డెక్స్ట్రిన్: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Dextrin” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Dextrin” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 1: Line 1:
{| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1.5em; width:300px; max-width:45%; font-size:90%"
{| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1.5em; width:300px; max-width:45%; font-size:90%"
|-
|-
| colspan="2" style="text-align:center; background:#ffffff" |
| colspan="2" style="text-align:center; background:#ffffff" | [[File:Poly-(1-4)-alpha-D-Glucose.svg|frameless|250px]]
|-
|-
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | గుర్తింపు సంఖ్యలు
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | గుర్తింపు సంఖ్యలు
Line 44: Line 44:
|}
|}


'''డెక్స్ట్రిన్లు''' (Dextrins) అనేవి [[స్టార్చ్]]<ref>An Introduction to the chemistry of plants - Vol II: Metabolic processes, P. Haas and T. G. Hill, London (Longmans, Green & Co.), 1913; pages 123-127</ref> మరియు [[గ్లైకోజెన్]]ల [[జలవిశ్లేషణ]] (hydrolysis) ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడే తక్కువ అణుభారం కలిగిన [[కార్బోహైడ్రేట్ల]] సమూహం.<ref>Salway, JG. Medical Biochemistry at a Glance. Second Edition. Malden, MA (Blackwell Publishing), 2006; page 66</ref> డెక్స్ట్రిన్లు అనేవి α-(1→4) లేదా α-(1→6) [[గ్లైకోసిడిక్ బంధాల]] ద్వారా అనుసంధానించబడిన D-[[గ్లూకోజ్]] యూనిట్ల [[పాలిమర్ల]] మిశ్రమాలు.
'''డెక్స్ట్రిన్లు''' (Dextrins) అనేవి [[పిండిపదార్థం (starch)]]<ref>An Introduction to the chemistry of plants - Vol II: Metabolic processes, P. Haas and T. G. Hill, London (Longmans, Green & Co.), 1913; pages 123-127</ref> మరియు [[గ్లైకోజెన్]] ల [[జలవిశ్లేషణ (hydrolysis)]] ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడే తక్కువ పరమాణు భారం కలిగిన [[కార్బోహైడ్రేట్]]ల సమూహం.<ref>Salway, JG. Medical Biochemistry at a Glance. Second Edition. Malden, MA (Blackwell Publishing), 2006; page 66</ref> డెక్స్ట్రిన్లు అనేవి α-(1→4) లేదా α-(1→6) [[గ్లైకోసిడిక్ బంధాల]] ద్వారా అనుసంధానించబడిన D-[[గ్లూకోజ్]] యూనిట్ల [[పాలిమర్]]ల మిశ్రమాలు.


