పైరెత్రిన్

From LTRC
Revision as of 10:40, 14 October 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Pyrethrin” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
కొన్ని పైరెత్రిన్‌ల రసాయన నిర్మాణం: పైరెత్రిన్ I (R=CH3), పైరెత్రిన్ II (R=CO2CH3)

పైరెత్రిన్‌లు (Pyrethrins) అనేవి సాధారణంగా Chrysanthemum cinerariifolium (క్రైసాంథెమం సినరారిఫోలియం) నుండి సేకరించబడే సేంద్రియ సమ్మేళనాల తరగతి. ఇవి కీటకాల నాడీ వ్యవస్థను దెబ్బతీయడం ద్వారా శక్తివంతమైన కీటకనాశక చర్యను కలిగి ఉంటాయి. పైరెత్రిన్ సహజంగా క్రైసాంథెమం పువ్వులలో లభిస్తుంది. దీనిని పైపెరోనైల్ బ్యూటాక్సైడ్ లేదా ఇతర కృత్రిమ సహాయకాలతో కలపనప్పుడు, ఇది తరచుగా సేంద్రియ కీటకనాశినిగా పరిగణించబడుతుంది.[1] వీటి కీటకనాశక మరియు కీటక వికర్షక లక్షణాలు వేల సంవత్సరాలుగా తెలుసు మరియు ఉపయోగించబడుతున్నాయి.

ఆర్గానోఫాస్ఫేట్లు మరియు ఆర్గానోక్లోరైడ్లు మానవులపై గణనీయమైన మరియు దీర్ఘకాలిక విషపూరిత ప్రభావాలను చూపుతాయని తేలడంతో, వాటి స్థానంలో పైరెత్రిన్‌లు క్రమంగా ప్రాధాన్యత కలిగిన పురుగుమందులుగా మారుతున్నాయి. ఇవి 1900లలో మొదటిసారిగా మార్కెట్లోకి వచ్చాయి మరియు అప్పటి నుండి బగ్ బాంబులు, భవనాలలో వాడే కీటక నాశక స్ప్రేలు, మరియు జంతువులకు సోకే అంటువ్యాధులను నివారించడానికి స్ప్రేల వంటి ఉత్పత్తులలో నిరంతరం ఉపయోగించబడుతున్నాయి.[2] ఆర్గానోక్లోరైడ్ల వంటి పురుగుమందులతో పోలిస్తే పర్యావరణంలో ఇవి సాపేక్షంగా వేగంగా క్షీణించడం వల్ల సాధారణంగా సురక్షితమైనవి అయినప్పటికీ, పైరెత్రిన్‌లు ఇప్పటికీ అలర్జీ ఉన్న వ్యక్తులకు, దీర్ఘకాలికంగా బహిర్గతమయ్యే వారికి మరియు పిల్లుల వంటి పైరెత్రిన్‌లను జీవక్రియ చేయలేని క్షీరదాలకు ప్రమాదకరంగా పరిణమిస్తాయి.

రసాయన శాస్త్రం

కొన్ని పైరెత్రిన్‌ల భౌతిక మరియు రసాయన ధర్మాలు.
సమూహం పైరెత్రిన్ I పైరెత్రిన్ II
రసాయన సమ్మేళనం పైరెత్రిన్ I[3][4] సినెరిన్ I[5][4] జాస్మోలిన్ I[6] పైరెత్రిన్ II[7][4] సినెరిన్ II[8][4] జాస్మోలిన్ II[9]
రసాయన నిర్మాణం పైరెత్రిన్ I సినెరిన్ I జాస్మోలిన్ I పైరెత్రిన్ II సినెరిన్ II జాస్మోలిన్ II
రసాయన ఫార్ములా C21H28O3 C20H28O3 C21H30O3 C22H28O5 C21H28O5 C22H30O5
అణు ద్రవ్యరాశి (g/mol) 328.4 316.4 330.5 372.5 360.4 374.5
మరిగే స్థానం (°C) 170 137 ? 200 183 ?
25 °C వద్ద ఆవిరి పీడనం (mmHg) 2.03×10^-5 1.13×10^-6 ? 3.98×10^-7 4.59×10^-7 ?
నీటిలో ద్రావణీయత (mg/L) 0.2 0.085 ? 9.0 0.03 ?

