బెరీలియం: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Beryllium” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Beryllium” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 74: Line 74:
== రసాయన ధర్మాలు ==
== రసాయన ధర్మాలు ==
బెరీలియం సమ్మేళనాలు
బెరీలియం సమ్మేళనాలు
ఒక బెరీలియం పరమాణువు యొక్క ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [He] 2s<sup>2</sup>. బెరీలియం యొక్క ప్రధాన [[ఆక్సీకరణ స్థితి]] +2; బెరీలియం పరమాణువు తన రెండు [[వేలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్|వేలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్లను]] కోల్పోతుంది. బెరీలియం యొక్క రసాయన ప్రవర్తన ప్రధానంగా దాని చిన్న [[పరమాణు వ్యాసార్థం|పరమాణు]] మరియు [[అయానిక వ్యాసార్థం|అయానిక]] వ్యాసార్థాల వల్ల ఏర్పడుతుంది. అందువల్ల ఇది చాలా ఎక్కువ [[అయనీకరణ శక్తి|అయనీకరణ శక్తులను]] కలిగి ఉంటుంది మరియు ద్విసంయోజక కాటయాన్లను ఏర్పరచదు. బదులుగా, ఇది ఘన BeCl2 లో ఉన్నట్లుగా, [[పాలిమరైజ్]] అయ్యే ధోరణితో రెండు సమయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది.<ref name="deGruyter"/> దీని రసాయన శాస్త్రం అల్యూమినియం రసాయన శాస్త్రంతో పోలికలను కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఒక [[వికర్ణ సంబంధం|వికర్ణ సంబంధానికి]] ఉదాహరణ.<ref name="Greenwood"/>
ఒక బెరీలియం పరమాణువు యొక్క ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [He] 2s<sup>2</sup>. బెరీలియం యొక్క ప్రధాన [[ఆక్సీకరణ స్థితి]] +2; బెరీలియం పరమాణువు తన రెండు [[వేలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్|వేలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్లను]] కోల్పోతుంది. బెరీలియం యొక్క రసాయన ప్రవర్తన ప్రధానంగా దాని చిన్న [[పరమాణు వ్యాసార్థం|పరమాణు]] మరియు [[అయానిక వ్యాసార్థం|అయానిక]] వ్యాసార్థాల వల్ల ఏర్పడుతుంది. అందువల్ల ఇది చాలా ఎక్కువ [[అయనీకరణ శక్తి|అయనీకరణ శక్తులను]] కలిగి ఉంటుంది మరియు ద్విసంయోజక కాటయాన్లను ఏర్పరచదు. బదులుగా, ఇది ఘన BeCl2 లో ఉన్నట్లుగా, [[పాలిమరైజ్]] అయ్యే ధోరణితో రెండు సమయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది.<ref name="deGruyter"/> దీని రసాయన శాస్త్రం అల్యూమినియం రసాయన శాస్త్రంతో పోలికలను కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఒక [[వికర్ణ సంబంధం|వికర్ణ సంబంధానికి]] ఉదాహరణ.
మరోవైపు, బెరీలియం ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత వైపు ఆకర్షించబడుతుంది, ఇది [[హైడ్రోజన్ బంధం|హైడ్రోజన్ బంధం]] వంటి అంతర అణు బలాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.<ref>(2019-01-01). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0898883818300394 Chapter Three - The beryllium bond]. ''Advances in Inorganic Chemistry''. 73 73–121. doi:[https://doi.org/10.1016/bs.adioch.2018.10.003 10.1016/bs.adioch.2018.10.003].</ref>
మరోవైపు, బెరీలియం ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత వైపు ఆకర్షించబడుతుంది, ఇది [[హైడ్రోజన్ బంధం|హైడ్రోజన్ బంధం]] వంటి అంతర అణు బలాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.<ref>(2019-01-01). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0898883818300394 Chapter Three - The beryllium bond]. ''Advances in Inorganic Chemistry''. 73 73–121. doi:[https://doi.org/10.1016/bs.adioch.2018.10.003 10.1016/bs.adioch.2018.10.003].</ref>


గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, బెరీలియం ఉపరితలం 1−10 nm మందపాటి ఆక్సైడ్ [[పాసివేషన్ (రసాయన శాస్త్రం)|పాసివేషన్]] పొరను ఏర్పరుస్తుంది, ఇది గాలితో తదుపరి చర్యలను నిరోధిస్తుంది, అయితే ఆక్సైడ్ సుమారు 25 nm వరకు క్రమంగా మందమవుతుంది. సుమారు 500 °C కంటే ఎక్కువ వేడి చేసినప్పుడు, ఆక్సీకరణం లోహపు లోపలి భాగంలో ధాన్యపు సరిహద్దుల (grain boundaries) వెంబడి జరుగుతుంది.<ref name="Tomastik2005">(2005). [https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0029-5515/45/9/005 Oxidation of beryllium—a scanning Auger investigation]. ''Nucl. Fusion''. 45 (9) 1061. doi:[https://doi.org/10.1088/0029-5515/45/9/005 10.1088/0029-5515/45/9/005].</ref> ఆక్సైడ్ ద్రవీభవన స్థానం సుమారు 2500 °C కంటే ఎక్కువ వేడి చేయడం ద్వారా గాలిలో లోహం మండించబడినప్పుడు, బెరీలియం అద్భుతంగా మండుతుంది,<ref name="Maček-1969" /> మరియు [[బెరీలియం ఆక్సైడ్]] మరియు [[బెరీలియం నైట్రైడ్]] మిశ్రమాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. బెరీలియం HCl మరియు పలుచబరిచిన H2SO4 వంటి ఆక్సీకరణం చెందని [[ఆమ్లాలు|ఆమ్లాలలో]] సులభంగా కరుగుతుంది, కానీ [[నైట్రిక్ యాసిడ్]] లేదా నీటిలో కరగదు, ఎందుకంటే ఇది ఆక్సైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ ప్రవర్తన అల్యూమినియం ప్రవర్తనను పోలి ఉంటుంది. బెరీలియం క్షార ద్రావణాలతో కూడా కరుగుతుంది మరియు చర్య జరుపుతుంది.<ref name="deGruyter" /><ref name="Greenwood"></ref>
గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, బెరీలియం ఉపరితలం 1−10 nm మందపాటి ఆక్సైడ్ [[పాసివేషన్ (రసాయన శాస్త్రం)|పాసివేషన్]] పొరను ఏర్పరుస్తుంది, ఇది గాలితో తదుపరి చర్యలను నిరోధిస్తుంది, అయితే ఆక్సైడ్ సుమారు 25 nm వరకు క్రమంగా మందమవుతుంది. సుమారు 500 °C కంటే ఎక్కువ వేడి చేసినప్పుడు, ఆక్సీకరణం లోహపు లోపలి భాగంలో ధాన్యపు సరిహద్దుల (grain boundaries) వెంబడి జరుగుతుంది.<ref name="Tomastik2005">(2005). [https://iopscience.iop.org/article/10.1088/0029-5515/45/9/005 Oxidation of beryllium—a scanning Auger investigation]. ''Nucl. Fusion''. 45 (9) 1061. doi:[https://doi.org/10.1088/0029-5515/45/9/005 10.1088/0029-5515/45/9/005].</ref> ఆక్సైడ్ ద్రవీభవన స్థానం సుమారు 2500 °C కంటే ఎక్కువ వేడి చేయడం ద్వారా గాలిలో లోహం మండించబడినప్పుడు, బెరీలియం అద్భుతంగా మండుతుంది,<ref name="Maček-1969" /> మరియు [[బెరీలియం ఆక్సైడ్]] మరియు [[బెరీలియం నైట్రైడ్]] మిశ్రమాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. బెరీలియం HCl మరియు పలుచబరిచిన H2SO4 వంటి ఆక్సీకరణం చెందని [[ఆమ్లాలు|ఆమ్లాలలో]] సులభంగా కరుగుతుంది, కానీ [[నైట్రిక్ యాసిడ్]] లేదా నీటిలో కరగదు, ఎందుకంటే ఇది ఆక్సైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ ప్రవర్తన అల్యూమినియం ప్రవర్తనను పోలి ఉంటుంది. బెరీలియం క్షార ద్రావణాలతో కూడా కరుగుతుంది మరియు చర్య జరుపుతుంది.<ref name="deGruyter" />