మానవ శరీరంలో జీర్ణక్రియ సమయంలో మరియు బీర్ తయారీలో [[మాల్టింగ్]] (Malt#Malting) మరియు [[మాషింగ్]] ప్రక్రియలలో వలె [[అమైలేస్]] వంటి [[ఎంజైమ్]]లను ఉపయోగించి స్టార్చ్ నుండి డెక్స్ట్రిన్లను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు<ref>Michael Lewis, Tom W. Young (2002), "Brewing", Kluwer Academic, 0-306-47274-0.</ref> లేదా ఆమ్ల పరిస్థితులలో పొడి వేడిని (పైరోలిసిస్ లేదా రోస్టింగ్) ఉపయోగించి కూడా వీటిని తయారు చేయవచ్చు. ఈ విధానాన్ని 1811లో [[ఎడ్మే-జీన్ బాప్టిస్ట్ బౌలియన్-లాగ్రేంజ్]] కనుగొన్నారు.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/255731408_Edme-Jean-Baptiste_Bouillon-Lagrange    Edme-Jean-Baptiste Bouillon-Lagrange, Revista CENIC Ciencias Biológicas, Vol. 44, No. 1, mayo-agosto, 2013]</ref> తరువాతి ప్రక్రియ పారిశ్రామికంగా ఉపయోగించబడుతుంది, మరియు ఇది బేకింగ్ ప్రక్రియలో [[రొట్టె]] ఉపరితలంపై కూడా జరుగుతుంది, ఇది రుచి, రంగు మరియు కరకరలాడే గుణానికి దోహదపడుతుంది. వేడి ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన డెక్స్ట్రిన్లను '''పైరోడెక్స్ట్రిన్లు''' అని కూడా పిలుస్తారు. ఆమ్ల పరిస్థితులలో వేయించేటప్పుడు స్టార్చ్ జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది, మరియు తక్కువ గొలుసు కలిగిన స్టార్చ్ భాగాలు పాక్షికంగా α-(1,6) బంధాలతో విచ్ఛిన్నమైన స్టార్చ్ అణువుకు తిరిగి అనుసంధానించబడతాయి.<ref>Alistair M. Stephen, Glyn O. Phillips, Peter A. Williams (2006), "Food polysaccharides and their applications 2nd edition", p 92-99, CRC Press, Taylor & Francis Group, 0-8247-5922-2</ref> [[మైలార్డ్ చర్య]] (Maillard reaction) కూడా చూడండి.
డెక్స్ట్రిన్లను మానవ శరీరంలో జీర్ణక్రియ సమయంలో మరియు బీర్ తయారీలో [[Malt#Malting|మాల్టింగ్]] మరియు [[మాషింగ్]] ప్రక్రియలలో<ref>Michael Lewis, Tom W. Young (2002), "Brewing", Kluwer Academic, 0-306-47274-0.</ref> లేదా ఆమ్ల పరిస్థితులలో పొడి వేడిని (పైరోలిసిస్ లేదా రోస్టింగ్) ఉపయోగించడం ద్వారా పిండిపదార్థం నుండి తయారు చేయవచ్చు. ఈ విధానాన్ని మొదట 1811లో [[ఎడ్మే-జీన్ బాప్టిస్ట్ బౌలియన్-లాగ్రాంజ్]] కనుగొన్నారు.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/255731408_Edme-Jean-Baptiste_Bouillon-Lagrange    Edme-Jean-Baptiste Bouillon-Lagrange, Revista CENIC Ciencias Biológicas, Vol. 44, No. 1, mayo-agosto, 2013]</ref> తరువాతి ప్రక్రియను పారిశ్రామికంగా ఉపయోగిస్తారు, మరియు ఇది బ్రెడ్ తయారీ ప్రక్రియలో బ్రెడ్ ఉపరితలంపై కూడా జరుగుతుంది, ఇది రుచి, రంగు మరియు కరకరలాడే స్వభావానికి దోహదపడుతుంది. వేడి ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన డెక్స్ట్రిన్లను '''పైరోడెక్స్ట్రిన్లు''' అని కూడా పిలుస్తారు. ఆమ్ల పరిస్థితులలో వేయించేటప్పుడు పిండిపదార్థం జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది, మరియు చిన్న గొలుసు కలిగిన పిండిపదార్థ భాగాలు పాక్షికంగా విచ్ఛిన్నమైన పిండిపదార్థ అణువుకు α-(1,6) బంధాలతో తిరిగి శాఖలుగా ఏర్పడతాయి.<ref>Alistair M. Stephen, Glyn O. Phillips, Peter A. Williams (2006), "Food polysaccharides and their applications 2nd edition", p 92-99, CRC Press, Taylor & Francis Group, 0-8247-5922-2</ref> [[మైలార్డ్ ప్రతిచర్య]] కూడా చూడండి.


డెక్స్ట్రిన్లు తెలుపు, పసుపు లేదా గోధుమ రంగు పొడులు, ఇవి పాక్షికంగా లేదా పూర్తిగా నీటిలో కరుగుతాయి, తక్కువ [[స్నిగ్ధత]] (viscosity) కలిగిన [[దృశ్య భ్రమణ]] (Optical rotation) ద్రావణాలను ఇస్తాయి. వీటిలో చాలా వరకు [[అయోడిన్-స్టార్చ్ పరీక్ష]] ద్వారా గుర్తించవచ్చు, ఇది ఎరుపు రంగును ఇస్తుంది; ఎరిథ్రోడెక్స్ట్రిన్ (ఎరుపు రంగులోకి మారే డెక్స్ట్రిన్) మరియు అక్రోడెక్స్ట్రిన్ (రంగును ఇవ్వనిది) అని వీటిని వేరు చేస్తారు.
డెక్స్ట్రిన్లు తెలుపు, పసుపు లేదా గోధుమ రంగు పొడులు, ఇవి పాక్షికంగా లేదా పూర్తిగా నీటిలో కరుగుతాయి, తక్కువ [[స్నిగ్ధత (viscosity)]] కలిగిన [[కాంతి భ్రమణం (Optical rotation)|కాంతి క్రియాశీల]] ద్రావణాలను ఇస్తాయి. వీటిలో చాలా వరకు [[అయోడిన్-స్టార్చ్ పరీక్ష]]తో గుర్తించవచ్చు, ఇది ఎరుపు రంగును ఇస్తుంది; ఎరిథ్రోడెక్స్ట్రిన్ (ఎరుపు రంగులోకి మారే డెక్స్ట్రిన్) మరియు అక్రోడెక్స్ట్రిన్ (రంగును ఇవ్వనిది) అని వీటిని వేరు చేస్తారు.


