హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen chloride” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen chloride” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 12: Line 12:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ఇతర పేర్లు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ఇతర పేర్లు
| అన్‌హైడ్రస్ హైడ్రోక్లోరిక్ యాసిడ్, హైడ్రోక్లోరిక్ యాసిడ్ గ్యాస్, హైడ్రోక్లోరిక్ గ్యాస్, హైడ్రోక్లోరైడ్
| అన్‌హైడ్రస్ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం, హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్ల వాయువు, హైడ్రోక్లోరిక్ వాయువు, హైడ్రోక్లోరైడ్
|-
|-
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | గుర్తింపు సంఖ్యలు
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | గుర్తింపు సంఖ్యలు
Line 120: Line 120:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి
| రేఖీయం
| సరళ (లీనియర్)
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ద్విధ్రువ భ్రామకం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ద్విధ్రువ భ్రామకం
Line 150: Line 150:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రధాన ప్రమాదాలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రధాన ప్రమాదాలు
| విషపూరితం, తినివేయు స్వభావం కలది
| విషపూరితం, క్షయకారి (corrosive)
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | GHS
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | GHS
Line 156: Line 156:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పిక్టోగ్రామ్‌లు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పిక్టోగ్రామ్‌లు
| ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS తుప్పు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS పుర్రె మరియు ఎముకలు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
| ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS తుప్పు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS పుర్రె మరియు ఎముకలు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సూచిక పదం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సంకేత పదం
| ప్రమాదం
| ప్రమాదం
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రమాద ప్రకటనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రమాద సూచికలు
| H314, H331
| H314, H331
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్తా ప్రకటనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్త సూచికలు
| P261, P280, P303+P361+P353, P304+P340+P310, P305+P351+P338, P410+P403
| P261, P280, P303+P361+P353, P304+P340+P310, P305+P351+P338, P410+P403
|-
|-
Line 179: Line 179:
| 3124 ppm (ఎలుక, 1 గంట)<br />1108 ppm (మౌస్, 1 గంట)
| 3124 ppm (ఎలుక, 1 గంట)<br />1108 ppm (మౌస్, 1 గంట)
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | LC Lo ( అత్యల్ప ప్రచురితమైనది )
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | LC Lo ( కనిష్ట ప్రచురితమైనది )
| 1300 ppm (మానవుడు, 30 నిమి)<br />4416 ppm (కుందేలు, 30 నిమి)<br />4416 ppm (గినియా పిగ్, 30 నిమి)<br />3000 ppm (మానవుడు, 5 నిమి)
| 1300 ppm (మానవుడు, 30 నిమిషాలు)<br />4416 ppm (కుందేలు, 30 నిమిషాలు)<br />4416 ppm (గినియా పిగ్, 30 నిమిషాలు)<br />3000 ppm (మానవుడు, 5 నిమిషాలు)
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | NIOSH
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | NIOSH
| (US ఆరోగ్య బహిర్గతం పరిమితులు):
| (US ఆరోగ్య బహిర్గత పరిమితులు):
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | PEL (అనుమతించదగినది)
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | PEL (అనుమతించదగినది)
Line 199: Line 199:
| హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్<br />హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్<br />హైడ్రోజన్ అయోడైడ్<br />హైడ్రోజన్ ఆస్టాటైడ్
| హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్<br />హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్<br />హైడ్రోజన్ అయోడైడ్<br />హైడ్రోజన్ ఆస్టాటైడ్
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల యొక్క
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాలకు వాటి
| ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు
| ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు
|}
|}


[[Chemical compound|రసాయన సమ్మేళనం]] '''హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్''' యొక్క [[chemical formula|రసాయన సంకేతం]] HCl మరియు ఇది ఒక [[hydrogen halide|హైడ్రోజన్ హాలైడ్]]. [[room temperature|గది ఉష్ణోగ్రత]] వద్ద, ఇది రంగులేని [[gas|వాయువు]], ఇది వాతావరణంలోని [[water vapor|నీటి ఆవిరి]]తో కలిసినప్పుడు [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] యొక్క తెల్లని పొగలను ఏర్పరుస్తుంది.<ref>(2020). "Dictionary of chemistry". 29. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-884122-7.</ref> హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు మరియు [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] సాంకేతికత మరియు పరిశ్రమలలో ముఖ్యమైనవి. హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క [[aqueous solution|జల ద్రావణమైన]] హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లానికి కూడా సాధారణంగా HCl అనే సంకేతాన్ని ఉపయోగిస్తారు.
[[Chemical compound|రసాయన సమ్మేళనం]] '''హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్''' యొక్క [[chemical formula|రసాయన సంకేతం]] HCl మరియు ఇది ఒక [[hydrogen halide|హైడ్రోజన్ హాలైడ్]]. [[room temperature|గది ఉష్ణోగ్రత]] వద్ద, ఇది రంగులేని [[gas|వాయువు]], ఇది వాతావరణంలోని [[water vapor|నీటి ఆవిరి]]తో కలిసినప్పుడు [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] యొక్క తెల్లని పొగలను ఏర్పరుస్తుంది.<ref>(2020). "Dictionary of chemistry". 29. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-884122-7.</ref> హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు మరియు [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] సాంకేతికత మరియు పరిశ్రమలలో ముఖ్యమైనవి. హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం, హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క [[aqueous solution|జల ద్రావణం]], దీనిని సాధారణంగా HCl అనే సంకేతంతోనే పిలుస్తారు.


== చర్యలు ==
== చర్యలు ==


హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఒక [[diatomic molecule|ద్విపరమాణు అణువు]], ఇది ఒక [[hydrogen|హైడ్రోజన్]] [[atom|పరమాణువు]] H మరియు ఒక [[chlorine|క్లోరిన్]] పరమాణువు Cl లతో కూడి ఉంటుంది, ఇవి [[Polar-covalent bond|ధ్రువ సమయోజనీయ బంధం]] ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. క్లోరిన్ పరమాణువు హైడ్రోజన్ పరమాణువు కంటే ఎక్కువ [[Electronegativity|ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ]]ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఈ బంధాన్ని ధ్రువంగా మారుస్తుంది. తత్ఫలితంగా, ఈ అణువు క్లోరిన్ పరమాణువు వద్ద రుణాత్మక [[partial charge|పాక్షిక ఆవేశం]] (δ−) మరియు హైడ్రోజన్ పరమాణువు వద్ద ధనాత్మక పాక్షిక ఆవేశం (δ+) కలిగి ఉండి, పెద్ద [[Molecular dipole moment|ద్విధ్రువ భ్రామకాన్ని]] కలిగి ఉంటుంది.<ref>(2015). [https://books.google.com/books?id=U-CoBAAAQBAJ&pg=PA6 Principles of Organic Chemistry]. 6–. Elsevier Science. ISBN 978-0-12-802634-2.</ref> దీని అధిక ధ్రువణత కారణంగా, HCl [[water|నీటిలో]] (మరియు ఇతర ధ్రువ [[solvent|ద్రావణిలలో]]) బాగా [[soluble|కరుగుతుంది]].
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఒక [[diatomic molecule|ద్విపరమాణు అణువు]], ఇది ఒక [[hydrogen|హైడ్రోజన్]] [[atom|పరమాణువు]] H మరియు ఒక [[chlorine|క్లోరిన్]] పరమాణువు Cl లతో కూడి ఉంటుంది, ఇవి [[Polar-covalent bond|ధ్రువ సమయోజనీయ బంధం]] ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. క్లోరిన్ పరమాణువు హైడ్రోజన్ పరమాణువు కంటే ఎక్కువ [[Electronegativity|ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ]]ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఈ బంధాన్ని ధ్రువంగా మారుస్తుంది. ఫలితంగా, ఈ అణువు క్లోరిన్ పరమాణువు వద్ద ప్రతికూల [[partial charge|పాక్షిక ఆవేశం]] (δ−) మరియు హైడ్రోజన్ పరమాణువు వద్ద ధనాత్మక పాక్షిక ఆవేశం (δ+) కలిగి ఉండి, పెద్ద [[Molecular dipole moment|ద్విధ్రువ భ్రామకాన్ని]] కలిగి ఉంటుంది.<ref>(2015). [https://books.google.com/books?id=U-CoBAAAQBAJ&pg=PA6 Principles of Organic Chemistry]. 6–. Elsevier Science. ISBN 978-0-12-802634-2.</ref> దీని అధిక ధ్రువణత కారణంగా, HCl [[water|నీటిలో]] (మరియు ఇతర ధ్రువ [[solvent|ద్రావణిలలో]]) చాలా బాగా [[soluble|కరుగుతుంది]].


సంపర్కంలోకి వచ్చినప్పుడు, H2O మరియు HCl కలిసి [[hydronium|హైడ్రోనియం]] [[cation|కాటయాన్లను]] [H3O]+ మరియు [[chloride|క్లోరైడ్]] [[anion|అయాన్లను]] Cl− ఏర్పరుస్తాయి:
సంపర్కంలోకి వచ్చినప్పుడు, H2O మరియు HCl కలిసి [[hydronium|హైడ్రోనియం]] [[cation|కాటయాన్లను]] [H3O]+ మరియు [[chloride|క్లోరైడ్]] [[anion|అయాన్లను]] Cl− ఏర్పరుస్తాయి:
:HCl + H2O → [H3O]+ + Cl−
:HCl + H2O → [H3O]+ + Cl−


ఏర్పడిన ద్రావణాన్ని [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] అని పిలుస్తారు మరియు ఇది ఒక [[strong acid|బలమైన ఆమ్లం]]. [[acid dissociation constant|ఆమ్ల వియోజన స్థిరాంకం]] లేదా అయనీకరణ స్థిరాంకం, ''K''<sub>a</sub>, ఎక్కువగా ఉంటుంది, అంటే HCl నీటిలో పూర్తిగా విడిపోతుంది లేదా అయనీకరణం చెందుతుంది. హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ [[methanol|మెథనాల్]] వంటి ఇతర ద్రావణిలలో కూడా అయనీకరణం చెందుతుంది:
ఏర్పడిన ద్రావణాన్ని [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] అని పిలుస్తారు మరియు ఇది ఒక [[strong acid|బలమైన ఆమ్లం]]. [[acid dissociation constant|ఆమ్ల వియోజన స్థిరాంకం]] లేదా అయనీకరణ స్థిరాంకం, ''K''<sub>a</sub>, ఎక్కువగా ఉంటుంది, అంటే HCl నీటిలో పూర్తిగా విడిపోతుంది లేదా అయనీకరణం చెందుతుంది. హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ [[methanol|మిథనాల్]] వంటి ఇతర ద్రావణిలలో కూడా అయనీకరణం చెందుతుంది:
:HCl + CH3OH → [CH3OH2]+ + Cl−
:HCl + CH3OH → [CH3OH2]+ + Cl−
అటువంటి ధ్రువ ద్రావణిలు లేనప్పుడు, హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ బలహీన ఆమ్లంగా పనిచేస్తుంది.
అటువంటి ధ్రువ ద్రావణిలు లేనప్పుడు, హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ బలహీన ఆమ్లంగా పనిచేస్తుంది.
Line 218: Line 218:
=== నిర్మాణం మరియు ధర్మాలు ===
=== నిర్మాణం మరియు ధర్మాలు ===


