫ్నియం, మరియు థోరియం వాన్ ఆర్కెల్–డి బోయర్ ప్రాసెస్ ద్వారా శుద్ధి చేయబడతాయి, ఇందులో ఈ మూలకాల టెట్రాఅయోడైడ్‌ల రివర్సిబుల్ నిర్మాణం ఉంటుంది. సిల్వర్ అయోడైడ్ సాంప్రదాయ ఫోటోగ్రాఫిక్ ఫిల్మ్‌కు ప్రధాన పదార్ధం. వర్షాన్ని ప్రేరేపించడానికి క్లౌడ్ సీడింగ్ కోసం ఏటా వేల కిలోగ్రాముల సిల్వర్ అయోడైడ్ ఉపయోగించబడుతుంది.[80]

ఆర్గానోఅయోడిన్ సమ్మేళనం ఎరిథ్రోసిన్ ఒక ముఖ్యమైన ఆహార రంగు ఏజెంట్. పెర్ఫ్లోరోఅల్కైల్ అయోడైడ్‌లు పెర్ఫ్లోరోఆక్టేన్ సల్ఫోనిక్ యాసిడ్ వంటి ముఖ్యమైన సర్ఫాక్టెంట్లకు పూర్వగాములు.[80]

125I ఏ లిగాండ్లు ఏ ప్లాంట్ ప్యాటర్న్ రికగ్నిషన్ రిసెప్టర్ (PRRs)కి వెళ్తాయో పరిశోధించడంలో రేడియోలేబుల్గా ఉపయోగించబడుతుంది.[89]

అణుశక్తి నుండి శక్తిని ఉపయోగించి హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి కోసం అయోడిన్ ఆధారిత థర్మోకెమికల్ చక్రం మూల్యాంకనం చేయబడింది.[90] ఈ చక్రంలో మూడు దశలు ఉన్నాయి. 120 °C వద్ద, అయోడిన్ సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ మరియు నీటితో చర్య జరిపి హైడ్రోజన్ అయోడైడ్ మరియు సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ను ఇస్తుంది:

I2 + SO2 + 2 H2O -> 2 HI + H2SO4

వేరుచేసే దశ తర్వాత, 830–850 °C వద్ద సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ మరియు ఆక్సిజన్‌గా విడిపోతుంది:

2 H2SO4 -> SO2 + 2 H2O + O2

హైడ్రోజన్ అయోడైడ్, 300–320 °C వద్ద, హైడ్రోజన్ మరియు ప్రారంభ మూలకం, అయోడిన్‌ను ఇస్తుంది:

2 HI -> I2 + H2

చక్రం యొక్క దిగుబడి (ఉత్పత్తి చేయబడిన హైడ్రోజన్ యొక్క తక్కువ తాపన విలువ మరియు దాని ఉత్పత్తి కోసం వినియోగించబడిన శక్తి మధ్య నిష్పత్తి) సుమారు 38%. 2020 నాటికి, ఈ చక్రం హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తికి పోటీ మార్గం కాదు.[90]

స్పెక్ట్రోస్కోపీ

అయోడిన్ అణువు, I2, యొక్క స్పెక్ట్రం 500–700 nm తరంగదైర్ఘ్య పరిధిలో పదుల వేల పదునైన స్పెక్ట్రల్ లైన్లను కలిగి ఉంటుంది. అందువల్ల ఇది సాధారణంగా ఉపయోగించే తరంగదైర్ఘ్య సూచన (సెకండరీ స్టాండర్డ్). ఈ లైన్లలో ఒకదానిపై దృష్టి సారించి స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ డాప్లర్-ఫ్రీ టెక్నిక్తో కొలిచినప్పుడు, అయోడిన్ అణువు యొక్క హైపర్ ఫైన్ నిర్మాణం వెల్లడవుతుంది. ఇప్పుడు ఒక లైన్ పరిష్కరించబడింది, తద్వారా 15 భాగాలు (సరి భ్రమణ క్వాంటం సంఖ్యల నుండి, Jeven), లేదా 21 భాగాలు (బేసి భ్రమణ క్వాంటం సంఖ్యల నుండి, Jodd) కొలవవచ్చు.[91]

సీసియం అయోడైడ్ మరియు థాలియం-డోప్డ్ సోడియం అయోడైడ్ గామా కిరణాల గుర్తింపు కోసం క్రిస్టల్ సింటిలేటర్లలో ఉపయోగించబడతాయి. సామర్థ్యం ఎక్కువగా ఉంటుంది మరియు ఎనర్జీ డిస్పర్స్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ సాధ్యమే, కానీ రిజల్యూషన్ చాలా తక్కువగా ఉంటుంది.

రసాయన విశ్లేషణ

అయోడైడ్ మరియు అయోడేట్ అయాన్లను పరిమాణాత్మక వాల్యూమెట్రిక్ విశ్లేషణ కోసం ఉపయోగించవచ్చు, ఉదాహరణకు అయోడోమెట్రీలో. అయోడిన్ మరియు స్టార్చ్ నీలిరంగు కాంప్లెక్స్‌ను ఏర్పరుస్తాయి, మరియు ఈ చర్య తరచుగా స్టార్చ్ లేదా అయోడిన్ కోసం పరీక్షించడానికి మరియు అయోడోమెట్రీలో ఇండికేటర్గా ఉపయోగించబడుతుంది. స్టార్చ్ కోసం అయోడిన్ పరీక్ష ఇప్పటికీ స్టార్చ్ కలిగిన కాగితంపై ముద్రించిన నకిలీ బ్యాంక్ నోట్లను గుర్తించడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.[92]

అయోడిన్ విలువ అనేది 100 గ్రాముల రసాయన పదార్థం (సాధారణంగా కొవ్వులు లేదా నూనెలు) ద్వారా వినియోగించబడే అయోడిన్ ద్రవ్యరాశి. అయోడిన్ సంఖ్యలు తరచుగా ఫ్యాటీ యాసిడ్లలో అసంతృప్తత మొత్తాన్ని నిర్ణయించడానికి ఉపయోగించబడతాయి. ఈ అసంతృప్తత ద్విబంధంల రూపంలో ఉంటుంది, ఇవి అయోడిన్ సమ్మేళనాలతో చర్య జరుపుతాయి.