బెరీలియం(II) యొక్క ద్విసంయోజక సమ్మేళనాలు ఘన స్థితిలో పాలిమరిక్ రూపంలో ఉంటాయి. BeF2 అనేది మూలల ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయబడిన BeF4 టెట్రాహెడ్రాతో [[సిలికా]] వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. BeCl2 మరియు BeBr2 అంచుల ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయబడిన టెట్రాహెడ్రాతో గొలుసు నిర్మాణాలను కలిగి ఉంటాయి. [[బెరీలియం ఆక్సైడ్]], BeO, అనేది తెల్లని [[రిఫ్రాక్టరీ]] ఘనపదార్థం, ఇది [[జింక్ సల్ఫైడ్|వుర్ట్‌జైట్]] స్పటిక నిర్మాణాన్ని మరియు కొన్ని లోహాలంత అధిక ఉష్ణ వాహకతను కలిగి ఉంటుంది. BeO [[ఉభయధర్మం (amphoteric)]]. [[బెరీలియం సల్ఫైడ్]], [[బెరీలియం సెలెనైడ్|సెలెనైడ్]] మరియు [[బెరీలియం టెల్లూరైడ్|టెల్లూరైడ్]]లు తెలిసినవి, ఇవన్నీ [[క్యూబిక్ స్పటిక వ్యవస్థ#జింక్‌బ్లెండ్ నిర్మాణం|జింక్‌బ్లెండ్ నిర్మాణాన్ని]] కలిగి ఉంటాయి.<ref name="Wiberg&Holleman">Wiberg, Egon. (2001). "Inorganic Chemistry". Elsevier. ISBN 978-0-12-352651-9.</ref> [[బెరీలియం నైట్రైడ్]], Be3N2, అనేది అధిక ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన సమ్మేళనం, ఇది సులభంగా జలవిశ్లేషణ (hydrolyzed) చెందుతుంది. [[బెరీలియం అజైడ్]], BeN6 తెలిసినది మరియు [[బెరీలియం ఫాస్ఫైడ్]], Be3P2 అనేది Be3N2 వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. Be5B, Be4B, Be2B, BeB2, BeB6 మరియు BeB12 వంటి అనేక బెరీలియం [[బోరైడ్]]లు తెలిసినవి. [[బెరీలియం కార్బైడ్]], Be2C, అనేది రిఫ్రాక్టరీ ఇటుక-ఎరుపు రంగు సమ్మేళనం, ఇది నీటితో చర్య జరిపి [[మీథేన్]]ను ఇస్తుంది.<ref name="Wiberg&Holleman" /> బెరీలియం [[సిలిసైడ్]]లు వివిధ పరిమాణాల [[నానోక్లస్టర్]]ల రూపంలో గుర్తించబడ్డాయి,<ref>(June 2012). [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000926141200468X A DFT study of dodecahedral beryllium silicide cage clusters]. ''Chemical Physics Letters''. 537 75–79. doi:[https://doi.org/10.1016/j.cplett.2012.04.002 10.1016/j.cplett.2012.04.002].</ref> ఇవి స్వచ్ఛమైన బెరీలియం మరియు సిలికాన్ మధ్య జరిగే స్వచ్ఛంద చర్య ద్వారా ఏర్పడతాయి.<ref>(January 2003). [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0009261402016378 Reactive epitaxy of beryllium on Si(111)-(7×7)]. ''Chemical Physics Letters''. 367 (1–2) 129–135. doi:[https://doi.org/10.1016/S0009-2614(02)01637-8 10.1016/S0009-2614(02)01637-8].</ref> హాలైడ్లు BeX2 (X = F, Cl, Br, మరియు I) వాయు స్థితిలో సరళ మోనోమెరిక్ అణు నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి.<ref name="Greenwood" />
బెరీలియం(II) యొక్క ద్విసంయోజక సమ్మేళనాలు ఘన స్థితిలో పాలిమరిక్ రూపంలో ఉంటాయి. BeF2 అనేది మూలల ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయబడిన BeF4 టెట్రాహెడ్రాతో [[సిలికా]] వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. BeCl2 మరియు BeBr2 అంచుల ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయబడిన టెట్రాహెడ్రాతో గొలుసు నిర్మాణాలను కలిగి ఉంటాయి. [[బెరీలియం ఆక్సైడ్]], BeO, అనేది తెల్లని [[రిఫ్రాక్టరీ]] ఘనపదార్థం, ఇది [[జింక్ సల్ఫైడ్|వుర్ట్‌జైట్]] స్పటిక నిర్మాణాన్ని మరియు కొన్ని లోహాలంత అధిక ఉష్ణ వాహకతను కలిగి ఉంటుంది. BeO [[ఉభయధర్మం (amphoteric)]]. [[బెరీలియం సల్ఫైడ్]], [[బెరీలియం సెలెనైడ్|సెలెనైడ్]] మరియు [[బెరీలియం టెల్లూరైడ్|టెల్లూరైడ్]]లు తెలిసినవి, ఇవన్నీ [[క్యూబిక్ స్పటిక వ్యవస్థ#జింక్‌బ్లెండ్ నిర్మాణం|జింక్‌బ్లెండ్ నిర్మాణాన్ని]] కలిగి ఉంటాయి.<ref name="Wiberg&Holleman">Wiberg, Egon. (2001). "Inorganic Chemistry". Elsevier. ISBN 978-0-12-352651-9.</ref> [[బెరీలియం నైట్రైడ్]], Be3N2, అనేది అధిక ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన సమ్మేళనం, ఇది సులభంగా జలవిశ్లేషణ (hydrolyzed) చెందుతుంది. [[బెరీలియం అజైడ్]], BeN6 తెలిసినది మరియు [[బెరీలియం ఫాస్ఫైడ్]], Be3P2 అనేది Be3N2 వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. Be5B, Be4B, Be2B, BeB2, BeB6 మరియు BeB12 వంటి అనేక బెరీలియం [[బోరైడ్]]లు తెలిసినవి. [[బెరీలియం కార్బైడ్]], Be2C, అనేది రిఫ్రాక్టరీ ఇటుక-ఎరుపు రంగు సమ్మేళనం, ఇది నీటితో చర్య జరిపి [[మీథేన్]]ను ఇస్తుంది.<ref name="Wiberg&Holleman" /> బెరీలియం [[సిలిసైడ్]]లు వివిధ పరిమాణాల [[నానోక్లస్టర్]]ల రూపంలో గుర్తించబడ్డాయి,<ref>(June 2012). [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000926141200468X A DFT study of dodecahedral beryllium silicide cage clusters]. ''Chemical Physics Letters''. 537 75–79. doi:[https://doi.org/10.1016/j.cplett.2012.04.002 10.1016/j.cplett.2012.04.002].</ref> ఇవి స్వచ్ఛమైన బెరీలియం మరియు సిలికాన్ మధ్య జరిగే స్వచ్ఛంద చర్య ద్వారా ఏర్పడతాయి.<ref>(January 2003). [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0009261402016378 Reactive epitaxy of beryllium on Si(111)-(7×7)]. ''Chemical Physics Letters''. 367 (1–2) 129–135. doi:[https://doi.org/10.1016/S0009-2614(02)01637-8 10.1016/S0009-2614(02)01637-8].</ref> హాలైడ్లు BeX2 (X = F, Cl, Br, మరియు I) వాయు స్థితిలో సరళ మోనోమెరిక్ అణు నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి.