ఘనీభవించిన HCl 98.4 K వద్ద ఫేజ్ ట్రాన్సిషన్ (దశ మార్పు)కు లోనవుతుంది. ఘనీభవించిన పదార్థం యొక్క ఎక్స్-రే పౌడర్ డిఫ్రాక్షన్ ఈ మార్పు సమయంలో [[Orthorhombic crystal system|ఆర్థోరోంబిక్]] నిర్మాణం నుండి [[Cubic crystal system|క్యూబిక్]] నిర్మాణానికి మారుతుందని చూపిస్తుంది. రెండు నిర్మాణాలలో క్లోరిన్ పరమాణువులు [[Cubic crystal system#Bravais lattices|ఫేస్-సెంటర్డ్ అర్రే]]లో ఉంటాయి. అయితే, హైడ్రోజన్ పరమాణువులను గుర్తించలేకపోయారు.<ref>Natta, G.. (1933). "Struttura e polimorfismo degli acidi alogenidrici". ''Gazzetta Chimica Italiana''. 63 425–439.
ఘనీభవించిన HCl 98.4 K వద్ద ఫేజ్ ట్రాన్సిషన్ (దశ మార్పు)కు లోనవుతుంది. ఘనీభవించిన పదార్థం యొక్క ఎక్స్-రే పౌడర్ డిఫ్రాక్షన్ ఈ మార్పు సమయంలో [[Orthorhombic crystal system|ఆర్థోరోంబిక్]] నిర్మాణం నుండి [[Cubic crystal system|క్యూబిక్]] నిర్మాణానికి మారుతుందని చూపిస్తుంది. రెండు నిర్మాణాలలో క్లోరిన్ పరమాణువులు [[Cubic crystal system#Bravais lattices|ఫేస్-సెంటర్డ్ అర్రే]]లో ఉంటాయి. అయితే, హైడ్రోజన్ పరమాణువులను గుర్తించలేము.<ref>Natta, G.. (1933). "Struttura e polimorfismo degli acidi alogenidrici". ''Gazzetta Chimica Italiana''. 63 425–439.
</ref> స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ మరియు డైఎలెక్ట్రిక్ డేటా విశ్లేషణ, మరియు DCl (డ్యూటీరియం క్లోరైడ్) నిర్మాణం యొక్క నిర్ధారణ, HCl ఘన స్థితిలో జిగ్‌జాగ్ గొలుసులను ఏర్పరుస్తుందని సూచిస్తుంది, [[Hydrogen fluoride|HF]] లాగానే (కుడి వైపున ఉన్న బొమ్మను చూడండి).<ref>(1967). "Crystal Structure of Solid Hydrogen Chloride and Deuterium Chloride". ''Nature''. 213 (5072) 171–172. doi:[https://doi.org/10.1038/213171a0 10.1038/213171a0].
</ref> స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ మరియు డైఎలెక్ట్రిక్ డేటా విశ్లేషణ, మరియు DCl (డ్యూటీరియం క్లోరైడ్) నిర్మాణం యొక్క నిర్ధారణ, HCl ఘన స్థితిలో జిగ్-జాగ్ గొలుసులను ఏర్పరుస్తుందని సూచిస్తుంది, [[Hydrogen fluoride|HF]] వలె (కుడివైపు చిత్రం చూడండి).<ref>(1967). "Crystal Structure of Solid Hydrogen Chloride and Deuterium Chloride". ''Nature''. 213 (5072) 171–172. doi:[https://doi.org/10.1038/213171a0 10.1038/213171a0].
</ref>
</ref>


Line 229: Line 229:
| నీరు|| 823 || 720 || 673 || 596
| నీరు|| 823 || 720 || 673 || 596
|-
|-
| మెథనాల్ || 513 || 470 || 430 ||
| మిథనాల్ || 513 || 470 || 430 ||
|-
|-
| ఇథనాల్|| 454 || 410 || 381 ||
| ఇథనాల్|| 454 || 410 || 381 ||
Line 236: Line 236:
|}
|}


ఎడమ వైపున చూపబడిన వాయు రూప హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క [[infrared spectrum|ఇన్‌ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రమ్]], 2886 cm<sup>−1</sup> (తరంగదైర్ఘ్యం ~3.47 μm) చుట్టూ సమూహపరచబడిన అనేక పదునైన శోషణ రేఖలను కలిగి ఉంటుంది. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, దాదాపు అన్ని అణువులు ''v'' = 0 అనే గ్రౌండ్ వైబ్రేషనల్ స్థితిలో ఉంటాయి. అన్‌హార్మోనిసిటీని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే వైబ్రేషనల్ శక్తిని ఇలా వ్రాయవచ్చు:
ఎడమవైపు చూపిన వాయు రూప హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క [[infrared spectrum|ఇన్‌ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రమ్]], 2886 cm<sup>−1</sup> (తరంగదైర్ఘ్యం ~3.47 μm) చుట్టూ సమూహపరచబడిన అనేక పదునైన శోషణ రేఖలను కలిగి ఉంటుంది. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, దాదాపు అన్ని అణువులు ''v'' = 0 అనే గ్రౌండ్ వైబ్రేషనల్ స్థితిలో ఉంటాయి. అన్హార్మోనిసిటీని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, వైబ్రేషనల్ శక్తిని ఇలా వ్రాయవచ్చు:
::<math>E_\mathrm{v}= h\nu_e\left(v + \tfrac{1}{2}\right)+ hx_e\nu_e\left(v+\tfrac{1}{2}\right)^2</math>
::<math>E_\mathrm{v}= h\nu_e\left(v + \tfrac{1}{2}\right)+ hx_e\nu_e\left(v+\tfrac{1}{2}\right)^2</math>


ఒక HCl అణువును ''v'' = 0 నుండి ''v'' = 1 స్థితికి పంపడానికి, మనం సుమారు ''ν''<sub>o</sub> = ''ν''<sub>e</sub> + 2''x''<sub>e</sub>''ν''<sub>e</sub> = 2880 cm<sup>−1</sup> వద్ద ఇన్‌ఫ్రారెడ్ శోషణను ఆశిస్తాము. అయితే, Q-బ్రాంచ్‌కు సంబంధించిన ఈ శోషణ సౌష్టవం (symmetry) కారణంగా నిషేధించబడినందున గమనించబడదు. దానికి బదులుగా, అణువుల భ్రమణ స్థితిలో ఏకకాల మార్పు కారణంగా రెండు సిగ్నల్స్ (P- మరియు R-బ్రాంచ్‌లు) కనిపిస్తాయి. క్వాంటం మెకానికల్ సెలక్షన్ రూల్స్ కారణంగా, కొన్ని భ్రమణ పరివర్తనాలు మాత్రమే అనుమతించబడతాయి. స్థితులు ''J'' = 0, 1, 2, 3, ... అనే భ్రమణ క్వాంటం సంఖ్య ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి, సెలక్షన్ రూల్స్ ప్రకారం Δ''J'' కేవలం ±1 విలువలను మాత్రమే తీసుకోగలదు.
ఒక HCl అణువును ''v'' = 0 నుండి ''v'' = 1 స్థితికి ప్రోత్సహించడానికి, మనం సుమారు ''ν''<sub>o</sub> = ''ν''<sub>e</sub> + 2''x''<sub>e</sub>''ν''<sub>e</sub> = 2880 cm<sup>−1</sup> వద్ద ఇన్‌ఫ్రారెడ్ శోషణను చూడాలని ఆశిస్తాము. అయితే, Q-బ్రాంచ్‌కు సంబంధించిన ఈ శోషణ సౌష్టవం (symmetry) ద్వారా నిషేధించబడినందున గమనించబడదు. బదులుగా, అణువుల భ్రమణ స్థితిలో ఏకకాల మార్పు కారణంగా రెండు సిగ్నల్ సెట్లు (P- మరియు R-బ్రాంచ్‌లు) కనిపిస్తాయి. క్వాంటం మెకానికల్ సెలక్షన్ రూల్స్ కారణంగా, కొన్ని భ్రమణ పరివర్తనాలు మాత్రమే అనుమతించబడతాయి. స్థితులు భ్రమణ క్వాంటం సంఖ్య ''J'' = 0, 1, 2, 3, ... ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి, సెలక్షన్ రూల్స్ ప్రకారం Δ''J'' కేవలం ±1 విలువలను మాత్రమే తీసుకోగలదు.
::<math>E(J)_\mathrm{rot} = h \cdot B \cdot J(J+1)</math>
::<math>E(J)_\mathrm{rot} = h \cdot B \cdot J(J+1)</math>
భ్రమణ స్థిరాంకం ''B'' విలువ వైబ్రేషనల్ స్థిరాంకం ''ν''<sub>o</sub> కంటే చాలా తక్కువగా ఉంటుంది, తద్వారా అణువును భ్రమణం చేయడానికి చాలా తక్కువ శక్తి అవసరమవుతుంది; సాధారణ అణువు కోసం, ఇది మైక్రోవేవ్ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. అయితే, HCl అణువు యొక్క వైబ్రేషనల్ శక్తి దాని శోషణలను ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ప్రాంతంలో ఉంచుతుంది, ఇది గ్యాస్ సెల్‌తో కూడిన [[infrared spectrometer|ఇన్‌ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రోమీటర్]] ఉపయోగించి ఈ అణువు యొక్క రోవైబ్రేషనల్ పరివర్తనాలను సులభంగా సేకరించడానికి అనుమతిస్తుంది. HCl శోషణ ఈ పదార్థానికి పారదర్శకత కిటికీలో ఉన్నందున, గ్యాస్ సెల్‌ను క్వార్ట్జ్‌తో కూడా తయారు చేయవచ్చు.
భ్రమణ స్థిరాంకం ''B'' విలువ వైబ్రేషనల్ స్థిరాంకం ''ν''<sub>o</sub> కంటే చాలా చిన్నది, తద్వారా అణువును భ్రమణం చేయడానికి చాలా తక్కువ శక్తి అవసరమవుతుంది; సాధారణ అణువు కోసం, ఇది మైక్రోవేవ్ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. అయితే, HCl అణువు యొక్క వైబ్రేషనల్ శక్తి దాని శోషణలను ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ప్రాంతంలో ఉంచుతుంది, ఇది గ్యాస్ సెల్‌తో కూడిన [[infrared spectrometer|ఇన్‌ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రోమీటర్]] ఉపయోగించి ఈ అణువు యొక్క రోవైబ్రేషనల్ పరివర్తనాలను సులభంగా సేకరించడానికి అనుమతిస్తుంది. HCl శోషణ ఈ పదార్థానికి పారదర్శకత కిటికీలో ఉన్నందున, గ్యాస్ సెల్‌ను క్వార్ట్జ్‌తో కూడా తయారు చేయవచ్చు.