పొటాషియం టెట్రాఅయోడోమెర్క్యురేట్(II), K2HgI4, దీనిని నెస్లర్ రియాజెంట్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఒకప్పుడు అమ్మోనియా కోసం సున్నితమైన స్పాట్ పరీక్షగా ఉపయోగించబడింది. అదేవిధంగా, మేయర్స్ రియాజెంట్ (పొటాషియం టెట్రాఅయోడోమెర్క్యురేట్(II) ద్రావణం) ఆల్కలాయిడ్ల కోసం పరీక్షించడానికి అవక్షేపణ రియాజెంట్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది.[93] జలక్షార అయోడిన్ ద్రావణం మిథైల్ కీటోన్ల కోసం అయోడోఫామ్ పరీక్షలో ఉపయోగించబడుతుంది.

జీవసంబంధ పాత్ర

ప్రధాన వ్యాసం: Iodine in biology

[94] అయోడిన్ జీవానికి ఒక అవసరమైన మూలకం మరియు, పరమాణు సంఖ్య Z = 53 వద్ద, జీవులకు సాధారణంగా అవసరమైన అత్యంత భారీ మూలకం. (లాంతనం మరియు ఇతర లాంతనైడ్లు, అలాగే Z = 74 కలిగిన టంగ్‌స్టన్ మరియు Z = 92 కలిగిన యురేనియం కొన్ని సూక్ష్మజీవులచే ఉపయోగించబడతాయి.[95][96][97]) ఇది పెరుగుదలను నియంత్రించే థైరాయిడ్ హార్మోన్లు టెట్రాఅయోడోథైరోనిన్ మరియు ట్రైఅయోడోథైరోనిన్ (T4 మరియు T3, వాటిలోని అయోడిన్ పరమాణువుల సంఖ్యను బట్టి పేరు పెట్టబడ్డాయి) సంశ్లేషణకు అవసరం. అయోడిన్ లోపం T3 మరియు T4 ఉత్పత్తి తగ్గడానికి మరియు మరింత అయోడిన్‌ను పొందే ప్రయత్నంలో థైరాయిడ్ కణజాలం పెరగడానికి దారితీస్తుంది, దీనివల్ల గోయిటర్ వ్యాధి వస్తుంది. రక్తంలో థైరాయిడ్ హార్మోన్ యొక్క ప్రధాన రూపం టెట్రాఅయోడోథైరోనిన్ (T4), ఇది ట్రైఅయోడోథైరోనిన్ (T3) కంటే ఎక్కువ కాలం జీవిస్తుంది. మానవులలో, రక్తంలోకి విడుదలయ్యే T4 మరియు T3 నిష్పత్తి 14:1 మరియు 20:1 మధ్య ఉంటుంది. T4 కణాల లోపల డీఅయోడినేస్ల (5'-అయోడినేస్) ద్వారా క్రియాశీల T3 (T4 కంటే మూడు నుండి నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ శక్తివంతమైనది) గా మార్చబడుతుంది. ఇవి డీకార్బాక్సిలేషన్ మరియు డీఅయోడినేషన్ ద్వారా 3-అయోడోథైరోనమైన్ (T1a) మరియు థైరోనమైన్ (T0a')లను ఉత్పత్తి చేయడానికి మరింత ప్రాసెస్ చేయబడతాయి. డీఅయోడినేస్‌ల మూడు ఐసోఫార్మ్‌లు సెలీనియం కలిగిన ఎంజైమ్‌లు; అందువల్ల ట్రైఅయోడోథైరోనిన్ మరియు టెట్రాఅయోడోథైరోనిన్ ఉత్పత్తికి లోహ సెలీనియం అవసరం.[98]

అయోడిన్ T4 యొక్క పరమాణు బరువులో 65% మరియు T3లో 59% ఉంటుంది. 15 నుండి 20 mg అయోడిన్ థైరాయిడ్ కణజాలం మరియు హార్మోన్లలో కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది, కానీ శరీరంలోని మొత్తం అయోడిన్‌లో 70% ఇతర కణజాలాలలో కనిపిస్తుంది, వీటిలో క్షీర గ్రంథులు, కళ్లు, గ్యాస్ట్రిక్ మ్యూకోసా, థైమస్, సెరెబ్రోస్పైనల్ ఫ్లూయిడ్, కోరాయిడ్ ప్లెక్సస్, ధమనులు, గర్భాశయ ముఖద్వారం, లాలాజల గ్రంథులు ఉన్నాయి. గర్భధారణ సమయంలో, ప్లాసెంటా అయోడిన్‌ను నిల్వ చేయడానికి మరియు పేరుకుపోవడానికి సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[99][100] ఆ కణజాలాల కణాలలో, అయోడిన్ నేరుగా సోడియం/అయోడైడ్ కోట్రాన్స్‌పోర్టర్ (NIS) ద్వారా ప్రవేశిస్తుంది. క్షీర కణజాలంలో అయోడిన్ యొక్క చర్య పిండం మరియు నవజాత శిశువు అభివృద్ధికి సంబంధించినది, కానీ ఇతర కణజాలాలలో, ఇది (కనీసం) పాక్షికంగా తెలియదు.[101]