తక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితి కలిగిన బెరీలియం కాంప్లెక్స్‌లు చాలా అరుదు. ఉదాహరణకు, Be-Be బంధంతో కూడిన ఒక స్థిరమైన కాంప్లెక్స్, ఇది అధికారికంగా +1 ఆక్సీకరణ స్థితిలో బెరీలియంను కలిగి ఉంటుంది, ఇది వివరించబడింది.<ref name="BCWABe(I)">(2023-06-16). [https://www.science.org/doi/10.1126/science.adh4419 Diberyllocene, a stable compound of Be(I) with a Be–Be bond]. ''Science''. 380 (6650) 1147–1149. doi:[https://doi.org/10.1126/science.adh4419 10.1126/science.adh4419].</ref> 0 ఆక్సీకరణ స్థితిలో ఉన్న బెరీలియం కూడా Mg-Be బంధంతో కూడిన కాంప్లెక్స్‌లో తెలిసినది.
తక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితి కలిగిన బెరీలియం కాంప్లెక్స్‌లు చాలా అరుదు. ఉదాహరణకు, Be-Be బంధంతో కూడిన ఒక స్థిరమైన కాంప్లెక్స్, ఇది అధికారికంగా +1 ఆక్సీకరణ స్థితిలో బెరీలియంను కలిగి ఉంటుంది, ఇది వివరించబడింది.<ref name="BCWABe(I)">(2023-06-16). [https://www.science.org/doi/10.1126/science.adh4419 Diberyllocene, a stable compound of Be(I) with a Be–Be bond]. ''Science''. 380 (6650) 1147–1149. doi:[https://doi.org/10.1126/science.adh4419 10.1126/science.adh4419].</ref> 0 ఆక్సీకరణ స్థితిలో ఉన్న బెరీలియం కూడా Mg-Be బంధంతో కూడిన కాంప్లెక్స్‌లో తెలిసినది.
Line 196: Line 196:
== విషపూరితం మరియు భద్రత ==
== విషపూరితం మరియు భద్రత ==
''ప్రధాన వ్యాసం: Acute beryllium poisoning, Berylliosis''
''ప్రధాన వ్యాసం: Acute beryllium poisoning, Berylliosis''
<ref>(2021-07-24). [https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/265063?lang=en&region=US Beryllium 265063]. Sigma-Aldrich.</ref>


=== జీవసంబంధ ప్రభావాలు ===
=== జీవసంబంధ ప్రభావాలు ===

Latest revision as of 23:20, 28 September 2026

బెరీలియం (Beryllium) అనేది ఒక రసాయన మూలకం; దీని చిహ్నం Be మరియు పరమాణు సంఖ్య 4. ఇది ఉక్కు-బూడిద రంగులో ఉండే, గట్టి, బలమైన, తేలికపాటి మరియు పెళుసైన క్షార మృత్తిక లోహం (alkaline earth metal). ఇది ఒక ద్విసంయోజక (divalent) మూలకం, ఇది ప్రకృతిలో ఇతర మూలకాలతో కలిసి ఖనిజాల రూపంలో మాత్రమే లభిస్తుంది. బెరీలియం అధికంగా ఉండే రత్నాలలో బెరిల్ (అక్వామరిన్, పచ్చ, ఎరుపు బెరిల్) మరియు క్రైసోబెరిల్ ఉన్నాయి. ఇది విశ్వంలో సాపేక్షంగా అరుదైన మూలకం, ఇది సాధారణంగా కాస్మిక్ కిరణాలతో ఢీకొన్న పెద్ద పరమాణు కేంద్రకాల స్పాలెషన్ (spallation) ఫలితంగా ఏర్పడుతుంది. నక్షత్రాల కేంద్రాలలో, బెరీలియం ఫ్యూజన్ ద్వారా భారీ మూలకాలుగా మారడం వల్ల క్షీణిస్తుంది. భూమి యొక్క పొరలో ద్రవ్యరాశి పరంగా బెరీలియం సుమారు 0.0004 శాతం ఉంటుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఏటా ఉత్పత్తి అయ్యే 220 టన్నుల బెరీలియం సాధారణంగా బెరిల్ ఖనిజం నుండి సంగ్రహించబడుతుంది, ఇది కష్టమైన ప్రక్రియ, ఎందుకంటే బెరీలియం ఆక్సిజన్తో బలంగా బంధించబడి ఉంటుంది.