సహజంగా లభించే క్లోరిన్ సుమారు 3:1 నిష్పత్తిలో <sup>35</sup>Cl మరియు <sup>37</sup>Cl అనే రెండు ఐసోటోపులను కలిగి ఉంటుంది. స్ప్రింగ్ స్థిరాంకాలు దాదాపు ఒకేలా ఉన్నప్పటికీ, H<sup>35</sup>Cl మరియు H<sup>37</sup>Cl ల యొక్క భిన్నమైన [[reduced mass|తగ్గించబడిన ద్రవ్యరాశులు]] భ్రమణ శక్తిలో కొలవదగిన వ్యత్యాసాలను కలిగిస్తాయి, తద్వారా ప్రతి శోషణ రేఖను నిశితంగా పరిశీలించినప్పుడు 3:1 నిష్పత్తిలో డబుల్లెట్లు కనిపిస్తాయి.
సహజంగా లభించే క్లోరిన్ సుమారు 3:1 నిష్పత్తిలో <sup>35</sup>Cl మరియు <sup>37</sup>Cl అనే రెండు ఐసోటోపులను కలిగి ఉంటుంది. స్ప్రింగ్ స్థిరాంకాలు దాదాపు ఒకేలా ఉన్నప్పటికీ, H<sup>35</sup>Cl మరియు H<sup>37</sup>Cl యొక్క భిన్నమైన [[reduced mass|తగ్గించబడిన ద్రవ్యరాశులు]] భ్రమణ శక్తిలో కొలవదగిన వ్యత్యాసాలను కలిగిస్తాయి, తద్వారా ప్రతి శోషణ రేఖను నిశితంగా పరిశీలించినప్పుడు 3:1 నిష్పత్తిలో డబుల్లెట్లు కనిపిస్తాయి.


== ఉత్పత్తి ==
== ఉత్పత్తి ==
Line 251: Line 251:


=== పారిశ్రామిక మార్గాలు ===
=== పారిశ్రామిక మార్గాలు ===
చాలా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ [[Chlorination reaction|క్లోరినేషన్]] ప్రక్రియల యొక్క ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. [[tetrafluoroethylene]], [[chlorobenzene]], [[Chlorofluorocarbon|CFC]]లు, [[chloroacetic acid]], మరియు [[vinyl chloride]] తయారీ మార్గాలు దీనికి ఉదాహరణలు. ఈ మార్గాల్లో, హైడ్రోకార్బన్‌పై ఉన్న హైడ్రోజన్ [[atom|పరమాణువులు]] క్లోరిన్ పరమాణువులచే భర్తీ చేయబడతాయి, తద్వారా విడుదలైన హైడ్రోజన్ పరమాణువు క్లోరిన్ అణువు నుండి విడిపోయిన అదనపు పరమాణువుతో కలిసి హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది:
చాలా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ [[Chlorination reaction|క్లోరినేషన్]] ప్రక్రియల యొక్క ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. [[tetrafluoroethylene]], [[chlorobenzene]], [[Chlorofluorocarbon|CFC]]లు, [[chloroacetic acid]], మరియు [[vinyl chloride]] తయారీ మార్గాలు దీనికి ఉదాహరణలు. ఈ మార్గాలలో, హైడ్రోకార్బన్‌పై ఉన్న హైడ్రోజన్ [[atom|పరమాణువులు]] క్లోరిన్ పరమాణువులచే భర్తీ చేయబడతాయి, తద్వారా విడుదలైన హైడ్రోజన్ పరమాణువు క్లోరిన్ అణువు నుండి మిగిలిన పరమాణువుతో కలిసి హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది:
:RH + Cl2 → RCl + HCl
:RH + Cl2 → RCl + HCl
తరచుగా ఫలిత హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఆన్-సైట్ వినియోగంతో అనుసంధానించబడుతుంది, ఉదాహరణకు [[oxychlorination]].
తరచుగా ఫలితంగా వచ్చే హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఆన్-సైట్ వినియోగంతో అనుసంధానించబడుతుంది, ఉదాహరణకు [[oxychlorination]].
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కొన్ని [[organofluorine compounds|ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాల]] తయారీ మార్గాలలో కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కొన్ని [[organofluorine compounds|ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాల]] తయారీ మార్గాలలో కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:
:RCl + HF → RF + HCl
:RCl + HF → RF + HCl
Line 259: Line 259:
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను [[chlorine|క్లోరిన్]] మరియు [[hydrogen|హైడ్రోజన్]] కలపడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు:
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను [[chlorine|క్లోరిన్]] మరియు [[hydrogen|హైడ్రోజన్]] కలపడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు:
:Cl2 + H2 → 2 HCl
:Cl2 + H2 → 2 HCl
ఈ చర్య [[exothermic reaction|ఉష్ణమోచక చర్య]] కాబట్టి, ఈ వ్యవస్థను HCl [[oven|ఓవెన్]] లేదా HCl బర్నర్ అని పిలుస్తారు. ఫలితంగా వచ్చే హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు [[deionized water|డీఅయోనైజ్డ్ నీటిలో]] [[absorption (chemistry)|శోషించబడుతుంది]], దీని ఫలితంగా రసాయనికంగా స్వచ్ఛమైన హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం ఏర్పడుతుంది. ఈ చర్య చాలా స్వచ్ఛమైన ఉత్పత్తిని ఇస్తుంది, ఉదాహరణకు ఆహార పరిశ్రమలో ఉపయోగించడానికి. ఈ చర్యను నీలి కాంతి ద్వారా కూడా ప్రేరేపించవచ్చు.<ref>(2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a13_283 10.1002/14356007.a13_283].</ref>
ఈ చర్య [[exothermic reaction|ఉష్ణమోచక చర్య]] కాబట్టి, ఈ వ్యవస్థను HCl [[oven|ఓవెన్]] లేదా HCl బర్నర్ అని పిలుస్తారు. ఫలితంగా వచ్చే హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు [[absorption (chemistry)|శోషించబడుతుంది]] [[deionized water|డీఅయోనైజ్డ్ నీటిలో]], దీనివల్ల రసాయనికంగా స్వచ్ఛమైన హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం లభిస్తుంది. ఈ చర్య చాలా స్వచ్ఛమైన ఉత్పత్తిని ఇవ్వగలదు, ఉదాహరణకు ఆహార పరిశ్రమలో ఉపయోగించడానికి. ఈ చర్యను నీలి కాంతి ద్వారా కూడా ప్రేరేపించవచ్చు.<ref>(2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a13_283 10.1002/14356007.a13_283].</ref>


=== ప్రయోగశాల పద్ధతులు ===
=== ప్రయోగశాల పద్ధతులు ===
Line 269: Line 269:
అటువంటి జనరేటర్లు పనిచేయడానికి, కారకాలు పొడిగా ఉండాలి.
అటువంటి జనరేటర్లు పనిచేయడానికి, కారకాలు పొడిగా ఉండాలి.


హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను [[phosphorus chlorides]], [[thionyl chloride]] (SOCl2), మరియు [[acyl chloride|అసైల్ క్లోరైడ్ల]] వంటి కొన్ని రియాక్టివ్ క్లోరైడ్ సమ్మేళనాల [[hydrolysis|జలవిశ్లేషణ]] ద్వారా కూడా తయారు చేయవచ్చు. ఉదాహరణకు, HCl పొందడానికి చల్లని నీటిని [[phosphorus pentachloride|ఫాస్పరస్ పెంటాక్లోరైడ్]] (PCl5) పై క్రమంగా చుక్కలు వేయవచ్చు:
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను [[phosphorus chlorides]], [[thionyl chloride]] (SOCl2), మరియు [[acyl chloride|అసైల్ క్లోరైడ్లు]] వంటి కొన్ని రియాక్టివ్ క్లోరైడ్ సమ్మేళనాల [[hydrolysis|జలవిశ్లేషణ]] ద్వారా కూడా తయారు చేయవచ్చు. ఉదాహరణకు, చల్లని నీటిని [[phosphorus pentachloride]] (PCl5)పై క్రమంగా చుక్కలు చుక్కలుగా వేయడం ద్వారా HClని పొందవచ్చు:
:PCl5 + H2O → [[Phosphoryl chloride|POCl3]] + 2 HCl↑
:PCl5 + H2O → [[Phosphoryl chloride|POCl3]] + 2 HCl↑


Line 277: Line 277:


== చరిత్ర ==
== చరిత్ర ==
సుమారు 900వ సంవత్సరంలో, [[Jabir ibn Hayyan]] (లాటిన్: గెబెర్) మరియు పర్షియన్ వైద్యుడు మరియు రసవాది [[Abu Bakr al-Razi]] (సుమారు 865–925, లాటిన్: రాజెస్) కు ఆపాదించబడిన అరబిక్ రచనల రచయితలు [[sal ammoniac]] ([[ammonium chloride]]) తో ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు, దీనిని [[vitriol]] (వివిధ లోహాల జలసహిత [[sulfates|సల్ఫేట్లు]]) తో కలిపి స్వేదనం చేసినప్పుడు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తి అయ్యింది.<ref>Kraus, Paul. (1942–1943). "Jâbir ibn Hayyân: Contribution à l'histoire des idées scientifiques dans l'Islam. I. Le corpus des écrits jâbiriens. II. Jâbir et la science grecque". [[Institut Français d'Archéologie Orientale]]. ISBN 9783487091150. vol. II, pp. 41–42; Multhauf, Robert P.. (1966). "The Origins of Chemistry". Oldbourne. pp. 141–142.</ref> తన ప్రయోగాలలో ఒకదానిలో, అల్-రాజీ [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని]] ఉత్పత్తి చేయడానికి ఒక ప్రాథమిక పద్ధతిని కనుగొని ఉండవచ్చు.<ref>(1927). [http://www.southasiaarchive.com/Content/sarf.100203/231270 Chemistry in Iraq and Persia in the Tenth Century A.D.]. ''Memoirs of the Asiatic Society of Bengal''. VIII (6) 317–418. p. 333. The relevant recipe reads as follows: "Take equal parts of sweet salt, Bitter salt, Ṭabarzad salt, Andarānī salt, Indian salt, salt of Al-Qilī, and salt of Urine. After adding an equal weight of good crystallised Sal-ammoniac, dissolve by moisture, and distil (the mixture). There will distil over a strong water, which will cleave stone (sakhr) instantly." (p. 333) For a glossary of the terms used in this recipe, see p. 322. German translation of the same passage in (1937). "Al-Rāzī's Buch Geheimnis der Geheimnisse. Mit Einleitung und Erläuterungen in deutscher Übersetzung". VI. Springer. p. 182, §5. An English translation of Ruska 1937's translation can be found in (2015). "The Alchemy of Al-Razi: A Translation of the "Book of Secrets"". CreateSpace Independent Publishing Platform. ISBN 9781507778791. pp. 139–140.</ref> అయితే, [[chloride|క్లోరైడ్]] [[Salt (chemistry)|ఉప్పులతో]] చేసిన ఈ ప్రారంభ ప్రయోగాలలో చాలా వరకు, వాయు ఉత్పత్తులను పారవేసేవారు, మరియు రసాయన వినియోగానికి ఉపయోగించవచ్చని కనుగొనకముందే హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ అనేకసార్లు ఉత్పత్తి చేయబడి ఉండవచ్చు.<ref>(Multhauf, 1966, p. 142, note 79).</ref>
సుమారు 900వ సంవత్సరంలో, [[Jabir ibn Hayyan]] (లాటిన్: గెబెర్) మరియు పర్షియన్ వైద్యుడు మరియు రసవాది [[Abu Bakr al-Razi]] (సుమారు 865–925, లాటిన్: రాజెస్) కు ఆపాదించబడిన అరబిక్ రచనల రచయితలు [[sal ammoniac]] ([[ammonium chloride]])తో ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు, దీనిని [[vitriol]] (వివిధ లోహాల జలసహిత [[sulfates|సల్ఫేట్లు]])తో కలిపి స్వేదనం చేసినప్పుడు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తి అయ్యింది.<ref>Kraus, Paul. (1942–1943). "Jâbir ibn Hayyân: Contribution à l'histoire des idées scientifiques dans l'Islam. I. Le corpus des écrits jâbiriens. II. Jâbir et la science grecque". [[Institut Français d'Archéologie Orientale]]. ISBN 9783487091150. vol. II, pp. 41–42; Multhauf, Robert P.. (1966). "The Origins of Chemistry". Oldbourne. pp. 141–142.</ref> తన ప్రయోగాలలో ఒకదానిలో, అల్-రాజీ [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని]] ఉత్పత్తి చేయడానికి ఒక ప్రాథమిక పద్ధతిని కనుగొన్నట్లు కనిపిస్తుంది.<ref>(1927). [http://www.southasiaarchive.com/Content/sarf.100203/231270 Chemistry in Iraq and Persia in the Tenth Century A.D.]. ''Memoirs of the Asiatic Society of Bengal''. VIII (6) 317–418. p. 333. The relevant recipe reads as follows: "Take equal parts of sweet salt, Bitter salt, Ṭabarzad salt, Andarānī salt, Indian salt, salt of Al-Qilī, and salt of Urine. After adding an equal weight of good crystallised Sal-ammoniac, dissolve by moisture, and distil (the mixture). There will distil over a strong water, which will cleave stone (sakhr) instantly." (p. 333) For a glossary of the terms used in this recipe, see p. 322. German translation of the same passage in (1937). "Al-Rāzī's Buch Geheimnis der Geheimnisse. Mit Einleitung und Erläuterungen in deutscher Übersetzung". VI. Springer. p. 182, §5. An English translation of Ruska 1937's translation can be found in (2015). "The Alchemy of Al-Razi: A Translation of the "Book of Secrets"". CreateSpace Independent Publishing Platform. ISBN 9781507778791. pp. 139–140.</ref> అయితే, [[chloride|క్లోరైడ్]] [[Salt (chemistry)|ఉప్పులతో]] చేసిన ఈ ప్రారంభ ప్రయోగాలలో చాలా వరకు, వాయు ఉత్పత్తులను పారవేసేవారు, మరియు రసాయన వినియోగానికి ఉపయోగించవచ్చని కనుగొనకముందే హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ అనేకసార్లు ఉత్పత్తి చేయబడి ఉండవచ్చు.<ref>(Multhauf, 1966, p. 142, note 79).</ref>


అటువంటి మొదటి ఉపయోగాలలో ఒకటి [[mercury(II) chloride]] (కొరోసివ్ సబ్లిమేట్) సంశ్లేషణ, దీనిని [[mercury (element)|పాదరసాన్ని]] [[alum|ఆలం]] మరియు అమ్మోనియం క్లోరైడ్‌తో లేదా విట్రియోల్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్‌తో వేడి చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయడం మొదట ''De aluminibus et salibus'' ("ఆలంలు మరియు ఉప్పులపై") అనే పదకొండవ లేదా పన్నెండవ శతాబ్దపు అరబిక్ గ్రంథంలో వివరించబడింది, ఇది తప్పుగా అబూ బకర్ అల్-రాజీకి ఆపాదించబడింది మరియు [[Latin translations of the 12th century|గెరార్డ్ ఆఫ్ క్రెమోనా]] (1144–1187) ద్వారా లాటిన్‌లోకి అనువదించబడింది.<ref>(Multhauf, 1966, pp. 160–163).</ref>
అటువంటి మొదటి ఉపయోగాలలో ఒకటి [[mercury(II) chloride]] (కొరోసివ్ సబ్లిమేట్) సంశ్లేషణ, దీనిని [[mercury (element)|పాదరసాన్ని]] [[alum|ఆలం]] మరియు అమ్మోనియం క్లోరైడ్‌తో లేదా విట్రియోల్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్‌తో వేడి చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయడం మొదట ''De aluminibus et salibus'' ("ఆలమ్స్ మరియు ఉప్పులపై") అనే పదకొండవ లేదా పన్నెండవ శతాబ్దపు అరబిక్ గ్రంథంలో వివరించబడింది, ఇది తప్పుగా అబూ బకర్ అల్-రాజీకి ఆపాదించబడింది మరియు [[Latin translations of the 12th century|12వ శతాబ్దంలో లాటిన్‌లోకి అనువదించబడింది]] [[Gerard of Cremona]] (1144–1187) ద్వారా.<ref>(Multhauf, 1966, pp. 160–163).</ref>


మరొక ముఖ్యమైన పరిణామం [[pseudo-Geber]] (''De inventione veritatis''లో, "సత్యాన్వేషణపై", సుమారు 1300 తర్వాత) అమ్మోనియం క్లోరైడ్‌ను [[nitric acid|నైట్రిక్ ఆమ్లానికి]] కలపడం ద్వారా, బంగారాన్ని కరిగించగల బలమైన ద్రావణి (అంటే, ''[[aqua regia|ఆక్వా రీజియా]]'') ఉత్పత్తి చేయవచ్చని కనుగొనడం.<ref>(2002). [http://www.chemicke-listy.cz/ojs3/index.php/chemicke-listy/article/view/2266 Vitriol in the History of Chemistry]. ''Chemické listy''. 96 (12) 997–1005. p. 1002.</ref>
మరొక ముఖ్యమైన పరిణామం [[pseudo-Geber]] (''De inventione veritatis''లో, "సత్యాన్వేషణపై", 1300 తర్వాత) అమ్మోనియం క్లోరైడ్‌ను [[nitric acid|నైట్రిక్ ఆమ్లానికి]] కలపడం ద్వారా, బంగారాన్ని కరిగించగల బలమైన ద్రావణి (అంటే, ''[[aqua regia|ఆక్వా రీజియా]]'') ఉత్పత్తి చేయవచ్చని కనుగొనడం.<ref>(2002). [http://www.chemicke-listy.cz/ojs3/index.php/chemicke-listy/article/view/2266 Vitriol in the History of Chemistry]. ''Chemické listy''. 96 (12) 997–1005. p. 1002.</ref>


పదహారవ శతాబ్దం చివరలో మిశ్రమం లేని [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని]] తయారు చేసే ప్రక్రియ కనుగొనబడిన తర్వాత,<ref>(Multhauf, 1966, p. 208, note 29; cf. p. 142, note 79).</ref> ఈ కొత్త ఆమ్లం (అప్పట్లో ''స్పిరిట్ ఆఫ్ సాల్ట్'' లేదా ''యాసిడమ్ సాలిస్'' అని పిలిచేవారు) ఆవిరి రూప హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను విడుదల చేస్తుందని గుర్తించారు, దీనిని ''మెరైన్ యాసిడ్ ఎయిర్'' అని పిలిచేవారు. 17వ శతాబ్దంలో, [[Johann Rudolf Glauber]] [[sodium sulfate|సోడియం సల్ఫేట్]] తయారీ కోసం ఉప్పు ([[sodium chloride|సోడియం క్లోరైడ్]]) మరియు [[sulfuric acid|సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని]] ఉపయోగించారు, దీనివల్ల హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు విడుదలైంది (పైన ఉత్పత్తిని చూడండి). 1772లో, [[Carl Wilhelm Scheele]] కూడా ఈ చర్యను నివేదించారు మరియు కొన్నిసార్లు దీనిని కనుగొన్న ఘనత ఆయనకు దక్కుతుంది. [[Joseph Priestley]] 1772లో హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను తయారు చేశారు, మరియు 1810లో [[Humphry Davy]] ఇది [[hydrogen|హైడ్రోజన్]] మరియు [[chlorine|క్లోరిన్]] లతో కూడి ఉందని స్థాపించారు.<ref>Hartley, Harold. (1960). "The Wilkins Lecture. Sir Humphry Davy, Bt., P.R.S. 1778–1829". ''[[Proceedings of the Royal Society A]]''. 255 (1281) 153–180. doi:[https://doi.org/10.1098/rspa.1960.0060 10.1098/rspa.1960.0060].</ref>
పదహారవ శతాబ్దం చివరలో కలపని [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని]] తయారు చేయగల ప్రక్రియ కనుగొనబడిన తర్వాత,<ref>(Multhauf, 1966, p. 208, note 29; cf. p. 142, note 79).</ref> ఈ కొత్త ఆమ్లం (అప్పట్లో ''స్పిరిట్ ఆఫ్ సాల్ట్'' లేదా ''యాసిడమ్ సాలిస్'' అని పిలిచేవారు) ఆవిరి రూప హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను విడుదల చేస్తుందని గుర్తించారు, దీనిని ''మెరైన్ యాసిడ్ ఎయిర్'' అని పిలిచేవారు. 17వ శతాబ్దంలో, [[Johann Rudolf Glauber]] [[sodium sulfate|సోడియం సల్ఫేట్]] తయారీ కోసం ఉప్పు ([[sodium chloride|సోడియం క్లోరైడ్]]) మరియు [[sulfuric acid|సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని]] ఉపయోగించారు, దీనివల్ల హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు విడుదలైంది (పైన ఉత్పత్తి చూడండి). 1772లో, [[Carl Wilhelm Scheele]] కూడా ఈ చర్యను నివేదించారు మరియు కొన్నిసార్లు దీనిని కనుగొన్న ఘనత ఆయనకు దక్కుతుంది. [[Joseph Priestley]] 1772లో హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను తయారు చేశారు, మరియు 1810లో [[Humphry Davy]] ఇది [[hydrogen|హైడ్రోజన్]] మరియు [[chlorine|క్లోరిన్]] లతో కూడి ఉందని స్థాపించారు.<ref>Hartley, Harold. (1960). "The Wilkins Lecture. Sir Humphry Davy, Bt., P.R.S. 1778–1829". ''[[Proceedings of the Royal Society A]]''. 255 (1281) 153–180. doi:[https://doi.org/10.1098/rspa.1960.0060 10.1098/rspa.1960.0060].</ref>