ఆహార సంబంధిత సిఫార్సులు మరియు తీసుకోవలసిన పరిమాణం

యునైటెడ్ స్టేట్స్ నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ మెడిసిన్ సిఫార్సు చేసిన రోజువారీ అయోడిన్ తీసుకోవలసిన పరిమాణం: 12 నెలల లోపు శిశువులకు 110 నుండి 130 μg, ఎనిమిదేళ్ల లోపు పిల్లలకు 90 μg, 13 ఏళ్ల లోపు పిల్లలకు 130 μg, పెద్దలకు 150 μg, గర్భిణీ స్త్రీలకు 220 μg మరియు పాలిచ్చే తల్లులకు 290 μg.[1][102] పెద్దలకు తట్టుకోగలిగే గరిష్ట పరిమితి (Tolerable Upper Intake Level - TUIL) రోజుకు 1,100 μg.[103] ఈ గరిష్ట పరిమితిని థైరాయిడ్-స్టిమ్యులేటింగ్ హార్మోన్పై సప్లిమెంటేషన్ ప్రభావాన్ని విశ్లేషించడం ద్వారా నిర్ణయించారు.[101]

యూరోపియన్ ఫుడ్ సేఫ్టీ అథారిటీ (EFSA) ఈ సమాచార సమితిని 'డైటరీ రిఫరెన్స్ వాల్యూస్'గా పేర్కొంటుంది. ఇందులో RDAకి బదులుగా పాపులేషన్ రిఫరెన్స్ ఇన్‌టేక్ (PRI) మరియు EARకి బదులుగా యావరేజ్ రిక్వైర్‌మెంట్ అనే పదాలను ఉపయోగిస్తారు; AI మరియు UL నిర్వచనాలు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఉన్నట్లే ఉంటాయి. 18 ఏళ్లు మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్న స్త్రీలు మరియు పురుషులకు, అయోడిన్ కోసం PRI రోజుకు 150 μgగా నిర్ణయించబడింది; గర్భధారణ మరియు పాలిచ్చే సమయంలో PRI రోజుకు 200 μgగా ఉంటుంది. 1–17 ఏళ్ల పిల్లలకు, PRI వయస్సును బట్టి రోజుకు 90 నుండి 130 μg వరకు పెరుగుతుంది. పాలిచ్చే తల్లుల విషయంలో మినహా, ఈ PRIలు అమెరికా యొక్క RDAsతో సమానంగా ఉంటాయి.[104]

థైరాయిడ్ గ్రంథికి రోజువారీ అవసరమైన T4 మరియు T3 హార్మోన్లను సంశ్లేషణ చేయడానికి రోజుకు 70 μg అయోడిన్ అవసరం.[1] క్షీర గ్రంథులు, జఠర శ్లేష్మం, లాలాజల గ్రంథులు, మెదడు కణాలు, కోరాయిడ్ ప్లెక్సస్, థైమస్, మరియు ధమనులు వంటి అనేక శరీర వ్యవస్థల సరైన పనితీరుకు సిఫార్సు చేయబడిన దానికంటే ఎక్కువ అయోడిన్ అవసరమని భావిస్తున్నారు.[1][105][106][107]

అయోడిన్ యొక్క సహజ ఆహార వనరులలో సముద్రపు ఆహారం (చేపలు, సముద్రపు పాచి, కెల్ప్, షెల్ ఫిష్) మరియు ఇతర ఆహారాలు (డైరీ ఉత్పత్తులు, గుడ్లు, మాంసం, కూరగాయలు) ఉన్నాయి. అయితే, జంతువులు అయోడిన్ అధికంగా ఉన్న ఆహారాన్ని తిన్నప్పుడు మరియు మొక్కలు అయోడిన్ అధికంగా ఉన్న నేలలో పెరిగినప్పుడు మాత్రమే వీటిలో అయోడిన్ లభిస్తుంది.[108][109] అయోడైజ్డ్ ఉప్పులో మిలియన్‌కు సుమారు 100 భాగాల పొటాషియం అయోడైడ్ కలుపుతారు.[109][110]

2000 నాటికి, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఆహారం ద్వారా తీసుకునే అయోడిన్ మధ్యస్థ పరిమాణం పురుషులకు రోజుకు 240 నుండి 300 μg మరియు స్త్రీలకు 190 నుండి 210 μgగా ఉంది.[103] సాధారణంగా అమెరికా జనాభాకు తగినంత అయోడిన్ అందుతోంది,[111][112] అయితే పాలిచ్చే తల్లులు మరియు గర్భిణీ స్త్రీలలో స్వల్ప లోపం ప్రమాదం ఉంది.[112] జపాన్‌లో, వకామే మరియు కొంబు వంటి సముద్రపు పాచి వినియోగం వల్ల అయోడిన్ తీసుకోవడం రోజుకు 5,280 μg నుండి 13,800 μg వరకు చాలా ఎక్కువగా ఉంటుందని భావించేవారు.[101] అయితే, కొత్త అధ్యయనాలు జపాన్ వినియోగం రోజుకు 1,000–3,000 μgకి దగ్గరగా ఉందని సూచిస్తున్నాయి.[113] జపాన్‌లో పెద్దల కోసం ULని 2015లో రోజుకు 3,000 μgకి సవరించారు.[114]