నిర్మాణాత్మక అనువర్తనాల్లో, అధిక వంగే దృఢత్వం (flexural rigidity), ఉష్ణ స్థిరత్వం (thermal stability), ఉష్ణ వాహకత మరియు తక్కువ సాంద్రత (నీటి కంటే 1.85 రెట్లు) కలయిక బెరీలియంను విమాన భాగాలు, క్షిపణులు, అంతరిక్ష నౌకలు మరియు ఉపగ్రహాల కోసం ఒక కావాల్సిన ఏరోస్పేస్ పదార్థంగా మారుస్తుంది.[1] దాని తక్కువ సాంద్రత మరియు పరమాణు ద్రవ్యరాశి కారణంగా, బెరీలియం ఎక్స్-కిరణాలు మరియు ఇతర రకాల అయనీకరణ వికిరణంకు సాపేక్షంగా పారదర్శకంగా ఉంటుంది; అందువల్ల, ఇది ఎక్స్-రే పరికరాలు మరియు కణ డిటెక్టర్ల భాగాలకు అత్యంత సాధారణ విండో పదార్థం.[1] అల్యూమినియం, రాగి (ముఖ్యంగా బెరీలియం కాపర్ మిశ్రమం), ఇనుము లేదా నికెల్కు మిశ్రమ లోహం (alloying) మూలకంగా జోడించినప్పుడు, బెరీలియం అనేక భౌతిక లక్షణాలను మెరుగుపరుస్తుంది.[1] ఉదాహరణకు, బెరీలియం కాపర్ మిశ్రమంతో చేసిన పనిముట్లు మరియు భాగాలు బలమైనవి మరియు గట్టివి మరియు అవి ఉక్కు ఉపరితలాన్ని తాకినప్పుడు నిప్పురవ్వలను సృష్టించవు. గాలిలో, బెరీలియం ఉపరితలం గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద త్వరగా ఆక్సీకరణం చెంది 1–10 nm మందపాటి పాసివేషన్ పొరను (passivation layer) ఏర్పరుస్తుంది, ఇది మరింత ఆక్సీకరణం మరియు తుప్పు నుండి దానిని రక్షిస్తుంది.[2] ఈ లోహం 500 C కంటే ఎక్కువ వేడి చేసినప్పుడు (పాసివేషన్ పొర దాటి) పెద్ద మొత్తంలో ఆక్సీకరణం చెందుతుంది,[3] మరియు సుమారు 2500 C వద్ద వేడి చేసినప్పుడు అద్భుతంగా మండుతుంది.[4]

బెరీలియం యొక్క వాణిజ్య వినియోగానికి అన్ని సమయాల్లో తగిన ధూళి నియంత్రణ పరికరాలు మరియు పారిశ్రామిక నియంత్రణల వినియోగం అవసరం, ఎందుకంటే పీల్చుకున్న బెరీలియం కలిగిన ధూళి విషపూరితమైనది మరియు కొంతమందిలో బెరీలియోసిస్ (berylliosis) అనే దీర్ఘకాలిక ప్రాణాంతక అలర్జీ వ్యాధిని కలిగిస్తుంది.[5] బెరీలియోసిస్ సాధారణంగా దీర్ఘకాలిక పల్మనరీ ఫైబ్రోసిస్ మరియు తీవ్రమైన సందర్భాల్లో గుండె వైఫల్యం మరియు మరణంతో వ్యక్తమవుతుంది.[6]

లక్షణాలు

భౌతిక లక్షణాలు

బెరీలియం అనేది ఉక్కు బూడిద రంగులో ఉండే గట్టి లోహం, ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద పెళుసుగా ఉంటుంది మరియు క్లోజ్ ప్యాక్డ్ హెక్సాగోనల్ స్ఫటిక నిర్మాణం కలిగి ఉంటుంది.[1] ఇది అసాధారణమైన దృఢత్వం (యంగ్స్ మాడ్యులస్ 287 GPa) మరియు 1287 °C ద్రవీభవన స్థానం కలిగి ఉంటుంది. బెరీలియం యొక్క స్థితిస్థాపకత మాడ్యులస్ (modulus of elasticity) ఉక్కు కంటే సుమారు 35% ఎక్కువ. ఈ మాడ్యులస్ మరియు సాపేక్షంగా తక్కువ సాంద్రత కలయిక బెరీలియంలో అసాధారణంగా అధిక ధ్వని ప్రసార వేగంకు దారితీస్తుంది – సాధారణ పరిస్థితుల్లో సుమారు 12.9 km/s. అన్ని లోహాలలో, బెరీలియం యూనిట్ బరువుకు అత్యధిక వేడిని వెదజల్లుతుంది, ఇది అధిక నిర్దిష్ట వేడి (1925 J·kg−1·K−1) మరియు ఉష్ణ వాహకత (216 W·m−1·K−1) రెండింటినీ కలిగి ఉంటుంది. బెరీలియం యొక్క వాహకత మరియు తక్కువ సరళ ఉష్ణ విస్తరణ గుణకం (11.4×10^-6 K−1) దీనిని తీవ్రమైన ఉష్ణోగ్రత వ్యత్యాసాల వద్ద ప్రత్యేకంగా స్థిరంగా ఉంచుతాయి.[7]

కేంద్రక లక్షణాలు

ప్రకృతిలో లభించే బెరీలియం, కాస్మిక్ కిరణాల ద్వారా సృష్టించబడిన రేడియో ఐసోటోపుల కాలుష్యం మినహా, ఐసోటోపిక్ పరంగా స్వచ్ఛమైన బెరీలియం-9, ఇది 3/2− న్యూక్లియర్ స్పిన్ కలిగి ఉంటుంది.ref బెరీలియం యొక్క అస్థిర పరిక్షేపణ క్రాస్ సెక్షన్ న్యూట్రాన్ శక్తికి సంబంధించి పెరుగుతుంది,[8] ఇది అధిక-శక్తి న్యూట్రాన్లను గణనీయంగా నెమ్మదింపజేయడానికి అనుమతిస్తుంది.[9] అందువల్ల, ఇది న్యూట్రాన్ రిఫ్లెక్టర్ మరియు న్యూట్రాన్ మోడరేటర్గా పనిచేస్తుంది; న్యూట్రాన్ నెమ్మదింపజేసే ఖచ్చితమైన బలం పదార్థంలోని స్ఫటికాల స్వచ్ఛత మరియు పరిమాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.[10]

9Be ఐసోటోప్ వేగవంతమైన న్యూట్రాన్లతో (n, 2n) న్యూట్రాన్ చర్యకు లోనై, 8Beని ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఇది వెంటనే రెండు ఆల్ఫా కణాలుగా విడిపోతుంది. కాబట్టి, అధిక-శక్తి న్యూట్రాన్ల కోసం, బెరీలియం ఒక న్యూట్రాన్ మల్టిప్లైయర్, ఇది గ్రహించే దానికంటే ఎక్కువ న్యూట్రాన్లను విడుదల చేస్తుంది. ఈ అణు చర్య:[11]

9 + n → 2 4 + 2 n

ఈ ఐసోటోప్ ఆల్ఫా కణంతో తాకినప్పుడు న్యూట్రాన్‌ను విడుదల చేయగలదు.[7] అణు చర్య

9 + 4 → 12 + n

అత్యంత ఉష్ణమోచకమైనది, ఇది వేగవంతమైన న్యూట్రాన్‌ను విడుదల చేస్తుంది.[11]