తక్కువ ఆమ్లంతో లేదా ఆమ్లం లేకుండా వేయించిన స్టార్చ్ నుండి వచ్చే తెలుపు మరియు పసుపు డెక్స్ట్రిన్లను '''బ్రిటిష్ గమ్''' అని పిలుస్తారు.
తక్కువ ఆమ్లంతో లేదా ఆమ్లం లేకుండా వేయించిన పిండిపదార్థం నుండి వచ్చే తెలుపు మరియు పసుపు డెక్స్ట్రిన్లను '''బ్రిటిష్ గమ్''' అని పిలుస్తారు.
 
[[File:Dextrin skeletal.svg|thumb|class=skin-invert-image|α-(1→4) మరియు α-(1→6) [[గ్లైకోసిడిక్ బంధాలు]] కలిగిన డెక్స్ట్రిన్]]


== ఉపయోగాలు ==
== ఉపయోగాలు ==
పసుపు డెక్స్ట్రిన్లను నీటిలో కరిగే [[జిగురు]]లుగా<ref>(1976). "Industrial uses of starch and its derivatives". Applied Science Publ. ISBN 0-85334-691-7.</ref> ఎన్వలప్ అడెసివ్స్ మరియు పేపర్ ట్యూబ్‌లలో, మైనింగ్ పరిశ్రమలో [[ఫ్రోత్ ఫ్లోటేషన్]]లో సంకలితాలుగా, [[ఫౌండ్రీ]] పరిశ్రమలో [[శాండ్ కాస్టింగ్]]లో [[గ్రీన్ స్ట్రెంత్]] సంకలితాలుగా, [[బాటిక్]] [[రెసిస్ట్ డైయింగ్]] కోసం [[టెక్స్టైల్ ప్రింటింగ్]] థిక్కనర్‌గా, మరియు [[గౌచే]] పెయింట్‌లో బైండర్లుగా మరియు తోలు పరిశ్రమలో ఉపయోగిస్తారు.
పసుపు డెక్స్ట్రిన్లను నీటిలో కరిగే [[జిగురు]]గా<ref>(1976). "Industrial uses of starch and its derivatives". Applied Science Publ. ISBN 0-85334-691-7.</ref> ఎన్వలప్ అడెసివ్‌లు మరియు పేపర్ ట్యూబ్‌లలో, మైనింగ్ పరిశ్రమలో [[ఫ్రోత్ ఫ్లోటేషన్]]లో సంకలితాలుగా, [[ఫౌండ్రీ]] పరిశ్రమలో [[శాండ్ కాస్టింగ్]]లో [[గ్రీన్ స్ట్రెంత్]] సంకలితాలుగా, [[బాటిక్]] [[రెసిస్ట్ డైయింగ్]] కోసం [[టెక్స్టైల్ ప్రింటింగ్|ప్రింటింగ్ థిక్కనర్]]గా మరియు గౌచే పెయింట్‌లో బైండర్‌లుగా మరియు తోలు పరిశ్రమలో ఉపయోగిస్తారు.


తెలుపు డెక్స్ట్రిన్లను ఈ క్రింది విధంగా ఉపయోగిస్తారు:
తెలుపు డెక్స్ట్రిన్లను ఈ క్రింది వాటి కోసం ఉపయోగిస్తారు:
* [[ఆహార ప్రాసెసింగ్]]లో కరకరలాడే గుణాన్ని పెంచడానికి, ఫుడ్ బ్యాటర్స్, కోటింగ్స్ మరియు [[గ్లేజ్]]లలో ([[ఆహార సంకలితాల కోసం అంతర్జాతీయ సంఖ్యా వ్యవస్థ|INS సంఖ్య]] 1400)
* [[ఆహార ప్రాసెసింగ్]]లో కరకరలాడే స్వభావాన్ని పెంచడానికి, ఫుడ్ బ్యాటర్లు, కోటింగ్లు మరియు [[గ్లేజ్ (వంట పద్ధతి)|గ్లేజ్‌లలో]] ([[ఆహార సంకలితాల కోసం అంతర్జాతీయ సంఖ్యా వ్యవస్థ|INS సంఖ్య]] 1400)
* వస్త్రాల బరువు మరియు దృఢత్వాన్ని పెంచడానికి [[టెక్స్టైల్ ఫినిషింగ్]] మరియు కోటింగ్ ఏజెంట్‌గా
* వస్త్రాల బరువు మరియు దృఢత్వాన్ని పెంచడానికి [[టెక్స్టైల్ ఫినిషింగ్]] మరియు కోటింగ్ ఏజెంట్‌గా
* [[ఔషధాల]]లో మరియు [[కోటెడ్ పేపర్|పేపర్ కోటింగ్స్]]లో చిక్కబరిచే మరియు బైండింగ్ ఏజెంట్‌గా
* [[ఔషధాలు]] మరియు [[కోటెడ్ పేపర్|పేపర్ కోటింగ్లలో]] చిక్కదనం మరియు బైండింగ్ ఏజెంట్‌గా
* [[పైరోటెక్నిక్ కంపోజిషన్|పైరోటెక్నిక్ బైండర్ మరియు ఇంధనం]]; ఇది బాణసంచా ప్రభావం లేదా రంగు మిశ్రమాలకు జోడించబడుతుంది; ఇవి గుళికలుగా (నక్షత్రాలు లేదా తోకచుక్కలు) గట్టిపడటానికి అనుమతిస్తాయి; మరియు హ్యాండిల్‌ను ముంచే స్పార్క్లర్ మిశ్రమాలకు
* [[పైరోటెక్నిక్ బైండర్ మరియు ఇంధనం]]; ఇది బాణసంచా ప్రభావం లేదా రంగు కూర్పులకు జోడించబడుతుంది; ఇవి గుళికలుగా (నక్షత్రాలు లేదా తోకచుక్కలు) గట్టిపడటానికి అనుమతిస్తాయి; మరియు హ్యాండిల్‌ను ముంచే [[స్పార్క్లర్]] కూర్పులకు
* కొన్ని పేలుడు మెటల్ [[అజైడ్]]ల కోసం, ముఖ్యంగా [[లెడ్(II) అజైడ్]] కోసం స్టెబిలైజింగ్ ఏజెంట్‌గా
* కొన్ని పేలుడు లోహ [[అజైడ్]]ల కోసం, ముఖ్యంగా [[లెడ్(II) అజైడ్]] కోసం స్టెబిలైజింగ్ ఏజెంట్‌గా