ఉప్పు అయోడీకరణ వంటి అయోడిన్ ఫోర్టిఫికేషన్ కార్యక్రమాలు చేపట్టిన తర్వాత, కొన్ని సందర్భాల్లో అయోడిన్-ప్రేరిత హైపర్ థైరాయిడిజం (దీనిని జోడ్-బాసెడో ఫినామినన్ అని పిలుస్తారు) గమనించబడింది. ఈ పరిస్థితి ప్రధానంగా 40 ఏళ్లు పైబడిన వారిలో కనిపిస్తుంది, మరియు అయోడిన్ లోపం ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, అయోడిన్ వినియోగంలో మొదటిసారిగా పెరుగుదల సంభవించినప్పుడు ఈ ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.[115]

లోపం

ప్రధాన వ్యాసం: Iodine deficiency

ఆహారంలో అయోడిన్ తక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలలో,[116] ముఖ్యంగా మారుమూల లోతట్టు ప్రాంతాలు మరియు పర్వత ప్రాంతాలలో అయోడిన్ అధికంగా ఉండే ఆహారం లభించదు. ఇక్కడ అయోడిన్ లోపం వల్ల హైపోథైరాయిడిజం ఏర్పడుతుంది. దీని లక్షణాలు: తీవ్రమైన అలసట, గోయిటర్ (గొంతు వాపు), మానసిక మందకొడితనం, విచారం, తక్కువ బరువు పెరగడం, మరియు తక్కువ శరీర ఉష్ణోగ్రత.[117] నివారించదగిన మేధో వైకల్యానికి అయోడిన్ లోపం ప్రధాన కారణం. ముఖ్యంగా శిశువులు లేదా చిన్న పిల్లలకు అయోడిన్ అందకపోవడం వల్ల హైపోథైరాయిడిజం ఏర్పడి ఈ పరిస్థితి వస్తుంది. ఉప్పులో అయోడిన్ కలపడం ద్వారా ధనిక దేశాలలో ఈ సమస్య చాలా వరకు పరిష్కారమైంది, కానీ పేద ప్రాంతాలలో ఇది ఇప్పటికీ తీవ్రమైన ప్రజా ఆరోగ్య సమస్యగా ఉంది.[118] ప్రపంచంలోని అన్ని ఖండాల్లోని కొన్ని ప్రాంతాలలో అయోడిన్ లోపం ఒక సమస్యగా ఉంది. అయోడిన్ లోపం ఉన్న వ్యక్తులకు అయోడిన్ అందించడం ద్వారా సమాచార ప్రాసెసింగ్, ఫైన్ మోటార్ స్కిల్స్ మరియు విజువల్ ప్రాబ్లం సాల్వింగ్ సామర్థ్యాలు సాధారణ స్థితికి వస్తాయి.[119]

జాగ్రత్తలు

విషపూరితం

314[120] [121] అయోడిన్ వినియోగానికి సురక్షితమైన గరిష్ట పరిమితి 1000 μg; అంతకంటే ఎక్కువ మోతాదులు కొన్ని థైరాయిడ్ సమస్యలు ఉన్నవారికి ప్రమాదకరం కావచ్చు. అయితే, సగటు జపనీయులు సముద్రపు పాచి (కొంబు) నుండి దీనికంటే 5-14 రెట్లు ఎక్కువ అయోడిన్‌ను ఎటువంటి విషప్రభావం లేకుండానే తీసుకుంటారు.[101] చర్మంపై అప్లై చేసిన ద్రవ పోవిడోన్-అయోడిన్ (బెటాడిన్) కొన్ని అరుదైన సందర్భాల్లో రసాయన కాలిన గాయాలకు దారితీసింది.[122]

వృత్తిపరమైన బహిర్గతం

యు.ఎస్. ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (OSHA) కార్యాలయంలో అయోడిన్ బహిర్గతం కోసం చట్టపరమైన పరిమితిని (Permissible exposure limit) 8 గంటల పని దినానికి 0.1 ppm (1 mg/m³)గా నిర్ణయించింది. నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ (NIOSH) 8 గంటల పని దినానికి 0.1 ppm (1 mg/m³) సిఫార్సు చేసిన బహిర్గత పరిమితిని (REL) నిర్ణయించింది. 2 ppm స్థాయి వద్ద, అయోడిన్ ప్రాణాలకు మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణ ప్రమాదకరం.[123]

అయోడినేటెడ్ కాంట్రాస్ట్ మీడియాకు ప్రతిచర్య

కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రాఫిక్ వైద్య పరీక్షలలో ఉపయోగించే అయోడినేటెడ్ కాంట్రాస్ట్ మీడియా కొంతమందిలో స్వల్ప దద్దుర్లు నుండి ప్రాణాంతక అనాఫిలాక్సిస్ వరకు ప్రతికూల ప్రతిచర్యలను కలిగించవచ్చు. గతంలో ఈ మీడియాకు ప్రతిచర్యలు కలిగి ఉండటమే భవిష్యత్తులో సమస్యలకు బలమైన సూచిక.[124][125] ఇటువంటి ప్రతిచర్యల వల్ల కొంతమందికి అయోడిన్ అంటేనే అలర్జీ అనే అపోహ (వైద్యులలో కూడా) ఏర్పడింది.[126][127] కాంట్రాస్ట్ మీడియా తయారీలో మెరుగుదలలు హైపర్ సెన్సిటివిటీ ప్రతిచర్యల సంభావ్యతను తగ్గించాయి.[128]