ఈ ఐసోటోప్ తగినంత శక్తి గల గామా కిరణాన్ని గ్రహించినప్పుడు కూడా న్యూట్రాన్‌ను విడుదల చేయగలదు (ఫోటోడిసింటెగ్రేషన్):[12]

9 + gamma → 2 4 + n

అందువల్ల, తగిన రేడియో ఐసోటోప్ నుండి ఆల్ఫా లేదా గామా వికిరణంతో బాంబు దాడి చేయబడిన సహజ బెరీలియం ప్రయోగశాల వినియోగం కోసం అత్యంత సాధారణ రేడియో ఐసోటోప్-ఆధారిత న్యూట్రాన్ మూలం.[13][14]

చివరగా, మూడు-దశల అణు చర్యలో అధిక-శక్తి న్యూట్రాన్ల ద్వారా తక్కువ మొత్తంలో ట్రిటియం కూడా విడుదలవుతుంది:

9 + n → 4 + 6,    6 → 6 + β−,    6 + n → 4 + 3

6 కేవలం 0.8 సెకన్ల అర్ధ-జీవిత కాలాన్ని కలిగి ఉంటుంది, β− అనేది ఒక ఎలక్ట్రాన్, మరియు 6 అధిక న్యూట్రాన్ శోషణ క్రాస్ సెక్షన్‌ను కలిగి ఉంటుంది. ఇది మూడు అవుట్‌పుట్ న్యూట్రాన్లు ఒక ట్రిటాన్‌తో భర్తీ చేయబడిన న్యూట్రాన్-గుణకార చర్యకు సమానం, మరియు బీటా క్షయం ఆ మార్పిడిని అనుమతిస్తుంది. ట్రిటియం అనేది అణు రియాక్టర్ వ్యర్థాల ప్రవాహాలలో ఆందోళన కలిగించే రేడియో ఐసోటోప్.[15]

ఆప్టికల్ లక్షణాలు

ఒక లోహంగా, బెరీలియం చాలా ఎక్స్-రే మరియు గామా కిరణాల తరంగదైర్ఘ్యాలకు పారదర్శకంగా ఉంటుంది, ఇది ఎక్స్-రే ట్యూబ్‌లు మరియు ఇతర పరికరాల అవుట్‌పుట్ విండోలకు ఉపయోగపడుతుంది.[16]

ఐసోటోపులు మరియు న్యూక్లియోసింథసిస్

ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of beryllium

సహజ బెరీలియం పూర్తిగా స్థిరమైన ఐసోటోప్ బెరీలియం-9తో తయారవుతుంది. సరి పరమాణు సంఖ్య కలిగిన ఏకైక మోనో ఐసోటోపిక్ మూలకం బెరీలియం.

బెరీలియం-7 మరియు బెరీలియం-8 నక్షత్ర న్యూక్లియోసింథసిస్‌లో కీలకమైన మధ్యంతరాలు, కానీ ఎక్కువ కాలం ఉండవు. విశ్వంలోని బెరీలియం అంతరిక్ష మాధ్యమంలో కాస్మిక్ కిరణాలు అంతరిక్ష వాయువు మరియు ధూళిలో కనిపించే భారీ మూలకాలలో విచ్ఛిన్నతను ప్రేరేపించినప్పుడు సృష్టించబడిందని నమ్ముతారు, ఈ ప్రక్రియను కాస్మిక్ రే స్పాలెషన్ అంటారు.[17][18]

బిగ్ బ్యాంగ్ న్యూక్లియోసింథసిస్లో సృష్టించబడిన ఆదిమ పరమాణువులలో సుమారు ఒక బిలియన్ వంతు (×10^-9) 7Be. చిన్న కేంద్రకాలు స్థిరంగా ఉండటానికి విశ్వం యొక్క ఉష్ణోగ్రత తగినంతగా చల్లబడినప్పుడు పదార్థం యొక్క తక్కువ సాంద్రత దీనికి కారణం. అటువంటి కేంద్రకాలను సృష్టించడానికి తక్కువ సాంద్రత వద్ద అరుదుగా జరిగే అణు ఘర్షణలు అవసరం.[19] 7Be అస్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ మరియు ప్రామాణిక పరిస్థితులలో 53.22 రోజుల అర్ధ-జీవిత కాలంతో ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా 7Liగా క్షీణిస్తుంది, ప్రారంభ విశ్వంలో పరమాణువులు పూర్తిగా అయనీకరణం చెందాయి మరియు ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ అంత ముఖ్యమైనది కాదు. 7Be నుండి Liకి మార్పిడి రీకాంబినేషన్ (కాస్మోలజీ) సమయానికి మాత్రమే పూర్తయింది.[20]

7Be ఒక కాస్మోజెనిక్ న్యూక్లైడ్ కూడా మరియు ఇది సౌర కార్యకలాపాలకు విలోమానుపాతంలో వాతావరణ సమృద్ధిని చూపుతుంది.[21] ఇది ప్రత్యేకంగా ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా క్షీణిస్తుంది, మరియు బెరీలియం యొక్క 2s ఎలక్ట్రాన్లు రసాయన బంధానికి బాధ్యత వహించే వాలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్లు. అందువల్ల, 7Be L-ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా క్షీణించినప్పుడు, అది బంధంలో పాల్గొనే తన అటామిక్ ఆర్బిటాల్స్ నుండి ఎలక్ట్రాన్లను తీసుకుంటుంది. ఇది దాని క్షయ రేటును దాని రసాయన పరిసరాలపై కొలవదగిన మేరకు ఆధారపడేలా చేస్తుంది – ఇది అణు క్షయంలో అరుదైన సంఘటన.[22]

7Be అధిక-శక్తి యాక్సిలరేటర్ల శీతలీకరణ నీటిలో కూడా ఉత్పత్తి అవుతుంది; దీనిని నీటి నుండి అధిక స్వచ్ఛతతో సంగ్రహించి శాస్త్రీయ ప్రయోగాల కోసం విక్రయించవచ్చు.[23]