చరిత్ర

పైరెత్రిన్‌లు బహువార్షిక మొక్క అయిన పైరెత్రమ్ (Tanacetum cinerariifolium) యొక్క విత్తన కోశాలలో కనిపిస్తాయి, ఇది ఈ కీటకనాశినిని సరఫరా చేయడానికి చాలా కాలంగా వాణిజ్యపరంగా పండించబడుతోంది. 1880లలో, జపాన్‌లో ఉయేమా వకయామాలో ఈ పువ్వులను పెంచి, ప్రధానంగా పేల నివారణ కోసం దేశవ్యాప్తంగా వాటి వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడంతో పైరెత్రమ్ సాగు ప్రారంభమైంది. దీని ద్వారా ప్రేరణ పొందిన ఆయన భార్య యుకి, దోమల సుருళ్లను (mosquito coil) రూపొందించారు, ఇది దోమలకు వ్యతిరేకంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉపయోగించే సమర్థవంతమైన సాధనంగా మారింది. దీనిని అనుసరించి శాస్త్రీయ ఆసక్తి పెరిగింది, జీవశాస్త్రవేత్త ఫుజిటాని 1909లో పైరెత్రమ్ యొక్క కీటకనాశక లక్షణాలపై మొదటి అధ్యయనాన్ని ప్రచురించారు, ఇది అంతర్జాతీయ రసాయన పరిశోధనలకు దారితీసింది. 1923లో, ఉమెతారో సుజుకి ఆసక్తిని కొనసాగిస్తూ, పైరెత్రమ్‌లోని క్రియాశీల సమ్మేళనాలలో సైక్లోప్రొపేన్ రింగ్ ఉందని యమమోటో గుర్తించారు. తరువాత, స్టాడింగర్ మరియు రుజికా ఈ సమ్మేళనాలను లోతుగా విశ్లేషించారు, మరియు 1944లో, లాఫోర్జ్ మరియు బార్తెల్ చివరకు పైరెత్రిన్‌లు I మరియు II, అలాగే సినెరిన్‌లు I మరియు II యొక్క పూర్తి నిర్మాణాలను నిర్ధారించారు.[10]

జీవ సంశ్లేషణ

క్రిసాంథెమిక్ యాసిడ్ జీవ సంశ్లేషణలో మధ్యంతర పదార్థమైన క్రిసాంథెమైల్ డైఫాస్ఫేట్‌ను ఉత్పత్తి చేసే సైక్లోప్రొపేనేషన్ చర్య. ఈ చర్య డైమిథైల్ ఎలైల్ పైరోఫాస్ఫేట్ (DMAPP) నుండి ప్రారంభమవుతుంది.

కీటకనాశనులుగా వీటి వినియోగం ప్రారంభమైన చాలా కాలం తర్వాత, 1924లో హెర్మన్ స్టాడింగర్ మరియు లావోస్లావ్ రుజికా ద్వారా వీటి రసాయన నిర్మాణాలు నిర్ణయించబడ్డాయి.[11] పైరెత్రిన్ I (C21H28O3) మరియు పైరెత్రిన్ II (C22H28O5) అనేవి సైక్లోప్రొపేన్ కోర్ కలిగిన నిర్మాణాత్మకంగా సంబంధిత ఎస్టర్లు. పైరెత్రిన్ I అనేది (+)-ట్రాన్స్-క్రిసాంథెమిక్ యాసిడ్ యొక్క ఉత్పన్నం.[12][13] పైరెత్రిన్ II దీనికి దగ్గరి సంబంధం కలిగి ఉంటుంది, కానీ ఒక మిథైల్ సమూహం కార్బాక్సిమిథైల్ సమూహంగా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది, దీని ఫలితంగా ఏర్పడే కోర్‌ను పైరెత్రిక్ యాసిడ్ అని పిలుస్తారు. వీటి నిర్మాణాల గురించిన జ్ఞానం కృత్రిమ అనలాగ్‌ల ఉత్పత్తికి మార్గం సుగమం చేసింది, వీటిని పైరెథ్రాయిడ్లు అని పిలుస్తారు. పైరెత్రిన్‌లు టెర్పెనాయిడ్లుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. సహజంగా లభించే పైరెత్రిన్‌ల జీవ సంశ్లేషణలో కీలకమైన దశలో రెండు డైమిథైల్ ఎలైల్ పైరోఫాస్ఫేట్ అణువులు ఉంటాయి, ఇవి క్రిసాంథెమైల్ డైఫాస్ఫేట్ సింథేస్ ఎంజైమ్ చర్య ద్వారా కలిసి సైక్లోప్రొపేన్ రింగ్‌ను ఏర్పరుస్తాయి.[14]

ఉత్పత్తి

Tanacetum cinerariifolium, డాల్మేషియన్ క్రైసాంథెమం

వాణిజ్య పైరెత్రిన్ ఉత్పత్తి ప్రధానంగా పర్వత భూమధ్యరేఖ ప్రాంతాలలో జరుగుతుంది. డాల్మేషియన్ క్రైసాంథెమం (C. cinerariifolium) యొక్క వాణిజ్య సాగు సముద్ర మట్టానికి 1600 నుండి 3000 మీటర్ల[15] ఎత్తులో జరుగుతుంది.[16] ఈ స్థాయికి ఎత్తు పెరిగేకొద్దీ పైరెత్రిన్ గాఢత పెరుగుతుందని చూపబడినందున ఇలా చేస్తారు. ఈ మొక్కలను పెంచడానికి ఎక్కువ నీరు అవసరం లేదు, ఎందుకంటే సెమీ-అరిడ్ పరిస్థితులు మరియు చల్లని శీతాకాలం సరైన పైరెత్రిన్ ఉత్పత్తిని అందిస్తాయి. పర్షియన్ క్రైసాంథెమం C. coccineum కూడా పైరెత్రిన్‌లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది కానీ చాలా తక్కువ స్థాయిలో. రెండింటినీ పొడి నేలలో తక్కువ ఎత్తు ఉన్న ప్రాంతాల్లో నాటవచ్చు, కానీ పైరెత్రిన్ స్థాయి తక్కువగా ఉంటుంది.[15]