[[Industrial Revolution|పారిశ్రామిక విప్లవం]] సమయంలో, [[soda ash|సోడా యాష్]] వంటి [[alkaline|క్షార]] పదార్థాలకు డిమాండ్ పెరిగింది, మరియు [[Nicolas Leblanc]] సోడా యాష్ ఉత్పత్తి కోసం కొత్త పారిశ్రామిక-స్థాయి ప్రక్రియను అభివృద్ధి చేశారు. [[Leblanc process|లెబ్లాంక్ ప్రక్రియ]]లో, ఉప్పును సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం, సున్నపురాయి మరియు బొగ్గును ఉపయోగించి సోడా యాష్‌గా మార్చారు, దీనివల్ల హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉప-ఉత్పత్తిగా లభించింది. ప్రారంభంలో, ఈ వాయువు గాలిలోకి విడుదల చేయబడింది, కానీ [[Alkali Act 1863]] అటువంటి విడుదలను నిషేధించింది, కాబట్టి సోడా యాష్ ఉత్పత్తిదారులు HCl వ్యర్థ వాయువును నీటిలో శోషించి, పారిశ్రామిక స్థాయిలో హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేశారు. తరువాత, [[Hargreaves process|హార్గ్రీవ్స్ ప్రక్రియ]] అభివృద్ధి చేయబడింది, ఇది లెబ్లాంక్ ప్రక్రియను పోలి ఉంటుంది, అయితే సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లానికి బదులుగా [[sulfur dioxide|సల్ఫర్ డయాక్సైడ్]], నీరు మరియు గాలిని ఉపయోగిస్తారు, ఇది మొత్తం మీద ఉష్ణమోచక చర్య. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో లెబ్లాంక్ ప్రక్రియను [[Solvay process|సాల్వే ప్రక్రియ]] సమర్థవంతంగా భర్తీ చేసింది, ఇది HClని ఉత్పత్తి చేయలేదు. అయితే, హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్ల ఉత్పత్తిలో భాగంగా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తి కొనసాగింది.
[[Industrial Revolution|పారిశ్రామిక విప్లవం]] సమయంలో, [[soda ash|సోడా యాష్]] వంటి [[alkaline|క్షార]] పదార్థాలకు డిమాండ్ పెరిగింది, మరియు [[Nicolas Leblanc]] సోడా యాష్ ఉత్పత్తి కోసం కొత్త పారిశ్రామిక-స్థాయి ప్రక్రియను అభివృద్ధి చేశారు. [[Leblanc process|లెబ్లాంక్ ప్రక్రియ]]లో, ఉప్పును సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం, సున్నపురాయి మరియు బొగ్గును ఉపయోగించి సోడా యాష్‌గా మార్చారు, దీనివల్ల హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉప-ఉత్పత్తిగా లభించింది. ప్రారంభంలో, ఈ వాయువును గాలిలోకి వదిలేసేవారు, కానీ [[Alkali Act 1863]] అటువంటి విడుదలను నిషేధించింది, కాబట్టి సోడా యాష్ ఉత్పత్తిదారులు HCl వ్యర్థ వాయువును నీటిలో శోషించి, పారిశ్రామిక స్థాయిలో హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేశారు. తరువాత, [[Hargreaves process|హార్గ్రీవ్స్ ప్రక్రియ]] అభివృద్ధి చేయబడింది, ఇది లెబ్లాంక్ ప్రక్రియకు సమానంగా ఉంటుంది, అయితే సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లానికి బదులుగా [[sulfur dioxide|సల్ఫర్ డయాక్సైడ్]], నీరు మరియు గాలిని ఉపయోగిస్తారు, ఇది మొత్తం మీద ఉష్ణమోచక చర్య. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో లెబ్లాంక్ ప్రక్రియ ప్రభావవంతంగా [[Solvay process|సాల్వే ప్రక్రియ]] ద్వారా భర్తీ చేయబడింది, ఇది HClని ఉత్పత్తి చేయలేదు. అయితే, హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్ల ఉత్పత్తిలో భాగంగా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తి కొనసాగింది.


20వ శతాబ్దంలో హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క చారిత్రక ఉపయోగాలు క్లోరినేటెడ్ [[monomer|మోనోమర్లు]] [[chloroprene]] మరియు [[vinyl chloride]] ఉత్పత్తిలో [[alkynes|ఆల్కైన్‌ల]] హైడ్రోక్లోరినేషన్‌ను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి వరుసగా పాలిక్లోరోప్రేన్ ([[Neoprene]]) మరియు [[polyvinyl chloride|పాలీవినైల్ క్లోరైడ్]] (PVC) తయారీకి [[polymer|పాలిమరైజ్]] చేయబడతాయి. వినైల్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తిలో, [[acetylene|ఎసిటిలీన్]] (C2H2) అణువు యొక్క [[triple bond|ట్రిపుల్ బాండ్]] అంతటా HClని జోడించడం ద్వారా హైడ్రోక్లోరినేట్ చేయబడుతుంది, ట్రిపుల్ బాండ్‌ను [[double bond|డబుల్ బాండ్‌]]గా మారుస్తుంది, దీనివల్ల వినైల్ క్లోరైడ్ లభిస్తుంది.
20వ శతాబ్దంలో హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క చారిత్రక ఉపయోగాలు క్లోరినేటెడ్ [[monomer|మోనోమర్లు]] [[chloroprene]] మరియు [[vinyl chloride]] ఉత్పత్తిలో [[alkynes|ఆల్కైన్‌ల]] హైడ్రోక్లోరినేషన్‌ను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి వరుసగా పాలిక్లోరోప్రేన్ ([[Neoprene|నియోప్రేన్]]) మరియు [[polyvinyl chloride|పాలీవినైల్ క్లోరైడ్]] (PVC) తయారీకి [[polymer|పాలిమరైజ్]] చేయబడతాయి. వినైల్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తిలో, [[acetylene|ఎసిటిలీన్]] (C2H2) అణువు యొక్క [[triple bond|ట్రిపుల్ బాండ్]] అంతటా HClని జోడించడం ద్వారా హైడ్రోక్లోరినేట్ చేయబడుతుంది, ట్రిపుల్ బాండ్‌ను [[double bond|డబుల్ బాండ్‌]]గా మారుస్తుంది, దీనివల్ల వినైల్ క్లోరైడ్ లభిస్తుంది.


1960ల వరకు [[chloroprene|క్లోరోప్రేన్]] తయారీకి ఉపయోగించిన "ఎసిటిలీన్ ప్రక్రియ", రెండు [[acetylene|ఎసిటిలీన్]] అణువులను కలపడం ద్వారా ప్రారంభమవుతుంది, ఆపై క్లోరోప్రేన్‌గా మార్చడానికి ట్రిపుల్ బాండ్ అంతటా కలిపిన ఇంటర్మీడియట్‌కు HClని జోడిస్తుంది:
1960ల వరకు [[chloroprene|క్లోరోప్రేన్]] తయారీకి ఉపయోగించిన "ఎసిటిలీన్ ప్రక్రియ", రెండు [[acetylene|ఎసిటిలీన్]] అణువులను కలపడం ద్వారా ప్రారంభమవుతుంది, ఆపై క్లోరోప్రేన్‌గా మార్చడానికి ట్రిపుల్ బాండ్ అంతటా కలిపిన ఇంటర్మీడియట్‌కు HClని జోడిస్తుంది:
Line 293: Line 293:
:
:


ఈ "ఎసిటిలీన్ ప్రక్రియ" స్థానంలో ఇథిలీన్ యొక్క డబుల్ బాండ్‌కు [[chlorine|Cl2]]ని జోడించే ప్రక్రియ వచ్చింది, మరియు తదుపరి ఎలిమినేషన్ HClని, అలాగే క్లోరోప్రేన్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
ఈ "ఎసిటిలీన్ ప్రక్రియ"కు బదులుగా ఇథిలీన్ యొక్క డబుల్ బాండ్‌కు [[chlorine|Cl2]]ని జోడించే ప్రక్రియను ఉపయోగిస్తున్నారు, మరియు తదుపరి ఎలిమినేషన్ HClని ఉత్పత్తి చేస్తుంది, అలాగే క్లోరోప్రేన్‌ను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తుంది.


== భద్రత ==
== భద్రత ==
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ శరీర కణజాలంలో ఉండే నీటితో సంపర్కంలోకి వచ్చినప్పుడు తినివేయు (corrosive) [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని]] ఏర్పరుస్తుంది. పొగలను [[Inhalation|పీల్చడం]] వల్ల [[cough|దగ్గు]], [[choking|ఉక్కిరిబిక్కిరి అవ్వడం]], ముక్కు, గొంతు మరియు ఎగువ [[respiratory tract|శ్వాసనాళాల]] [[inflammation|వాపు]], మరియు తీవ్రమైన సందర్భాల్లో, [[pulmonary edema|పల్మనరీ ఎడెమా]], [[circulatory system|రక్తప్రసరణ వ్యవస్థ]] వైఫల్యం మరియు మరణం సంభవించవచ్చు.<ref>Contaminants, National Research Council (US) Committee on Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine. (2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK219917/ Hydrogen Chloride]. ''Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants: Volume 3''.</ref> చర్మ సంపర్కం వల్ల ఎరుపు, [[pain|నొప్పి]], మరియు తీవ్రమైన [[chemical burn|రసాయన కాలిన గాయాలు]] సంభవించవచ్చు. హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కంటికి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలను మరియు శాశ్వత కంటి నష్టాన్ని కలిగించవచ్చు.
హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ శరీర కణజాలంలో ఉండే నీటితో సంపర్కంలోకి వచ్చినప్పుడు తినివేయు (corrosive) [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని]] ఏర్పరుస్తుంది. పొగలను [[Inhalation|పీల్చడం]] వల్ల [[cough|దగ్గు]], [[choking|ఉక్కిరిబిక్కిరి అవ్వడం]], ముక్కు, గొంతు మరియు ఎగువ [[respiratory tract|శ్వాసనాళాల]] [[inflammation|వాపు]], మరియు తీవ్రమైన సందర్భాల్లో, [[pulmonary edema|పల్మనరీ ఎడెమా]], [[circulatory system|రక్తప్రసరణ వ్యవస్థ]] వైఫల్యం మరియు మరణం సంభవించవచ్చు.<ref>Contaminants, National Research Council (US) Committee on Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine. (2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK219917/ Hydrogen Chloride]. ''Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants: Volume 3''.</ref> చర్మ సంపర్కం వల్ల ఎరుపు, [[pain|నొప్పి]], మరియు తీవ్రమైన [[chemical burn|రసాయన కాలిన గాయాలు]] సంభవించవచ్చు. హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కంటికి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు మరియు శాశ్వత కంటి నష్టాన్ని కలిగించవచ్చు.


