క్లోరోమీథేన్

From LTRC
Revision as of 18:15, 4 October 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Chloromethane” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)

క్లోరోమీథేన్[1] R-40 మీథైల్ క్లోరైడ్ మోనోక్లోరోమీథేన్ స్వల్పమైన, తీపి వాసన[2] 1.003 g/mL (-23.8 °C, ద్రవం) 2.3065 g/L (0 °C, వాయువు)

8.1–17.4%[2] 150–180 mg/kg (నోటి ద్వారా, ఎలుక)
5.3 mg/L (4 గంటలు, పీల్చడం, ఎలుక) TWA 100 ppm C 200 ppm 300 ppm (ఏదైనా 3 గంటలలో 5-నిమిషాల గరిష్ట స్థాయి)[2] Ca [2000 ppm][2] Ca[2] 72,000 ppm (ఎలుక, 30 నిమిషాలు)
2200 ppm (మౌస్, 6 గంటలు)
2760 ppm (క్షీరదం, 4 గంటలు)
2524 ppm (ఎలుక, 4 గంటలు)[3] 20,000 ppm (గినియా పిగ్, 2 గంటలు)
14,661 ppm (కుక్క, 6 గంటలు)[3]

క్లోరోమీథేన్, దీనిని మీథైల్ క్లోరైడ్, రిఫ్రిజిరెంట్-40, R-40 లేదా HCC 40 అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది CH3Cl రసాయన సంకేతం కలిగిన ఒక సేంద్రియ సమ్మేళనం. ఇది హాలోఆల్కేన్లలో ఒకటి, ఇది రంగులేని, తీపి వాసన కలిగిన, మండే స్వభావం గల వాయువు. మీథైల్ క్లోరైడ్ పారిశ్రామిక రసాయన శాస్త్రంలో ఒక కీలకమైన రీజెంట్, అయినప్పటికీ ఇది వినియోగదారు ఉత్పత్తులలో అరుదుగా ఉంటుంది, మరియు గతంలో దీనిని రిఫ్రిజిరెంట్గా ఉపయోగించేవారు. చాలా వరకు క్లోరోమీథేన్ జీవజనితమైనది.

ఉనికి

క్లోరోమీథేన్ వాతావరణంలో మానవజనిత లేదా సహజమైన సమృద్ధిగా ఉండే ఆర్గానోహాలోజన్. సహజ వనరులు సంవత్సరానికి సుమారు 4,100,000,000 కిలోల ఉత్పత్తిని చేస్తాయి.[4]

సముద్రం

సముద్ర ఫైటోప్లాంక్టన్ (Phaeodactylum tricornutum, Phaeocystis sp., Thalassiosira weissflogii, Chaetoceros calcitrans, Isochrysis sp., Porphyridium sp., Synechococcus sp., Tetraselmis sp., Prorocentrum sp., మరియు Emiliana huxleyi) యొక్క ప్రయోగశాల సంస్కృతులు CH3Clను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, కానీ చాలా తక్కువ మొత్తంలో.[5][6] ధ్రువ ప్రాంతపు 30 జాతుల మాక్రోఆల్గేలపై చేసిన విస్తృత అధ్యయనంలో Gigartina skottsbergii మరియు Gymnogongrus antarcticusలలో మాత్రమే గణనీయమైన మొత్తంలో CH3Cl విడుదలవుతున్నట్లు కనుగొనబడింది.[7]

జీవజననం

ఉప్పు చిత్తడి నేల మొక్క Batis maritimaలో మీథైల్ క్లోరైడ్ ట్రాన్స్‌ఫరేస్ అనే ఎంజైమ్ ఉంటుంది, ఇది S-అడెనోసిన్-L-మీథియోనిన్ మరియు క్లోరైడ్ నుండి CH3Cl సంశ్లేషణను ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది.[8] ఈ ప్రోటీన్ శుద్ధి చేయబడి E. coliలో వ్యక్తీకరించబడింది, మరియు ఇది వైట్ రాట్ ఫంగై (Phellinus pomaceus), ఎరుపు ఆల్గే (Endocladia muricata), మరియు ఐస్ ప్లాంట్ (Mesembryanthemum crystallinum) వంటి ఇతర జీవులలో కూడా ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది, ఇవన్నీ CH3Cl ఉత్పత్తి చేసేవిగా తెలిసినవి.[8][9]

చెరకు మరియు మీథైల్ క్లోరైడ్ ఉద్గారాలు

చెరకు పరిశ్రమలో, సేంద్రియ వ్యర్థాలను సాధారణంగా విద్యుత్ కోజెనరేషన్ ప్రక్రియలో కాల్చివేస్తారు. క్లోరైడ్‌తో కలుషితమైనప్పుడు, ఈ వ్యర్థాలు కాలినప్పుడు, వాతావరణంలోకి మీథైల్ క్లోరైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి.[10]