యుఎస్ DEA లిస్ట్ I హోదా

ఫాస్పరస్, అయోడిన్‌ను హైడ్రో అయోడిక్ యాసిడ్గా తగ్గిస్తుంది. ఇది ఎఫెడ్రిన్ మరియు సూడోఎఫెడ్రిన్లను మెథాంఫేటమిన్గా మార్చడానికి ఉపయోగించే ఒక రియాజెంట్.[129] ఈ కారణం చేత, యునైటెడ్ స్టేట్స్ డ్రగ్ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ అయోడిన్‌ను లిస్ట్ I ప్రికర్సర్ కెమికల్గా 21 CFR 1310.02 కింద పేర్కొంది.[130]

గమనికలు


మూలాలు

  1. ↑ 1.0 1.1 1.2 1.3 (2015). Iodine. Micronutrient Information Center, Linus Pauling Institute, Oregon State University, Corvallis.
  2. ↑ (16 December 2006). In Raising the World's I.Q., the Secret's in the Salt. The New York Times.
  3. ↑ Kaiho, Tatsuo. (2022-03-21). Iodine Catalysis in Organic Synthesis. 387–414. Wiley. ISBN 978-3-527-34829-9. doi:10.1002/9783527829569.ch13.
  4. ↑ (2021). "World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)". World Health Organization.
  5. ↑ 5.0 5.1 (1813). Découverte d'une substance nouvelle dans le Vareck. Annales de chimie. 88 304–310. ఫ్రెంచ్‌లో, తీరానికి కొట్టుకొచ్చిన సముద్రపు పాచిని "varec", "varech", లేదా "vareck" అని పిలిచేవారు, దీని నుండే ఆంగ్ల పదం "wrack" వచ్చింది. తర్వాత, "varec" అంటే అటువంటి సముద్రపు పాచి బూడిద అని కూడా అర్థం: ఈ బూడిదను అయోడిన్ మరియు సోడియం, పొటాషియం లవణాల మూలంగా ఉపయోగించేవారు.
  6. ↑ (2005). Bernard Courtois (1777–1838) famed for discovering iodine (1811), and his life in Paris from 1798. Bulletin for the History of Chemistry. 30 (2) 103. doi:10.70359/bhc2005v030p103.
  7. ↑ (1814-12-31). VI. Some experiments and observations on a new substance which becomes a violet coloured gas by heat. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 104 74–93. doi:10.1098/rstl.1814.0007.
  8. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 794
  9. ↑ 9.0 9.1 53 Iodine. Elements.vanderkrogt.net.
  10. ↑ డెసోర్మ్స్ మరియు క్లెమెంట్ తమ ప్రకటనను 29 నవంబర్ 1813న ఇన్స్టిట్యూట్ ఇంపీరియల్ డి ఫ్రాన్స్‌లో చేశారు; వారి ప్రకటన సారాంశం 2 డిసెంబర్ 1813 నాటి గెజెట్ నేషనల్ ఓ లే మానిటర్ యూనివర్సెల్లో కనిపించింది. చూడండి:
  11. ↑ 11.0 11.1 (1813). Sur un nouvel acide formé avec la substance décourverte par M. Courtois. Annales de Chimie. 88 311–318.
  12. ↑ (1813). Sur la combination de l'iode avec d'oxigène. Annales de Chimie. 88 319–321.
  13. ↑ (1814). Mémoire sur l'iode. Annales de Chimie. 91 5–160.
  14. ↑ (1813). Sur la nouvelle substance découverte par M. Courtois, dans le sel de Vareck. Annales de Chimie. 88 322–329.
  15. ↑ (1 January 1814). "Some experiments and observations on a new substance which becomes a violet coloured gas by heat". Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 104 74–93. doi:10.1098/rstl.1814.0007.
  16. ↑ (1873). Recherches relatives à l'action des substances dites antiseptiques sur le virus charbonneux. Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des Sciences. 77 821–825.
  17. ↑ (31 October 1908). Eine neue Sterilisierungsmethode der Haut bei Operationen. Zentralblatt für Chirurgie. 35 (44) 1289–1292.
  18. ↑ Mendeleev's First Periodic Table. web.lemoyne.edu.
  19. ↑ 19.00 19.01 19.02 19.03 19.04 19.05 19.06 19.07 19.08 19.09 19.10 Greenwood and Earnshaw, pp. 800–804
  20. ↑ (1985). "'At, Astatine', System No. 8a". 8. Springer-Verlag. ISBN 978-3-540-93516-2.
  21. ↑ 21.0 21.1 21.2 21.3 Greenwood and Earnshaw, pp. 804–809
  22. ↑ (1976). "Merck Index of Chemicals and Drugs". J A Majors Company. ISBN 978-0-911910-26-1.
  23. ↑ 23.0 23.1 23.2 23.3 23.4 23.5 23.6 23.7 (1995). "Inorganic Chemistry of Main Group Elements". 173–98. Wiley-VCH. ISBN 978-0-471-18602-1.
  24. ↑ Sicius, Hermann. (2024). Handbook of the Chemical Elements. Springer Berlin Heidelberg. ISBN 978-3-662-68920-2. doi:10.1007/978-3-662-68921-9.
  25. ↑ (1 March 2012). "The concept of sublimation – iodine as an example". Educación Química. 23 171–175. doi:10.1016/S0187-893X(17)30149-0.
  26. ↑ (2008). Advanced Structural Inorganic Chemistry. 674. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-921694-9.
  27. ↑ Reynolds, J. H.. (1 January 1960). Determination of the Age of the Elements. Physical Review Letters. 4 (1) 8–10. doi:10.1103/PhysRevLett.4.8.
  28. ↑ Manuel, O.. (2002). Origin of Elements in the Solar System. 589–643. Springer US. ISBN 978-0-306-46562-8. doi:10.1007/0-306-46927-8_44.
  29. ↑ (September 1965). "Iodine-129 as a "nonradioactive" tracer". Radiation Research. 26 (1) 159–163. doi:10.2307/3571805.
  30. ↑ (2007). "I-129 and Cl-36 in dilute hydrocarbon waters: Marine-cosmogenic, in situ, and anthropogenic sources". Applied Geochemistry. 22 (3) 692–714. doi:10.1016/j.apgeochem.2006.12.011.
