మాంగనీస్

From LTRC
Revision as of 23:23, 28 September 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Manganese” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)
Manganese
magnetic ordering పారామాగ్నెటిక్
ఫెర్రోమాగ్నెటిక్ (అత్యంత కఠిన పరిస్థితులలో)

మాంగనీస్ (Manganese) అనేది ఒక రసాయన మూలకం; దీని చిహ్నం Mn మరియు పరమాణు సంఖ్య 25. ఇది గట్టిగా, పెళుసుగా ఉండే వెండి రంగు లోహం, ఇది తరచుగా ఖనిజాలలో ఇనుముతో కలిసి కనిపిస్తుంది. 1770లలో మొదటిసారిగా వేరు చేయబడిన మాంగనీస్, ఒక పరివర్తన లోహం (transition metal). దీనికి అనేక పారిశ్రామిక మిశ్రమ లోహం (alloy) ఉపయోగాలు ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా స్టెయిన్‌లెస్ స్టీల్ తయారీలో ఇది బలాన్ని, పని సామర్థ్యాన్ని మరియు అరుగుదలను తట్టుకునే శక్తిని పెంచుతుంది. వివిధ మాంగనీస్ ఆక్సైడ్లు ఆక్సీకరణ కారకాలుగా, రబ్బరు సంకలితాలుగా, గాజు తయారీలో, ఎరువులలో మరియు సిరామిక్స్‌లో ఉపయోగించబడతాయి. మాంగనీస్ సల్ఫేట్ను శిలీంద్రనాశినిగా ఉపయోగించవచ్చు.

మాంగనీస్ మానవ శరీరానికి అవసరమైన ఆహార మూలకం, ఇది స్థూల పోషకాల జీవక్రియ, ఎముకల నిర్మాణం మరియు ఫ్రీ రాడికల్ రక్షణ వ్యవస్థలలో ముఖ్యమైనది. ఇది డజన్ల కొద్దీ ప్రోటీన్లు మరియు ఎంజైమ్‌లలో కీలకమైన భాగం.[1] ఇది ఎక్కువగా ఎముకలలో కనిపిస్తుంది, కానీ కాలేయం, మూత్రపిండాలు మరియు మెదడులో కూడా ఉంటుంది.[2] మానవ మెదడులో, మాంగనీస్ మాంగనీస్ మెటల్లోప్రోటీన్లకు బంధించబడి ఉంటుంది, ముఖ్యంగా ఆస్ట్రోసైట్లలో ఉండే గ్లుటామైన్ సింథటేస్.

గాఢమైన ఊదా రంగు ఉప్పు అయిన పొటాషియం పర్మాంగనేట్ రూపంలో ఉన్న మాంగనీస్, ప్రయోగశాలలలో ఆక్సీకరణిగా సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది. పొటాషియం పర్మాంగనేట్ నీటి శుద్ధిలో బయోసైడ్గా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.

ఇది కొన్ని ఎంజైమ్‌లలో యాక్టివ్ సైట్ వద్ద ఉంటుంది.[3] మొక్కలలో కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా ఆక్సిజన్ ఉత్పత్తిలో Mn–O అణు క్లస్టర్, ఆక్సిజన్-ఎవల్యూయింగ్ కాంప్లెక్స్ పాత్ర ప్రత్యేకమైనది.

లక్షణాలు

భౌతిక ధర్మాలు

మాంగనీస్ అనేది ఇనుమును పోలి ఉండే వెండి-బూడిద రంగు లోహం. ఇది గట్టిగా మరియు చాలా పెళుసుగా ఉంటుంది, కరిగించడం కష్టం, కానీ సులభంగా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.[4] మాంగనీస్ మరియు దాని సాధారణ అయాన్లు పారామాగ్నెటిక్.[5] మాంగనీస్ గాలిలో నెమ్మదిగా రంగు మారుతుంది మరియు కరిగిన ఆక్సిజన్ ఉన్న నీటిలో ఇనుము వలె ఆక్సీకరణం ("తుప్పు పట్టడం") చెందుతుంది.

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: మాంగనీస్ ఐసోటోపులు ప్రకృతిలో లభించే మాంగనీస్ ఒక స్థిరమైన ఐసోటోప్, 55Mnతో కూడి ఉంటుంది. 46Mn నుండి 72Mn వరకు అనేక రేడియో ఐసోటోపులు వేరు చేయబడ్డాయి మరియు వివరించబడ్డాయి; వీటిలో అత్యంత స్థిరమైనవి 3.7 మిలియన్ సంవత్సరాల అర్థ జీవిత కాలం (half-life) కలిగిన 53Mn, 312.08 రోజుల అర్థ జీవిత కాలం కలిగిన 54Mn, మరియు 5.591 రోజుల అర్థ జీవిత కాలం కలిగిన 52Mn. మిగిలిన అన్ని రేడియోధార్మిక ఐసోటోపుల అర్థ జీవిత కాలం మూడు గంటల కంటే తక్కువ, మరియు మెజారిటీ ఒక నిమిషం కంటే తక్కువగా ఉంటాయి. అత్యంత సమృద్ధిగా ఉండే స్థిరమైన ఐసోటోప్ 55Mn కంటే తేలికైన ఐసోటోపులలో ప్రాథమిక క్షయ మోడ్ ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్, మరియు భారీ ఐసోటోపులలో ప్రాథమిక మోడ్ బీటా క్షయం. మాంగనీస్‌కు మూడు మెటా స్టేట్స్ కూడా ఉన్నాయి.

మాంగనీస్ ఇనుము సమూహ మూలకాలలో భాగం, ఇవి సూపర్నోవా పేలుడుకు కొద్దిసేపటి ముందు భారీ నక్షత్రాలలో సంశ్లేషణ చేయబడతాయని భావిస్తారు.[6] 53Mn 3.7 మిలియన్ సంవత్సరాల అర్థ జీవిత కాలంతో 53Crగా క్షీణిస్తుంది. దాని స్వల్ప అర్థ జీవిత కాలం కారణంగా, 53Mn సాపేక్షంగా అరుదు; ఇది కాస్మిక్ కిరణాలు ఇనుమును ఢీకొనడం ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది.[7]

క్రోమియం మరియు మాంగనీస్ కలిసి ఉండటం వల్ల, ఐసోటోప్ భూగర్భ శాస్త్రంలో రెండింటినీ కొలవడం అప్లికేషన్లను కలిగి ఉంది, మరియు ప్రారంభ సౌర వ్యవస్థను డేటింగ్ చేయడానికి ఇక్కడ Mn/Cr నిష్పత్తులు ఉపయోగపడతాయి. Mn–Cr ఐసోటోపిక్ నిష్పత్తులు సౌర వ్యవస్థ యొక్క ప్రారంభ చరిత్ర కోసం 26Al మరియు 107Pd నుండి వచ్చిన ఆధారాలను బలపరుస్తాయి. అనేక ఉల్కల నుండి 53Cr/52Cr మరియు Mn/Cr నిష్పత్తులలోని వైవిధ్యాలు సున్నా కాని ప్రారంభ 53Mn/55Mn నిష్పత్తిని సూచిస్తాయి, ఇది Cr ఐసోటోపిక్ కూర్పు వైవిధ్యాలు విభిన్న గ్రహాల శరీరాలలో 53Mn యొక్క in situ క్షయం వల్ల సంభవించాలని సూచిస్తున్నాయి. అందువల్ల, 53Mn సౌర వ్యవస్థ కలయికకు ముందు జరిగిన న్యూక్లియోసింథెటిక్ ప్రక్రియలకు అదనపు ఆధారాలను అందిస్తుంది.[8]

అలోట్రోపులు

ఘన మాంగనీస్ యొక్క నాలుగు అలోట్రోపులు (నిర్మాణాత్మక రూపాలు) తెలుసు, వీటిని α, β, γ మరియు δ అని పిలుస్తారు, ఇవి క్రమంగా అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద సంభవిస్తాయి. అన్నీ లోహ స్వభావం కలిగి, ప్రామాణిక పీడనం వద్ద స్థిరంగా ఉంటాయి మరియు క్యూబిక్ క్రిస్టల్ లాటిస్‌ను కలిగి ఉంటాయి, కానీ వాటి పరమాణు నిర్మాణాలలో విస్తృతంగా మారుతూ ఉంటాయి.[9][10][11]

ఆల్ఫా మాంగనీస్ (α-Mn) గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద సమతుల్య దశ. ఇది బాడీ-సెంటర్డ్ క్యూబిక్ లాటిస్‌ను కలిగి ఉంటుంది మరియు మూలక లోహాలలో అసాధారణమైనది, ఎందుకంటే ఇది చాలా సంక్లిష్టమైన యూనిట్ సెల్ కలిగి ఉంటుంది, ప్రతి సెల్‌కు 58 పరమాణువులు (ప్రతి ప్రిమిటివ్ యూనిట్ సెల్కు 29 పరమాణువులు) ఉంటాయి, మాంగనీస్ పరమాణువులు నాలుగు వేర్వేరు రకాల పరిసరాలలో (సైట్లు) ఉంటాయి.[12][9] ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద పారామాగ్నెటిక్ మరియు 95 K కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద యాంటీఫెర్రోమాగ్నెటిక్.[13] [9]

బీటా మాంగనీస్ (β-Mn) 973 K పరివర్తన ఉష్ణోగ్రత కంటే వేడి చేసినప్పుడు ఏర్పడుతుంది. ఇది ప్రతి యూనిట్ సెల్‌కు 20 పరమాణువులతో రెండు రకాల సైట్లలో ప్రిమిటివ్ క్యూబిక్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఇతర మూలక లోహాల వలె సంక్లిష్టమైనది.[14] ఇది 850 C వద్ద మాంగనీస్‌ను ఐస్ వాటర్‌లో వేగంగా చల్లబరచడం ద్వారా గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద మెటాస్టేబుల్ దశగా సులభంగా పొందవచ్చు. ఇది అయస్కాంత క్రమాన్ని చూపదు, కొలిచిన అతి తక్కువ ఉష్ణోగ్రత (1.1 K) వరకు పారామాగ్నెటిక్‌గా ఉంటుంది.[14][15][16]

గామా మాంగనీస్ (γ-Mn) 1370 K కంటే వేడి చేసినప్పుడు ఏర్పడుతుంది. ఇది సాధారణ ఫేస్-సెంటర్డ్ క్యూబిక్ నిర్మాణాన్ని (ప్రతి యూనిట్ సెల్‌కు నాలుగు పరమాణువులు) కలిగి ఉంటుంది. గది ఉష్ణోగ్రతకు చల్లబరిచినప్పుడు ఇది β-Mnగా మారుతుంది, కానీ కనీసం 5 శాతం ఇతర మూలకాలతో (C, Fe, Ni, Cu, Pd లేదా Au వంటివి) మిశ్రమం చేయడం ద్వారా దీనిని గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్థిరీకరించవచ్చు. ఈ ద్రావణ-స్థిరీకరించబడిన మిశ్రమాలు ఫేస్-సెంటర్డ్ టెట్రాగోనల్ నిర్మాణంలోకి వక్రీకరించబడతాయి.[17][16]

డెల్టా మాంగనీస్ (δ-Mn) 1406 K కంటే వేడి చేసినప్పుడు ఏర్పడుతుంది మరియు మాంగనీస్ ద్రవీభవన స్థానం 1519 K వరకు స్థిరంగా ఉంటుంది. ఇది బాడీ-సెంటర్డ్ క్యూబిక్ నిర్మాణాన్ని (ప్రతి క్యూబిక్ యూనిట్ సెల్‌కు రెండు పరమాణువులు) కలిగి ఉంటుంది.[10][16]

రసాయన సమ్మేళనాలు

[18]

మాంగనీస్ యొక్క సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితిలు +2, +4, మరియు +7, అయినప్పటికీ -3 నుండి +7 వరకు అన్ని ఆక్సీకరణ స్థితులు గమనించబడ్డాయి. ఆక్సీకరణ స్థితి +7లో ఉన్న మాంగనీస్ తీవ్రమైన ఊదా రంగు పర్మాంగనేట్ అయాన్ MnO_{4}- లవణాల ద్వారా సూచించబడుతుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1997) పొటాషియం పర్మాంగనేట్ దాని ఆక్సీకరణ లక్షణాల కారణంగా సాధారణంగా ఉపయోగించే ప్రయోగశాల రీజెంట్; ఇది సమయోచిత ఔషధంగా (ఉదాహరణకు, చేపల వ్యాధుల చికిత్సలో) ఉపయోగించబడుతుంది. ఎలక్ట్రాన్ మైక్రోస్కోపీ కోసం జీవ కణాలు మరియు కణజాలాల తయారీలో ఉపయోగించిన మొదటి స్టెయిన్‌లు మరియు ఫిక్సేటివ్‌లలో పొటాషియం పర్మాంగనేట్ ద్రావణాలు ఉన్నాయి.[19]