నక్షత్ర అంతరాళంలో గుర్తింపు

క్లోరోమీథేన్ తక్కువ-ద్రవ్యరాశి క్లాస్ 0 ప్రోటోస్టెల్లార్ బైనరీ, IRAS 16293–2422లో, అటాకామా లార్జ్ మిల్లీమీటర్ అర్రే (ALMA) ఉపయోగించి గుర్తించబడింది. ఇది రోసెట్టా అంతరిక్ష నౌకలోని రోసెట్టా ఆర్బిటర్ స్పెక్ట్రోమీటర్ ఫర్ అయాన్ అండ్ న్యూట్రల్ అనాలిసిస్ (ROSINA) పరికరాన్ని ఉపయోగించి 67P/చురియుమోవ్–గెరాసిమెన్కో (67P/C-G) తోకచుక్కలో కూడా గుర్తించబడింది.[11] ఈ గుర్తింపులు క్లోరోమీథేన్ నక్షత్రాలు ఏర్పడే ప్రాంతాలలో గ్రహాలు లేదా జీవం ఏర్పడకముందే ఏర్పడవచ్చని వెల్లడిస్తున్నాయి.

[12]

ఉత్పత్తి

క్లోరోమీథేన్ (ప్రారంభంలో "క్లోరోహైడ్రేట్ ఆఫ్ మీథైలీన్" అని పిలువబడేది) 1835లో ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు జీన్-బాప్టిస్ట్ డ్యూమాస్ మరియు యుజీన్-మెల్చియర్ పెలిగోట్ ద్వారా మిథనాల్, సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్, మరియు సోడియం క్లోరైడ్ మిశ్రమాన్ని మరిగించడం ద్వారా సంశ్లేషణ చేయబడినప్పుడు కనుగొనబడిన తొలి ఆర్గానోక్లోరిన్ సమ్మేళనాలలో ఒకటి.[13] ఈ పద్ధతి నేడు ఉపయోగించే పద్ధతికి పూర్వగామి, ఇది సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్‌కు బదులుగా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ను ఉపయోగిస్తుంది.[14]

క్లోరోమీథేన్ వాణిజ్యపరంగా మిథనాల్ను హైడ్రోక్లోరిక్ యాసిడ్ లేదా హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌తో చికిత్స చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, దీనికి సంబంధించిన రసాయన సమీకరణం:

CH3OH + HCl → CH3Cl + H2O

తక్కువ మొత్తంలో క్లోరోమీథేన్ మీథేన్ మిశ్రమాన్ని క్లోరిన్తో అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద చికిత్స చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. అయితే, ఈ పద్ధతి డైక్లోరోమీథేన్, క్లోరోఫామ్, మరియు కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ వంటి అధిక క్లోరినేటెడ్ సమ్మేళనాలను కూడా ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ కారణంగా, మీథేన్ క్లోరినేషన్ సాధారణంగా ఈ ఇతర ఉత్పత్తులు కూడా అవసరమైనప్పుడు మాత్రమే నిర్వహించబడుతుంది. ఈ క్లోరినేషన్ పద్ధతి హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌ను కూడా సహ-ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఇది పారవేయడం సమస్యను కలిగిస్తుంది.

CH4 + Cl2 -> CH3Cl + HCl
CH3Cl + Cl2 -> CH2Cl2 + HCl
CH2Cl2 + Cl2 -> CHCl3 + HCl
CHCl3 + Cl2 -> CCl4 + HCl

పర్యావరణంలో వ్యాప్తి

పర్యావరణంలో ఉన్న చాలా మీథైల్ క్లోరైడ్ చివరకు వాతావరణంలోకి విడుదలవుతుంది. గాలిలోకి విడుదలైన తర్వాత, ఈ పదార్థం యొక్క వాతావరణ జీవితకాలం సుమారు 10 నెలలు, సముద్రం, స్ట్రాటో ఆవరణకు రవాణా, నేల మొదలైన అనేక సహజ సింక్‌లతో ఉంటుంది.[15][16][17]

మరోవైపు, విడుదలైన మీథైల్ క్లోరైడ్ నీటిలోకి విడుదలైనప్పుడు, అది వోలటైలైజేషన్ (బాష్పీభవనం) ద్వారా వేగంగా కోల్పోతుంది. నది, మడుగు మరియు సరస్సులో వోలటైలైజేషన్ పరంగా ఈ పదార్థం యొక్క హాఫ్-లైఫ్ వరుసగా 2.1 గంటలు, 25 గంటలు మరియు 18 రోజులు.[18][19]