పర్షియన్ క్రైసాంథెమం (పెయింటెడ్ డైసీ) నుండి సేకరించిన పైరెత్రమ్ 19వ శతాబ్దం మధ్యలో జార్జియా నుండి మధ్య ఐరోపాకు దిగుమతి చేయబడింది. ప్రస్తుతం ప్రపంచంలోని పైరెత్రిన్ మరియు C. cinerariaefolium సరఫరాలో ఎక్కువ భాగం కెన్యా నుండి వస్తుంది, ఇది అత్యంత శక్తివంతమైన పువ్వులను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇతర దేశాలలో క్రొయేషియా (డాల్మేషియాలో) మరియు జపాన్ ఉన్నాయి. ఈ పువ్వును మొదట 1920ల చివరలో కెన్యా మరియు తూర్పు ఆఫ్రికాలోని ఎత్తైన ప్రాంతాలకు పరిచయం చేశారు. 2000ల నుండి, కెన్యా ప్రపంచంలోని పైరెత్రమ్ సరఫరాలో సుమారు 70% ఉత్పత్తి చేస్తోంది.[17] పువ్వులలో గణనీయమైన మొత్తాన్ని ఆదాయ వనరుగా దానిపై ఆధారపడే చిన్న తరహా రైతులు సాగు చేస్తున్నారు. ఇది కెన్యాకు ప్రధాన ఎగుమతి ఆదాయ వనరు మరియు 3,500 కంటే ఎక్కువ అదనపు ఉద్యోగాలకు మూలం. 1975లో సుమారు 23,000 టన్నుల పంట సేకరించబడింది. ఆరు రకాల పైరెత్రిన్‌లను కలిగి ఉన్న గాఢతను పొందడానికి క్రియాశీల పదార్థాలను సేంద్రియ ద్రావణాలతో సంగ్రహిస్తారు: పైరెత్రిన్ I, పైరెత్రిన్ II, సినెరిన్ I, సినెరిన్ II, జాస్మోలిన్ I, మరియు జాస్మోలిన్ II.[18]

పైరెత్రిన్‌ను పండించడానికి పువ్వులను ప్రాసెస్ చేయడం తరచుగా సుదీర్ఘమైన ప్రక్రియ, మరియు ఇది ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, జపాన్‌లో, పువ్వులను ఆరబెట్టడానికి తలకిందులుగా వేలాడదీస్తారు, ఇది పైరెత్రిన్ గాఢతను కొద్దిగా పెంచుతుంది.[15] పైరెత్రిన్‌ను ప్రాసెస్ చేయడానికి, పువ్వులను నలగగొట్టాలి. పువ్వును ఎంతవరకు నలగగొట్టారనేది పైరెత్రిన్ వినియోగం యొక్క దీర్ఘాయువు మరియు నాణ్యత రెండింటిపై ప్రభావం చూపుతుంది. ఉత్పత్తి చేయబడిన మెత్తని పొడి, ముతకగా నలగగొట్టిన పువ్వుల కంటే కీటకనాశినిగా ఉపయోగించడానికి బాగా సరిపోతుంది. అయితే, ముతకగా నలగగొట్టిన పువ్వులు ఎక్కువ కాలం నిల్వ ఉంటాయి మరియు తక్కువగా క్షీణిస్తాయి.[15]

కీటకనాశినిగా ఉపయోగం

పైరెత్రిన్ సాధారణంగా కీటకనాశినిగా ఉపయోగించబడుతుంది మరియు 1900ల నుండి ఈ ప్రయోజనం కోసం ఉపయోగించబడుతోంది.[18] 1800లలో, దీనిని "పర్షియన్ పౌడర్", "పర్షియన్ పెల్లిటరీ", మరియు "జాచెర్లిన్" అని పిలిచేవారు. పైరెత్రిన్‌లు కీటకాల నాడీ కణాలలో వోల్టేజ్-గేటెడ్ సోడియం ఛానల్స్ మూసివేతను ఆలస్యం చేస్తాయి, దీని ఫలితంగా నాడీ ప్రేరణలు పదేపదే మరియు విస్తృతంగా జరుగుతాయి. ఈ హైపర్‌ఎక్సిటేషన్ కీటకం యొక్క మోటార్ సమన్వయం కోల్పోవడం మరియు పక్షవాతం కారణంగా మరణానికి దారితీస్తుంది.[19] పైరెత్రిన్‌కు నిరోధకతను, కీటకనాశినిని పైపెరోనైల్ బ్యూటాక్సైడ్ వంటి కృత్రిమ సినర్జిస్ట్‌లతో జత చేయడం ద్వారా అధిగమించారు, ఇది నిర్విషీకరణను నిరోధించడం ద్వారా కీటకాల మరణాన్ని నిర్ధారిస్తుంది.[20] సినర్జిస్ట్‌లు పైరెత్రిన్‌ను మరింత ప్రభావవంతంగా చేస్తాయి, తక్కువ మోతాదులు ప్రభావవంతంగా ఉండటానికి అనుమతిస్తాయి.