వివిధ పర్మాంగనేట్ లవణాలు కాకుండా, Mn(VII) అస్థిరమైన, అస్థిరమైన ఉత్పన్నం Mn2O7 ద్వారా సూచించబడుతుంది. ఆక్సిహాలైడ్లు (MnO3F మరియు MnO3Cl) శక్తివంతమైన ఆక్సీకరణ కారకాలు.[4] +6 ఆక్సీకరణ స్థితిలో Mn యొక్క అత్యంత ప్రముఖ ఉదాహరణ ఆకుపచ్చ అయాన్ మాంగనేట్, MnO_{4}(2−). మాంగనేట్ లవణాలు దాని ఖనిజాల నుండి మాంగనీస్‌ను వెలికితీసే ప్రక్రియలో మధ్యంతరాలు. +5 ఆక్సీకరణ స్థితులు కలిగిన సమ్మేళనాలు కొంత అరుదు, మరియు తరచుగా ఆక్సైడ్ (O(2−)) లేదా నైట్రైడ్ (N(3−)) లిగాండ్‌తో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.[20] ఒక ఉదాహరణ నీలిరంగు అయాన్ హైపోమాంగనేట్ MnO_{4}(3−).(Greenwood, Earnshaw, 1997)

Mn(IV) కొంత రహస్యమైనది ఎందుకంటే ఇది ప్రకృతిలో సాధారణం కానీ సింథటిక్ కెమిస్ట్రీలో చాలా అరుదు. అత్యంత సాధారణ Mn ఖనిజం, పైరోలుసైట్, MnO2. ఇది అనేక గుహ చిత్రాల ముదురు గోధుమ రంగు వర్ణద్రవ్యం[21] మరియు డ్రై సెల్ బ్యాటరీలలో కూడా సాధారణ పదార్ధం.(Greenwood, Earnshaw, 1997) Mn(IV) కాంప్లెక్స్‌లు, K2MnF6 వంటివి, తెలుసు కానీ తక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులలో మాంగనీస్ కంటే అరుదు. Mn(IV)-OH కాంప్లెక్స్‌లు మొక్కలలోని ఆక్సిజన్-ఎవల్యూయింగ్ సెంటర్ (OEC)తో సహా కొన్ని ఎంజైమ్‌లలో మధ్యంతరంగా ఉంటాయి.(Greenwood, Earnshaw, 1997)[22]

Mn(3+) యొక్క సాధారణ ఉత్పన్నాలు అరుదుగా కనిపిస్తాయి కానీ తగిన క్షార లిగాండ్‌ల ద్వారా స్థిరీకరించబడతాయి. మాంగనీస్(III) ఎసిటేట్ సేంద్రీయ సంశ్లేషణలో ఉపయోగకరమైన ఆక్సిడెంట్. మాంగనీస్(III) యొక్క ఘన సమ్మేళనాలు బలమైన ఊదా-ఎరుపు రంగు మరియు జాన్-టెల్లర్ ప్రభావం ఫలితంగా ఏర్పడే వక్రీకరించబడిన ఆక్టాహెడ్రల్ కోఆర్డినేషన్ పట్ల ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంటాయి.[23] జల ద్రావణంలో మాంగనీస్ కోసం ప్రత్యేకంగా సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి +2, ఇది లేత గులాబీ రంగును కలిగి ఉంటుంది. మాంగనీస్(II) సల్ఫేట్ (MnSO4) మరియు మాంగనీస్(II) క్లోరైడ్ (MnCl2) నుండి ఉద్భవించిన అక్వో కాంప్లెక్స్ వంటి అనేక మాంగనీస్(II) సమ్మేళనాలు తెలుసు. ఈ ఆక్సీకరణ స్థితి రోడోక్రోసైట్ (మాంగనీస్(II) కార్బోనేట్) ఖనిజంలో కూడా కనిపిస్తుంది. మాంగనీస్(II) సాధారణంగా హై-స్పిన్ గ్రౌండ్ స్టేట్‌తో ఉంటుంది, 5 అన్‌పెయిర్డ్ ఎలక్ట్రాన్‌లతో, దాని అధిక పెయిరింగ్ శక్తి కారణంగా. మాంగనీస్(II)లో స్పిన్-అనుమతించబడిన d–d పరివర్తనలు లేవు, ఇది దాని లేత రంగును వివరిస్తుంది.[24]

మాంగనీస్ యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితులు[25]
−3 Mn(CO)(NO)3
−2 [Mn(1,5-COD)2](2−)
−1 HMn(CO)5
0 Mn2(CO)10
+1 MnC5H4CH3(CO)3
+2 MnCl2, MnCO3, MnO
+3 MnF3, Mn(OAc)3, Mn2O3
+4 MnO2
+5 K3MnO4
+6 K2MnO4
+7 KMnO4, Mn2O7
సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితులు బోల్డ్‌లో ఉన్నాయి.

ఆర్గానోమాంగనీస్ సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: ఆర్గానోమాంగనీస్ కెమిస్ట్రీ మాంగనీస్ అనేక రకాల ఆర్గానోమెటాలిక్ ఉత్పన్నాలను ఏర్పరుస్తుంది, అంటే Mn-C బంధాలు కలిగిన సమ్మేళనాలు. ఆర్గానోమెటాలిక్ ఉత్పన్నాలలో Mn యొక్క తక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులలో, అంటే Mn(−III) నుండి Mn(I) వరకు అనేక ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. ఆర్గానోమెటాలిక్ కెమిస్ట్రీ యొక్క ఈ ప్రాంతం ఆకర్షణీయంగా ఉంది ఎందుకంటే Mn చౌకైనది మరియు సాపేక్షంగా తక్కువ విషపూరితమైనది.[26]

వాణిజ్యపరంగా అత్యంత ఆసక్తికరమైనది మిథైల్‌సైక్లోపెంటాడైనైల్ మాంగనీస్ ట్రైకార్బోనైల్ (MMT), ఇది కొన్ని దేశాలలో గ్యాసోలిన్‌కు జోడించబడే యాంటీ-నాక్ సమ్మేళనంగా ఉపయోగించబడుతుంది, ఇందులో Mn(I) ఉంటుంది. Mn(II) కెమిస్ట్రీ యొక్క ఇతర అంశాలకు అనుగుణంగా, మాంగనోసీన్ (Mn(C5H5)2) హై-స్పిన్. దీనికి విరుద్ధంగా, దాని పొరుగు లోహం, ఇనుము, ఫెర్రోసీన్ (Fe(C5H5)2) రూపంలో గాలిలో స్థిరమైన, లో-స్పిన్ ఉత్పన్నాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. కార్బన్ మోనాక్సైడ్ వాతావరణంలో నిర్వహించినప్పుడు, Mn(II) లవణాల తగ్గింపు డైమాంగనీస్ డెకాకార్బోనైల్ Mn2(CO)10ను ఇస్తుంది, ఇది నారింజ రంగు మరియు అస్థిరమైన ఘనపదార్థం. ఈ Mn(0) సమ్మేళనం (మరియు దాని అనేక ఉత్పన్నాలు) యొక్క గాలి-స్థిరత్వం కార్బన్ మోనాక్సైడ్ యొక్క శక్తివంతమైన ఎలక్ట్రాన్-అంగీకార లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. అనేక ఆల్కీన్ కాంప్లెక్స్‌లు మరియు ఆల్కైన్ కాంప్లెక్స్‌లు Mn2(CO)10 నుండి ఉద్భవించాయి.(Greenwood, Earnshaw, 1997)

Mn(CH3)2(dmpe)2 (dmpe = (CH3)2PCH2CH2P(CH3)2)లో, Mn(II) లో-స్పిన్, ఇది దాని పూర్వగామి, MnBr2(dmpe)2 యొక్క హై-స్పిన్ స్వభావానికి భిన్నంగా ఉంటుంది.[27] మాంగనీస్ యొక్క పాలీఆల్కైల్ మరియు పాలీఆరిల్ ఉత్పన్నాలు తరచుగా అధిక ఆక్సీకరణ స్థితులలో ఉంటాయి, ఇది ఆల్కైల్ మరియు ఆరిల్ లిగాండ్‌ల ఎలక్ట్రాన్-విడుదల లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఒక ఉదాహరణ [Mn(CH3)6](2−).[28]

చరిత్ర

మాంగనీస్ అనే పేరు యొక్క మూలం సంక్లిష్టమైనది. పురాతన కాలంలో, మాగ్నెట్స్ ప్రాంతాల నుండి (ఆధునిక గ్రీస్‌లో ఉన్న పురాతన మాగ్నీషియా, లేదా ఆధునిక టర్కీలో ఉన్న మాగ్నెసియా అడ్ సిపిలమ్) రెండు నల్లని ఖనిజాలు గుర్తించబడ్డాయి.[29] రెండింటినీ వాటి మూలం కారణంగా మాగ్నెస్ అని పిలిచేవారు, కానీ లింగంలో భిన్నంగా ఉన్నాయని భావించేవారు. పురుష మాగ్నెస్ ఇనుమును ఆకర్షించేది, మరియు ఇది ఇప్పుడు లోడ్‌స్టోన్ లేదా మాగ్నెటైట్ అని పిలువబడే ఇనుప ఖనిజం, మరియు ఇది బహుశా మనకు మాగ్నెట్ (అయస్కాంతం) అనే పదాన్ని ఇచ్చింది. స్త్రీ మాగ్నెస్ ఖనిజం ఇనుమును ఆకర్షించలేదు, కానీ గాజు రంగును తొలగించడానికి ఉపయోగించబడింది. ఈ స్త్రీ మాగ్నెస్ను తరువాత మాగ్నీషియా అని పిలిచేవారు, ఇది ఇప్పుడు ఆధునిక కాలంలో పైరోలుసైట్ లేదా మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ అని పిలువబడుతుంది.[30] ఈ ఖనిజం లేదా మూలక మాంగనీస్ అయస్కాంతం కాదు. 16వ శతాబ్దంలో, మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌ను గాజు తయారీదారులు మాంగనీసం (ఒకటికి బదులుగా రెండు Nలు గమనించండి) అని పిలిచేవారు, బహుశా రెండు పదాల అవినీతి మరియు కలయికగా, ఎందుకంటే ఆల్కెమిస్టులు మరియు గాజు తయారీదారులు చివరికి మాగ్నీషియా నైగ్రా (నల్లని ఖనిజం)ను మాగ్నీషియా ఆల్బా (ఒక తెల్లని ఖనిజం, మాగ్నీషియా నుండి కూడా, గాజు తయారీలో కూడా ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది) నుండి వేరు చేయవలసి వచ్చింది. ఇటాలియన్ వైద్యుడు మిచెల్ మెర్కాటి మాగ్నీషియా నైగ్రాను మాంగనీసా అని పిలిచారు, మరియు చివరికి దాని నుండి వేరు చేయబడిన లోహం మాంగనీస్ (Mangan)గా పిలువబడింది. మాగ్నీషియా అనే పేరు చివరికి తెల్లని మాగ్నీషియా ఆల్బా (మెగ్నీషియం ఆక్సైడ్)ను మాత్రమే సూచించడానికి ఉపయోగించబడింది, ఇది చాలా కాలం తర్వాత వేరు చేయబడినప్పుడు ఉచిత మూలకం కోసం మెగ్నీషియం అనే పేరును అందించింది.[31]

[32]

ప్రకృతిలో సమృద్ధిగా ఉండే మాంగనీస్ డయాక్సైడ్, చాలా కాలంగా వర్ణద్రవ్యంగా ఉపయోగించబడింది. 30,000 నుండి 24,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి గార్గాస్ గుహ చిత్రాలు MnO2 వర్ణద్రవ్యాల ఖనిజ రూపంతో తయారు చేయబడ్డాయి.[33]

మాంగనీస్ సమ్మేళనాలు ఈజిప్షియన్ మరియు రోమన్ గాజు తయారీదారులచే గాజుకు రంగును జోడించడానికి లేదా తొలగించడానికి ఉపయోగించబడ్డాయి.[34] "గ్లాస్‌మేకర్స్ సోప్"గా ఉపయోగించడం మధ్య యుగం నుండి ఆధునిక కాలం వరకు కొనసాగింది మరియు వెనిస్ నుండి 14వ శతాబ్దపు గాజులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.[35]

గాజు తయారీలో ఉపయోగించబడినందున, మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ ఆల్కెమిస్టులు, మొదటి రసాయన శాస్త్రవేత్తల ప్రయోగాలకు అందుబాటులో ఉంది. ఇగ్నాటియస్ గాట్‌ఫ్రైడ్ కైమ్ (1770) మరియు జోహాన్ గ్లాబెర్ (17వ శతాబ్దం) మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌ను పర్మాంగనేట్గా మార్చవచ్చని కనుగొన్నారు, ఇది ఉపయోగకరమైన ప్రయోగశాల రీజెంట్.[36] 18వ శతాబ్దం మధ్య నాటికి, స్వీడిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త కార్ల్ విల్హెల్మ్ షీలే క్లోరిన్ ఉత్పత్తి చేయడానికి మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌ను ఉపయోగించారు. మొదట, హైడ్రోక్లోరిక్ యాసిడ్, లేదా పలుచని సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ మరియు సోడియం క్లోరైడ్ మిశ్రమం మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌తో ప్రతిచర్య జరిపించబడ్డాయి, మరియు తరువాత లెబ్లాంక్ ప్రక్రియ నుండి హైడ్రోక్లోరిక్ యాసిడ్ ఉపయోగించబడింది మరియు మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ వెల్డన్ ప్రక్రియ ద్వారా రీసైకిల్ చేయబడింది.