  31. ↑ (2009-01-26). A review on speciation of iodine-129 in the environmental and biological samples. Analytica Chimica Acta. 632 (2) 181–196. doi:10.1016/j.aca.2008.11.013.
  32. ↑ Szidat, S., Michel, R., Handl, J., Jakob, D., Synal, H. A., & Suter, M. (2000). Status and trends of iodine-129 abundances in the European environment. Hiroshima (Japan).Status and Trends of Iodine-129 Abundances in the European Environment
  33. ↑ (April 1968). "Production of iodine-123 for medical applications". The International Journal of Applied Radiation and Isotopes. 19 (4) 345–351. doi:10.1016/0020-708X(68)90178-6.
  34. ↑ Harper, P.V.; Siemens, W.D.; Lathrop, K.A.; Brizel, H.E.; Harrison, R.W. Iodine-125. Proc. Japan Conf. Radioisotopes; Vol: 4 January 1, 1961
  35. ↑ (4 February 2009). Medical isotopes the likely cause of radiation in Ottawa waste. CBC News.
  36. ↑ (November 1998). "Clinical review 99: The management of Graves' disease in children, with special emphasis on radioiodine treatment". The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism. 83 (11) 3767–3776. doi:10.1210/jcem.83.11.5239.
  37. ↑ (June 2000). "Effects of time of administration and dietary iodine levels on potassium iodide (KI) blockade of thyroid irradiation by 131I from radioactive fallout". Health Physics. 78 (6) 660–667. doi:10.1097/00004032-200006000-00008.
  38. ↑ (2007). Isotopes in the water cycle: past, present and future of a developing science. 11. Springer. ISBN 978-1-4020-6671-9.
  39. ↑ (2006). Practical isotope hydrology. 12–13. New India Publishing Agency. ISBN 978-81-89422-33-2.
  40. ↑ Investigating leaks in Dams & Reservoirs. IAEA.org.
  41. ↑ (2002). Detection and prevention of leaks from dams. 179–181. Taylor & Francis. ISBN 978-90-5809-355-4.
  42. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 806–807
  43. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 809–812
  44. ↑ 44.0 44.1 Greenwood and Earnshaw, pp. 812–819
  45. ↑ (2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 0-12-352651-5.
  46. ↑ Jones, J. H.. (2000). The Cativa Process for the Manufacture of Acetic Acid. Platinum Metals Review. 44 (3) 94–105. doi:10.1595/003214000X44394105.
  47. ↑ (2000). "High productivity methanol carbonylation catalysis using iridium – The Cativa process for the manufacture of acetic acid". Catalysis Today. 58 (4) 293–307. doi:10.1016/S0920-5861(00)00263-7.
  48. ↑ అమ్మోనియా అడక్ట్ NI3*NH3 మరింత స్థిరంగా ఉంటుంది మరియు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద షాక్-సెన్సిటివ్ నల్లని ఘనపదార్థంగా వేరు చేయవచ్చు.
  49. ↑ (June 1990). Nitrogen Triiodide. Angewandte Chemie. 29 (6) 677–679. doi:10.1002/anie.199006771.
  50. ↑ Vilarrubias, Pere. (17 November 2022). "The elusive diiodosulphanes and diiodoselenanes". Molecular Physics. 120 (22). doi:10.1080/00268976.2022.2129106.
  51. ↑ (1 July 1989). Sulfur and selenium iodine compounds: from non-existence to significance. Accounts of Chemical Research. 22 (7) 234–240. doi:10.1021/ar00163a002.
  52. ↑ 52.0 52.1 52.2 Greenwood and Earnshaw, pp. 821–824
  53. ↑ 53.0 53.1 53.2 53.3 Greenwood and Earnshaw, pp. 824–828
  54. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 828–831
  55. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 832–835
  56. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 851–853
  57. ↑ 57.0 57.1 57.2 57.3 Greenwood and Earnshaw, pp. 853–859
  58. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 863–864
  59. ↑ 59.0 59.1 Greenwood and Earnshaw, pp. 872–875
  60. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 842–484
  61. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 835–839
  62. ↑ (1851). Beiträge zur Kenntniss der flüchtigen organischen Basen. Annalen der Chemie und Pharmacie. 78 (3) 253–286. doi:10.1002/jlac.18510780302.
  63. ↑ (1850). Theory of Aetherification. Philosophical Magazine. 37 (251) 350–356. doi:10.1080/14786445008646627. (Link to excerpt. ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ)
  64. ↑ (1855). Ueber eine neue Klasse organischer Radicale. Annalen der Chemie und Pharmacie. 96 (3) 364–375. doi:10.1002/jlac.18550960310.
  65. ↑ (1900). Sur quelques nouvelles combinaisons organométaliques du magnésium et leur application à des synthèses d'alcools et d'hydrocabures. Comptes rendus de l'Académie des Sciences. 130 1322–25.
  66. ↑ (April 2003). Bond dissociation energies of organic molecules. Accounts of Chemical Research. 36 (4) 255–263. doi:10.1021/ar020230d.
  67. ↑ (October 1997). "Synthesis of Several Naturally Occurring Polyhalogenated Monoterpenes of the Halomon Class(1)". The Journal of Organic Chemistry. 62 (21) 7094–7095. doi:10.1021/jo971371.