వాటి పునర్వ్యవస్థీకరణ కారణంగా, డెక్స్ట్రిన్లు ఇతర కార్బోహైడ్రేట్ల కంటే తక్కువగా జీర్ణమవుతాయి. జీర్ణం కాని డెక్స్ట్రిన్లు కరిగే స్వతంత్ర [[ఫైబర్ సప్లిమెంట్]]లుగా మరియు ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార ఉత్పత్తులకు జోడించడానికి అభివృద్ధి చేయబడ్డాయి.<ref>[http://www.webmd.com/diet/fiber-health-benefits-11/compare-dietary-fibers Types of Fiber and Their Health Benefits (on WebMD)]. ''WebMD''.</ref>
వాటి రీబ్రాంచింగ్ కారణంగా, డెక్స్ట్రిన్లు ఇతర కార్బోహైడ్రేట్ల కంటే తక్కువ జీర్ణమయ్యేవి. అజీర్ణ డెక్స్ట్రిన్లను కరిగే స్వతంత్ర [[ఫైబర్ సప్లిమెంట్లు]]గా మరియు ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార ఉత్పత్తులకు జోడించడానికి అభివృద్ధి చేశారు.<ref>[http://www.webmd.com/diet/fiber-health-benefits-11/compare-dietary-fibers Types of Fiber and Their Health Benefits (on WebMD)]. ''WebMD''.</ref>


== ఇతర రకాలు ==
== ఇతర రకాలు ==
* మాల్టోడెక్స్ట్రిన్
* మాల్టోడెక్స్ట్రిన్
''ప్రధాన వ్యాసం: Maltodextrin''
''ప్రధాన వ్యాసం: మాల్టోడెక్స్ట్రిన్''
మాల్టోడెక్స్ట్రిన్ అనేది [[ఆహార సంకలితం]]గా ఉపయోగించే తక్కువ గొలుసు కలిగిన [[స్టార్చ్]] చక్కెర. ఇది జెల్డ్ స్టార్చ్ నుండి ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, మరియు సాధారణంగా క్రీమ్-[[తెలుపు]] రంగులో ఉండే [[హైగ్రోస్కోపిక్]] స్ప్రే-డ్రైడ్ పౌడర్‌గా కనిపిస్తుంది. మాల్టోడెక్స్ట్రిన్ సులభంగా జీర్ణమవుతుంది, [[గ్లూకోజ్]] వలె వేగంగా గ్రహించబడుతుంది, మరియు ఇది మితంగా [[తీపి]]గా ఉండవచ్చు లేదా అసలు రుచి లేకుండా ఉండవచ్చు.
మాల్టోడెక్స్ట్రిన్ అనేది [[ఆహార సంకలితం]]గా ఉపయోగించే చిన్న-గొలుసు [[పిండిపదార్థం]] చక్కెర. ఇది జెల్డ్ స్టార్చ్ నుండి ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు సాధారణంగా క్రీమీ-[[తెలుపు]] [[హైగ్రోస్కోపిక్]] స్ప్రే-డ్రైడ్ పౌడర్‌గా కనిపిస్తుంది. మాల్టోడెక్స్ట్రిన్ సులభంగా జీర్ణమవుతుంది, [[గ్లూకోజ్]] వలె వేగంగా గ్రహించబడుతుంది మరియు ఇది మితంగా [[తీపి]]గా ఉండవచ్చు లేదా అసలు రుచి లేకుండా ఉండవచ్చు.