షీలే మరియు ఇతరులకు పైరోలుసైట్ (మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ యొక్క ఖనిజ రూపం) ఒక కొత్త మూలకాన్ని కలిగి ఉందని తెలుసు. జోహన్ గాట్లీబ్ గాన్ 1774లో మాంగనీస్ లోహం యొక్క అశుద్ధ నమూనాను వేరుచేశారు, దీనిని ఆయన డయాక్సైడ్‌ను కార్బన్‌తో క్షయకరణం చేయడం ద్వారా సాధించారు.[37] ఇగ్నాటియస్ గాట్‌ఫ్రైడ్ కైమ్ కూడా మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌ను క్షయకరణం చేసి లోహాన్ని వేరు చేసి ఉండవచ్చు, కానీ అది ఖచ్చితంగా తెలియదు.[38][39]

గ్రీస్‌లో ఉపయోగించే కొన్ని ఇనుప ఖనిజాలలో మాంగనీస్ ఉండటం వల్ల, ఆ ఖనిజం నుండి ఉత్పత్తి చేయబడిన ఉక్కులో అదనపు మాంగనీస్ ఉంటుందని, ఇది స్పార్టాన్ ఉక్కును అత్యంత కఠినంగా మారుస్తుందని ఊహాగానాలు వచ్చాయి.[40] 19వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, మాంగనీస్‌ను ఉక్కు తయారీలో ఉపయోగించారు మరియు అనేక పేటెంట్లు మంజూరు చేయబడ్డాయి. 1816లో, మాంగనీస్‌తో మిశ్రమం చేసిన ఇనుము మరింత కఠినంగా ఉంటుందని, కానీ పెళుసుగా ఉండదని నమోదు చేయబడింది. 1837లో, బ్రిటిష్ విద్యావేత్త జేమ్స్ కూపర్ గనులలో పనిచేసేవారు మాంగనీస్‌కు ఎక్కువగా గురికావడానికి మరియు ఒక రకమైన పార్కిన్సన్స్ వ్యాధికి మధ్య సంబంధాన్ని గుర్తించారు.[41][42] 1912లో, మాంగనీస్ ఫాస్ఫేట్ ఎలక్ట్రోకెమికల్ కన్వర్షన్ కోటింగ్స్‌తో తుపాకులను తుప్పు మరియు క్షయం నుండి రక్షించడానికి యునైటెడ్ స్టేట్స్ పేటెంట్లు మంజూరు చేయబడ్డాయి, మరియు ఈ ప్రక్రియ అప్పటి నుండి విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతోంది.[43]

1866లో లెక్‌లాంచే సెల్ ఆవిష్కరణ మరియు తదనంతరం మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌ను కాథోడిక్ డీపోలరైజర్‌గా కలిగి ఉన్న బ్యాటరీల మెరుగుదల మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ డిమాండ్‌ను పెంచింది. నికెల్-కాడ్మియం బ్యాటరీ మరియు లిథియం బ్యాటరీల అభివృద్ధి వరకు, చాలా బ్యాటరీలలో మాంగనీస్ ఉండేది. జింక్-కార్బన్ బ్యాటరీ మరియు ఆల్కలీన్ బ్యాటరీ సాధారణంగా పారిశ్రామికంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌ను ఉపయోగిస్తాయి, ఎందుకంటే సహజంగా లభించే మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌లో మలినాలు ఉంటాయి. 20వ శతాబ్దంలో, మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ ప్రామాణిక (జింక్-కార్బన్) మరియు ఆల్కలీన్ రకాలు రెండింటికీ వాణిజ్యపరమైన డిస్పోజబుల్ డ్రై బ్యాటరీల కోసం కాథోడ్‌గా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.[44]

మాంగనీస్ దాని సల్ఫర్-ఫిక్సింగ్, డీఆక్సిడైజింగ్, మరియు అల్లాయింగ్ లక్షణాల కారణంగా ఇనుము మరియు ఉక్కు ఉత్పత్తికి చాలా అవసరం.[45] ఈ అనువర్తనాన్ని మొదట బ్రిటిష్ మెటలర్జికల్ నిపుణుడు రాబర్ట్ ఫారెస్టర్ ముషెట్ (1811–1891) గుర్తించారు, ఆయన 1856లో స్పీగెలీసెన్ రూపంలో ఉక్కు తయారీ ప్రక్రియలోకి ఈ మూలకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.[46]

లభ్యత

ఇవి కూడా చూడండి: Category:Manganese minerals మాంగనీస్ భూపటలంలో సుమారు 1000 ppm (0.1%) ఉంటుంది మరియు ఇది 12వ అత్యంత సమృద్ధిగా లభించే మూలకం.[2] నేలలో 7–9000 ppm మాంగనీస్ ఉంటుంది, సగటున 440 ppm ఉంటుంది.[2] వాతావరణంలో 0.01 μg/m³ ఉంటుంది.[2] మాంగనీస్ ప్రధానంగా పైరోలుసైట్ (MnO2), బ్రౌనైట్ ((Mn(2+),Mn(3+))6SiO12),[47] సిలోమెలేన్ (Ba,H2O)2Mn5O10, మరియు తక్కువ స్థాయిలో రోడోక్రోసైట్ (MnCO3) రూపంలో లభిస్తుంది.

మాంగనీస్ ఖనిజం సిలోమెలేన్ (మాంగనీస్ ఖనిజం) స్పీగెలీసెన్ అనేది సుమారు 15% మాంగనీస్ కంటెంట్ కలిగిన ఇనుప మిశ్రమం. జర్మనీలోని సోల్‌న్‌హోఫెన్ నుండి సున్నపురాయిపై మాంగనీస్ ఆక్సైడ్ డెండ్రైట్లు – ఒక రకమైన సూడోఫాసిల్. స్కేల్ mmలలో ఉంది ఖనిజం రోడోక్రోసైట్ (మాంగనీస్(II) కార్బోనేట్)

[45]

అత్యంత ముఖ్యమైన మాంగనీస్ ఖనిజం పైరోలుసైట్ (MnO2). ఇతర ఆర్థికంగా ముఖ్యమైన మాంగనీస్ ఖనిజాలు సాధారణంగా స్ఫాలరైట్ వంటి ఇనుప ఖనిజాలతో దగ్గరి ప్రాదేశిక సంబంధాన్ని చూపుతాయి.[4][48] భూమిపై ఉన్న వనరులు పెద్దవి కానీ క్రమరహితంగా పంపిణీ చేయబడ్డాయి. ప్రపంచంలోని తెలిసిన మాంగనీస్ వనరులలో సుమారు 80% దక్షిణాఫ్రికాలో ఉన్నాయి; ఇతర ముఖ్యమైన మాంగనీస్ నిక్షేపాలు ఉక్రెయిన్, ఆస్ట్రేలియా, భారతదేశం, చైనా, గాబన్ మరియు బ్రెజిల్‌లలో ఉన్నాయి.[45]

మాంగనీస్ ప్రధానంగా దక్షిణాఫ్రికా, ఆస్ట్రేలియా, చైనా, గాబన్, బ్రెజిల్, భారతదేశం, కజాఖ్స్తాన్, ఘనా, ఉక్రెయిన్ మరియు మలేషియాలో తవ్వబడుతుంది.[49] దక్షిణాఫ్రికాలో, గుర్తించబడిన చాలా నిక్షేపాలు నార్తర్న్ కేప్ ప్రావిన్స్‌లోని హోటాజెల్ సమీపంలో (కలహరి మాంగనీస్ ఫీల్డ్స్) ఉన్నాయి, 2011 అంచనా ప్రకారం 15 బిలియన్ టన్నులు ఉన్నాయి. 2011లో దక్షిణాఫ్రికా 3.4 మిలియన్ టన్నులను ఉత్పత్తి చేసి, ఇతర దేశాలన్నింటినీ అధిగమించింది.[50]

సముద్ర వాతావరణం

ప్రధాన వ్యాసం: Manganese nodule మాంగనీస్ యొక్క సమృద్ధిగా ఉన్న వనరు సముద్రపు అడుగుభాగంలో కనిపించే మాంగనీస్ నాడ్యూల్స్ రూపంలో ఉంది.[51] 29% మాంగనీస్‌తో కూడిన ఈ నాడ్యూల్స్,[52] సముద్రపు అడుగుభాగంలో ఉన్నాయి. నాడ్యూల్ సేకరణ వల్ల కలిగే పర్యావరణ ప్రభావాలు ఆసక్తికరంగా ఉన్నాయి.[53][54] 1978 నాటి అంచనా ప్రకారం, సముద్రపు అడుగుభాగంలో 500 బిలియన్ టన్నుల మాంగనీస్ నాడ్యూల్స్ ఉన్నాయి.[55] ఏప్రిల్ నాటికి, మాంగనీస్ నాడ్యూల్స్‌ను సేకరించడానికి ఆర్థికంగా లాభదాయకమైన పద్ధతులను కనుగొనే ప్రయత్నాలు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి, అయితే, ఏదీ వాణిజ్యీకరించబడలేదు.[56]

1972లో, CIA యొక్క ప్రాజెక్ట్ అజోరియన్, బిలియనీర్ హోవార్డ్ హ్యూస్ ద్వారా, సముద్రపు అడుగుభాగం నుండి మాంగనీస్ నాడ్యూల్స్ సేకరిస్తున్నామనే కవర్ స్టోరీతో హ్యూస్ గ్లోమార్ ఎక్స్‌ప్లోరర్ అనే నౌకను నియమించింది.[57] ఈ కవర్ స్టోరీ మాంగనీస్ నాడ్యూల్స్‌ను సేకరించడానికి కార్యకలాపాల వేగాన్ని పెంచింది. హ్యూస్ గ్లోమార్ ఎక్స్‌ప్లోరర్ యొక్క అసలు లక్ష్యం సోవియట్ కోడ్ పుస్తకాలను తిరిగి పొందే లక్ష్యంతో మునిగిపోయిన సోవియట్ జలాంతర్గామి, కె-129ని పైకి లేపడం.[58]

మాంగనీస్ సముద్ర వాతావరణంలో కూడా కరిగిన మాంగనీస్ (dMn)గా ఉంటుంది, ఇది ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న సముద్రాలలో కనిపిస్తుంది, ఇందులో 90% హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్ నుండి ఉద్భవిస్తుంది.[59] పార్టిక్యులేట్ Mn ఒక క్రియాశీల వెంట్ మూలం పైన తేలియాడే ప్లూమ్స్‌లో అభివృద్ధి చెందుతుంది, అయితే dMn సంప్రదాయబద్ధంగా ప్రవర్తిస్తుంది.[60] సముద్రపు నీటి కాలమ్‌ల మధ్య Mn సాంద్రతలు మారుతూ ఉంటాయి. ఉపరితలం వద్ద, నదులు, ధూళి మరియు షెల్ఫ్ అవక్షేపాలు వంటి బాహ్య వనరుల నుండి ఇన్‌పుట్ కారణంగా dMn ఎక్కువగా ఉంటుంది. తీరప్రాంత అవక్షేపాలు సాధారణంగా తక్కువ Mn సాంద్రతలను కలిగి ఉంటాయి, కానీ మైనింగ్ మరియు ఉక్కు తయారీ వంటి పరిశ్రమల నుండి మానవజనిత ఉద్గారాల వల్ల పెరగవచ్చు, ఇవి నది ఇన్‌పుట్‌ల నుండి సముద్రంలోకి ప్రవేశిస్తాయి. ఉపరితల dMn సాంద్రతలు కిరణజన్య సంయోగక్రియ ద్వారా జీవసంబంధంగా మరియు తీరప్రాంత అప్‌వెల్లింగ్ మరియు గాలి-ఆధారిత ఉపరితల ప్రవాహాల నుండి భౌతికంగా కూడా పెరగవచ్చు. UV రేడియేషన్ నుండి ఫోటో-రిడక్షన్ వంటి అంతర్గత సైక్లింగ్ కూడా Mn-ఆక్సైడ్ల కరిగిపోవడాన్ని వేగవంతం చేయడం ద్వారా మరియు ఆక్సిడేటివ్ స్కావెంజింగ్ ద్వారా స్థాయిలను పెంచుతుంది, ఇది Mn లోతైన నీటిలోకి మునిగిపోకుండా నిరోధిస్తుంది.[61] మధ్య-సముద్రపు గట్లు మరియు హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్ సమీపంలో మధ్య-లోతులలో పెరిగిన స్థాయిలు సంభవించవచ్చు. హైడ్రోథర్మల్ వెంట్స్ dMn సమృద్ధిగా ఉన్న ద్రవాన్ని నీటిలోకి విడుదల చేస్తాయి. dMn అప్పుడు మైక్రోబియల్ క్యాప్సూల్స్ ఉండటం వల్ల 4,000 కి.మీ వరకు ప్రయాణించగలదు, ఇది కణాలతో మార్పిడిని నిరోధిస్తుంది, మునిగిపోయే రేట్లను తగ్గిస్తుంది. ఆక్సిజన్ స్థాయిలు తక్కువగా ఉన్నప్పుడు కరిగిన Mn సాంద్రతలు ఇంకా ఎక్కువగా ఉంటాయి. మొత్తంమీద, dMn సాంద్రతలు సాధారణంగా తీర ప్రాంతాలలో ఎక్కువగా ఉంటాయి మరియు తీరానికి దూరంగా వెళ్ళేటప్పుడు తగ్గుతాయి.[61]