పైరెత్రిన్‌లు సమర్థవంతమైన కీటకనాశనులు, ఎందుకంటే అవి క్షీరదాల కంటే కీటకాలను ఎంపిక చేసుకుని లక్ష్యంగా చేసుకుంటాయి. దీనికి కారణం కీటకాల నాడీ సున్నితత్వం ఎక్కువగా ఉండటం, కీటకాల శరీర పరిమాణం చిన్నదిగా ఉండటం, క్షీరదాల చర్మం ద్వారా తక్కువ శోషణ మరియు క్షీరదాల కాలేయ జీవక్రియ మరింత సమర్థవంతంగా ఉండటం.[21] అలాగే, క్షీరదాలు పైరెత్రిన్‌ను త్వరగా ప్రాసెస్ చేయగలవు మరియు అధిక శరీర ఉష్ణోగ్రతలను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి పైరెత్రిన్ ప్రభావవంతంగా పనిచేయకుండా నిరోధిస్తాయి.[22]

పైరెత్రిన్ శక్తివంతమైన కీటకనాశిని అయినప్పటికీ, తక్కువ గాఢత వద్ద ఇది కీటక వికర్షకంగా కూడా పనిచేస్తుంది. ఆహార సంస్థలలో గమనించిన దాని ప్రకారం, ఈగలు వెంటనే చనిపోవు, కానీ కిటికీల వద్ద లేదా తలుపుల దగ్గర ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి. ఇది, తక్కువ మోతాదులో ప్రయోగించడం వల్ల, కీటకాలు చనిపోయే ముందు ఆ ప్రాంతాన్ని వదిలి వెళ్ళేలా ప్రేరేపించబడతాయని సూచిస్తుంది.[23] వాటి కీటకనాశక మరియు కీటక వికర్షక ప్రభావం కారణంగా, పైరెత్రిన్‌లు చీమలు, సాలెపురుగులు, మరియు పేలు, అలాగే వ్యాధులను కలిగించే దోమలు, ఈగలు మరియు టిక్కుల వంటి మానవులు, పంటలు, పశువులు మరియు పెంపుడు జంతువులను ప్రభావితం చేసే కీటక తెగుళ్ల జనాభాను తగ్గించడంలో చాలా విజయవంతమయ్యాయి.

పైరెత్రిన్‌లు మరియు పైరెథ్రాయిడ్లు కీటకనాశనులుగా ఎక్కువగా ఉపయోగించబడుతున్నందున, ఈ రసాయనాలకు గురికావడం వల్ల కలిగే అనారోగ్యాలు మరియు గాయాల సంఖ్య కూడా పెరుగుతోంది.[24] అయినప్పటికీ, మానవులలో తీవ్రమైన ఆరోగ్య ప్రభావాలు లేదా మరణానికి దారితీసే కేసులు తక్కువగా ఉన్నాయి, అందుకే పైరెథ్రాయిడ్లను "తక్కువ-విషపూరిత" రసాయనాలుగా లేబుల్ చేస్తారు మరియు ఇవి గృహ సంరక్షణ ఉత్పత్తులలో సర్వసాధారణం.[21] పైరెత్రిన్‌లు పర్యావరణానికి మెరుగైనవిగా విస్తృతంగా పరిగణించబడతాయి, మరియు స్థానికీకరించిన స్ప్రేలతో పొలాల్లో మాత్రమే ఉపయోగిస్తే హానిచేయనివిగా ఉంటాయి, ఎందుకంటే UV బహిర్గతం వాటిని హానిచేయని సమ్మేళనాలుగా విచ్ఛిన్నం చేస్తుంది. అదనంగా, అవి మొక్కలపై తక్కువ శాశ్వత ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి, సహజంగా క్షీణిస్తాయి లేదా వంట ప్రక్రియ ద్వారా క్షీణిస్తాయి.[25]

పైరెత్రమ్ ద్వారా విజయవంతంగా నియంత్రించబడిన నిర్దిష్ట తెగులు జాతులలో ఇవి ఉన్నాయి: బంగాళాదుంప, బీట్, ద్రాక్ష, మరియు సిక్స్-స్పాటెడ్ లీఫ్ హాప్పర్, క్యాబేజీ లూపర్, సెలెరీ లీఫ్ టైర్, సేస్ స్టింక్ బగ్, ట్వెల్వ్-స్పాటెడ్ కీరదోస బీటిల్, పీచుపై లైగస్ బగ్స్, ద్రాక్ష మరియు పువ్వుల త్రిప్స్, మరియు క్రాన్‌బెర్రీ ఫ్రూట్‌వార్మ్.[26]

విషపూరితం

పర్యావరణంలో వేగంగా క్షీణించడం వల్ల పైరెత్రిన్‌లు మార్కెట్లో అత్యంత సురక్షితమైన కీటకనాశనులలో ఒకటి.