* సైక్లోడెక్స్ట్రిన్
* సైక్లోడెక్స్ట్రిన్
''ప్రధాన వ్యాసం: Cyclodextrin''
''ప్రధాన వ్యాసం: సైక్లోడెక్స్ట్రిన్''
చక్రీయ డెక్స్ట్రిన్లను సైక్లోడెక్స్ట్రిన్లు అని పిలుస్తారు. ఇవి కొన్ని [[బ్యాక్టీరియా]],<ref>(2021-03-09). "Cyclodextrins, Natural Compounds, and Plant Bioactives—A Nutritional Perspective". ''Biomolecules''. 11 (3) 401. doi:[https://doi.org/10.3390/biom11030401 10.3390/biom11030401].</ref> ఉదాహరణకు, ''[[పేనిబాసిల్లస్ మాసెరాన్స్]]'' (''బాసిల్లస్ మాసెరాన్స్'') ద్వారా స్టార్చ్ యొక్క [[ఎంజైమాటిక్]] విచ్ఛిన్నం ద్వారా ఏర్పడతాయి. సైక్లోడెక్స్ట్రిన్లు 6–8 [[గ్లూకోజ్]] అవశేషాల ద్వారా ఏర్పడిన టోరోయిడల్ నిర్మాణాలను కలిగి ఉంటాయి.
చక్రీయ డెక్స్ట్రిన్లను సైక్లోడెక్స్ట్రిన్లు అని పిలుస్తారు. ఇవి కొన్ని [[బ్యాక్టీరియా]]ల ద్వారా పిండిపదార్థం యొక్క [[ఎంజైమాటిక్]] క్షీణత ద్వారా ఏర్పడతాయి,<ref>(2021-03-09). "Cyclodextrins, Natural Compounds, and Plant Bioactives—A Nutritional Perspective". ''Biomolecules''. 11 (3) 401. doi:[https://doi.org/10.3390/biom11030401 10.3390/biom11030401].</ref> ఉదాహరణకు, ''[[పేనిబాసిల్లస్ మాసెరాన్స్]]'' (''బాసిల్లస్ మాసెరాన్స్''). సైక్లోడెక్స్ట్రిన్లు 6–8 [[గ్లూకోజ్]] అవశేషాల ద్వారా ఏర్పడిన టోరోయిడల్ నిర్మాణాలను కలిగి ఉంటాయి.