నేలలు

మాంగనీస్ నేలల్లో మూడు ఆక్సీకరణ స్థితులలో ఉంటుంది: డైవాలెంట్ కాటయాన్, Mn(2+) మరియు Mn (III,IV) కలిగిన గోధుమ-నలుపు ఆక్సైడ్లు మరియు హైడ్రాక్సైడ్లు, ఉదాహరణకు MnOOH మరియు MnO2. నేల pH మరియు ఆక్సీకరణ-క్షయకరణ పరిస్థితులు ఒక నిర్దిష్ట నేలలో ఏ రకమైన Mn ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుందో ప్రభావితం చేస్తాయి. pH విలువలు 6 కంటే తక్కువగా ఉన్నప్పుడు లేదా వాయురహిత పరిస్థితులలో, Mn(II) ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది, అయితే మరింత క్షార మరియు వాయు సహిత పరిస్థితులలో, Mn(III,IV) ఆక్సైడ్లు మరియు హైడ్రాక్సైడ్లు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తాయి. నేల ఆమ్లత్వం మరియు వాయు ప్రసరణ స్థితిపై Mn యొక్క ఈ ప్రభావాలను మైక్రోబియల్ చర్య ద్వారా సవరించవచ్చు లేదా నియంత్రించవచ్చు. మైక్రోబియల్ శ్వాసక్రియ Mn(2+) ను ఆక్సైడ్లుగా ఆక్సీకరణం చేయగలదు మరియు ఆక్సైడ్లను డైవాలెంట్ కాటయాన్‌గా క్షయకరణం చేయగలదు.[62]

Mn(III,IV) ఆక్సైడ్లు ఇసుక, సిల్ట్ మరియు మట్టి కణాలపై గోధుమ-నలుపు మరకలు మరియు చిన్న నాడ్యూల్స్‌గా ఉంటాయి. ఇతర నేల కణాలపై ఈ ఉపరితల పూతలు అధిక ఉపరితల వైశాల్యాన్ని కలిగి ఉంటాయి మరియు ప్రతికూల చార్జ్‌ను కలిగి ఉంటాయి. చార్జ్ చేయబడిన సైట్లు వివిధ కాటయాన్‌లను, ముఖ్యంగా భారీ లోహాలను (ఉదా., Cr(3+), Cu(2+), Zn(2+), మరియు Pb(2+)) గ్రహించి నిలుపుకోగలవు. అదనంగా, ఆక్సైడ్లు సేంద్రీయ ఆమ్లాలను మరియు ఇతర సమ్మేళనాలను గ్రహించగలవు. లోహాలు మరియు సేంద్రీయ సమ్మేళనాల శోషణ వాటిని ఆక్సీకరణం చేయడానికి కారణమవుతుంది, అయితే Mn(III,IV) ఆక్సైడ్లు Mn(2+) గా క్షయకరణం చెందుతాయి (ఉదా., Cr(3+) నుండి Cr(VI) మరియు రంగులేని హైడ్రోక్వినోన్ నుండి టీ-రంగు క్వినోన్ పాలిమర్లు).[63]

ఉత్పత్తి

ఇవి కూడా చూడండి: Manganese production by country తవ్విన మాంగనీస్ ఖనిజంలో గణనీయమైన భాగం, యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సుమారు 85%, ఇనుము మరియు ఉక్కు ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించబడుతుంది, ఉదాహరణకు ఫెర్రోమాంగనీస్ ఉత్పత్తిలో.[64] ఫెర్రోమాంగనీస్ ఉత్పత్తి కోసం, మాంగనీస్ ఖనిజాన్ని ఇనుప ఖనిజం మరియు కార్బన్‌తో కలుపుతారు, ఆపై బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్ లేదా ఎలక్ట్రిక్ ఆర్క్ ఫర్నేస్లో క్షయకరణం చేస్తారు.[65] ఫలితంగా వచ్చే ఫెర్రోమాంగనీస్ 30–80% మాంగనీస్ కంటెంట్‌ను కలిగి ఉంటుంది.[4] ఇనుము లేని మిశ్రమాల ఉత్పత్తికి ఉపయోగించే స్వచ్ఛమైన మాంగనీస్‌ను మాంగనీస్ ఖనిజాన్ని సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్‌తో లీచింగ్ చేయడం మరియు తదనంతర ఎలక్ట్రోవిన్నింగ్ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తారు.[66]

మరింత ప్రగతిశీల వెలికితీత ప్రక్రియలో (తక్కువ గ్రేడ్) మాంగనీస్ ఖనిజాన్ని నేరుగా హీప్ లీచింగ్ ద్వారా క్షయకరణం చేయడం ఉంటుంది. ఇది హీప్ అడుగుభాగం ద్వారా సహజ వాయువును పెర్కోలేట్ చేయడం ద్వారా జరుగుతుంది; సహజ వాయువు వేడిని (కనీసం 850 °C ఉండాలి) మరియు క్షయకరణ కారకాన్ని (కార్బన్ మోనాక్సైడ్) అందిస్తుంది. ఇది మొత్తం మాంగనీస్ ఖనిజాన్ని మాంగనీస్(II) ఆక్సైడ్ (MnO)గా క్షయకరణం చేస్తుంది, ఇది లీచబుల్ రూపం. ఖనిజం పరిమాణాన్ని 150 నుండి 250 μm మధ్య తగ్గించడానికి ఖనిజం గ్రైండింగ్ సర్క్యూట్ ద్వారా ప్రయాణిస్తుంది, ఇది లీచింగ్‌కు సహాయపడటానికి ఉపరితల వైశాల్యాన్ని పెంచుతుంది. ఖనిజాన్ని 1.6:1 నిష్పత్తిలో సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ మరియు ఫెర్రస్ ఐరన్ (Fe(2+)) ఉన్న లీచ్ ట్యాంక్‌కు జోడిస్తారు. ఇనుము మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ (MnO2) తో చర్య జరిపి ఐరన్ హైడ్రాక్సైడ్ (FeO(OH)) మరియు ఎలిమెంటల్ మాంగనీస్ (Mn)ను ఏర్పరుస్తుంది.[67]

ఈ ప్రక్రియ 90% కంటే ఎక్కువ మాంగనీస్ రికవరీని ఇస్తుంది. మరింత శుద్దీకరణ కోసం, మాంగనీస్‌ను ఎలక్ట్రోవిన్నింగ్ ఫెసిలిటీకి పంపవచ్చు.[67]

అనువర్తనాలు

ఉక్కు

మాంగనీస్ దాని సల్ఫర్-ఫిక్సింగ్, డీఆక్సిడైజింగ్, మరియు అల్లాయింగ్ లక్షణాల కారణంగా ఇనుము మరియు ఉక్కు ఉత్పత్తికి చాలా అవసరం. మెటలర్జీలో ఈ అనువర్తనాల్లో మాంగనీస్‌కు సంతృప్తికరమైన ప్రత్యామ్నాయం లేదు.[45] ఉక్కు తయారీ,[68] దాని ఇనుము తయారీ భాగంతో సహా, మొత్తం మాంగనీస్ డిమాండ్‌లో ఎక్కువ భాగాన్ని కలిగి ఉంది, ప్రస్తుతం ఇది మొత్తం డిమాండ్‌లో 85% నుండి 90% వరకు ఉంది.[66] మాంగనీస్ తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన స్టెయిన్‌లెస్ స్టీల్లో కీలకమైన భాగం.[69][70] ఆధునిక ప్రక్రియలలో ఫెర్రోమాంగనీస్ (సాధారణంగా సుమారు 80% మాంగనీస్) తరచుగా ఇంటర్మీడియట్‌గా ఉంటుంది.

తక్కువ మొత్తంలో మాంగనీస్ అధిక-ద్రవీభవన సల్ఫైడ్‌ను ఏర్పరచడం ద్వారా మరియు ధాన్యాల సరిహద్దుల వద్ద ద్రవ ఐరన్ సల్ఫైడ్ ఏర్పడకుండా నిరోధించడం ద్వారా అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఉక్కు యొక్క పని సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది. మాంగనీస్ కంటెంట్ 4%కి చేరుకుంటే, ఉక్కు యొక్క పెళుసుదనం ప్రధాన లక్షణంగా మారుతుంది. పెళుసుదనం అధిక మాంగనీస్ సాంద్రతల వద్ద తగ్గుతుంది మరియు 8% వద్ద ఆమోదయోగ్యమైన స్థాయికి చేరుకుంటుంది. 8 నుండి 15% మాంగనీస్ కలిగిన ఉక్కు 863 MPa వరకు అధిక టెన్సైల్ స్ట్రెంత్ కలిగి ఉంటుంది.[71][72] 12% మాంగనీస్ కలిగిన ఉక్కును 1882లో రాబర్ట్ హాడ్‌ఫీల్డ్ కనుగొన్నారు మరియు దీనిని ఇప్పటికీ హాడ్‌ఫీల్డ్ స్టీల్ (మంగల్లాయ్) అని పిలుస్తారు. దీనిని బ్రిటిష్ సైనిక స్టీల్ హెల్మెట్ల కోసం మరియు తరువాత యు.ఎస్. సైన్యం ఉపయోగించింది.[73]

అల్యూమినియం మిశ్రమాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Aluminium alloy మాంగనీస్‌ను అల్యూమినియంతో మిశ్రమాల ఉత్పత్తిలో ఉపయోగిస్తారు. సుమారు 1.5% మాంగనీస్ కలిగిన అల్యూమినియం, గాల్వానిక్ తుప్పుకు దారితీసే మలినాలను గ్రహించే ధాన్యాల ద్వారా తుప్పుకు వ్యతిరేకంగా పెరిగిన నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది.[74] తుప్పు-నిరోధక అల్యూమినియం మిశ్రమంలు 3004 మరియు 3104 (0.8 నుండి 1.5% మాంగనీస్) చాలా పానీయాల క్యాన్ల కోసం ఉపయోగించబడతాయి.[75] 2000కి ముందు, 1.6 మిలియన్ టన్నుల కంటే ఎక్కువ ఆ మిశ్రమాలు ఉపయోగించబడ్డాయి; 1% మాంగనీస్ వద్ద, ఇది 16,000 టన్నుల మాంగనీస్‌ను వినియోగించింది.[75]

బ్యాటరీలు

మాంగనీస్(IV) ఆక్సైడ్ అసలు రకమైన డ్రై సెల్ బ్యాటరీలో జింక్ నుండి ఎలక్ట్రాన్ అక్సెప్టర్‌గా ఉపయోగించబడింది, మరియు ఇది కార్బన్-జింక్ రకం ఫ్లాష్‌లైట్ సెల్స్‌లో నల్లటి పదార్థం. బ్యాటరీ డిశ్చార్జ్ అవుతున్నప్పుడు మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ మాంగనీస్ ఆక్సైడ్-హైడ్రాక్సైడ్ MnO(OH)గా క్షయకరణం చెందుతుంది, ఇది బ్యాటరీ యొక్క ఆనోడ్ వద్ద హైడ్రోజన్ ఏర్పడకుండా నిరోధిస్తుంది.[76]

MnO2 + H2O + e− → MnO(OH) + OH-

అదే పదార్థం కొత్త ఆల్కలీన్ బ్యాటరీలలో (సాధారణంగా బ్యాటరీ సెల్స్) కూడా పనిచేస్తుంది, ఇవి అదే ప్రాథమిక చర్యను ఉపయోగిస్తాయి, కానీ భిన్నమైన ఎలక్ట్రోలైట్ మిశ్రమాన్ని ఉపయోగిస్తాయి. 2002లో, ఈ ప్రయోజనం కోసం 230,000 టన్నుల కంటే ఎక్కువ మాంగనీస్ డయాక్సైడ్ ఉపయోగించబడింది.[44][76]

రెసిస్టర్లు

మాంగనిన్ వంటి మాంగనీస్ యొక్క రాగి మిశ్రమాలు, సాపేక్షంగా పెద్ద మొత్తంలో కరెంట్‌ను కొలవడానికి ఉపయోగించే మెటల్ ఎలిమెంట్ షంట్ రెసిస్టర్లలో సాధారణంగా కనిపిస్తాయి. ఈ మిశ్రమాలు చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత నిరోధక గుణకం కలిగి ఉంటాయి మరియు సల్ఫర్‌కు నిరోధకతను కలిగి ఉంటాయి. ఇది కఠినమైన ఆటోమోటివ్ మరియు పారిశ్రామిక వాతావరణాలలో మిశ్రమాలను ప్రత్యేకంగా ఉపయోగకరంగా చేస్తుంది.[77]

ఎరువులు మరియు ఫీడ్ సంకలితం

మాంగనీస్ ఆక్సైడ్ మరియు సల్ఫేట్ ఎరువులలో భాగాలు. 2000 సంవత్సరంలో, సుమారు 20,000 టన్నుల ఈ సమ్మేళనాలు యుఎస్‌లో మాత్రమే ఎరువులలో ఉపయోగించబడ్డాయి. జంతువుల మేతలో కూడా పోల్చదగిన మొత్తంలో Mn సమ్మేళనాలు ఉపయోగించబడ్డాయి.