పైరెత్రిన్‌లు మరియు కృత్రిమ పైరెథ్రాయిడ్ల రసాయన శాస్త్రం మధ్య సారూప్యతలు ఒకే విధమైన చర్య మరియు కీటకాలకు దాదాపు ఒకే విధమైన విషపూరితాన్ని కలిగి ఉంటాయి (అంటే, పైరెత్రిన్‌లు మరియు పైరెథ్రాయిడ్లు రెండూ సోడియం ఛానల్స్‌పై పనిచేయడం ద్వారా కీటకంలో విషపూరిత ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయి).[27]

పైరెత్రిన్‌లు మరియు కృత్రిమ పైరెథ్రాయిడ్ల మధ్య రసాయన శాస్త్రంలో కొన్ని తేడాలు ఉండటం వల్ల కృత్రిమ పైరెథ్రాయిడ్లు పైరెత్రిన్‌ల కంటే సాపేక్షంగా ఎక్కువ కాలం పర్యావరణంలో ఉంటాయి. పైరెత్రిన్‌లు కృత్రిమ పైరెథ్రాయిడ్ల కంటే తక్కువ కాలం పర్యావరణంలో ఉంటాయి, ఎందుకంటే వాటి రసాయన నిర్మాణం UV కాంతి మరియు pH మార్పులకు ఎక్కువ అవకాశం కలిగి ఉంటుంది.

సహజ కీటకనాశనులు మరియు పెంపుడు జంతువుల షాంపూ వంటి ఉత్పత్తులలో పైరెత్రిన్ వాడకం, ఈగలను చంపే సామర్థ్యం కోసం, బహిర్గతమయ్యే క్షీరదాలలో విషపూరితమయ్యే అవకాశాన్ని పెంచుతుంది. పైరెత్రిన్ వాడకం వల్ల మరణాలు సంభవించినట్లు వైద్య కేసులు వెలుగులోకి వచ్చాయి, దీనివల్ల చాలా మంది సేంద్రియ రైతులు దీని వాడకాన్ని నిలిపివేశారు. ఆస్తమా ఉన్న 11 ఏళ్ల బాలిక తన కుక్కను కడగడానికి తక్కువ మొత్తంలో (0.2% పైరెత్రిన్) ఉన్న షాంపూను ఉపయోగించినప్పుడు మరణించినట్లు ఒక కేసు నమోదైంది. అయితే, ప్రాణాంతక ఆస్తమా దాడిని ప్రేరేపించడానికి పైరెత్రిన్ మాత్రమే బాధ్యత వహిస్తుందా లేదా అలెర్జీని కలిగించే ఒలియోరెసిన్ జాడలు కారణమా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.[28]

మానవులలో దీర్ఘకాలిక పైరెత్రిన్ విషపూరితం

మానవులలో దీర్ఘకాలిక విషపూరితం ఊపిరితిత్తులలోకి శ్వాస ద్వారా వేగంగా, లేదా చర్మం ద్వారా శోషణ చెందడం ద్వారా నెమ్మదిగా సంభవిస్తుంది.[29] బహిర్గతమైన తర్వాత అలెర్జీ ప్రతిచర్యలు సంభవించవచ్చు, దీనివల్ల దురద మరియు చర్మంపై మంట, అలాగే మంట అనుభూతులు కలుగుతాయి.[30] సెమీ-సింథటిక్ పైరెథ్రాయిడ్లలో పైరెత్రిన్ యొక్క అలెర్జీ కారక భాగం తొలగించబడినందున ఇటువంటి ప్రతిచర్యలు అరుదు.[31] పైరెత్రిన్ యొక్క మెటాబోలైట్ సమ్మేళనాలు క్షీరదాలకు వాటి మూలాల కంటే తక్కువ విషపూరితమైనవి, మరియు సమ్మేళనాలు కాలేయం లేదా జీర్ణశయాంతర ప్రేగులో విచ్ఛిన్నమవుతాయి, లేదా మలం ద్వారా విసర్జించబడతాయి; కణజాలాలలో నిల్వ ఉన్నట్లు ఎటువంటి ఆధారాలు కనుగొనబడలేదు .

పిల్లులలో విషపూరితం

పిల్లి కాలేయాలు పైరెత్రిన్‌ను జీవక్రియ చేయలేవు[32]. కుక్కల కోసం ఉద్దేశించిన ఈగ మరియు టిక్ చికిత్సను పిల్లులపై ఉపయోగించడం వల్ల తరచుగా బహిర్గతం జరుగుతుంది.[33]