* అమైలోడెక్స్ట్రిన్ అనేది ఒక సరళ డెక్స్ట్రిన్ లేదా తక్కువ గొలుసు కలిగిన [[అమైలోజ్]] ([[పాలిమరైజేషన్ డిగ్రీ|DP]] 20-30), దీనిని ఆల్ఫా-1,6 గ్లైకోసిడిక్ బంధాల ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా లేదా అమైలోపెక్టిన్‌ను డీబ్రాంచింగ్ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. అమైలోడెక్స్ట్రిన్ అయోడిన్‌తో నీలం రంగులోకి మారుతుంది.
* అమైలోడెక్స్ట్రిన్ అనేది ఒక సరళ డెక్స్ట్రిన్ లేదా చిన్న గొలుసు [[అమైలోజ్]] ([[పాలిమరైజేషన్ డిగ్రీ|DP]] 20-30), దీనిని ఆల్ఫా-1,6 గ్లైకోసిడిక్ బంధాల ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా లేదా అమైలోపెక్టిన్‌ను డీబ్రాంచింగ్ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. అమైలోడెక్స్ట్రిన్ అయోడిన్‌తో నీలం రంగులోకి మారుతుంది.
*(బీటా) లిమిట్ డెక్స్ట్రిన్ అనేది బీటా [[అమైలేస్]]తో అమైలోపెక్టిన్ యొక్క ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన మిగిలిన పాలిమర్, ఇది బ్రాంచ్ పాయింట్ల వద్ద ఆల్ఫా-1,6 బంధాలను జలవిశ్లేషణ చేయలేదు.
*(బీటా) లిమిట్ డెక్స్ట్రిన్ అనేది బీటా [[అమైలేజ్]]తో [[అమైలోపెక్టిన్]] యొక్క ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన మిగిలిన పాలిమర్, ఇది బ్రాంచ్ పాయింట్ల వద్ద ఆల్ఫా-1,6 బంధాలను జలవిశ్లేషణ చేయలేదు.
*(ఆల్ఫా) లిమిట్ డెక్స్ట్రిన్ అనేది ఆల్ఫా అమైలేస్‌తో అమైలోపెక్టిన్ యొక్క జలవిశ్లేషణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన తక్కువ గొలుసు కలిగిన బ్రాంచ్డ్ అమైలోపెక్టిన్ అవశేషం.
*(ఆల్ఫా) లిమిట్ డెక్స్ట్రిన్ అనేది ఆల్ఫా అమైలేజ్‌తో అమైలోపెక్టిన్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన చిన్న గొలుసు శాఖల అమైలోపెక్టిన్ అవశేషం.
* హైలీ బ్రాంచ్డ్ సైక్లిక్ డెక్స్ట్రిన్ అనేది క్లస్టర్లలోని అమైలోపెక్టిన్‌ను ఎంజైమాటిక్ పద్ధతిలో విచ్ఛిన్నం చేయడం మరియు పెద్ద చక్రీయ గొలుసులను ఏర్పరచడానికి బ్రాంచింగ్ ఎంజైమ్‌ను ఉపయోగించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన డెక్స్ట్రిన్.<ref>T. Hiroki, K. Iwao, T. Noboru, S. Yuji, Y. Mikio, Journal: Seibutsu Kogakkaishi, Vol:84; No:2; Page: 61-66 (2006), Industrial Production of Branching Enzyme and Its Application to Production of Highly Branched Cyclic Dextrin (Cluster Dextrin)[http://sciencelinks.jp/j-east/article/200607/000020060706A0166024.php] [https://web.archive.org/web/20120229033437/http://sciencelinks.jp/j-east/article/200607/000020060706A0166024.php ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]</ref>
* అత్యధికంగా శాఖలు కలిగిన చక్రీయ డెక్స్ట్రిన్ అనేది క్లస్టర్లలోని అమైలోపెక్టిన్‌ను ఎంజైమాటిక్ పద్ధతిలో విచ్ఛిన్నం చేయడం ద్వారా మరియు పెద్ద చక్రీయ గొలుసులను ఏర్పరచడానికి బ్రాంచింగ్ ఎంజైమ్‌ను ఉపయోగించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన డెక్స్ట్రిన్.<ref>T. Hiroki, K. Iwao, T. Noboru, S. Yuji, Y. Mikio, Journal: Seibutsu Kogakkaishi, Vol:84; No:2; Page: 61-66 (2006), Industrial Production of Branching Enzyme and Its Application to Production of Highly Branched Cyclic Dextrin (Cluster Dextrin)[http://sciencelinks.jp/j-east/article/200607/000020060706A0166024.php] [https://web.archive.org/web/20120229033437/http://sciencelinks.jp/j-east/article/200607/000020060706A0166024.php ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]</ref>


== ఇవి కూడా చూడండి ==
== ఇవి కూడా చూడండి ==
Line 86: Line 88:
* Starch gelatinization
* Starch gelatinization


== మూలాలు ==
== సూచనలు ==
<references />
<references />


== బాహ్య లింకులు ==
== బయటి లింకులు ==


*
*

Latest revision as of 09:03, 12 October 2026

గుర్తింపు సంఖ్యలు
CAS సంఖ్య 9004-53-9
ChemSpider ఏదీ లేదు
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.029.693
E సంఖ్య E1400 (అదనపు రసాయనాలు)
KEGG C00721
PubChem CID 62698
UNII 2NX48Z0A9G
CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA ) DTXSID20891750
ధర్మాలు
రసాయన ఫార్ములా (C6H10O5)n
మోలార్ ద్రవ్యరాశి వేరియబుల్
రూపం తెలుపు లేదా పసుపు రంగు పొడి
పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల యొక్క ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు

డెక్స్ట్రిన్లు (Dextrins) అనేవి పిండిపదార్థం (starch)[1] మరియు గ్లైకోజెన్ ల జలవిశ్లేషణ (hydrolysis) ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడే తక్కువ పరమాణు భారం కలిగిన కార్బోహైడ్రేట్ల సమూహం.[2] డెక్స్ట్రిన్లు అనేవి α-(1→4) లేదా α-(1→6) గ్లైకోసిడిక్ బంధాల ద్వారా అనుసంధానించబడిన D-గ్లూకోజ్ యూనిట్ల పాలిమర్ల మిశ్రమాలు.