  68. ↑ Safety data for iodomethane. Oxford University.
  69. ↑ (August 1979). "Deuterium isotope effects on papain acylation. Evidence for lack of general base catalysis and for enzyme–leaving-group interaction". European Journal of Biochemistry. 98 (2) 369–374. doi:10.1111/j.1432-1033.1979.tb13196.x.
  70. ↑ (October 2013). "One-pot synthesis of halogen exchanged silsesquioxanes: octakis(3-bromopropyl)octasilsesquioxane and octakis(3-iodopropyl)octasilsesquioxane". Dalton Transactions. 42 (37) 13747–13753. doi:10.1039/C3DT51373D.
  71. ↑ (1956). "Solvolytic Displacement Reactions at Saturated Carbon Atoms". Chemical Reviews. 56 (4) 571–752. doi:10.1021/cr50010a001.
  72. ↑ (1964). "The Effect of the Carbonyl and Related Groups on the Reactivity of Halides in SN2 Reactions". Journal of the American Chemical Society. 86 (21) 4645–4650. doi:10.1021/ja01075a025.
  73. ↑ 73.0 73.1 73.2 Greenwood and Earnshaw, pp. 795–796.
  74. ↑ 74.0 74.1 (2006). Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses. 541–552. SME. ISBN 978-0-87335-233-8.
  75. ↑ (1862). On the Economic Applications of Seaweed. Journal of the Society of Arts. 185–189.
  76. ↑ (2006). "Chemical and isotopic compositions of brines from dissolved-in-water type natural gas fields in Chiba, Japan". Geochemical Journal. 40 (5) 475. doi:10.2343/geochemj.40.475.
  77. ↑ (2012-03-19). Algorta Norte busca estar entre los tres principales produtores de yodo. Diario Financiero.
  78. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 799.
  79. ↑ (2022-08-21). Autoridades monitorean evento que dejó una nube púrpura de vapor de yodo en Pozo Almonte. Radio Bío-Bío.
  80. ↑ 80.0 80.1 80.2 80.3 80.4 (2015). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". A14 382–390. Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a14_381.pub2.
  81. ↑ Physics of Medical X-Ray Imaging. The University of Texas Health Science Center.
  82. ↑ (2009). "WHO Model Formulary 2008". 499. World Health Organization. ISBN 978-92-4-154765-9.
  83. ↑ (2001). "Disinfection, sterilization, and preservation". 159. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-683-30740-5.
  84. ↑ (1 April 2011). Structure and application of polarizer film for thin-film-transistor liquid crystal displays. Displays. 32 (2) 49–57. doi:10.1016/j.displa.2010.12.006.
  85. ↑ (2014). "Iodine Chemistry and Applications". 479–488. ISBN 978-1-118-46629-2. doi:10.1002/9781118909911.ch26.
  86. ↑ (26 May 2000). High productivity methanol carbonylation catalysis using iridium: The Cativa™ process for the manufacture of acetic acid. Catalysis Today. 58 (4) 293–307. doi:10.1016/S0920-5861(00)00263-7.
  87. ↑ (21 April 1998). Solubility of KI in water. Hazard.com.
  88. ↑ (17 June 2009). EANM procedure guidelines for 131I-meta-iodobenzylguanidine (131I-mIBG) therapy.
  89. ↑ (August 2017). "Function, Discovery, and Exploitation of Plant Pattern Recognition Receptors for Broad-Spectrum Disease Resistance". Annual Review of Phytopathology. 55 (1) 257–286. doi:10.1146/annurev-phyto-080614-120106.
  90. ↑ 90.0 90.1 (November 2020). "Review of Sulfuric Acid Decomposition Processes for Sulfur-Based Thermochemical Hydrogen Production Cycles". Processes. 8 (11) 1383. doi:10.3390/pr8111383.
  91. ↑ (August 1997). Precise measurements of hyperfine components in the spectrum of molecular iodine. Journal of the Optical Society of America B. 14 (8) 1913–1920. doi:10.2172/464573.
  92. ↑ (2001). Nature's Building Blocks. 244–250. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-850340-8.
  93. ↑ (1971). "Contribution to the reaction of alkaloids with potassium tetraiodomercurate". Fresenius' Zeitschrift für Analytische Chemie. 253 (5) 361–363. doi:10.1007/bf00426350.
  94. ↑ Mornex, 1987 and Le Guen et al., 2000, cited by (2001). Arguments et retour d'expérience sur la distribution d'iode stable autour des centrales nucléaires françaises. Radioprotection. 36 (4) 417–430. doi:10.1051/radiopro:2001101.
  95. ↑ (January 2014). Rare earth metals are essential for methanotrophic life in volcanic mudpots. Environmental Microbiology. 16 (1) 255–264. doi:10.1111/1462-2920.12249.
  96. ↑ Johnson JL, Rajagopalan KV, Mukund S, Adams MW.. (5 March 1993). "Identification of molybdopterin as the organic component of the tungsten cofactor in four enzymes from hyperthermophilic Archaea". Journal of Biological Chemistry. 268 (7) 4848–52. doi:10.1016/S0021-9258(18)53474-8.
  97. ↑ (2015). "Spatial distribution of an uranium-respiring betaproteobacterium at the Rifle, CO field research site". PLOS ONE. 10 (4). doi:10.1371/journal.pone.0123378.