నిచ్

మిథైల్ సైక్లోపెంటాడైనైల్ మాంగనీస్ ట్రైకార్బోనైల్ అనేది ఆక్టేన్ రేటింగ్ పెంచడానికి మరియు ఇంజిన్ నాకింగ్ తగ్గించడానికి కొన్ని అన్‌లెడెడ్ గ్యాసోలిన్లో ఒక సంకలితం.[78]

మాంగనీస్(IV) ఆక్సైడ్ (మాంగనీస్ డయాక్సైడ్, MnO2) బెంజైలిక్ ఆల్కహాల్‌ల (ఇక్కడ హైడ్రాక్సిల్ సమూహం ఆరోమాటిక్ రింగ్‌కు ఆనుకుని ఉంటుంది) ఆక్సీకరణ కోసం ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీలో ఒక కారకంగా ఉపయోగించబడుతుంది.[79] గాజులో ఉండే స్వల్ప మొత్తంలోని ఇనుము కలుషితాల వల్ల కలిగే ఆకుపచ్చ రంగును ఆక్సీకరణం చేసి తటస్థీకరించడానికి పురాతన కాలం నుండి మాంగనీస్ డయాక్సైడ్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు.[35] MnO2 ఆక్సిజన్ మరియు క్లోరిన్ తయారీలో మరియు నల్లని రంగులను ఆరబెట్టడంలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. కొన్ని తయారీలలో, ఇది పెయింట్ కోసం గోధుమ రంగు పిగ్మెంట్‌గా మరియు సహజ అంబర్‌ (umber) లో ఒక భాగంగా ఉంటుంది.[80]

టెట్రావాలెంట్ మాంగనీస్ ఎరుపు రంగును విడుదల చేసే ఫాస్ఫర్‌లలో యాక్టివేటర్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది. ల్యూమినిసెన్స్‌ను ప్రదర్శించే అనేక సమ్మేళనాలు తెలిసినప్పటికీ,[81] తక్కువ సామర్థ్యం లేదా ముదురు ఎరుపు రంగు ఉద్గారాల కారణంగా చాలా వరకు వాణిజ్యపరంగా ఉపయోగించబడవు.[82][83] ఏదేమైనా, అనేక Mn(4+) యాక్టివేటెడ్ ఫ్లోరైడ్‌లు వార్మ్-వైట్ LEDల కోసం సంభావ్య ఎరుపు రంగును విడుదల చేసే ఫాస్ఫర్‌లుగా నివేదించబడ్డాయి.[84][85] కానీ నేటి వరకు, వార్మ్-వైట్ LEDలలో ఉపయోగించడానికి K2SiF6:Mn(4+) మాత్రమే వాణిజ్యపరంగా అందుబాటులో ఉంది.[86]

ఈ లోహం అప్పుడప్పుడు నాణేలలో ఉపయోగించబడుతుంది; 2000 వరకు, మాంగనీస్‌ను ఉపయోగించిన ఏకైక యునైటెడ్ స్టేట్స్ నాణెం 1942 నుండి 1945 వరకు ఉన్న "వార్‌టైమ్" నికెల్.[87] నికెల్ నాణేల ఉత్పత్తికి సాంప్రదాయకంగా 75% రాగి మరియు 25% నికెల్ మిశ్రమాన్ని ఉపయోగించేవారు. అయితే, యుద్ధ సమయంలో నికెల్ లోహం కొరత కారణంగా, దానిని మరింత అందుబాటులో ఉన్న వెండి మరియు మాంగనీస్‌తో భర్తీ చేశారు, తద్వారా 56% రాగి, 35% వెండి మరియు 9% మాంగనీస్ మిశ్రమం ఏర్పడింది. 2000 నుండి, డాలర్ నాణేలు, ఉదాహరణకు సకాగ్వేయా డాలర్ మరియు ప్రెసిడెన్షియల్ $1 నాణేలు, స్వచ్ఛమైన రాగి కోర్‌తో 7% మాంగనీస్ కలిగిన ఇత్తడితో తయారు చేయబడ్డాయి.[88]

మాంగనీస్ సమ్మేళనాలు పిగ్మెంట్లుగా మరియు సిరామిక్స్ మరియు గాజు రంగుల కోసం ఉపయోగించబడ్డాయి. సిరామిక్ యొక్క గోధుమ రంగు కొన్నిసార్లు మాంగనీస్ సమ్మేళనాల ఫలితంగా ఉంటుంది.[89] గాజు పరిశ్రమలో, మాంగనీస్ సమ్మేళనాలు రెండు ప్రభావాల కోసం ఉపయోగించబడతాయి. మాంగనీస్(III) ఐరన్(II)తో చర్య జరిపి, తక్కువ రంగు కలిగిన ఐరన్(III) మరియు స్వల్పంగా గులాబీ రంగులో ఉండే మాంగనీస్(II)ని ఏర్పరచడం ద్వారా గాజులోని బలమైన ఆకుపచ్చ రంగును తగ్గిస్తుంది, ఇది ఐరన్(III) యొక్క మిగిలిన రంగును భర్తీ చేస్తుంది.[35] గులాబీ రంగు గాజును తయారు చేయడానికి ఎక్కువ మొత్తంలో మాంగనీస్‌ను ఉపయోగిస్తారు. 2009లో, ఓరెగాన్ స్టేట్ యూనివర్శిటీకి చెందిన మాస్ సుబ్రమణియన్ మరియు సహచరులు మాంగనీస్‌ను ఇట్రియం మరియు ఇండియంలతో కలిపి తీవ్రమైన నీలం, విషరహిత, జడ, రంగు వెలిసిపోని పిగ్మెంట్, YInMn బ్లూను రూపొందించవచ్చని కనుగొన్నారు,[90] ఇది 200 సంవత్సరాలలో కనుగొనబడిన మొదటి కొత్త నీలం పిగ్మెంట్.[91]

బయోకెమిస్ట్రీ

ప్రధాన వ్యాసం: మాంగనీస్ ఇన్ బయాలజీ

అనేక రకాల ఎంజైమ్‌లు ఆక్సిడోరిడక్టేజ్‌లు, ట్రాన్స్‌ఫరేజ్‌లు, హైడ్రోలేజ్‌లు, లయేజ్‌లు, ఐసోమెరేజ్‌లు మరియు లిగేజ్‌లతో సహా మాంగనీస్ కోఫాక్టర్‌లను కలిగి ఉంటాయి. మాంగనీస్‌ను కలిగి ఉన్న ఇతర ఎంజైమ్‌లు ఆర్జినేస్ మరియు Mn-కలిగిన సూపరాక్సైడ్ డిస్ముటేజ్ (Mn-SOD). అనేక రెట్రోవైరస్‌లలోని కొన్ని రివర్స్ ట్రాన్స్‌క్రిప్టేజ్‌లు (HIV వంటి లెంటివైరస్‌లు కాకపోయినా) మాంగనీస్‌ను కలిగి ఉంటాయి. మాంగనీస్ కలిగిన పాలీపెప్టైడ్‌లు డిఫ్తీరియా టాక్సిన్, లెక్టిన్‌లు మరియు ఇంటిగ్రిన్‌లు.[92]

నాలుగు మాంగనీస్ పరమాణువులను కలిగి ఉన్న ఆక్సిజన్-ఎవాల్వింగ్ కాంప్లెక్స్ (OEC), క్లోరోప్లాస్ట్‌ల థైలాకోయిడ్ పొరలలో ఉండే ఫోటోసిస్టమ్ IIలో ఒక భాగం. OEC కిరణజన్య సంయోగక్రియ యొక్క కాంతి చర్యలు సమయంలో నీటి ఫోటోఆక్సిడేషన్‌కు బాధ్యత వహిస్తుంది, అంటే, మొక్కల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన O2ని తయారు చేసే ఉత్ప్రేరకం ఇది.[93][94]

మానవ ఆరోగ్యం మరియు పోషణ

మాంగనీస్ ఒక ముఖ్యమైన మానవ ఆహార మూలకం మరియు స్థూల పోషకాల జీవక్రియ, ఎముకల నిర్మాణం మరియు ఫ్రీ రాడికల్ రక్షణ వ్యవస్థలతో సహా అనేక జీవ ప్రక్రియలలో కోఎంజైమ్‌గా ఉంటుంది. మాంగనీస్ డజన్ల కొద్దీ ప్రోటీన్లు మరియు ఎంజైమ్‌లలో కీలకమైన భాగం.[1] మానవ శరీరంలో సుమారు 12 mg మాంగనీస్ ఉంటుంది, ఇది ఎక్కువగా ఎముకలలో ఉంటుంది. మిగిలిన మృదు కణజాలం కాలేయం మరియు మూత్రపిండాలలో కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది.[2] మానవ మెదడులో, మాంగనీస్ మాంగనీస్ మెటల్లోప్రోటీన్‌లకు, ముఖ్యంగా ఆస్ట్రోసైట్‌లలోని గ్లుటామైన్ సింథటేజ్‌కు బంధించబడి ఉంటుంది.[95]

వయస్సు మరియు లింగం వారీగా ప్రస్తుత Mn AIs[96]
పురుషులు స్త్రీలు
వయస్సు AI (mg/రోజు) వయస్సు AI (mg/రోజు)
1–3 1.2 1–3 1.2
4–8 1.5 4–8 1.5
9–13 1.9 9–13 1.6
14–18 2.2 14–18 1.6
19+ 2.3 19+ 1.8
గర్భిణీ: 2
పాలిచ్చే తల్లులు: 2.6

నియంత్రణ

U.S. ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడిసిన్ (IOM) 2001లో ఖనిజాల కోసం అంచనా వేసిన సగటు అవసరాలను (EARs) మరియు సిఫార్సు చేయబడిన ఆహార భత్యాలను (RDAs) నవీకరించింది. మాంగనీస్ కోసం, EARలు మరియు RDAలను సెట్ చేయడానికి తగినంత సమాచారం లేదు, కాబట్టి అవసరాలను తగినంత తీసుకోవడం (AIs) కోసం అంచనాలుగా వివరించబడ్డాయి. భద్రత విషయానికొస్తే, సాక్ష్యం సరిపడా ఉన్నప్పుడు విటమిన్లు మరియు ఖనిజాల కోసం IOM సహించదగిన ఎగువ తీసుకోవడం స్థాయిలను (ULs) సెట్ చేస్తుంది. మాంగనీస్ విషయంలో, పెద్దల UL 11 mg/రోజుగా సెట్ చేయబడింది. సమిష్టిగా EARలు, RDAలు, AIలు మరియు ULలను డైటరీ రిఫరెన్స్ ఇంటేక్‌లు (DRIs) అని పిలుస్తారు.[96] మాంగనీస్ లోపం అరుదు.[97]

యూరోపియన్ ఫుడ్ సేఫ్టీ అథారిటీ (EFSA) సమాచార సమితిని డైటరీ రిఫరెన్స్ వాల్యూస్‌గా సూచిస్తుంది, RDAకి బదులుగా పాపులేషన్ రిఫరెన్స్ ఇంటేక్ (PRI) మరియు EARకి బదులుగా సగటు అవసరంతో. AI మరియు UL యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఉన్నట్లే నిర్వచించబడ్డాయి. 15 ఏళ్లు మరియు అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉన్నవారికి, AI 3.0 mg/రోజుగా సెట్ చేయబడింది. గర్భధారణ మరియు పాలిచ్చే తల్లుల కోసం AIలు 3.0 mg/రోజు. 1–14 సంవత్సరాల పిల్లల కోసం, AIలు వయస్సుతో పాటు 0.5 నుండి 2.0 mg/రోజుకు పెరుగుతాయి. పెద్దల AIలు U.S. RDAల కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయి.[98] EFSA అదే భద్రతా ప్రశ్నను సమీక్షించింది మరియు ULని సెట్ చేయడానికి తగినంత సమాచారం లేదని నిర్ణయించింది.[99]

U.S. ఆహారం మరియు డైటరీ సప్లిమెంట్ లేబులింగ్ ప్రయోజనాల కోసం, ఒక సర్వింగ్‌లోని మొత్తాన్ని డైలీ వాల్యూ (%DV) శాతంగా వ్యక్తపరుస్తారు. మాంగనీస్ లేబులింగ్ ప్రయోజనాల కోసం, డైలీ వాల్యూలో 100% 2.0 mg ఉండేది, కానీ 27 మే 2016 నాటికి ఇది RDAతో ఒప్పందానికి రావడానికి 2.3 mgకి సవరించబడింది.[100][101] పాత మరియు కొత్త పెద్దల డైలీ వాల్యూల పట్టిక రిఫరెన్స్ డైలీ ఇంటేక్ వద్ద అందించబడింది.