డెక్స్ట్రిన్లను మానవ శరీరంలో జీర్ణక్రియ సమయంలో మరియు బీర్ తయారీలో మాల్టింగ్ మరియు మాషింగ్ ప్రక్రియలలో[3] లేదా ఆమ్ల పరిస్థితులలో పొడి వేడిని (పైరోలిసిస్ లేదా రోస్టింగ్) ఉపయోగించడం ద్వారా పిండిపదార్థం నుండి తయారు చేయవచ్చు. ఈ విధానాన్ని మొదట 1811లో ఎడ్మే-జీన్ బాప్టిస్ట్ బౌలియన్-లాగ్రాంజ్ కనుగొన్నారు.[4] తరువాతి ప్రక్రియను పారిశ్రామికంగా ఉపయోగిస్తారు, మరియు ఇది బ్రెడ్ తయారీ ప్రక్రియలో బ్రెడ్ ఉపరితలంపై కూడా జరుగుతుంది, ఇది రుచి, రంగు మరియు కరకరలాడే స్వభావానికి దోహదపడుతుంది. వేడి ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన డెక్స్ట్రిన్లను పైరోడెక్స్ట్రిన్లు అని కూడా పిలుస్తారు. ఆమ్ల పరిస్థితులలో వేయించేటప్పుడు పిండిపదార్థం జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది, మరియు చిన్న గొలుసు కలిగిన పిండిపదార్థ భాగాలు పాక్షికంగా విచ్ఛిన్నమైన పిండిపదార్థ అణువుకు α-(1,6) బంధాలతో తిరిగి శాఖలుగా ఏర్పడతాయి.[5] మైలార్డ్ ప్రతిచర్య కూడా చూడండి.

డెక్స్ట్రిన్లు తెలుపు, పసుపు లేదా గోధుమ రంగు పొడులు, ఇవి పాక్షికంగా లేదా పూర్తిగా నీటిలో కరుగుతాయి, తక్కువ స్నిగ్ధత (viscosity) కలిగిన కాంతి క్రియాశీల ద్రావణాలను ఇస్తాయి. వీటిలో చాలా వరకు అయోడిన్-స్టార్చ్ పరీక్షతో గుర్తించవచ్చు, ఇది ఎరుపు రంగును ఇస్తుంది; ఎరిథ్రోడెక్స్ట్రిన్ (ఎరుపు రంగులోకి మారే డెక్స్ట్రిన్) మరియు అక్రోడెక్స్ట్రిన్ (రంగును ఇవ్వనిది) అని వీటిని వేరు చేస్తారు.

తక్కువ ఆమ్లంతో లేదా ఆమ్లం లేకుండా వేయించిన పిండిపదార్థం నుండి వచ్చే తెలుపు మరియు పసుపు డెక్స్ట్రిన్లను బ్రిటిష్ గమ్ అని పిలుస్తారు.

α-(1→4) మరియు α-(1→6) గ్లైకోసిడిక్ బంధాలు కలిగిన డెక్స్ట్రిన్

ఉపయోగాలు

పసుపు డెక్స్ట్రిన్లను నీటిలో కరిగే జిగురుగా[6] ఎన్వలప్ అడెసివ్‌లు మరియు పేపర్ ట్యూబ్‌లలో, మైనింగ్ పరిశ్రమలో ఫ్రోత్ ఫ్లోటేషన్లో సంకలితాలుగా, ఫౌండ్రీ పరిశ్రమలో శాండ్ కాస్టింగ్లో గ్రీన్ స్ట్రెంత్ సంకలితాలుగా, బాటిక్ రెసిస్ట్ డైయింగ్ కోసం ప్రింటింగ్ థిక్కనర్గా మరియు గౌచే పెయింట్‌లో బైండర్‌లుగా మరియు తోలు పరిశ్రమలో ఉపయోగిస్తారు.

తెలుపు డెక్స్ట్రిన్లను ఈ క్రింది వాటి కోసం ఉపయోగిస్తారు:

వాటి రీబ్రాంచింగ్ కారణంగా, డెక్స్ట్రిన్లు ఇతర కార్బోహైడ్రేట్ల కంటే తక్కువ జీర్ణమయ్యేవి. అజీర్ణ డెక్స్ట్రిన్లను కరిగే స్వతంత్ర ఫైబర్ సప్లిమెంట్లుగా మరియు ప్రాసెస్ చేసిన ఆహార ఉత్పత్తులకు జోడించడానికి అభివృద్ధి చేశారు.[7]

ఇతర రకాలు

  • మాల్టోడెక్స్ట్రిన్

ప్రధాన వ్యాసం: మాల్టోడెక్స్ట్రిన్ మాల్టోడెక్స్ట్రిన్ అనేది ఆహార సంకలితంగా ఉపయోగించే చిన్న-గొలుసు పిండిపదార్థం చక్కెర. ఇది జెల్డ్ స్టార్చ్ నుండి ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు సాధారణంగా క్రీమీ-తెలుపు హైగ్రోస్కోపిక్ స్ప్రే-డ్రైడ్ పౌడర్‌గా కనిపిస్తుంది. మాల్టోడెక్స్ట్రిన్ సులభంగా జీర్ణమవుతుంది, గ్లూకోజ్ వలె వేగంగా గ్రహించబడుతుంది మరియు ఇది మితంగా తీపిగా ఉండవచ్చు లేదా అసలు రుచి లేకుండా ఉండవచ్చు.