U.S. [[Occupational Safety and Health Administration|ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్]] మరియు [[National Institute for Occupational Safety and Health|నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్]] హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కోసం వృత్తిపరమైన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులను 5 ppm (7 mg/m<sup>3</sup>) సీలింగ్‌గా నిర్ణయించాయి,<ref>[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0332.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards]</ref> మరియు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కార్యాలయ భద్రతా సమస్యలపై విస్తృతమైన సమాచారాన్ని సంకలనం చేశాయి.<ref>(5 March 2012). [https://www.cdc.gov/niosh/topics/hydrogen-chloride/ Hydrogen Chloride]. ''CDC - NIOSH Workplace Safety and Health Topic''.</ref>
U.S. [[Occupational Safety and Health Administration]] మరియు [[National Institute for Occupational Safety and Health]] హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కోసం వృత్తిపరమైన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులను 5 ppm (7 mg/m<sup>3</sup>) సీలింగ్‌గా నిర్ణయించాయి,<ref>[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0332.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards]</ref> మరియు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కార్యాలయ భద్రతా సమస్యలపై సమగ్ర సమాచారాన్ని సంకలనం చేశాయి.<ref>(5 March 2012). [https://www.cdc.gov/niosh/topics/hydrogen-chloride/ Hydrogen Chloride]. ''CDC - NIOSH Workplace Safety and Health Topic''.</ref>


== ఇవి కూడా చూడండి ==
== ఇవి కూడా చూడండి ==
Line 304: Line 304:
* [[Chloride]], హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క లవణాలు
* [[Chloride]], హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క లవణాలు
* [[Hydrogen bromide]]
* [[Hydrogen bromide]]
* [[Hydrochloride]], హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం యొక్క ఆర్గానిక్ లవణాలు
* [[Hydrochloride]], హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం యొక్క సేంద్రీయ లవణాలు
* [[Hydrochlorination]], ఆల్కీన్‌లతో అడిషన్ చర్య
* [[Hydrochlorination]], ఆల్కీన్‌లతో అడిషన్ చర్య


== మూలాలు ==
== సూచనలు ==
<references />
<references />


Line 315: Line 315:
* [[Thames & Kosmos]] Chem C2000 ఎక్స్‌పెరిమెంట్ మాన్యువల్
* [[Thames & Kosmos]] Chem C2000 ఎక్స్‌పెరిమెంట్ మాన్యువల్


[[Category:క్లోరైడ్లు]]
[[Category:Chlorides]]
[[Category:క్లోరిన్ కలిగిన సహజ ఉత్పత్తులు]]
[[Category:Chlorine-containing natural products]]
[[Category:హైడ్రోజన్ సమ్మేళనాలు]]
[[Category:Hydrogen compounds]]
[[Category:పారిశ్రామిక వాయువులు]]
[[Category:Industrial gases]]
[[Category:అలోహ హాలైడ్లు]]
[[Category:Nonmetal halides]]
[[Category:ద్విపరమాణు అణువులు]]
[[Category:Diatomic molecules]]
[[Category:వీడియో క్లిప్‌లను కలిగి ఉన్న వ్యాసాలు]]
[[Category:Articles containing video clips]]


----
----

Latest revision as of 10:49, 7 October 2026

పేర్లు
IUPAC పేరు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్
క్రమబద్ధమైన IUPAC పేరు క్లోరేన్
ఇతర పేర్లు అన్‌హైడ్రస్ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం, హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్ల వాయువు, హైడ్రోక్లోరిక్ వాయువు, హైడ్రోక్లోరైడ్
గుర్తింపు సంఖ్యలు
CAS సంఖ్య 7647-01-0
బెయిల్‌స్టెయిన్ రిఫరెన్స్ 1098214
ChEBI CHEBI:17883
ChEMBL ChEMBL1231821
ChemSpider 307
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.028.723
EC సంఖ్య 231-595-7
గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్ 322
KEGG D02057
MeSH Hydrochloric+acid
PubChem CID 313
RTECS సంఖ్య MW4025000
UNII QTT17582CB
UN సంఖ్య 1050
కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ (EPA) DTXSID2020711
InChI InChI=1S/HCl/h1H
Key: VEXZGXHMUGYJMC-UHFFFAOYSA-N
InChI=1/HCl/h1H
Key: VEXZGXHMUGYJMC-UHFFFAOYAT
SMILES Cl
ధర్మాలు
రసాయన సంకేతం HCl
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 36.46 g·mol
రూపం రంగులేని వాయువు
వాసన ఘాటైన; తీవ్రమైన మరియు మంట పుట్టించే
సాంద్రత 1.49 g/L
ద్రవీభవన స్థానం −114.22 °C (−173.60 °F; 158.93 K)
బాష్పీభవన స్థానం −85.05 °C (−121.09 °F; 188.10 K)
నీటిలో ద్రావణీయత 823 g/L (0 °C)
720 g/L (20 °C)
561 g/L (60 °C)
ద్రావణీయత మిథనాల్, ఇథనాల్, ఈథర్ మరియు నీటిలో కరుగుతుంది
బాష్ప పీడనం 4352 kPa (21.1 °C వద్ద)
ఆమ్లత్వం (p K a ) −3.0; −5.9 (±0.4)
క్షారత్వం (p K b ) 17.0
సంయుగ్మ ఆమ్లం క్లోరోనియం
సంయుగ్మ క్షారం క్లోరైడ్
వక్రీభవన గుణకం ( n D ) 1.0004456 (వాయువు)
1.254 (ద్రవం)
స్నిగ్ధత 0.311 cP (−100 °C)
నిర్మాణం
అణు ఆకృతి సరళ (లీనియర్)
ద్విధ్రువ భ్రామకం 1.05 D
ఉష్ణ రసాయన శాస్త్రం
విశిష్ట ఉష్ణ సామర్థ్యం ( C ) 0.7981 J/(K·g)
ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) 186.902 J/(K·mol)
ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 ) −92.31 kJ/mol
ప్రామాణిక దహన ఎంథాల్పీ (Δ c H 298 ) −95.31 kJ/mol
ఫార్మకాలజీ
ATC కోడ్ A09AB03 (WHO) B05XA13 (WHO)
ప్రమాదాలు
వృత్తిపరమైన భద్రత మరియు ఆరోగ్యం (OHS/OSH):
ప్రధాన ప్రమాదాలు విషపూరితం, క్షయకారి (corrosive)
GHS లేబులింగ్ :
పిక్టోగ్రామ్‌లు ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS తుప్పు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువన ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS పుర్రె మరియు ఎముకలు) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
సంకేత పదం ప్రమాదం
ప్రమాద సూచికలు H314, H331
జాగ్రత్త సూచికలు P261, P280, P303+P361+P353, P304+P340+P310, P305+P351+P338, P410+P403
NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్) 3
0
1COR
ప్రాణాంతక మోతాదు లేదా గాఢత (LD, LC):
LD 50 ( మధ్యస్థ మోతాదు ) 238 mg/kg (ఎలుక, నోటి ద్వారా)
LC 50 ( మధ్యస్థ గాఢత ) 3124 ppm (ఎలుక, 1 గంట)
1108 ppm (మౌస్, 1 గంట)
LC Lo ( కనిష్ట ప్రచురితమైనది ) 1300 ppm (మానవుడు, 30 నిమిషాలు)
4416 ppm (కుందేలు, 30 నిమిషాలు)
4416 ppm (గినియా పిగ్, 30 నిమిషాలు)
3000 ppm (మానవుడు, 5 నిమిషాలు)
NIOSH (US ఆరోగ్య బహిర్గత పరిమితులు):
PEL (అనుమతించదగినది) C 5 ppm (7 mg/m)
REL (సిఫార్సు చేయబడినది) C 5 ppm (7 mg/m)
IDLH (తక్షణ ప్రమాదం) 50 ppm
సంబంధిత సమ్మేళనాలు
సంబంధిత సమ్మేళనాలు హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్
హైడ్రోజన్ బ్రోమైడ్
హైడ్రోజన్ అయోడైడ్
హైడ్రోజన్ ఆస్టాటైడ్
పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాలకు వాటి ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు

రసాయన సమ్మేళనం హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క రసాయన సంకేతం HCl మరియు ఇది ఒక హైడ్రోజన్ హాలైడ్. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, ఇది రంగులేని వాయువు, ఇది వాతావరణంలోని నీటి ఆవిరితో కలిసినప్పుడు హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం యొక్క తెల్లని పొగలను ఏర్పరుస్తుంది.[1] హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు మరియు హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం సాంకేతికత మరియు పరిశ్రమలలో ముఖ్యమైనవి. హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం, హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క జల ద్రావణం, దీనిని సాధారణంగా HCl అనే సంకేతంతోనే పిలుస్తారు.

చర్యలు

హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఒక ద్విపరమాణు అణువు, ఇది ఒక హైడ్రోజన్ పరమాణువు H మరియు ఒక క్లోరిన్ పరమాణువు Cl లతో కూడి ఉంటుంది, ఇవి ధ్రువ సమయోజనీయ బంధం ద్వారా అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. క్లోరిన్ పరమాణువు హైడ్రోజన్ పరమాణువు కంటే ఎక్కువ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీని కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఈ బంధాన్ని ధ్రువంగా మారుస్తుంది. ఫలితంగా, ఈ అణువు క్లోరిన్ పరమాణువు వద్ద ప్రతికూల పాక్షిక ఆవేశం (δ−) మరియు హైడ్రోజన్ పరమాణువు వద్ద ధనాత్మక పాక్షిక ఆవేశం (δ+) కలిగి ఉండి, పెద్ద ద్విధ్రువ భ్రామకాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[2] దీని అధిక ధ్రువణత కారణంగా, HCl నీటిలో (మరియు ఇతర ధ్రువ ద్రావణిలలో) చాలా బాగా కరుగుతుంది.

సంపర్కంలోకి వచ్చినప్పుడు, H2O మరియు HCl కలిసి హైడ్రోనియం కాటయాన్లను [H3O]+ మరియు క్లోరైడ్ అయాన్లను Cl− ఏర్పరుస్తాయి:

HCl + H2O → [H3O]+ + Cl−

ఏర్పడిన ద్రావణాన్ని హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం అని పిలుస్తారు మరియు ఇది ఒక బలమైన ఆమ్లం. ఆమ్ల వియోజన స్థిరాంకం లేదా అయనీకరణ స్థిరాంకం, Ka, ఎక్కువగా ఉంటుంది, అంటే HCl నీటిలో పూర్తిగా విడిపోతుంది లేదా అయనీకరణం చెందుతుంది. హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ మిథనాల్ వంటి ఇతర ద్రావణిలలో కూడా అయనీకరణం చెందుతుంది:

HCl + CH3OH → [CH3OH2]+ + Cl−

అటువంటి ధ్రువ ద్రావణిలు లేనప్పుడు, హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ బలహీన ఆమ్లంగా పనిచేస్తుంది.