10Be ఐసోటోప్ కూడా అదే విధంగా కాస్మోజెనిక్, మరియు ఇది నైట్రోజన్ మరియు ఆక్సిజన్ యొక్క కాస్మిక్ రే స్పాలెషన్ ద్వారా అదే విధంగా ఉత్పత్తి అవుతుంది.[24] దీని ప్రవర్తన 1.387 మిలియన్ సంవత్సరాల సుదీర్ఘ అర్ధ-జీవిత కాలం కారణంగా భిన్నంగా ఉంటుంది. ఇది పూర్తిగా నేల ఉపరితలంపై పేరుకుపోతుంది మరియు బోరాన్-10గా క్షీణించే ముందు సుదీర్ఘ నివాస సమయం కలిగి ఉంటుంది. అందువల్ల, 10Be మరియు దాని కుమార్తె ఉత్పత్తి సహజ నేల కోత, నేల నిర్మాణం మరియు లాటరైట్ నేలల అభివృద్ధిని పరిశీలించడానికి, మరియు సౌర వైవిధ్యం మరియు ఐస్ కోర్ల వయస్సును కొలవడానికి ప్రాక్సీగా ఉపయోగించబడతాయి.[25] 7Be వలె, 10Be ఉత్పత్తి సౌర కార్యకలాపాలకు విలోమానుపాతంలో ఉంటుంది, ఎందుకంటే అధిక సౌర కార్యకలాపాల సమయంలో పెరిగిన సౌర గాలి భూమిని చేరుకునే గెలాక్సీ కాస్మిక్ కిరణాల ఫ్లక్స్‌ను తగ్గిస్తుంది.(Emsley, 2001, p. 56) అణు విస్ఫోటనాలు కూడా గాలిలోని కార్బన్ డయాక్సైడ్‌లో 13Cతో వేగవంతమైన న్యూట్రాన్ల చర్య ద్వారా 10Beని ఏర్పరుస్తాయి. ఇది అణు ఆయుధ పరీక్ష సైట్లలో గత కార్యకలాపాలకు సూచికలలో ఒకటి.[26]

8Be అస్థిరమైనది కానీ నక్షత్ర హీలియం బర్నింగ్లో ట్రిపుల్-ఆల్ఫా ప్రక్రియలో ముఖ్యమైన పాత్రతో గ్రౌండ్ స్టేట్ రెసొనెన్స్ కలిగి ఉంటుంది. బ్రిటిష్ ఖగోళ శాస్త్రవేత్త సర్ ఫ్రెడ్ హోయిల్ కేవలం ఖగోళ భౌతిక విశ్లేషణ ఆధారంగా ప్రతిపాదించినట్లుగా, 8Be మరియు 12C యొక్క శక్తి స్థాయిలు కార్బన్ ఉత్పత్తి ప్రక్రియలో మూడు ఆల్ఫా కణాల మధ్య సమర్థవంతమైన క్రాస్-సెక్షన్‌ను పెంచడం ద్వారా కార్బన్ న్యూక్లియోసింథసిస్‌ను అనుమతిస్తాయి. విశ్వంలో ప్రధాన కార్బన్-ఉత్పత్తి చర్య 4He + 8Be→ 12C+γ ఇక్కడ 4He అనేది ఆల్ఫా కణం.[27]

అన్యదేశ ఐసోటోపులు 11Be మరియు 14Be హలో న్యూక్లియస్ను ప్రదర్శిస్తాయని తెలుసు. అంటే, వాటి కేంద్రకాలు, వరుసగా, 1 మరియు 4 న్యూట్రాన్లను ఆశించిన కేంద్రక వ్యాసార్థం వెలుపల కలిగి ఉంటాయి[28] మరియు ప్రతి సందర్భంలో న్యూట్రాన్లు తేలే కేంద్రకం 10Beలో ఒకటి.

లభ్యత

బెరీలియం 100 కంటే ఎక్కువ ఖనిజాలలో కనిపిస్తుంది,[29] కానీ చాలా వరకు అసాధారణమైనవి లేదా అరుదైనవి. బెరీలియం కలిగిన సాధారణ ఖనిజాలలో ఇవి ఉన్నాయి: బెర్ట్రాండైట్ (Be4Si2O7(OH)2), బెరిల్ (Al2Be3Si6O18), క్రైసోబెరిల్ (Al2BeO4) మరియు ఫెనాకైట్ (Be2SiO4). బెరిల్ యొక్క విలువైన రూపాలు అక్వామరిన్, ఎరుపు బెరిల్ మరియు పచ్చ.[7][30][31] రత్న-నాణ్యత గల బెరిల్ రూపాల్లో ఆకుపచ్చ రంగు క్రోమియం యొక్క వివిధ పరిమాణాల నుండి వస్తుంది (పచ్చ కోసం సుమారు 2%).(Emsley, 2001, p. 58)

బెరీలియం యొక్క రెండు ప్రధాన ఖనిజాలు, బెరిల్ మరియు బెర్ట్రాండైట్, అర్జెంటీనా, బ్రెజిల్, భారతదేశం, మడగాస్కర్, రష్యా మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో కనిపిస్తాయి.(Emsley, 2001, p. 58) మొత్తం ప్రపంచ బెరీలియం ఖనిజ నిల్వలు 400,000 టన్నుల కంటే ఎక్కువ.(Emsley, 2001, p. 58)

సమృద్ధి

సూర్యునిలో 0.1 పార్ట్స్ పర్ బిలియన్ (ppb) బెరీలియం సాంద్రత ఉంది.[32] భూమి యొక్క పొరలో బెరీలియం 2 నుండి 6 పార్ట్స్ పర్ మిలియన్ (ppm) సాంద్రతను కలిగి ఉంది మరియు ఇది 47వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న మూలకం.[33](Emsley, 2001, p. 59) ఇది నేలల్లో అత్యంత సాంద్రత (6 ppm) కలిగి ఉంటుంది.(Emsley, 2001, p. 59) భూమి వాతావరణంలో 9Be యొక్క స్వల్ప మొత్తాలు కనిపిస్తాయి.(Emsley, 2001, p. 59) సముద్రపు నీటిలో బెరీలియం సాంద్రత 0.2–0.6 పార్ట్స్ పర్ ట్రిలియన్.(Emsley, 2001, p. 59)[34] అయితే, ప్రవాహ నీటిలో, బెరీలియం 0.1 ppb సాంద్రతతో మరింత సమృద్ధిగా ఉంటుంది.[35]

సంగ్రహణ

అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఆక్సిజన్ పట్ల దాని అధిక అనుబంధం మరియు దాని ఆక్సైడ్ ఫిల్మ్ తొలగించబడినప్పుడు నీటిని తగ్గించే సామర్థ్యం కారణంగా దాని సమ్మేళనాల నుండి బెరీలియంను సంగ్రహించడం ఒక కష్టమైన ప్రక్రియ. ప్రస్తుతం యునైటెడ్ స్టేట్స్, చైనా మరియు కజాఖ్స్తాన్ మాత్రమే పారిశ్రామిక-స్థాయి బెరీలియం సంగ్రహణలో పాల్గొన్న మూడు దేశాలు.[36] కజాఖ్స్తాన్ 1991లో సోవియట్ యూనియన్ విచ్ఛిన్నం కావడానికి ముందు నిల్వ ఉంచిన గాఢత నుండి బెరీలియంను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఈ వనరు 2010ల మధ్య నాటికి దాదాపుగా అయిపోయింది.[37]

రష్యాలో బెరీలియం ఉత్పత్తి 1997లో నిలిపివేయబడింది మరియు 2020లలో తిరిగి ప్రారంభించాలని ప్రణాళిక చేయబడింది.[38][39]