  • సైక్లోడెక్స్ట్రిన్

ప్రధాన వ్యాసం: సైక్లోడెక్స్ట్రిన్ చక్రీయ డెక్స్ట్రిన్లను సైక్లోడెక్స్ట్రిన్లు అని పిలుస్తారు. ఇవి కొన్ని బ్యాక్టీరియాల ద్వారా పిండిపదార్థం యొక్క ఎంజైమాటిక్ క్షీణత ద్వారా ఏర్పడతాయి,[8] ఉదాహరణకు, పేనిబాసిల్లస్ మాసెరాన్స్ (బాసిల్లస్ మాసెరాన్స్). సైక్లోడెక్స్ట్రిన్లు 6–8 గ్లూకోజ్ అవశేషాల ద్వారా ఏర్పడిన టోరోయిడల్ నిర్మాణాలను కలిగి ఉంటాయి.

  • అమైలోడెక్స్ట్రిన్ అనేది ఒక సరళ డెక్స్ట్రిన్ లేదా చిన్న గొలుసు అమైలోజ్ (DP 20-30), దీనిని ఆల్ఫా-1,6 గ్లైకోసిడిక్ బంధాల ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా లేదా అమైలోపెక్టిన్‌ను డీబ్రాంచింగ్ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. అమైలోడెక్స్ట్రిన్ అయోడిన్‌తో నీలం రంగులోకి మారుతుంది.
  • (బీటా) లిమిట్ డెక్స్ట్రిన్ అనేది బీటా అమైలేజ్తో అమైలోపెక్టిన్ యొక్క ఎంజైమాటిక్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన మిగిలిన పాలిమర్, ఇది బ్రాంచ్ పాయింట్ల వద్ద ఆల్ఫా-1,6 బంధాలను జలవిశ్లేషణ చేయలేదు.
  • (ఆల్ఫా) లిమిట్ డెక్స్ట్రిన్ అనేది ఆల్ఫా అమైలేజ్‌తో అమైలోపెక్టిన్ జలవిశ్లేషణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన చిన్న గొలుసు శాఖల అమైలోపెక్టిన్ అవశేషం.
  • అత్యధికంగా శాఖలు కలిగిన చక్రీయ డెక్స్ట్రిన్ అనేది క్లస్టర్లలోని అమైలోపెక్టిన్‌ను ఎంజైమాటిక్ పద్ధతిలో విచ్ఛిన్నం చేయడం ద్వారా మరియు పెద్ద చక్రీయ గొలుసులను ఏర్పరచడానికి బ్రాంచింగ్ ఎంజైమ్‌ను ఉపయోగించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన డెక్స్ట్రిన్.[9]

ఇవి కూడా చూడండి

  • Brewing
  • Cellodextrin
  • Dextrose equivalent
  • Icodextrin
  • Modified starch
  • Starch gelatinization

సూచనలు

  1. ↑ An Introduction to the chemistry of plants - Vol II: Metabolic processes, P. Haas and T. G. Hill, London (Longmans, Green & Co.), 1913; pages 123-127
  2. ↑ Salway, JG. Medical Biochemistry at a Glance. Second Edition. Malden, MA (Blackwell Publishing), 2006; page 66
  3. ↑ Michael Lewis, Tom W. Young (2002), "Brewing", Kluwer Academic, 0-306-47274-0.
  4. ↑ Edme-Jean-Baptiste Bouillon-Lagrange, Revista CENIC Ciencias Biológicas, Vol. 44, No. 1, mayo-agosto, 2013
  5. ↑ Alistair M. Stephen, Glyn O. Phillips, Peter A. Williams (2006), "Food polysaccharides and their applications 2nd edition", p 92-99, CRC Press, Taylor & Francis Group, 0-8247-5922-2
  6. ↑ (1976). "Industrial uses of starch and its derivatives". Applied Science Publ. ISBN 0-85334-691-7.
  7. ↑ Types of Fiber and Their Health Benefits (on WebMD). WebMD.
  8. ↑ (2021-03-09). "Cyclodextrins, Natural Compounds, and Plant Bioactives—A Nutritional Perspective". Biomolecules. 11 (3) 401. doi:10.3390/biom11030401.
  9. ↑ T. Hiroki, K. Iwao, T. Noboru, S. Yuji, Y. Mikio, Journal: Seibutsu Kogakkaishi, Vol:84; No:2; Page: 61-66 (2006), Industrial Production of Branching Enzyme and Its Application to Production of Highly Branched Cyclic Dextrin (Cluster Dextrin)[1] ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ

బయటి లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Dextrin” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Dextrin ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=డెక్స్ట్రిన్&oldid=5922"