స్ట్రాటో ఆవరణలో మీథైల్ క్లోరైడ్ మొత్తం సంవత్సరానికి 26 టన్నులుగా అంచనా వేయబడింది, ఇది ప్రతి సంవత్సరం స్ట్రాటో ఆవరణలోకి విడుదలయ్యే మొత్తం క్లోరిన్‌లో 20–25%ని సూచిస్తుంది.[20][21]

ఉపయోగాలు

క్లోరోమీథేన్ యొక్క పెద్ద ఎత్తున ఉపయోగం డైమీథైల్‌డైక్లోరోసిలేన్ మరియు సంబంధిత ఆర్గానోసిలికాన్ సమ్మేళనాల ఉత్పత్తి కోసం. ఈ సమ్మేళనాలు డైరెక్ట్ ప్రాసెస్ ద్వారా ఉత్పన్నమవుతాయి. సంబంధిత ప్రతిచర్యలు (Me = CH3):

x MeCl + Si → Me3SiCl, Me2SiCl2, MeSiCl3, Me4Si2Cl2, ...

డైమీథైల్‌డైక్లోరోసిలేన్ (Me2SiCl2) సిలికాన్లకు పూర్వగామిగా ప్రత్యేక విలువను కలిగి ఉంది, కానీ ట్రైమీథైల్‌సిలైల్ క్లోరైడ్ (Me3SiCl) మరియు మీథైల్‌ట్రైక్లోరోసిలేన్ (MeSiCl3) కూడా విలువైనవి. తక్కువ పరిమాణంలో బ్యూటైల్ రబ్బరు తయారీలో మరియు పెట్రోలియం రిఫైనింగ్లో ద్రావణిగా ఉపయోగిస్తారు.

క్లోరోమీథేన్ మీథైలేటింగ్ మరియు క్లోరినేటింగ్ ఏజెంట్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది, ఉదాహరణకు మీథైల్ సెల్యులోజ్ ఉత్పత్తి. ఇది ఇతర రంగాలలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది: గ్రీజులు, నూనెలు, మరియు రెసిన్లు కోసం ఎక్స్‌ట్రాక్టెంట్‌గా, పాలీస్టైరిన్ ఫోమ్ ఉత్పత్తిలో ప్రొపెల్లెంట్ మరియు బ్లోయింగ్ ఏజెంట్గా, లోకల్ అనస్థీటిక్గా, ఔషధ తయారీలో ఇంటర్మీడియట్‌గా, తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత పాలిమరైజేషన్లో ఉత్ప్రేరకం వాహకంగా, థర్మోమెట్రిక్ మరియు థర్మోస్టాటిక్ పరికరాల కోసం ద్రవంగా, మరియు హెర్బిసైడ్గా.

ప్రచారంలో లేని అనువర్తనాలు

క్లోరోమీథేన్ 1920లు మరియు 1930లలో రిఫ్రిజిరెంట్గా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది, ఆ తర్వాత క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్లు మరియు హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్ల వంటి సురక్షితమైన ప్రత్యామ్నాయాలతో భర్తీ చేయబడింది. 1920ల చివరలో, కొంతమంది తయారీదారులు సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ మరియు అమ్మోనియాతో పోలిస్తే క్లోరోమీథేన్‌ను సురక్షితమైన మరియు తక్కువ వాసన కలిగిన ఎంపికగా ప్రచారం చేశారు.[22][23][24] అయితే, 1928 మరియు 1929లో జరిగిన వరుస ప్రాణాంతక లీకేజీలు దాని విషపూరితం మరియు మండే స్వభావానికి సంబంధించి తీవ్రమైన ఆందోళనలను లేవనెత్తాయి. క్లోరోమీథేన్ స్వల్ప తీపి వాసనను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, దాని సూక్ష్మమైన వాసన లీకేజీలను గుర్తించడం కష్టతరం చేసింది. ఈ సమస్యను పరిష్కరించడానికి, అక్రోలిన్ను నాసికా-చికాకు కలిగించే ట్రేసర్‌గా జోడించారు, ఇది లీక్ గుర్తింపును మెరుగుపరిచింది మరియు హెచ్చరిక యంత్రాంగంగా పనిచేసింది.[22][23]

క్లోరోమీథేన్ ఒకప్పుడు సీసం ఆధారిత గ్యాసోలిన్ సంకలితాలైన టెట్రామీథైల్లీడ్ మరియు టెట్రాఇథైల్లీడ్ ఉత్పత్తికి కూడా ఉపయోగించబడింది.[25][26][27]