నిర్మాణం మరియు ధర్మాలు

ఘనీభవించిన HCl 98.4 K వద్ద ఫేజ్ ట్రాన్సిషన్ (దశ మార్పు)కు లోనవుతుంది. ఘనీభవించిన పదార్థం యొక్క ఎక్స్-రే పౌడర్ డిఫ్రాక్షన్ ఈ మార్పు సమయంలో ఆర్థోరోంబిక్ నిర్మాణం నుండి క్యూబిక్ నిర్మాణానికి మారుతుందని చూపిస్తుంది. రెండు నిర్మాణాలలో క్లోరిన్ పరమాణువులు ఫేస్-సెంటర్డ్ అర్రేలో ఉంటాయి. అయితే, హైడ్రోజన్ పరమాణువులను గుర్తించలేము.[3] స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ మరియు డైఎలెక్ట్రిక్ డేటా విశ్లేషణ, మరియు DCl (డ్యూటీరియం క్లోరైడ్) నిర్మాణం యొక్క నిర్ధారణ, HCl ఘన స్థితిలో జిగ్-జాగ్ గొలుసులను ఏర్పరుస్తుందని సూచిస్తుంది, HF వలె (కుడివైపు చిత్రం చూడండి).[4]

సాధారణ ద్రావణిలలో HCl యొక్క ద్రావణీయత (g/L)[5]
ఉష్ణోగ్రత (°C) 0 20 30 50
నీరు 823 720 673 596
మిథనాల్ 513 470 430
ఇథనాల్ 454 410 381
ఈథర్ 356 249 195

ఎడమవైపు చూపిన వాయు రూప హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క ఇన్‌ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రమ్, 2886 cm−1 (తరంగదైర్ఘ్యం ~3.47 μm) చుట్టూ సమూహపరచబడిన అనేక పదునైన శోషణ రేఖలను కలిగి ఉంటుంది. గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, దాదాపు అన్ని అణువులు v = 0 అనే గ్రౌండ్ వైబ్రేషనల్ స్థితిలో ఉంటాయి. అన్హార్మోనిసిటీని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, వైబ్రేషనల్ శక్తిని ఇలా వ్రాయవచ్చు:

Ev=hνe(v+12)+hxeνe(v+12)2

ఒక HCl అణువును v = 0 నుండి v = 1 స్థితికి ప్రోత్సహించడానికి, మనం సుమారు νo = νe + 2xeνe = 2880 cm−1 వద్ద ఇన్‌ఫ్రారెడ్ శోషణను చూడాలని ఆశిస్తాము. అయితే, Q-బ్రాంచ్‌కు సంబంధించిన ఈ శోషణ సౌష్టవం (symmetry) ద్వారా నిషేధించబడినందున గమనించబడదు. బదులుగా, అణువుల భ్రమణ స్థితిలో ఏకకాల మార్పు కారణంగా రెండు సిగ్నల్ సెట్లు (P- మరియు R-బ్రాంచ్‌లు) కనిపిస్తాయి. క్వాంటం మెకానికల్ సెలక్షన్ రూల్స్ కారణంగా, కొన్ని భ్రమణ పరివర్తనాలు మాత్రమే అనుమతించబడతాయి. స్థితులు భ్రమణ క్వాంటం సంఖ్య J = 0, 1, 2, 3, ... ద్వారా వర్గీకరించబడతాయి, సెలక్షన్ రూల్స్ ప్రకారం ΔJ కేవలం ±1 విలువలను మాత్రమే తీసుకోగలదు.

E(J)rot=h⋅B⋅J(J+1)

భ్రమణ స్థిరాంకం B విలువ వైబ్రేషనల్ స్థిరాంకం νo కంటే చాలా చిన్నది, తద్వారా అణువును భ్రమణం చేయడానికి చాలా తక్కువ శక్తి అవసరమవుతుంది; సాధారణ అణువు కోసం, ఇది మైక్రోవేవ్ ప్రాంతంలో ఉంటుంది. అయితే, HCl అణువు యొక్క వైబ్రేషనల్ శక్తి దాని శోషణలను ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ప్రాంతంలో ఉంచుతుంది, ఇది గ్యాస్ సెల్‌తో కూడిన ఇన్‌ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రోమీటర్ ఉపయోగించి ఈ అణువు యొక్క రోవైబ్రేషనల్ పరివర్తనాలను సులభంగా సేకరించడానికి అనుమతిస్తుంది. HCl శోషణ ఈ పదార్థానికి పారదర్శకత కిటికీలో ఉన్నందున, గ్యాస్ సెల్‌ను క్వార్ట్జ్‌తో కూడా తయారు చేయవచ్చు.

సహజంగా లభించే క్లోరిన్ సుమారు 3:1 నిష్పత్తిలో 35Cl మరియు 37Cl అనే రెండు ఐసోటోపులను కలిగి ఉంటుంది. స్ప్రింగ్ స్థిరాంకాలు దాదాపు ఒకేలా ఉన్నప్పటికీ, H35Cl మరియు H37Cl యొక్క భిన్నమైన తగ్గించబడిన ద్రవ్యరాశులు భ్రమణ శక్తిలో కొలవదగిన వ్యత్యాసాలను కలిగిస్తాయి, తద్వారా ప్రతి శోషణ రేఖను నిశితంగా పరిశీలించినప్పుడు 3:1 నిష్పత్తిలో డబుల్లెట్లు కనిపిస్తాయి.

ఉత్పత్తి

చారిత్రక మార్గాలు

17వ శతాబ్దంలో, Johann Rudolf Glauber హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ తయారీ కోసం సోడియం క్లోరైడ్ ఉప్పు మరియు సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని కలిపారు. ఈ మార్గం మాన్‌హైమ్ ప్రక్రియకు ఆధారం. Joseph Priestley 1772లో హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను తయారు చేశారు,[6] మరియు 1808 నాటికి Humphry Davy రసాయన కూర్పులో హైడ్రోజన్ మరియు క్లోరిన్ ఉన్నాయని నిరూపించారు.[7]

పారిశ్రామిక మార్గాలు

చాలా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ క్లోరినేషన్ ప్రక్రియల యొక్క ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. tetrafluoroethylene, chlorobenzene, CFCలు, chloroacetic acid, మరియు vinyl chloride తయారీ మార్గాలు దీనికి ఉదాహరణలు. ఈ మార్గాలలో, హైడ్రోకార్బన్‌పై ఉన్న హైడ్రోజన్ పరమాణువులు క్లోరిన్ పరమాణువులచే భర్తీ చేయబడతాయి, తద్వారా విడుదలైన హైడ్రోజన్ పరమాణువు క్లోరిన్ అణువు నుండి మిగిలిన పరమాణువుతో కలిసి హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది:

RH + Cl2 → RCl + HCl

తరచుగా ఫలితంగా వచ్చే హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఆన్-సైట్ వినియోగంతో అనుసంధానించబడుతుంది, ఉదాహరణకు oxychlorination. హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కొన్ని ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాల తయారీ మార్గాలలో కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:

RCl + HF → RF + HCl

హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను క్లోరిన్ మరియు హైడ్రోజన్ కలపడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు:

Cl2 + H2 → 2 HCl

ఈ చర్య ఉష్ణమోచక చర్య కాబట్టి, ఈ వ్యవస్థను HCl ఓవెన్ లేదా HCl బర్నర్ అని పిలుస్తారు. ఫలితంగా వచ్చే హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు శోషించబడుతుంది డీఅయోనైజ్డ్ నీటిలో, దీనివల్ల రసాయనికంగా స్వచ్ఛమైన హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం లభిస్తుంది. ఈ చర్య చాలా స్వచ్ఛమైన ఉత్పత్తిని ఇవ్వగలదు, ఉదాహరణకు ఆహార పరిశ్రమలో ఉపయోగించడానికి. ఈ చర్యను నీలి కాంతి ద్వారా కూడా ప్రేరేపించవచ్చు.[8]

ప్రయోగశాల పద్ధతులు

ప్రయోగశాల వినియోగం కోసం తక్కువ మొత్తంలో హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను HCl జనరేటర్లో హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం లేదా నిర్జల కాల్షియం క్లోరైడ్తో డీహైడ్రేట్ చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. ప్రత్యామ్నాయంగా, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం మరియు సోడియం క్లోరైడ్ చర్య ద్వారా HClని ఉత్పత్తి చేయవచ్చు:[9]

NaCl + H2SO4 → NaHSO4 + HCl↑

ఈ చర్య గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద జరుగుతుంది. జనరేటర్‌లో NaCl మిగిలి ఉండి, దానిని 200 °C కంటే ఎక్కువ వేడి చేస్తే, చర్య మరింత ముందుకు సాగుతుంది:

NaCl + NaHSO4 → Na2SO4 + HCl↑

అటువంటి జనరేటర్లు పనిచేయడానికి, కారకాలు పొడిగా ఉండాలి.

హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను phosphorus chlorides, thionyl chloride (SOCl2), మరియు అసైల్ క్లోరైడ్లు వంటి కొన్ని రియాక్టివ్ క్లోరైడ్ సమ్మేళనాల జలవిశ్లేషణ ద్వారా కూడా తయారు చేయవచ్చు. ఉదాహరణకు, చల్లని నీటిని phosphorus pentachloride (PCl5)పై క్రమంగా చుక్కలు చుక్కలుగా వేయడం ద్వారా HClని పొందవచ్చు:

PCl5 + H2O → POCl3 + 2 HCl↑

అనువర్తనాలు

చాలా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తిలో వినియోగించబడుతుంది. ఇది vinyl chloride మరియు అనేక ఆల్కైల్ క్లోరైడ్ల ఉత్పత్తిలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.[10] అల్ట్రాప్యూర్ సిలికాన్‌కు పూర్వగామి అయిన ట్రైక్లోరోసిలేన్, సుమారు 300 °C వద్ద హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ మరియు సిలికాన్ చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.[11]

Si + 3 HCl → HSiCl3 + H2

చరిత్ర

సుమారు 900వ సంవత్సరంలో, Jabir ibn Hayyan (లాటిన్: గెబెర్) మరియు పర్షియన్ వైద్యుడు మరియు రసవాది Abu Bakr al-Razi (సుమారు 865–925, లాటిన్: రాజెస్) కు ఆపాదించబడిన అరబిక్ రచనల రచయితలు sal ammoniac (ammonium chloride)తో ప్రయోగాలు చేస్తున్నారు, దీనిని vitriol (వివిధ లోహాల జలసహిత సల్ఫేట్లు)తో కలిపి స్వేదనం చేసినప్పుడు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తి అయ్యింది.[12] తన ప్రయోగాలలో ఒకదానిలో, అల్-రాజీ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి ఒక ప్రాథమిక పద్ధతిని కనుగొన్నట్లు కనిపిస్తుంది.[13] అయితే, క్లోరైడ్ ఉప్పులతో చేసిన ఈ ప్రారంభ ప్రయోగాలలో చాలా వరకు, వాయు ఉత్పత్తులను పారవేసేవారు, మరియు రసాయన వినియోగానికి ఉపయోగించవచ్చని కనుగొనకముందే హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ అనేకసార్లు ఉత్పత్తి చేయబడి ఉండవచ్చు.[14]

అటువంటి మొదటి ఉపయోగాలలో ఒకటి mercury(II) chloride (కొరోసివ్ సబ్లిమేట్) సంశ్లేషణ, దీనిని పాదరసాన్ని ఆలం మరియు అమ్మోనియం క్లోరైడ్‌తో లేదా విట్రియోల్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్‌తో వేడి చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయడం మొదట De aluminibus et salibus ("ఆలమ్స్ మరియు ఉప్పులపై") అనే పదకొండవ లేదా పన్నెండవ శతాబ్దపు అరబిక్ గ్రంథంలో వివరించబడింది, ఇది తప్పుగా అబూ బకర్ అల్-రాజీకి ఆపాదించబడింది మరియు 12వ శతాబ్దంలో లాటిన్‌లోకి అనువదించబడింది Gerard of Cremona (1144–1187) ద్వారా.[15]