  98. ↑ (23 April 2014). Thyroid Hormone Toxicity. Medscape.
  99. ↑ (May 2011). "The placenta as a compensatory iodine storage organ.". Thyroid. 21 (5) 541–6. doi:10.1089/thy.2010.0203.
  100. ↑ (13 January 2020). "Variability of iodine concentrations in the human placenta.". Scientific Reports. 10 (1) 161. doi:10.1038/s41598-019-56775-3.
  101. ↑ 101.0 101.1 101.2 101.3 (June 2008). Iodine: deficiency and therapeutic considerations. Alternative Medicine Review. 13 (2) 116–127.
  102. ↑ (2004). Dietary Reference Intakes (DRIs): Recommended Intakes for Individuals, Vitamins. Institute of Medicine.
  103. ↑ 103.0 103.1 United States National Research Council. (2000). Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. 258–259. National Academies Press. ISBN 978-0-309-07279-3. doi:10.17226/10026.
  104. ↑ (2017). Overview on Dietary Reference Values for the EU population as derived by the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies.
  105. ↑ (September 2009). "Iodine, thymus, and immunity". Nutrition. 25 (9) 977–979. doi:10.1016/j.nut.2009.06.002.
  106. ↑ (February 1964). "Distribution of radio-iodine studied by whole-body autoradiography". Acta Radiologica. 2 24–32. doi:10.3109/02841866409134127.
  107. ↑ (2014). "Iodine, PUFAs and Iodolipids in Health and Disease: An Evolutionary Perspective". Human Evolution. 29 (1–3) 185–205.
  108. ↑ Where do we get iodine from?. Iodine Global Network.
  109. ↑ 109.0 109.1 Iodine in diet. MedlinePlus Medical Encyclopedia.
  110. ↑ American Thyroid Association. thyroid.org.
  111. ↑ (April 2011). Iodine status of the U.S. population, National Health and Nutrition Examination Survey, 2005–2006 and 2007–2008. Thyroid. 21 (4) 419–427. doi:10.1089/thy.2010.0077.
  112. ↑ 112.0 112.1 (November 2012). "History of U.S. iodine fortification and supplementation". Nutrients. 4 (11) 1740–1746. doi:10.3390/nu4111740.
  113. ↑ (October 2011). "Assessment of Japanese iodine intake based on seaweed consumption in Japan: A literature-based analysis". Thyroid Research. 4 14. doi:10.1186/1756-6614-4-14.
  114. ↑ Overview of Dietary Reference Intakes for Japanese (2015). Minister of Health, Labour and Welfare, Japan.
  115. ↑ (2002). "Iodised salt for preventing iodine deficiency disorders". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2010 (3). doi:10.1002/14651858.CD003204.
  116. ↑ (1999). "The iodine cycle in the tropical environment – implications on iodine deficiency disorders". International Journal of Environmental Studies. 56 (3) 357. doi:10.1080/00207239908711210.
  117. ↑ (2001). Endocrinology & metabolism. McGraw-Hill Professional. ISBN 978-0-07-022001-0.
  118. ↑ Micronutrient deficiency: iodine deficiency disorders. WHO.
  119. ↑ (January 2006). "Iodine supplementation improves cognition in iodine-deficient schoolchildren in Albania: a randomized, controlled, double-blind study". The American Journal of Clinical Nutrition. 83 (1) 108–114. doi:10.1093/ajcn/83.1.108.
  120. ↑ Iodine 207772. I2.
  121. ↑ Technical data for Iodine ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. periodictable.com
  122. ↑ (November 2006). "Povidone-iodine-induced burn: case report and review of the literature". Pharmacotherapy. 26 (11) 1641–1645. doi:10.1592/phco.26.11.1641.
  123. ↑ CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Iodine. cdc.gov.
  124. ↑ DermNet New Zealand Trust, Iodine ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ
  125. ↑ (September 2018). Immediate Mild Reactions to CT with Iodinated Contrast Media: Strategy of Contrast Media Readministration without Corticosteroids. Radiology. 288 (3) 710–716. doi:10.1148/radiol.2018172524.
  126. ↑ (2009). "'Iodine Allergy' label is misleading". Australian Prescriber. 32 (5) 125–128. doi:10.18773/austprescr.2009.061.
  127. ↑ (August 2008). "Seafood allergy and radiocontrast media: are physicians propagating a myth?". The American Journal of Medicine. 121 (8) e19. doi:10.1016/j.amjmed.2008.03.035.
  128. ↑ UCSF Department of Radiology & Biomedical Imaging, Iodine Allergy and Contrast Administration ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ
  129. ↑ (1990). "Methamphetamine synthesis via hydriodic acid/red phosphorus reduction of ephedrine". Forensic Science International. 48 (2) 123–134. doi:10.1016/0379-0738(90)90104-7.
  130. ↑ PART 1310 - Section 1310.02 Substances covered.

గ్రంథ పట్టిక

బయటి లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Iodine” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Iodine ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=అయోడిన్&oldid=966"