పైరెత్రమ్ విషపూరితం

పైరెత్రిన్ యొక్క ముడి రూపమైన పైరెత్రమ్‌కు బహిర్గతం కావడం,[31] క్షీరదాలకు హానికరమైన ఆరోగ్య ప్రభావాలను కలిగిస్తుంది. వాణిజ్య పైరెథ్రాయిడ్లకు లేని అలెర్జీ ప్రభావాన్ని పైరెత్రమ్ కలిగి ఉంటుంది.[31] క్షీరదాలలో, పైరెత్రమ్‌కు విషపూరిత బహిర్గతం నాలుక మరియు పెదవుల తిమ్మిరి, లాలాజలం కారడం, నిస్తేజం, కండరాల వణుకు, శ్వాసకోశ వైఫల్యం, వాంతులు, అతిసారం, మూర్ఛ, పక్షవాతం, మరియు మరణంకు దారితీస్తుంది.[29] మానవులలో పైరెత్రమ్‌కు అధిక స్థాయిలో బహిర్గతం కావడం వల్ల ఆస్తమా శ్వాస, తుమ్ములు, ముక్కు దిబ్బడ, తలనొప్పి, వికారం, సమన్వయం కోల్పోవడం, వణుకు, మూర్ఛలు, ముఖం ఎర్రబడటం మరియు వాపు వంటి లక్షణాలు సంభవించవచ్చు.[34]should reference a more recent date విషపూరితం తర్వాత అలెర్జీలు మరింత తీవ్రతరం కావడానికి దారితీసే రోగనిరోధక వ్యవస్థ దెబ్బతినే అవకాశం ఉంది.[29] శిశువులు చర్మం ద్వారా సులభంగా చొచ్చుకుపోవడం వల్ల పైరెత్రమ్‌ను సమర్థవంతంగా విచ్ఛిన్నం చేయలేరు, దీనివల్ల పెద్దల మాదిరిగానే లక్షణాలు కలుగుతాయి, కానీ మరణించే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంటుంది.[35]

పర్యావరణ ప్రభావాలు

జల ఆవాసాలు

జల వాతావరణంలో, పైరెత్రిన్ యొక్క విషపూరితం మారుతూ ఉంటుంది, ఉష్ణోగ్రతలు, నీరు మరియు ఆమ్లత్వం పెరిగేకొద్దీ పెరుగుతుంది. అప్లికేషన్ తర్వాత రన్-ఆఫ్ సెడిమెంట్-నివాస జల జీవులకు ఆందోళన కలిగిస్తుంది, ఎందుకంటే పైరెథ్రాయిడ్లు ఈ ప్రాంతాలలో పేరుకుపోవచ్చు.[36] జలచరాలు పైరెత్రిన్ విషపూరితానికి చాలా సున్నితంగా ఉంటాయి, మరియు లేక్ ట్రౌట్ వంటి జాతులలో ఇది నమోదైంది. పైరెత్రిన్‌లు పక్షులు మరియు చాలా క్షీరదాల ద్వారా త్వరగా జీవక్రియ చేయబడినప్పటికీ, చేపలు మరియు జల అకశేరుకాలు ఈ సమ్మేళనాలను జీవక్రియ చేయలేవు, దీనివల్ల ఉపఉత్పత్తులు విషపూరితంగా పేరుకుపోతాయి.[29] జల వనరులలో పైరెథ్రాయిడ్ల చేరికను ఎదుర్కోవడానికి, ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ (EPA) రెండు లేబులింగ్ కార్యక్రమాలను ప్రవేశపెట్టింది. నివాస, వాణిజ్య, సంస్థాగత మరియు పారిశ్రామిక ప్రాంతాలలో ఉపయోగించిన తర్వాత జల వనరులలోకి రన్-ఆఫ్ తగ్గించడానికి పైరెథ్రాయిడ్ మరియు సినర్జైజ్డ్ పైరెత్రిన్స్ నాన్-అగ్రికల్చరల్ అవుట్‌డోర్ ప్రొడక్ట్స్ కోసం ఎన్విరాన్మెంటల్ హజార్డ్ మరియు జనరల్ లేబులింగ్ 2013లో సవరించబడింది.[37] పైరెథ్రాయిడ్ స్ప్రే డ్రిఫ్ట్ ఇనిషియేటివ్ వ్యవసాయ పంటలపై ఉపయోగించే అన్ని పైరెథ్రాయిడ్ ఉత్పత్తుల లేబులింగ్ కోసం భాషను నవీకరించింది.[37] తక్కువ మోతాదులో కూడా చేపలు మరియు జల అకశేరుకాలకు అధిక విషపూరితం కారణంగా, EPA పురుగుమందులు లేని పద్ధతులు లేదా చుట్టుపక్కల జల పర్యావరణానికి తక్కువ హాని కలిగించే ప్రత్యామ్నాయ రసాయనాల వంటి ప్రత్యామ్నాయాలను సిఫార్సు చేస్తుంది.[38]

భూసంబంధిత ఆవాసాలు

పైరెత్రిన్ ప్రధానంగా భూమిపై ఉపయోగించబడుతుంది మరియు అది ఉపయోగించే ప్రదేశాలలో కూడా ప్రభావాలను కలిగి ఉంటుంది. ఉదాహరణకు, పైరెత్రిన్ స్ప్రే చేసిన పొలాల్లో స్థిరంగా ఉండే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది. పంటలలో ఈ స్థిరత్వం మాంసం ఉత్పత్తికి ప్రతికూల ప్రభావాలకు దారితీస్తుంది.[39]