అధికంగా బహిర్గతం కావడం లేదా తీసుకోవడం వల్ల మాంగనిజం అని పిలువబడే పరిస్థితికి దారితీయవచ్చు, ఇది డోపమైన్‌జిక్ న్యూరోనల్ మరణానికి మరియు పార్కిన్సన్స్ వ్యాధిని పోలిన లక్షణాలకు కారణమయ్యే న్యూరోడెజెనరేటివ్ రుగ్మత.[2][102]

లోపం

ప్రధాన వ్యాసం: మాంగనీస్ లోపం (వైద్యం) మానవులలో మాంగనీస్ లోపం, ఇది అరుదు, అనేక వైద్య సమస్యలకు దారితీస్తుంది.[96] మాంగనీస్ లోపం జంతువులలో అస్థిపంజర వైకల్యానికి కారణమవుతుంది మరియు గాయం మానడంలో కొల్లాజెన్ ఉత్పత్తిని నిరోధిస్తుంది.[103]

బహిర్గతం

నీటిలో

నీటి ద్వారా వచ్చే మాంగనీస్ ఆహార మాంగనీస్ కంటే ఎక్కువ బయోఅవైలబిలిటీని కలిగి ఉంటుంది. 2010 అధ్యయనం నుండి వచ్చిన ఫలితాల ప్రకారం,[104] త్రాగునీటిలో మాంగనీస్‌కు ఎక్కువ స్థాయిలో బహిర్గతం కావడం పాఠశాల వయస్సు పిల్లలలో పెరిగిన మేధోపరమైన బలహీనత మరియు తగ్గిన ఇంటెలిజెన్స్ కోషెంట్‌లతో ముడిపడి ఉంటుంది. షవర్ నీటిలో సహజంగా లభించే మాంగనీస్‌ను పీల్చడం వల్ల దీర్ఘకాలిక బహిర్గతం 8.7 మిలియన్ల మంది అమెరికన్లను ప్రమాదంలో పడేస్తుందని ఊహించబడింది.[105] అయితే, బహిర్గతం ఆగిపోయి శరీరం అదనపు మాంగనీస్‌ను తొలగించగలిగితే, మాంగనీస్ అధికంగా బహిర్గతం కావడం వల్ల కలిగే కొన్ని ప్రతికూల ప్రభావాల నుండి మానవ శరీరం కోలుకోగలదని డేటా సూచిస్తుంది.[106]

హైపోక్సిక్ కాలాలు సంభవించినప్పుడు సముద్రపు నీటిలో Mn స్థాయిలు పెరగవచ్చు.[107] 1990 నుండి చేపలు, క్రస్టేసియన్లు, మొలస్క్లు మరియు ఎకినోడెర్మ్‌లతో సహా సముద్ర జీవులలో Mn చేరడం గురించి నివేదికలు ఉన్నాయి. మొప్పలు, మెదడు, రక్తం, మూత్రపిండాలు మరియు కాలేయం/హెపాటోప్యాంక్రియాస్‌తో సహా వివిధ జాతులలో నిర్దిష్ట కణజాలాలు లక్ష్యంగా ఉంటాయి. ఈ జాతులలో శారీరక ప్రభావాలు నివేదించబడ్డాయి. Mn ఇమ్యునోసైట్‌ల పునరుద్ధరణ మరియు వాటి కార్యాచరణను ప్రభావితం చేస్తుంది, ఉదాహరణకు ఫాగోసైటోసిస్ మరియు ప్రోఫెనోలాక్సిడేస్ యాక్టివేషన్, జీవుల రోగనిరోధక వ్యవస్థలను అణిచివేస్తుంది. దీనివల్ల జీవులు ఇన్ఫెక్షన్లకు ఎక్కువ అవకాశం కలిగి ఉంటాయి. వాతావరణ మార్పులు సంభవించినప్పుడు, వ్యాధికారక పంపిణీ పెరుగుతుంది, మరియు జీవులు మనుగడ సాగించడానికి మరియు ఈ వ్యాధికారక క్రిములకు వ్యతిరేకంగా తమను తాము రక్షించుకోవడానికి, వారికి ఆరోగ్యకరమైన, బలమైన రోగనిరోధక వ్యవస్థ అవసరం. అధిక Mn స్థాయిల వల్ల వారి వ్యవస్థలు రాజీపడితే, వారు ఈ వ్యాధికారక క్రిములతో పోరాడలేక చనిపోతారు.[59]

గ్యాసోలిన్

మిథైల్సైక్లోపెంటాడైనైల్ మాంగనీస్ ట్రైకార్బోనైల్ (MMT) అనేది ఆక్టేన్ రేటింగ్‌ను మెరుగుపరచడానికి గ్యాసోలిన్‌ల కోసం సీసపు సమ్మేళనాలను భర్తీ చేయడానికి అభివృద్ధి చేయబడిన ఒక సంకలితం. MMT కొన్ని దేశాలలో మాత్రమే ఉపయోగించబడుతుంది. పర్యావరణానికి బహిర్గతమైనప్పుడు, మిథైల్సైక్లోపెంటాడైనైల్ మాంగనీస్ ట్రైకార్బోనైల్ కలిగిన ఇంధనాలు క్షీణించి, నీరు మరియు నేలల్లోకి మాంగనీస్‌ను విడుదల చేస్తాయి.[108]

గాలి

గాలిలో మాంగనీస్ స్థాయిలు 1953 మరియు 1982 మధ్య తగ్గాయి, 1953లో స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి. సాధారణంగా, క్యూబిక్ మీటరుకు 5 మైక్రోగ్రాముల కంటే ఎక్కువ మాంగనీస్ ఉన్న గాలిని పీల్చడం వల్ల మాంగనీస్ బహిర్గతం యొక్క లక్షణాలు సంభవించవచ్చు. ల్యాబ్-పెరిగిన మానవ మూత్రపిండ కణాలలో, ఫెర్రోపోర్టిన్ అని పిలువబడే ప్రోటీన్ యొక్క అధిక స్థాయిలు కణాల లోపల తక్కువ మాంగనీస్ స్థాయిలతో మరియు తగ్గిన కణ నష్టంతో ముడిపడి ఉంటాయి, ఇది మెరుగైన గ్లుటామేట్ తీసుకోవడం మరియు లాక్టేట్ డీహైడ్రోజినేస్ అని పిలువబడే నష్టం మార్కర్ యొక్క తక్కువ లీకేజీ ద్వారా చూపబడుతుంది.[109][110]

నియంత్రణ

యునైటెడ్ స్టేట్స్లో మాంగనీస్ బహిర్గతం ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (OSHA) ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది.[111] ప్రజలు కార్యాలయంలో మాంగనీస్‌ను పీల్చడం లేదా మింగడం ద్వారా బహిర్గతం కావచ్చు. OSHA కార్యాలయంలో మాంగనీస్ బహిర్గతం కోసం చట్టపరమైన పరిమితిని (పర్మిసిబుల్ ఎక్స్‌పోజర్ లిమిట్) 8-గంటల పనిదినంలో 5 mg/m3గా సెట్ చేసింది. నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ (NIOSH) 8-గంటల పనిదినంలో 1 mg/m3 మరియు 3 mg/m3 స్వల్పకాలిక పరిమితిని సిఫార్సు చేయబడిన బహిర్గతం పరిమితి (REL)గా సెట్ చేసింది. 500 mg/m3 స్థాయిలలో, మాంగనీస్ జీవితానికి మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణమే ప్రమాదకరం.[112] జర్మనీ వంటి ఇతర దేశాలలో, గాలిలో ఉండే మాంగనీస్ కోసం సాధారణ సీలింగ్ విలువ 0.5 mg/m3గా సెట్ చేయబడింది (de) మరియు శరీరంలో గరిష్ట మాంగనీస్ స్థాయి 20 mg/Lగా సెట్ చేయబడింది.

ఆరోగ్యం మరియు భద్రత

501[113] మాంగనీస్ మానవ ఆరోగ్యానికి అవసరం, అయితే మిల్లీగ్రాముల మొత్తంలో మాత్రమే.[96] U.S. EPA నిబంధనల ప్రకారం ప్రస్తుత గరిష్ట సురక్షిత సాంద్రత 50 μg Mn/L.[114]

మాంగనిజం

మాంగనీస్ అధికంగా బహిర్గతం కావడం తరచుగా మాంగనిజంతో ముడిపడి ఉంటుంది, ఇది అధిక మాంగనీస్ తీసుకోవడం లేదా పీల్చడం వల్ల కలిగే అరుదైన నరాల సంబంధిత రుగ్మత. చారిత్రాత్మకంగా, మాంగనీస్ మిశ్రమాల ఉత్పత్తి లేదా ప్రాసెసింగ్‌లో పనిచేసే వ్యక్తులు[115][116][117] మాంగనిజం అభివృద్ధి చెందే ప్రమాదంలో ఉన్నారు; అయితే, ఆరోగ్య మరియు భద్రతా నిబంధనలు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలలో కార్మికులను రక్షిస్తాయి.[111] ఈ రుగ్మతను మొదట 1837లో బ్రిటిష్ విద్యావేత్త జాన్ కౌపర్ వివరించారు, ఆయన మాంగనీస్ గ్రైండర్లుగా పనిచేసిన ఇద్దరు రోగులను అధ్యయనం చేశారు.[41]

మాంగనిజం ఒక బైఫాసిక్ రుగ్మత. దాని ప్రారంభ దశలలో, మత్తులో ఉన్న వ్యక్తి నిరాశ, మూడ్ స్వింగ్స్, బలవంతపు ప్రవర్తనలు మరియు సైకోసిస్‌ను అనుభవించవచ్చు. ప్రారంభ నరాల సంబంధిత లక్షణాలు చివరి దశ మాంగనిజానికి దారితీస్తాయి, ఇది పార్కిన్సన్స్ వ్యాధిని పోలి ఉంటుంది. లక్షణాలలో బలహీనత, మోనోటోన్ మరియు నెమ్మదించిన ప్రసంగం, భావ వ్యక్తీకరణ లేని ముఖం, వణుకు, ముందుకు వంగిన నడక, పడిపోకుండా వెనుకకు నడవలేకపోవడం, దృఢత్వం మరియు చురుకుదనం, నడక మరియు సమతుల్యతతో సాధారణ సమస్యలు ఉన్నాయి.[41][118] పార్కిన్సన్స్ వ్యాధి వలె కాకుండా, మాంగనిజం వాసన కోల్పోవడంతో ముడిపడి ఉండదు మరియు రోగులు సాధారణంగా L-DOPAతో చికిత్సకు స్పందించరు.[119] చివరి దశ మాంగనిజం యొక్క లక్షణాలు బహిర్గత మూలం తొలగించబడినప్పటికీ మరియు మెదడు మాంగనీస్ స్థాయిలు సాధారణ స్థితికి చేరుకున్నప్పటికీ కాలక్రమేణా మరింత తీవ్రమవుతాయి.[118]

దీర్ఘకాలిక మాంగనీస్ బహిర్గతం కదలికల అసాధారణతలతో కూడిన పార్కిన్సనిజం వంటి అనారోగ్యాన్ని కలిగిస్తుందని నిరూపించబడింది.[120] ఈ పరిస్థితి PD చికిత్సలో ఉపయోగించే సాధారణ చికిత్సలకు స్పందించదు, ఇది substantia nigra లోని సాధారణ dopamineergic నష్టానికి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాన్ని సూచిస్తుంది.[120] మాంగనీస్ basal gangliaలో పేరుకుపోయి, అసాధారణ కదలికలకు దారితీయవచ్చు.[121] కణాలలోని Mn స్థాయిని తగ్గించడానికి అవసరమైన మాంగనీస్ ఎఫ్లక్స్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్ అయిన SLC30A10 జన్యువులోని ఉత్పరివర్తన (mutation), ఈ పార్కిన్సనిజం వంటి వ్యాధి అభివృద్ధికి సంబంధం కలిగి ఉంది.[122] PDకి సాధారణమైన లెవీ బాడీలు Mn-ప్రేరిత పార్కిన్సనిజంలో కనిపించవు.[121]