బెరీలియం సాధారణంగా బెరిల్ ఖనిజం నుండి సంగ్రహించబడుతుంది, ఇది సంగ్రహణ ఏజెంట్‌ను ఉపయోగించి సింటరింగ్ చేయబడుతుంది లేదా కరిగే మిశ్రమంగా కరిగించబడుతుంది. సింటరింగ్ ప్రక్రియలో బెరిల్‌ను సోడియం ఫ్లోరోసిలికేట్ మరియు సోడాతో 770 C వద్ద కలిపి సోడియం ఫ్లోరోబెరిలేట్, అల్యూమినియం ఆక్సైడ్ మరియు సిలికాన్ డయాక్సైడ్ ఏర్పరుస్తుంది.[1] బెరీలియం హైడ్రాక్సైడ్ సోడియం ఫ్లోరోబెరిలేట్ మరియు సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ ద్రావణం నుండి నీటిలో అవక్షేపించబడుతుంది. మెల్ట్ పద్ధతిని ఉపయోగించి బెరీలియం సంగ్రహణలో బెరిల్‌ను పొడిగా రుబ్బడం మరియు దానిని 1650 Cకి వేడి చేయడం జరుగుతుంది. మెల్ట్ నీటితో త్వరగా చల్లబడుతుంది మరియు తర్వాత గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంలో 250 to 300 C వద్ద తిరిగి వేడి చేయబడుతుంది, ఇది ఎక్కువగా బెరీలియం సల్ఫేట్ మరియు అల్యూమినియం సల్ఫేట్ను ఇస్తుంది. అల్యూమినియం మరియు సల్ఫర్‌ను తొలగించడానికి జల అమ్మోనియా ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది బెరీలియం హైడ్రాక్సైడ్‌ను వదిలివేస్తుంది.[1]

సింటర్ లేదా మెల్ట్ పద్ధతిని ఉపయోగించి సృష్టించబడిన బెరీలియం హైడ్రాక్సైడ్ తర్వాత బెరీలియం ఫ్లోరైడ్ లేదా బెరీలియం క్లోరైడ్గా మార్చబడుతుంది. ఫ్లోరైడ్‌ను ఏర్పరచడానికి, జల అమ్మోనియం హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ బెరీలియం హైడ్రాక్సైడ్‌కు జోడించబడి అమ్మోనియం టెట్రాఫ్లోరోబెరిలేట్ అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది, ఇది బెరీలియం ఫ్లోరైడ్‌ను ఏర్పరచడానికి 1000 Cకి వేడి చేయబడుతుంది.[1] ఫ్లోరైడ్‌ను మెగ్నీషియంతో 900 Cకి వేడి చేయడం వల్ల సూక్ష్మంగా విభజించబడిన బెరీలియం ఏర్పడుతుంది, మరియు అదనపు వేడి 1300 Cకి చేయడం వల్ల కాంపాక్ట్ లోహం ఏర్పడుతుంది.[1] బెరీలియం హైడ్రాక్సైడ్‌ను వేడి చేయడం వల్ల బెరీలియం ఆక్సైడ్ ఏర్పడుతుంది, ఇది కార్బన్ మరియు క్లోరిన్‌తో కలిసినప్పుడు బెరీలియం క్లోరైడ్‌గా మారుతుంది. లోహాన్ని పొందడానికి కరిగిన బెరీలియం క్లోరైడ్ యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ ఉపయోగించబడుతుంది.[1]

రసాయన ధర్మాలు

బెరీలియం సమ్మేళనాలు ఒక బెరీలియం పరమాణువు యొక్క ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం [He] 2s2. బెరీలియం యొక్క ప్రధాన ఆక్సీకరణ స్థితి +2; బెరీలియం పరమాణువు తన రెండు వేలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్లను కోల్పోతుంది. బెరీలియం యొక్క రసాయన ప్రవర్తన ప్రధానంగా దాని చిన్న పరమాణు మరియు అయానిక వ్యాసార్థాల వల్ల ఏర్పడుతుంది. అందువల్ల ఇది చాలా ఎక్కువ అయనీకరణ శక్తులను కలిగి ఉంటుంది మరియు ద్విసంయోజక కాటయాన్లను ఏర్పరచదు. బదులుగా, ఇది ఘన BeCl2 లో ఉన్నట్లుగా, పాలిమరైజ్ అయ్యే ధోరణితో రెండు సమయోజనీయ బంధాలను ఏర్పరుస్తుంది.[1] దీని రసాయన శాస్త్రం అల్యూమినియం రసాయన శాస్త్రంతో పోలికలను కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఒక వికర్ణ సంబంధానికి ఉదాహరణ. మరోవైపు, బెరీలియం ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రత వైపు ఆకర్షించబడుతుంది, ఇది హైడ్రోజన్ బంధం వంటి అంతర అణు బలాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[40]

గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, బెరీలియం ఉపరితలం 1−10 nm మందపాటి ఆక్సైడ్ పాసివేషన్ పొరను ఏర్పరుస్తుంది, ఇది గాలితో తదుపరి చర్యలను నిరోధిస్తుంది, అయితే ఆక్సైడ్ సుమారు 25 nm వరకు క్రమంగా మందమవుతుంది. సుమారు 500 °C కంటే ఎక్కువ వేడి చేసినప్పుడు, ఆక్సీకరణం లోహపు లోపలి భాగంలో ధాన్యపు సరిహద్దుల (grain boundaries) వెంబడి జరుగుతుంది.[3] ఆక్సైడ్ ద్రవీభవన స్థానం సుమారు 2500 °C కంటే ఎక్కువ వేడి చేయడం ద్వారా గాలిలో లోహం మండించబడినప్పుడు, బెరీలియం అద్భుతంగా మండుతుంది,[4] మరియు బెరీలియం ఆక్సైడ్ మరియు బెరీలియం నైట్రైడ్ మిశ్రమాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. బెరీలియం HCl మరియు పలుచబరిచిన H2SO4 వంటి ఆక్సీకరణం చెందని ఆమ్లాలలో సులభంగా కరుగుతుంది, కానీ నైట్రిక్ యాసిడ్ లేదా నీటిలో కరగదు, ఎందుకంటే ఇది ఆక్సైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ ప్రవర్తన అల్యూమినియం ప్రవర్తనను పోలి ఉంటుంది. బెరీలియం క్షార ద్రావణాలతో కూడా కరుగుతుంది మరియు చర్య జరుపుతుంది.[1]