తేనెటీగలు

పైరెత్రిన్‌లు నాన్-స్పెసిఫిక్ కీటకనాశనులుగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడతాయి. తేనెటీగలు పైరెత్రిన్‌కు ప్రత్యేకంగా సున్నితంగా ఉంటాయని తేలింది, 0.02 మైక్రోగ్రాముల వంటి ప్రాణాంతక మోతాదులతో.[1] ఈ సున్నితత్వం మరియు పరాగసంపర్క క్షీణత కారణంగా, సాధారణ పరాగసంపర్క సమయాలను నివారించడానికి రాత్రిపూట, మరియు ధూళి రూపంలో కాకుండా ద్రవ రూపంలో పైరెత్రిన్‌లను ప్రయోగించాలని సిఫార్సు చేయబడింది.[40]

సూచనలు

  1. ↑ 1.0 1.1 Mader, Eric, and Nancy Lee Adamson. "Organic-Approved Pesticides."Organic-Approved Pesticides (n.d.): n. pag. The Xerxes Society. The Xerces Society for Invertebrate Conservation, Oct. 2012. Web. 10 Mar. 2015. <http://www.xerces.org/wp-content/uploads/2009/12/xerces-organic-approved-pesticides-factsheet.pdf ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ>
  2. ↑ “Pyrethrins General Fact Sheet”. npic.orst.edu. Retrieved 2022-09-26.
  3. ↑ 5281045
  4. ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 "Pyrethrins or Pyrethrum". In: Pohanish, Richard P. (2015). “P”. Sittig's Handbook of Pesticides and Agricultural Chemicals. pp. 629–724. ISBN 978-1-4557-3148-0. doi:10.1016/B978-1-4557-3148-0.00016-9.
  5. ↑ PubChem. “Cinerin I”. pubchem.ncbi.nlm.nih.gov. Retrieved 2021-10-26.
  6. ↑ 12304687
  7. ↑ PubChem. “Pyrethrin II”. pubchem.ncbi.nlm.nih.gov. Retrieved 2021-10-26.
  8. ↑ 5281548
  9. ↑ 12304690
  10. ↑ MATSUO N (2019). “Discovery and development of pyrethroid insecticides”. Proceedings of the Japan Academy. Series B, Physical and Biological Sciences. 95 (7): 378–400. Bibcode 2019PJAB...95..378M. doi:10.2183/pjab.95.027. PMC PMC6766454. PMID 31406060.
  11. ↑ Staudinger, H.; Ruzicka, L. (1924). “Insektentötende Stoffe I. Über Isolierung und Konstitution des wirksamen Teiles des dalmatinischen Insektenpulvers” [Insecticidal substances I. About the isolation and structure of the active part of the Dalmatian insect powder] (in German). Helvetica Chimica Acta. 7 (1): 177–201. Bibcode 1924HChAc...7..177S. doi:10.1002/hlca.19240070124.
  12. ↑ Merck Index. (11th ed.). p. 7978.
  13. ↑ Townsend, Michael. McGraw-Hill Ryerson Chemistry 12. p. 99.
  14. ↑ Rivera, S. B.; Swedlund, B. D.; King, G. J.; Bell, R. N.; Hussey, C. E.; Shattuck-Eidens, D. M.; Wrobel, W. M.; Peiser, G. D.; Poulter, C. D. (2001). “Chrysanthemyl diphosphate synthase: Isolation of the gene and characterization of the recombinant non-head-to-tail monoterpene synthase from Chrysanthemum cinerariaefolium”. Proceedings of the National Academy of Sciences. 98 (8): 4373–8. Bibcode 2001PNAS...98.4373R. doi:10.1073/pnas.071543598. JSTOR 3055437. PMC PMC31842. PMID 11287653.
  15. ↑ 15.0 15.1 15.2 15.3 "HOME PRODUCTION OF PYRETHRUM." Home Production of Pyrethrum. N.p., n.d. Web. 23 Apr. 2015.
  16. ↑ Anonym. 1987 (March). Pepping up pesticides naturally. Organic Gardening, 34(3):8.
  17. ↑ Wainaina, Job M. G. (1995). “Pyrethrum Flowers -- Production in Africa”. In Casida, John E.; Quistad, Gary B. (eds.). Pyrethrum Flowers. Oxford University Press. ISBN 0-19-508210-9.
  18. ↑ 18.0 18.1 Metcalf, Robert L. (2000). “Insect Control”. Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a14_263.
  19. ↑ "Pyrethrins General Fact Sheet." National Pesticide Information Center (n.d.): n. pag. Nov. 2014. Web. 26 Apr. 2015. <https://npic.orst.edu/factsheets/pyrethrins.pdf>
  20. ↑ "Pyrethrin." Asktheexterminator.com. Ask the Exterminator, 2011. Web. 2 Apr. 2015. <http://www.asktheexterminator.com/Pesticide/Pyrethrin.shtml ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ>
  21. ↑ 21.0 21.1 Bradberry, S. M.; Cage, S. A.; Proudfoot, A. T.; Vale, J. A. (2005). “Poisoning due to pyrethroids”. Toxicological Reviews. 24 (2): 93–106. doi:10.2165/00139709-200524020-00003. PMID 16180929.
  22. ↑ Ensley, Steve M. (2018). “Pyrethrins and Pyrethroids”. Veterinary Toxicology. pp. 515–520. ISBN 978-0-12-811410-0. doi:10.1016/B978-0-12-811410-0.00039-8.