మరొక ముఖ్యమైన పరిణామం pseudo-Geber (De inventione veritatisలో, "సత్యాన్వేషణపై", 1300 తర్వాత) అమ్మోనియం క్లోరైడ్‌ను నైట్రిక్ ఆమ్లానికి కలపడం ద్వారా, బంగారాన్ని కరిగించగల బలమైన ద్రావణి (అంటే, ఆక్వా రీజియా) ఉత్పత్తి చేయవచ్చని కనుగొనడం.[16]

పదహారవ శతాబ్దం చివరలో కలపని హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని తయారు చేయగల ప్రక్రియ కనుగొనబడిన తర్వాత,[17] ఈ కొత్త ఆమ్లం (అప్పట్లో స్పిరిట్ ఆఫ్ సాల్ట్ లేదా యాసిడమ్ సాలిస్ అని పిలిచేవారు) ఆవిరి రూప హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను విడుదల చేస్తుందని గుర్తించారు, దీనిని మెరైన్ యాసిడ్ ఎయిర్ అని పిలిచేవారు. 17వ శతాబ్దంలో, Johann Rudolf Glauber సోడియం సల్ఫేట్ తయారీ కోసం ఉప్పు (సోడియం క్లోరైడ్) మరియు సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉపయోగించారు, దీనివల్ల హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ వాయువు విడుదలైంది (పైన ఉత్పత్తి చూడండి). 1772లో, Carl Wilhelm Scheele కూడా ఈ చర్యను నివేదించారు మరియు కొన్నిసార్లు దీనిని కనుగొన్న ఘనత ఆయనకు దక్కుతుంది. Joseph Priestley 1772లో హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను తయారు చేశారు, మరియు 1810లో Humphry Davy ఇది హైడ్రోజన్ మరియు క్లోరిన్ లతో కూడి ఉందని స్థాపించారు.[18]

పారిశ్రామిక విప్లవం సమయంలో, సోడా యాష్ వంటి క్షార పదార్థాలకు డిమాండ్ పెరిగింది, మరియు Nicolas Leblanc సోడా యాష్ ఉత్పత్తి కోసం కొత్త పారిశ్రామిక-స్థాయి ప్రక్రియను అభివృద్ధి చేశారు. లెబ్లాంక్ ప్రక్రియలో, ఉప్పును సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం, సున్నపురాయి మరియు బొగ్గును ఉపయోగించి సోడా యాష్‌గా మార్చారు, దీనివల్ల హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉప-ఉత్పత్తిగా లభించింది. ప్రారంభంలో, ఈ వాయువును గాలిలోకి వదిలేసేవారు, కానీ Alkali Act 1863 అటువంటి విడుదలను నిషేధించింది, కాబట్టి సోడా యాష్ ఉత్పత్తిదారులు HCl వ్యర్థ వాయువును నీటిలో శోషించి, పారిశ్రామిక స్థాయిలో హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేశారు. తరువాత, హార్గ్రీవ్స్ ప్రక్రియ అభివృద్ధి చేయబడింది, ఇది లెబ్లాంక్ ప్రక్రియకు సమానంగా ఉంటుంది, అయితే సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లానికి బదులుగా సల్ఫర్ డయాక్సైడ్, నీరు మరియు గాలిని ఉపయోగిస్తారు, ఇది మొత్తం మీద ఉష్ణమోచక చర్య. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో లెబ్లాంక్ ప్రక్రియ ప్రభావవంతంగా సాల్వే ప్రక్రియ ద్వారా భర్తీ చేయబడింది, ఇది HClని ఉత్పత్తి చేయలేదు. అయితే, హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్ల ఉత్పత్తిలో భాగంగా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తి కొనసాగింది.

20వ శతాబ్దంలో హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ యొక్క చారిత్రక ఉపయోగాలు క్లోరినేటెడ్ మోనోమర్లు chloroprene మరియు vinyl chloride ఉత్పత్తిలో ఆల్కైన్‌ల హైడ్రోక్లోరినేషన్‌ను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి వరుసగా పాలిక్లోరోప్రేన్ (నియోప్రేన్) మరియు పాలీవినైల్ క్లోరైడ్ (PVC) తయారీకి పాలిమరైజ్ చేయబడతాయి. వినైల్ క్లోరైడ్ ఉత్పత్తిలో, ఎసిటిలీన్ (C2H2) అణువు యొక్క ట్రిపుల్ బాండ్ అంతటా HClని జోడించడం ద్వారా హైడ్రోక్లోరినేట్ చేయబడుతుంది, ట్రిపుల్ బాండ్‌ను డబుల్ బాండ్‌గా మారుస్తుంది, దీనివల్ల వినైల్ క్లోరైడ్ లభిస్తుంది.

1960ల వరకు క్లోరోప్రేన్ తయారీకి ఉపయోగించిన "ఎసిటిలీన్ ప్రక్రియ", రెండు ఎసిటిలీన్ అణువులను కలపడం ద్వారా ప్రారంభమవుతుంది, ఆపై క్లోరోప్రేన్‌గా మార్చడానికి ట్రిపుల్ బాండ్ అంతటా కలిపిన ఇంటర్మీడియట్‌కు HClని జోడిస్తుంది:

ఈ "ఎసిటిలీన్ ప్రక్రియ"కు బదులుగా ఇథిలీన్ యొక్క డబుల్ బాండ్‌కు Cl2ని జోడించే ప్రక్రియను ఉపయోగిస్తున్నారు, మరియు తదుపరి ఎలిమినేషన్ HClని ఉత్పత్తి చేస్తుంది, అలాగే క్లోరోప్రేన్‌ను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

భద్రత

హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ శరీర కణజాలంలో ఉండే నీటితో సంపర్కంలోకి వచ్చినప్పుడు తినివేయు (corrosive) హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. పొగలను పీల్చడం వల్ల దగ్గు, ఉక్కిరిబిక్కిరి అవ్వడం, ముక్కు, గొంతు మరియు ఎగువ శ్వాసనాళాల వాపు, మరియు తీవ్రమైన సందర్భాల్లో, పల్మనరీ ఎడెమా, రక్తప్రసరణ వ్యవస్థ వైఫల్యం మరియు మరణం సంభవించవచ్చు.[19] చర్మ సంపర్కం వల్ల ఎరుపు, నొప్పి, మరియు తీవ్రమైన రసాయన కాలిన గాయాలు సంభవించవచ్చు. హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కంటికి తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు మరియు శాశ్వత కంటి నష్టాన్ని కలిగించవచ్చు.

U.S. Occupational Safety and Health Administration మరియు National Institute for Occupational Safety and Health హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కోసం వృత్తిపరమైన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులను 5 ppm (7 mg/m3) సీలింగ్‌గా నిర్ణయించాయి,[20] మరియు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కార్యాలయ భద్రతా సమస్యలపై సమగ్ర సమాచారాన్ని సంకలనం చేశాయి.[21]

ఇవి కూడా చూడండి

సూచనలు

  1. ↑ (2020). "Dictionary of chemistry". 29. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-884122-7.
  2. ↑ (2015). Principles of Organic Chemistry. 6–. Elsevier Science. ISBN 978-0-12-802634-2.
  3. ↑ Natta, G.. (1933). "Struttura e polimorfismo degli acidi alogenidrici". Gazzetta Chimica Italiana. 63 425–439.
  4. ↑ (1967). "Crystal Structure of Solid Hydrogen Chloride and Deuterium Chloride". Nature. 213 (5072) 171–172. doi:10.1038/213171a0.
  5. ↑ Hydrochloric Acid – Compound Summary. Pubchem
  6. ↑ (1772). Observations on different kinds of air [i.e., gases]. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 62 147–264 (234–244). doi:10.1098/rstl.1772.0021.
  7. ↑ (1808). Electro-chemical researches, on the decomposition of the earths; with observations on the metals obtained from the alkaline earths, and on the amalgam procured from ammonia. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 98 333–370. doi:10.1098/rstl.1808.0023.
  8. ↑ (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:10.1002/14356007.a13_283.
  9. ↑ Francisco J. Arnsliz. (1995). A Convenient Way To Generate Hydrogen Chloride in the Freshman Lab. J. Chem. Educ.. 72 (12) 1139. doi:10.1021/ed072p1139.
  10. ↑ (2000). "Hydrochloric Acid". ISBN 3527306730. doi:10.1002/14356007.a13_283.
  11. ↑ (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:10.1002/14356007.a24_001.
  12. ↑ Kraus, Paul. (1942–1943). "Jâbir ibn Hayyân: Contribution à l'histoire des idées scientifiques dans l'Islam. I. Le corpus des écrits jâbiriens. II. Jâbir et la science grecque". Institut Français d'Archéologie Orientale. ISBN 9783487091150. vol. II, pp. 41–42; Multhauf, Robert P.. (1966). "The Origins of Chemistry". Oldbourne. pp. 141–142.
  13. ↑ (1927). Chemistry in Iraq and Persia in the Tenth Century A.D.. Memoirs of the Asiatic Society of Bengal. VIII (6) 317–418. p. 333. The relevant recipe reads as follows: "Take equal parts of sweet salt, Bitter salt, Ṭabarzad salt, Andarānī salt, Indian salt, salt of Al-Qilī, and salt of Urine. After adding an equal weight of good crystallised Sal-ammoniac, dissolve by moisture, and distil (the mixture). There will distil over a strong water, which will cleave stone (sakhr) instantly." (p. 333) For a glossary of the terms used in this recipe, see p. 322. German translation of the same passage in (1937). "Al-Rāzī's Buch Geheimnis der Geheimnisse. Mit Einleitung und Erläuterungen in deutscher Übersetzung". VI. Springer. p. 182, §5. An English translation of Ruska 1937's translation can be found in (2015). "The Alchemy of Al-Razi: A Translation of the "Book of Secrets"". CreateSpace Independent Publishing Platform. ISBN 9781507778791. pp. 139–140.
  14. ↑ (Multhauf, 1966, p. 142, note 79).
  15. ↑ (Multhauf, 1966, pp. 160–163).
  16. ↑ (2002). Vitriol in the History of Chemistry. Chemické listy. 96 (12) 997–1005. p. 1002.
  17. ↑ (Multhauf, 1966, p. 208, note 29; cf. p. 142, note 79).
  18. ↑ Hartley, Harold. (1960). "The Wilkins Lecture. Sir Humphry Davy, Bt., P.R.S. 1778–1829". Proceedings of the Royal Society A. 255 (1281) 153–180. doi:10.1098/rspa.1960.0060.
  19. ↑ Contaminants, National Research Council (US) Committee on Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine. (2009). Hydrogen Chloride. Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants: Volume 3.
  20. ↑ CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
  21. ↑ (5 March 2012). Hydrogen Chloride. CDC - NIOSH Workplace Safety and Health Topic.

బాహ్య లింకులు

  • 01
  • Thames & Kosmos Chem C2000 ఎక్స్‌పెరిమెంట్ మాన్యువల్

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Hydrogen chloride” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Hydrogen_chloride ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=హైడ్రోజన్_క్లోరైడ్&oldid=3545"