జంతువులపై చేసిన ప్రయోగాలు నియంత్రిత పరిస్థితులలో మాంగనీస్ అధిక బహిర్గతం యొక్క పరిణామాలను పరిశీలించడానికి అవకాశం కల్పించాయి. (దూకుడు లేని) ఎలుకలలో, మాంగనీస్ ఎలుకలను చంపే ప్రవర్తనను ప్రేరేపిస్తుంది.[123]

విషపూరితం (Toxicity)

మాంగనీస్ సమ్మేళనాలు nickel మరియు copper వంటి ఇతర విస్తృతమైన లోహాల కంటే తక్కువ విషపూరితమైనవి.[124] అయినప్పటికీ, మాంగనీస్ దుమ్ము మరియు పొగలకు గురికావడం దాని విష స్థాయి కారణంగా స్వల్ప కాలానికి కూడా 5 mg/m3 సీలింగ్ విలువను మించకూడదు.[125] Manganese poisoning అనేది impaired motor skills (దెబ్బతిన్న మోటార్ నైపుణ్యాలు) మరియు cognitive disorderలతో (జ్ఞాన సంబంధిత రుగ్మతలు) ముడిపడి ఉంది.[126]

నాడీ సంబంధిత వ్యాధులు (Neurodegenerative diseases)

DMT1 అనే ప్రోటీన్ ప్రేగుల నుండి మాంగనీస్ శోషణలో ప్రధాన రవాణాదారుగా పనిచేస్తుంది మరియు blood–brain barrier (రక్త-మెదడు అవరోధం) గుండా మాంగనీస్‌ను రవాణా చేసే ప్రధాన రవాణాదారుగా ఉండవచ్చు. DMT1 పీల్చుకున్న మాంగనీస్‌ను నాసికా epithelium గుండా కూడా రవాణా చేస్తుంది. మాంగనీస్ విషపూరితానికి ప్రతిపాదిత యంత్రాంగం ఏమిటంటే, క్రమరాహిత్యం oxidative stress, mitochondrial dysfunction, గ్లుటామేట్-మధ్యవర్తిత్వ excitotoxicity, మరియు ప్రోటీన్ల సమూహానికి (aggregation) దారితీస్తుంది.[127]