1880ల చివరలో, క్లోరోమీథేన్ దాని అనస్థీటిక్ లక్షణాల కోసం పరిమిత స్థాయిలో ఉపయోగించడం ప్రారంభమైంది, ఇది జనరల్ మరియు లోకల్ ఏజెంట్‌గా పనిచేసింది.[27] దీని ఉపయోగం 1920ల చివర వరకు సోమ్నోఫార్మ్ (Somnoform) అనే ఇన్హేలేషన్ అనస్థీటిక్ యొక్క భాగంగా కొనసాగింది.[28][29]

విషపూరితం

పీల్చిన తర్వాత, క్లోరోమీథేన్ రక్తప్రవాహంలోకి వేగంగా గ్రహించబడుతుంది మరియు శరీర కణజాలాల అంతటా పంపిణీ చేయబడుతుంది. ఇది ప్రధానంగా GST ఎంజైమ్ ద్వారా గ్లూటాథియోన్తో సంయోగం ద్వారా జీవక్రియ చేయబడుతుంది. ఈ ప్రక్రియ సెల్యులార్ గ్లూటాథియోన్ స్థాయిలను తగ్గిస్తుంది మరియు క్లోరోమీథేన్‌ను ఫార్మాల్డిహైడ్ మరియు ఫార్మేట్ వంటి విషపూరిత ఇంటర్మీడియట్‌లుగా మారుస్తుంది. ఈ ఉత్పత్తులు చివరికి బయోసింథసిస్ కోసం "వన్-కార్బన్ పూల్"లో కలిసిపోతాయి లేదా కార్బన్ డయాక్సైడ్‌గా బయటకు వదలబడతాయి. రెండవ, తక్కువ ఆధిపత్య జీవక్రియ మార్గం సైటోక్రోమ్ P450 ద్వారా ఆక్సీకరణను కలిగి ఉంటుంది.[30]

మీథైల్ క్లోరైడ్ ఒక ముఖ్యమైన కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థ (CNS) డిప్రెసెంట్గా పనిచేస్తుందని పరిగణించబడుతుంది. తీవ్రమైన పీల్చడం వల్ల ఆల్కహాల్ మత్తు వంటి ప్రభావాలు కలుగుతాయి, ఇందులో శ్వాసకోశ మాంద్యం, మైకము, అస్పష్టమైన దృష్టి, సమన్వయ లోపం మరియు మాట తడబడటం వంటివి ఉంటాయి; తీవ్రమైన సందర్భాల్లో మూర్ఛ, కోమా మరియు మరణం సంభవించవచ్చు. వృత్తిపరమైన భద్రతా ప్రమాణాలు ఈ ప్రమాదాలను తగ్గించడానికి 50 ppm థ్రెషోల్డ్ లిమిట్ వాల్యూ (TLV) మరియు గరిష్ట అనుమతించదగిన సాంద్రత (MAC)ని సమయ-భారిత సగటుగా నిర్ణయించాయి. సుదీర్ఘమైన లేదా పదేపదే బహిర్గతం కావడం వల్ల జంతు నమూనాలలో సంభావ్య మ్యుటాజెనిక్ ప్రభావాలు మరియు దీర్ఘకాలిక అవయవ విషపూరితంతో సంబంధం కలిగి ఉంది. అయితే, EPA మానవులలో దాని క్యాన్సర్ కారక సామర్థ్యాన్ని "నిర్ణయించలేము" అని వర్గీకరిస్తుంది, ఎందుకంటే జాతి-నిర్దిష్ట జీవక్రియ వ్యత్యాసాలు (ముఖ్యంగా ఎలుక మూత్రపిండాలలో CYP2E1 ఎంజైమ్ యొక్క చర్య, కానీ మానవులలో కాదు).[30]