  23. ↑ Todd, G Daniel, David Wohlers, and Mario Citra. "Toxicological Profile for Pyrethrins and Pyrethroids." ATSDR. Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Sept. 2001. Web. 26 Apr. 2015. <http://www.atsdr.cdc.gov/ToxProfiles/tp155.pdf>
  24. ↑ Power, Laura E.; Sudakin, Daniel L. (2007). “Pyrethrin and pyrethroid exposures in the United States: A longitudinal analysis of incidents reported to poison centers”. Journal of Medical Toxicology. 3 (3): 94–9. doi:10.1007/BF03160917. PMC PMC3550062. PMID 18072143.
  25. ↑ Vettorazzi, G. (1979). International Regulatory Aspects for Pesticide Chemicals. CRC Press. pp. 89–90. ISBN 9780849356070.
  26. ↑ Caldwell, Brian, Eric Sideman, Abby Seaman, Anthony Shelton, and Christine Smart. "Resource Guide for Organic Insect and Disease Management." (n.d.): n. pag. Cornell University, 2013. Web. 23 Mar. 2015. <https://web.pppmb.cals.cornell.edu/resourceguide/pdf/resource-guide-for-organic-insect-and-disease-management.pdf>
  27. ↑ Matsuo, Noritada (31 July 2019). “Discovery and development of pyrethroid insecticides”. Proceedings of the Japan Academy, Series B. 95 (7): 378–400. Bibcode 2019PJAB...95..378M. doi:10.2183/pjab.95.027. PMC PMC6766454. PMID 31406060.
  28. ↑ Wagner, S. L. (2000). “Fatal asthma in a child after use of an animal shampoo containing pyrethrin”. The Western Journal of Medicine. 173 (2): 86–7. doi:10.1136/ewjm.173.2.86. PMC PMC1071005. PMID 10924422.
  29. ↑ 29.0 29.1 29.2 29.3 “Pyrethrins”. Extension Toxicology Network. 1996.
  30. ↑ Aldridge, W. N. (1990). “An Assessment of the Toxicological Properties of Pyrethroids and Their Neurotoxicity”. Critical Reviews in Toxicology. 21 (2): 89–104. doi:10.3109/10408449009089874. PMID 2083034.
  31. ↑ 31.0 31.1 31.2 “Review of the Relationship between Pyrethrins, Pyrethroid Exposure and Asthma and Allergies”. US Environmental Protection Agency Office of Pesticide Programs. Sep 2009. Archived from the original on July 10, 2009.
  32. ↑ “Pyrethrin/Permethrin Toxicity in Cats”. Iowa Veterinary Specialties. 2024-05-16. Retrieved 2026-09-15.
  33. ↑ “Pyrethrin Toxicity in Cats” (in en-US). MSPCA-Angell. Retrieved 2025-08-20.
  34. ↑ Occupational Health Services, Inc. "Pyrethrum." Material Safety Data Sheet. 1 April 1987. New York: OHS, Inc.
  35. ↑ “Public Health Statement for Pyrethrins and Pyrethroids”. Agency for Toxic Substances & Disease Registry. Sep 2003.
  36. ↑ “Pyrethroids and Pyrethrins”. EPA. Dec 2013. Archived from the original on July 9, 2009.
  37. ↑ 37.0 37.1 “Environmental Hazard and General Labeling for Pyrethroid Non-Agricultural Outdoor Products”. EPA. Feb 2013. Archived from the original on July 10, 2009.
  38. ↑ "Pyrethroids and Pyrethrins." EPA. Environmental Protection Agency, Dec. 2013. Web. 26 Apr. 2015. <https://archive.today/20120728224503/http://www.epa.gov/oppsrrd1/reevaluation/pyrethroids-pyrethrins.html#eco>
  39. ↑ Farag, Mayada R.; Alagawany, Mahmoud; Bilal, Rana M.; Gewida, Ahmed G. A.; Dhama, Kuldeep; Abdel-Latif, Hany M. R.; Amer, Mahmoud S.; Rivero-Perez, Nallely; Zaragoza-Bastida, Adrian; Binnaser, Yaser S.; Batiha, Gaber El-Saber; Naiel, Mohammed A. E. (2021-06-25). “An Overview on the Potential Hazards of Pyrethroid Insecticides in Fish, with Special Emphasis on Cypermethrin Toxicity”. Animals. 11 (7): 1880. doi:10.3390/ani11071880. PMC PMC8300353. PMID 34201914.
  40. ↑ Hooven, L., R. Sagili, and E. Johansen. "How to Reduce Bee Poisoning from Pesticides." (n.d.): n. pag. Oregon State University, Dec. 2006. Web. 23 Mar. 2015. <http://www.ipm.ucdavis.edu/PDF/PMG/pnw591.pdf>

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Pyrethrin” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Pyrethrin ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=పైరెత్రిన్&oldid=6224"