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

  1. ↑ 1.0 1.1 (2019). "Essential Metals in Medicine: Therapeutic Use and Toxicity of Metal Ions in the Clinic". 19 253–266. ISBN 978-3-11-052787-2. doi:10.1515/9783110527872-016.
  2. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 Emsley, John. (2001). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. 249–253. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-850340-8.
  3. ↑ (2013). "Metallomics and the Cell". 12 169–201. Springer. ISBN 978-94-007-5560-4. doi:10.1007/978-94-007-5561-1_6. ఎలక్ట్రానిక్-బుక్ 978-94-007-5561-1.
  4. ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 Holleman, Arnold F.. (1985). "Lehrbuch der Anorganischen Chemie". 1110–1117. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-007511-3.
  5. ↑ Lide, David R.. (2004). Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics. 4–136. CRC press. ISBN 978-0-8493-0485-9.
  6. ↑ Clery, Daniel. (4 June 2020). The galaxy's brightest explosions go nuclear with an unexpected trigger: pairs of dead stars. Science.
  7. ↑ (2006). "Terrestrial manganese-53 – A new monitor of Earth surface processes". Earth and Planetary Science Letters. 251 (3–4) 334–345. doi:10.1016/j.epsl.2006.09.016.
  8. ↑ (2008). "53Mn–53Cr systematics of the early Solar System revisited". Geochimica et Cosmochimica Acta. 72 (20) 5146–5163. doi:10.1016/j.gca.2008.03.023.
  9. ↑ 9.0 9.1 9.2 (1975). Phase diagrams of the elements. International Nuclear Information System. 15.
  10. ↑ 10.0 10.1 (1969). Crystallographic modifications of manganese and their transformation characteristics. Chapter 1 of: Structure of Electro-Deposited Manganese.. 3–28. CSIR-NML.
  11. ↑ (1973). "The Chemistry of Manganese, Technetium and Rhenium. Pergamon Texts in Inorganic Chemistry.". 778. Elsevier Science. ISBN 978-1-4831-3806-0.
  12. ↑ (1927). "The crystal structure of α-manganese". Proceedings of the Royal Society of London, Series A. 115 (771) 456–471. doi:10.1098/rspa.1927.0103.
  13. ↑ (15 November 1994). "Magnetic and crystallographic order in α-manganese". Journal of Applied Physics. 76 (10) 7049–7051. doi:10.1063/1.358024.
  14. ↑ 14.0 14.1 (2004). "Ferromagnetism in the beta-manganese structure: Fe1.5Pd0.5Mo3N". Journal of Physics: Condensed Matter. 16 (13) 2273–2281. doi:10.1088/0953-8984/16/13/008.
  15. ↑ (1984). "Neutron diffuse scattering in β-manganese". J. Appl. Phys.. 55 (6) 2048–2050. doi:10.1063/1.333561.
  16. ↑ 16.0 16.1 16.2 (1989). "Antiferromagnetic and ferromagnetic gamma-manganese generalisation of the fixed-spin-moment method". Physica B: Condensed Matter. 161 (1–3) 139–142. doi:10.1016/0921-4526(89)90120-8.
  17. ↑ (1970). "A study of some alloys of gamma -manganese by neutron diffraction". Journal of Physics C: Solid State Physics. 3 (3) 675–686. doi:10.1088/0022-3719/3/3/023.
  18. ↑ (2010). "Shriver and Atkins' Inorganic Chemistry". Oxford University Press. ISBN 978-0-19-923617-6.
  19. ↑ Luft, J. H.. (1956). "Permanganate – a new fixative for electron microscopy". Journal of Biophysical and Biochemical Cytology. 2 (6) 799–802. doi:10.1083/jcb.2.6.799.
  20. ↑ (2007). "Corrolazines: New Frontiers in High-Valent Metalloporphyrinoid Stability and Reactivity". Accounts of Chemical Research. 40 (7) 626–634. doi:10.1021/ar700039y.
  21. ↑ (2016). "Selection and Use of Manganese Dioxide by Neanderthals". Scientific Reports. 6. doi:10.1038/srep22159.
  22. ↑ (2014). "Mn4Ca Cluster in Photosynthesis: Where and How Water is Oxidized to Dioxygen". Chemical Reviews. 114 (8) 4175–4205. doi:10.1021/cr4004874.
  23. ↑ (2017). "An historic and scientific study of the properties of metal(III) tris-acetylacetonates". Struct Chem. 28 (1) 201–212. doi:10.1007/s11224-016-0864-0.
  24. ↑ (2003). "Descriptive Inorganic Chemistry". 491. Macmillan. ISBN 0-7167-4620-4..
  25. ↑ Schmidt, Max. (1968). "Anorganische Chemie II.". 100–109. Wissenschaftsverlag.
  26. ↑ (2019). "Resurgence of Organomanganese(I) Chemistry. Bidentate Manganese(I) Phosphine–Phenol(ate) Complexes". Inorganic Chemistry. 58 (16) 10527–10535. doi:10.1021/acs.inorgchem.9b00941.
  27. ↑ (1983). "Hydrido, alkyl, and ethylene 1,2-bis(dimethylphosphino)ethane complexes of manganese and the crystal structures of MnBr2(dmpe)2, [Mn(AlH4)(dmpe)2]2 and MnMe2(dmpe)2". Journal of the American Chemical Society. 105 (22) 6752–6753. doi:10.1021/ja00360a054.
  28. ↑ (1988). "Permethylmanganates. Synthesis and characterization of divalent [MnMe42-], trivalent [MnMe52-], and tetravalent [MnMe62-]". Journal of the American Chemical Society. 110 (18) 6245–6246. doi:10.1021/ja00226a049.
  29. ↑ (28 May 2005). MAGNET.. languagehat.com.
  30. ↑ Pliny the Elder. Natural History of Pliny. BOOK XXXVI. THE NATURAL HISTORY OF STONES..
  31. ↑ Calvert, J. B.. (24 January 2003). Chromium and Manganese.
  32. ↑ (September 2003). "Analysis of rock art painting and technology of Palaeolithic painters". Measurement Science and Technology. 14 (9) 1590–1597. doi:10.1088/0957-0233/14/9/310.
  33. ↑ (May 2006). "Minerals discovered in paleolithic black pigments by transmission electron microscopy and micro-X-ray absorption near-edge structure". Applied Physics A. 83 (2) 213–218. doi:10.1007/s00339-006-3510-7.
  34. ↑ (9 June 1961). "Compositional Categories of Ancient Glass". Science. 133 (3467) 1824–1826. doi:10.1126/science.133.3467.1824.
  35. ↑ 35.0 35.1 35.2 (May 1998). "Glassmaking in renaissance Italy: The innovation of venetian cristallo". JOM. 50 (5) 14–19. doi:10.1007/s11837-998-0024-0.
  36. ↑ Rancke-Madsen, E.. (1975). "The Discovery of an Element". Centaurus. 19 (4) 299–313. doi:10.1111/j.1600-0498.1975.tb00329.x.
  37. ↑ Hadfield, Robert. (1927). The metal manganese and its properties: also ores, and the production of ferro-manganese and its history. The Journal of the Iron and Steel Institute. 115 (1) 251–252.
  38. ↑ (2022). "Name game: the naming history of the chemical elements—part 1—from antiquity till the end of 18th century". Foundations of Chemistry. 25 29–51. doi:10.1007/s10698-022-09448-5.
  39. ↑ Braunstein. mindat.org.
  40. ↑ (2007). "From lead to manganese through mercury: mythology, science, and lessons for prevention". American Journal of Industrial Medicine. 50 (11) 779–787. doi:10.1002/ajim.20524.
  41. ↑ 41.0 41.1 41.2 Couper, John. (1837). "On the effects of black oxide of manganese when inhaled into the lungs". బ్రిటిష్ అనల్స్ ఆఫ్ మెడిసిన్, ఫార్మసీ, వైటల్ స్టాటిస్టిక్స్, అండ్ జనరల్ సైన్స్. 1 41–42.
  42. ↑ (January 2018). "The early history of manganese and the recognition of its neurotoxicity, 1837–1936". NeuroToxicology. 64 5–11. doi:10.1016/j.neuro.2017.04.006.
  43. ↑ Olsen, Sverre E.. (2007). "Production of Manganese Ferroalloys". 11–12. Tapir Academic Press. ISBN 978-82-519-2191-6.
  44. ↑ 44.0 44.1 Preisler, Eberhard. (1980). "Moderne Verfahren der Großchemie: Braunstein". Chemie in unserer Zeit. 14 (5) 137–148. doi:10.1002/ciuz.19800140502.
  45. ↑ 45.0 45.1 45.2 45.3 (2009). "Mineral Commodity Summaries 2009". Water Resources Division, U.S. Geological Survey. doi:10.3133/mineral2009.
  46. ↑ SHEFFIELD'S LIFE STORIES..
  47. ↑ (August 1984). "Geochemistry of braunite and associated phases in metamorphosed non-calcareous manganese ores of India". Contributions to Mineralogy and Petrology. 87 (1) 65–71. doi:10.1007/BF00371403.
  48. ↑ (August 2009). Trace and minor elements in sphalerite: A LA-ICPMS study. Geochimica et Cosmochimica Acta. 73 (16) 4761–4791. doi:10.1016/j.gca.2009.05.045.
  49. ↑ (May 2018). "Review of Manganese Processing for Production of TRIP/TWIP Steels, Part 1: Current Practice and Processing Fundamentals". JOM. 70 (5) 680–690. doi:10.1007/s11837-018-2769-4.
  50. ↑ Manganese Mining in South Africa – Overview. MBendi Information Services.
  51. ↑ (2016). "Encyclopedia of Marine Geosciences". 408–412. ISBN 978-94-007-6237-4. doi:10.1007/978-94-007-6238-1.
  52. ↑ Polymetallic Nodules. isa.org.
  53. ↑ (January 2001). "Parametrization and evaluation of marine environmental impacts produced by deep-sea manganese nodule mining". Deep Sea Research Part II: Topical Studies in Oceanography. 48 (17–18) 3453–3467. doi:10.1016/s0967-0645(01)00052-2.
  54. ↑ (2018). "Seabed Mining and Approaches to Governance of the Deep Seabed". Frontiers in Marine Science. 5. doi:10.3389/fmars.2018.00480.
  55. ↑ (April 2009). "Manganese/polymetallic nodules: Micro-structural characterization of exolithobiontic- and endolithobiontic microbial biofilms by scanning electron microscopy". Micron. 40 (3) 350–358. doi:10.1016/j.micron.2008.10.005.
  56. ↑ (17 March 2022). Exploration Contracts. International Seabed Authority.
  57. ↑ (19 February 2018). The CIA secret on the ocean floor. BBC News.
  58. ↑ (12 February 2010). Project Azorian: The CIA's Declassified History of the Glomar Explorer. National Security Archive at George Washington University.
  59. ↑ 59.0 59.1 (March 2020). "Immunosuppression of aquatic organisms exposed to elevated levels of manganese: From global to molecular perspective". Developmental & Comparative Immunology. 104. doi:10.1016/j.dci.2019.103536.
  60. ↑ (2017). "Nature of Suspended Particles in Hydrothermal Plume at 3°40'N Carlsberg Ridge:A Comparison with Deep Oceanic Suspended Matter". Current Science. 112 (1) 139. doi:10.18520/cs/v112/i01/139-146.
  61. ↑ 61.0 61.1 (October 2019). "Annual variability of dissolved manganese in Northeast Pacific along Line-P: 2010–2013". Marine Chemistry. 216. doi:10.1016/j.marchem.2019.103702.
  62. ↑ (2005). "Chemical Processes in Soils". 461–487. Soil Science Society of America.
  63. ↑ (2002). "Soil Mineralogy with Environmental Applications". 367–386. Soil Science Society of America.
  64. ↑ Manganese Statistics and Information. USGS.
  65. ↑ Corathers, L. A.. (2006). Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses. 631–636. SME. ISBN 978-0-87335-233-8.
  66. ↑ 66.0 66.1 (December 2007). "Manganese metallurgy review. Part I: Leaching of ores/secondary materials and recovery of electrolytic/chemical manganese dioxide". Hydrometallurgy. 89 (3–4) 137–159. doi:10.1016/j.hydromet.2007.08.010.
  67. ↑ 67.0 67.1 Chow, Norman. (2010). The Recovery of Manganese from low grade resources: bench scale metallurgical test program completed. Kemetco Research Inc..
  68. ↑ Verhoeven, John D.. (2007). "Steel metallurgy for the non-metallurgist". 56–57. ASM International. ISBN 978-0-87170-858-8.
  69. ↑ (8 April 2023). "Effects of Mn content on austenite stability and mechanical properties of low Ni alumina-forming austenitic heat-resistant steel: a first-principles study". Scientific Reports. 13 (1). doi:10.1038/s41598-023-32968-9.
  70. ↑ (1981). "Mechanism of work hardening in Hadfield manganese steel". Metallurgical Transactions A. 12 (5) 749–759. doi:10.1007/BF02648339.
  71. ↑ Stansbie, John Henry. (2007). Iron and Steel. 351–352. Read Books. ISBN 978-1-4086-2616-0.
  72. ↑ Brady, George S.. (2002). Materials Handbook: an encyclopedia for managers, technical professionals, purchasing and production managers, technicians, and supervisors. 585–587. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-136076-0.
  73. ↑ (30 November 1985). "Sir Robert Abbott Hadfield F. R. S. (1858-1940) and the dicovery of manganese steel". Notes and Records of the Royal Society of London. 40 (1) 63–74. doi:10.1098/rsnr.1985.0004.
  74. ↑ Chemical properties of 2024 aluminum allow. Metal Suppliers Online, LLC..
  75. ↑ 75.0 75.1 Kaufman, John Gilbert. (2000). Introduction to aluminum alloys and tempers. 93–94. ASM International. ISBN 978-0-87170-689-8.
  76. ↑ 76.0 76.1 Dell, R. M.. (2000). "Batteries fifty years of materials development". Solid State Ionics. 134 (1–2) 139–158. doi:10.1016/S0167-2738(00)00722-0.
  77. ↑ WSK1216. vishay.
  78. ↑ (5 October 2015). EPA Comments on the Gasoline Additive MMT. epa.gov.
  79. ↑ (2017). "Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis". 1–16. ISBN 978-0-470-84289-8. doi:10.1002/047084289X.rm021.pub4.
  80. ↑ (2002). Shorter Oxford English Dictionary. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-860457-0.
  81. ↑ (2016). "A review on Mn4+ activators in solids for warm white light-emitting diodes". RSC Advances. 6 (89) 86285–86296. doi:10.1039/C6RA19584A.
  82. ↑ (2016). "Dependence of the optical properties of Mn4+ activated A2Ge4O9 (A=K,Rb) on temperature and chemical environment". Journal of Luminescence. 177 354–360. doi:10.1016/j.jlumin.2016.04.046.
  83. ↑ (1 January 2018). "Narrow Band Deep Red Photoluminescence of Y2Mg3Ge3O12:Mn4+,Li+ Inverse Garnet for High Power Phosphor Converted LEDs". ECS Journal of Solid State Science and Technology. 7 (1) R3086–R3092. doi:10.1149/2.0121801jss.
  84. ↑ (2017). "Red emitting K2NbF7:Mn4+ and K2TaF7:Mn4+ for warm-white LED applications". Journal of Luminescence. 192 644–652. doi:10.1016/j.jlumin.2017.07.061.
  85. ↑ (6 October 2016). "Research progress and application prospects of transition metal Mn4+-activated luminescent materials". Journal of Materials Chemistry C. 4 (39) 9143–9161. doi:10.1039/c6tc02496c.
  86. ↑ TriGain LED phosphor system using red Mn4+-doped complex fluorides. GE Global Research.
  87. ↑ (August 2001). "Nickel coinage in the United States". Western Journal of Medicine. 175 (2) 112–114. doi:10.1136/ewjm.175.2.112.
  88. ↑ Design of the Sacagawea dollar. United States Mint.
  89. ↑ Shepard, Anna Osler. (1956). "Ceramics for the Archaeologist". 40–42. Carnegie Institution of Washington.
  90. ↑ (3 October 2016). "From Serendipity to Rational Design: Tuning the Blue Trigonal Bipyramidal Mn 3+ Chromophore to Violet and Purple through Application of Chemical Pressure". Inorganic Chemistry. 55 (19) 9798–9804. doi:10.1021/acs.inorgchem.6b01639.
  91. ↑ Silverman, Elian. (June 28, 2018). How on earth do you discover a brand-new blue pigment? By accident.. TED Ideas.
  92. ↑ (2017). "Manganese–Oxygen Intermediates in O–O Bond Activation and Hydrogen-Atom Transfer Reactions". Accounts of Chemical Research. 50 (11) 2706–2717. doi:10.1021/acs.accounts.7b00343.
  93. ↑ (May 2011). "Crystal structure of oxygen-evolving photosystem II at a resolution of 1.9 Å". Nature. 473 (7345) 55–60. doi:10.1038/nature09913.
  94. ↑ (2005). "Encyclopedia of Inorganic Chemistry". ISBN 978-0-470-86078-6. doi:10.1002/0470862106.ia128.
  95. ↑ (January 2003). "Manganese action in brain function". Brain Research Reviews. 41 (1) 79–87. doi:10.1016/s0165-0173(02)00234-5.
  96. ↑ 96.0 96.1 96.2 96.3 (2001). Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Chromium, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Chromium. 394–419. National Academy Press. ISBN 978-0-309-07279-3.
  97. ↑ చూడండి (23 April 2014). Manganese. Micronutrient Information Center.
  98. ↑ (2017). Overview on Dietary Reference Values for the EU population as derived by the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies.
  99. ↑ (2006). Tolerable Upper Intake Levels For Vitamins And Minerals. European Food Safety Authority.
  100. ↑ Federal Register May 27, 2016 Food Labeling: Revision of the Nutrition and Supplement Facts Labels. FR page 33982..
  101. ↑ Daily Value Reference of the Dietary Supplement Label Database (DSLD). Dietary Supplement Label Database (DSLD).
  102. ↑ (2013). "Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases". 13 199–227. Springer. ISBN 978-94-007-7499-5. doi:10.1007/978-94-007-7500-8_7.
  103. ↑ (November 2021). "Manganese deficiency induces avian tibial dyschondroplasia by inhibiting chondrocyte proliferation and differentiation". Research in Veterinary Science. 140 164–170. doi:10.1016/j.rvsc.2021.08.018.
  104. ↑ (2011). "Intellectual impairment in school-age children exposed to manganese from drinking water". Environmental Health Perspectives. 119 (1) 138–143. doi:10.1289/ehp.1002321.
  105. ↑ (January 1999). "Manganese". Journal of Toxicology: Clinical Toxicology. 37 (2) 293–307. doi:10.1081/clt-100102427.
  106. ↑ (April 1994). "Dystonia, hyperintense basal ganglia, and high whole blood manganese levels in Alagille's syndrome". Gastroenterology. 106 (4) 1068–1071. doi:10.1016/0016-5085(94)90769-2.
  107. ↑ (February 2015). "Bacteriostatic suppression in Norway lobster (Nephrops norvegicus) exposed to manganese or hypoxia under pressure of ocean acidification". Aquatic Toxicology. 159 217–224. doi:10.1016/j.aquatox.2014.11.025.
  108. ↑ (November 1995). "Environmental fate of methylcyclopentadienyl manganese tricarbonyl". Environmental Toxicology and Chemistry. 14 (11) 1859–1864. doi:10.1002/etc.5620141107.
  109. ↑ ఏజెన్సీ ఫర్ టాక్సిక్ సబ్‌స్టాన్సెస్ అండ్ డిసీజ్ రిజిస్ట్రీ (2012) 6. Potential for human exposure, in Toxicological Profile for Manganese ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ, అట్లాంటా, GA: U.S. డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ హెల్త్ అండ్ హ్యూమన్ సర్వీసెస్.
  110. ↑ (2010). Ferroportin is a manganese-responsive protein that decreases manganese cytotoxicity and accumulation. Journal of Neurochemistry. 112 (5) 1190–8. doi:10.1111/j.1471-4159.2009.06534.x.
  111. ↑ 111.0 111.1 Safety and Health Topics: Manganese Compounds (as Mn). U.S. ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్.
  112. ↑ NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Manganese compounds and fume (as Mn). సెంటర్స్ ఫర్ డిసీజ్ కంట్రోల్.
  113. ↑ Safety Data Sheet. Sigma-Aldrich.
  114. ↑ Drinking Water Contaminants. US EPA.
  115. ↑ (2009). "Clinical Neurotoxicology". 293–301. ISBN 978-0-323-05260-3. doi:10.1016/B978-032305260-3.50032-0.
  116. ↑ Baselt, R. (2008) Disposition of Toxic Drugs and Chemicals in Man, 8th edition, Biomedical Publications, Foster City, CA, pp. 883–886, 0-9626523-7-7.
  117. ↑ (December 2002). "Manganese Neurotoxicity: An Update of Pathophysiologic Mechanisms". Metabolic Brain Disease. 17 (4) 375–387. doi:10.1023/a:1021970120965.
  118. ↑ 118.0 118.1 (May 2006). "The diagnosis of manganese-induced parkinsonism". NeuroToxicology. 27 (3) 340–346. doi:10.1016/j.neuro.2005.10.006.
  119. ↑ (September 1994). "Levodopa failure in chronic manganism". Neurology. 44 (9) 1600–1602. doi:10.1212/wnl.44.9.1600.
  120. ↑ 120.0 120.1 (August 2015). "Manganese-Induced Parkinsonism Is Not Idiopathic Parkinson's Disease: Environmental and Genetic Evidence". Toxicological Sciences. 146 (2) 204–12. doi:10.1093/toxsci/kfv099.
  121. ↑ 121.0 121.1 (July 2015). "Manganese-Induced Parkinsonism and Parkinson's Disease: Shared and Distinguishable Features". Int J Environ Res Public Health. 12 (7) 7519–40. doi:10.3390/ijerph120707519.
  122. ↑ (November 2016). "Manganese-induced neurotoxicity: a review of its behavioral consequences and neuroprotective strategies". BMC Pharmacology & Toxicology. 17 (1). doi:10.1186/s40360-016-0099-0.
  123. ↑ (2016). "Manganese loading induces mouse-killing behaviour in nonaggressive rats". Journal of Biological Physics and Chemistry. 16 (3) 137–141. doi:10.4024/31LA14L.jbpc.16.03.
  124. ↑ Hasan, Heather. (2008). Manganese. 31. The Rosen Publishing Group. ISBN 978-1-4042-1408-8.
  125. ↑ (April 2006). Manganese Chemical Background. Metcalf Institute for Marine and Environmental Reporting University of Rhode Island.
  126. ↑ Risk Assessment Information System Toxicity Summary for Manganese. Oak Ridge National Laboratory.
  127. ↑ (July 2008). "Molecular mechanism of manganese exposure-induced dopaminergic toxicity". Brain Research Bulletin. 76 (4) 361–367. doi:10.1016/j.brainresbull.2008.03.004.

వనరులు

CITEREFGreenwoodEarnshaw1997

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Manganese” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Manganese ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=మాంగనీస్&oldid=944"