ఇది కూడా చూడండి

సూచనలు

  1. ↑ International Union of Pure and Applied Chemistry. (2014). "Nomenclature of Organic Chemistry: IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013". 1033. The Royal Society of Chemistry. ISBN 978-0-85404-182-4. doi:10.1039/9781849733069.
  2. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 0403
  3. ↑ 3.0 3.1 Methyl chloride
  4. ↑ Gribble, Gordon. (2023). "Naturally Occurring Organohalogen Compounds". Springer Nature. ISBN 978-3-031-26629-4.
  5. ↑ (1996). "Production of Methyl Chloride and Methyl Bromide in Laboratory Cultures of Marine Phytoplankton". Mar Chem. 54 (3–4) 263–272. doi:10.1016/0304-4203(96)00036-9.
  6. ↑ (1998). "Production of Methyl Bromide and Methyl Chloride in Laboratory Cultures of Marine Phytoplankton II". Mar Chem. 59 (3–4) 311–320. doi:10.1016/S0304-4203(97)00092-3.
  7. ↑ Laturnus F. (2001). "Marine Macroalgae in Polar Regions as Natural Sources for Volatile Organohalogens". Environ Sci Pollut Res. 8 (2) 103–108. doi:10.1007/BF02987302.
  8. ↑ 8.0 8.1 (1998). "cDNA Cloning of Batis maritima Methyl Chloride Transferase and Purification of the Enzyme". Proc Natl Acad Sci USA. 95 (22) 12866–71. doi:10.1073/pnas.95.22.12866.
  9. ↑ (1999). "Expression of Batis maritima Methyl Chloride Transferase in Escherichia coli". Proc Natl Acad Sci USA. 96 (7) 3611–5. doi:10.1073/pnas.96.7.3611.
  10. ↑ (1999). "Global chlorine emissions from biomass burning: Reactive Chlorine Emissions Inventory". Journal of Geophysical Research: Atmospheres. 104 (D7) 8373–8389. doi:10.1029/1998JD100077.
  11. ↑ ALMA and Rosetta Detect Freon-40 in Space.
  12. ↑ ALMA and Rosetta Detect Freon-40 in Space - Dashing Hopes that Molecule May be Marker of Life. eso.org.
  13. ↑ (1835). Annales de chimie et de physique. Chez Crochard.
  14. ↑ Chloromethane. American Chemical Society.
  15. ↑ (1996). "Global stratospheric distribution of halocarbons". Atmospheric Environment. 30 (10/11) 1787–1796. doi:10.1016/1352-2310(95)00387-8.
  16. ↑ (2020). "Methyl Chloride and Methyl Bromide Production and Consumption in Coastal Antarctic Tundra Soils Subject to Sea Animal Activities". Environmental Science & Technology. 54 (20) 13354–13363. doi:10.1021/acs.est.0c04257.
  17. ↑ (2014). Update on ODSs and Other Gases of Interest to the Montreal Protocol. WMO (World Meteorological Organization), Scientific Assessment of Ozone Depletion: 2014, Global Ozone Research and Monitoring Project.
  18. ↑ (1982). Handbook of chemical property estimation methods. McGraw-Hill. ISBN 9780070391758.
  19. ↑ Agency for Toxic Substances and Disease Registry. (1990). Toxicological profile for chloromethane. Agency for Toxic Substances and Disease Registry (US).
  20. ↑ (1994). Long term trend of selected halogenated hydrocarbons. Ozone in the Troposphere and Stratosphere. 259–262.
  21. ↑ (1983). "The tropospheric budgets of the anthropogenic chlorocarbons CO, CH4, CH3Cl and the effect of various NOx sources on tropospheric ozone". Journal of Geophysical Research. 88 6641–6661. doi:10.1029/JC088iC11p06641.
  22. ↑ 22.0 22.1 Hand, Greg. (4 April 2023). Refrigeration Was A Wonderful Invention When It Wasn't Trying To Kill You. Cincinnati Magazine.
  23. ↑ 23.0 23.1 (September 2023). Toxicological Profile for Chloromethane. Agency for Toxic Substances and Disease Registry.
  24. ↑ https://archive.org/details/sim_consumer-reports_1936-07_1_3/page/5/mode/1up Consumers Union Reports, Vol. 1, No. 3, July 1936, p. 5.
  25. ↑ (March 1992). Technical Bulletin - Health Effects Information Methyl Chloride. Oregon Department of Human Services.
  26. ↑ Seyferth, Dietmar. (1 December 2003). The Rise and Fall of Tetraethyllead. 2.. Organometallics. 22 (25) 5154–5178. doi:10.1021/om030621b.
  27. ↑ 27.0 27.1 (27 April 2012). Acute Exposure Guideline Levels for Selected Airborne Chemicals: Volume 12 - Methyl Chloride: Acute Exposure Guideline Levels. National Academies Press.
  28. ↑ Somnoform. Wood Library-Museum of Anesthesiology.
  29. ↑ Henderson, Yandell. (8 November 1930). "SOMNOFORM". The Journal of the American Medical Association. 95 (19) 1445. doi:10.1001/jama.1930.02720190057029.
  30. ↑ 30.0 30.1 (June 2001). Toxicological Review of Methyl Chloride. U.S. Environmental Protection Agency.

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Chloromethane” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Chloromethane ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=క్లోరోమీథేన్&oldid=1448"