బెరీలియం(II) యొక్క ద్విసంయోజక సమ్మేళనాలు ఘన స్థితిలో పాలిమరిక్ రూపంలో ఉంటాయి. BeF2 అనేది మూలల ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయబడిన BeF4 టెట్రాహెడ్రాతో సిలికా వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. BeCl2 మరియు BeBr2 అంచుల ద్వారా భాగస్వామ్యం చేయబడిన టెట్రాహెడ్రాతో గొలుసు నిర్మాణాలను కలిగి ఉంటాయి. బెరీలియం ఆక్సైడ్, BeO, అనేది తెల్లని రిఫ్రాక్టరీ ఘనపదార్థం, ఇది వుర్ట్‌జైట్ స్పటిక నిర్మాణాన్ని మరియు కొన్ని లోహాలంత అధిక ఉష్ణ వాహకతను కలిగి ఉంటుంది. BeO ఉభయధర్మం (amphoteric). బెరీలియం సల్ఫైడ్, సెలెనైడ్ మరియు టెల్లూరైడ్లు తెలిసినవి, ఇవన్నీ జింక్‌బ్లెండ్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి.[41] బెరీలియం నైట్రైడ్, Be3N2, అనేది అధిక ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన సమ్మేళనం, ఇది సులభంగా జలవిశ్లేషణ (hydrolyzed) చెందుతుంది. బెరీలియం అజైడ్, BeN6 తెలిసినది మరియు బెరీలియం ఫాస్ఫైడ్, Be3P2 అనేది Be3N2 వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. Be5B, Be4B, Be2B, BeB2, BeB6 మరియు BeB12 వంటి అనేక బెరీలియం బోరైడ్లు తెలిసినవి. బెరీలియం కార్బైడ్, Be2C, అనేది రిఫ్రాక్టరీ ఇటుక-ఎరుపు రంగు సమ్మేళనం, ఇది నీటితో చర్య జరిపి మీథేన్ను ఇస్తుంది.[41] బెరీలియం సిలిసైడ్లు వివిధ పరిమాణాల నానోక్లస్టర్ల రూపంలో గుర్తించబడ్డాయి,[42] ఇవి స్వచ్ఛమైన బెరీలియం మరియు సిలికాన్ మధ్య జరిగే స్వచ్ఛంద చర్య ద్వారా ఏర్పడతాయి.[43] హాలైడ్లు BeX2 (X = F, Cl, Br, మరియు I) వాయు స్థితిలో సరళ మోనోమెరిక్ అణు నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

తక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితి కలిగిన బెరీలియం కాంప్లెక్స్‌లు చాలా అరుదు. ఉదాహరణకు, Be-Be బంధంతో కూడిన ఒక స్థిరమైన కాంప్లెక్స్, ఇది అధికారికంగా +1 ఆక్సీకరణ స్థితిలో బెరీలియంను కలిగి ఉంటుంది, ఇది వివరించబడింది.[44] 0 ఆక్సీకరణ స్థితిలో ఉన్న బెరీలియం కూడా Mg-Be బంధంతో కూడిన కాంప్లెక్స్‌లో తెలిసినది.

జల ద్రావణాలు

బెరీలియం సల్ఫేట్ మరియు బెరీలియం నైట్రేట్ వంటి బెరీలియం లవణాల ద్రావణాలు [Be(H2O)4](2+) అయాన్ యొక్క జలవిశ్లేషణ కారణంగా ఆమ్ల స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి. మొదటి జలవిశ్లేషణ ఉత్పత్తి, [Be(H2O)3(OH)]+, యొక్క గాఢత బెరీలియం గాఢతలో 1% కంటే తక్కువగా ఉంటుంది. అత్యంత స్థిరమైన జలవిశ్లేషణ ఉత్పత్తి ట్రైమెరిక్ అయాన్ [Be3(OH)3(H2O)6](3+). బెరీలియం హైడ్రాక్సైడ్, Be(OH)2, pH 5 లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వద్ద నీటిలో కరగదు. పర్యవసానంగా, బెరీలియం సమ్మేళనాలు సాధారణంగా జీవసంబంధమైన pH వద్ద కరగవు. దీని కారణంగా, బెరీలియం లోహపు ధూళిని పీల్చడం వల్ల ప్రాణాంతకమైన బెరీలియోసిస్ పరిస్థితి అభివృద్ధి చెందుతుంది. Be(OH)2 బలమైన క్షార ద్రావణాలలో కరుగుతుంది.[45]

బెరీలియం(II) మోనోడెంటేట్ లిగాండ్‌లతో కొన్ని కాంప్లెక్స్‌లను మాత్రమే ఏర్పరుస్తుంది, ఎందుకంటే అక్వో-అయాన్ [Be(H2O)4](2+) లోని నీటి అణువులు బెరీలియం అయాన్‌కు చాలా బలంగా బంధించబడి ఉంటాయి. ఫ్లోరైడ్ అయాన్‌తో నీటిలో కరిగే కాంప్లెక్స్‌ల శ్రేణి దీనికి ముఖ్యమైన మినహాయింపులు:[46]

[Be(H2O)4](2+) + n F- <-> Be[(H2O)_{2-n}F_{n}](2-) + n H2O

బెరీలియం(II) ఆక్సిజన్-దాత పరమాణువులను కలిగి ఉన్న బైడెంటేట్ లిగాండ్‌లతో అనేక కాంప్లెక్స్‌లను ఏర్పరుస్తుంది.[45] [Be3O(H2PO4)6](2-) జాతులు దాని కేంద్రంలో 3-కోఆర్డినేట్ ఆక్సైడ్ అయాన్‌ను కలిగి ఉండటం వల్ల ముఖ్యమైనవి. బేసిక్ బెరీలియం ఎసిటేట్, Be4O(OAc)6, బెరీలియం పరమాణువుల టెట్రాహెడ్రాన్ చేత చుట్టబడిన ఒక ఆక్సైడ్ అయాన్‌ను కలిగి ఉంటుంది.[47]

మలోనేట్ అయాన్ వంటి ఆర్గానిక్ లిగాండ్‌లతో, కాంప్లెక్స్‌ను ఏర్పరిచేటప్పుడు ఆమ్లం డిప్రోటోనేట్ అవుతుంది. దాత పరమాణువులు రెండు ఆక్సిజన్లు.

H2A + [Be(H2O)4](2+) <-> [BeA(H2O)2] + 2 H+ + 2 H2O
H2A + [BeA(H2O)2] <-> [BeA2](2-) + 2 H+ + 2 H2O

ఒక కాంప్లెక్స్ ఏర్పడటం అనేది లోహ అయాన్-జలవిశ్లేషణ చర్యతో పోటీలో ఉంటుంది మరియు ఆనయాన్ మరియు హైడ్రాక్సైడ్ అయాన్ రెండింటితో కూడిన మిశ్రమ కాంప్లెక్స్‌లు కూడా ఏర్పడతాయి. ఉదాహరణకు, సైక్లిక్ ట్రైమర్ యొక్క ఉత్పన్నాలు తెలిసినవి, ఇక్కడ ఒక బైడెంటేట్ లిగాండ్ ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ నీటి అణువుల జతలను భర్తీ చేస్తుంది.[48]

గ్లైకోలిక్ యాసిడ్ వంటి అలిఫాటిక్ హైడ్రాక్సీకార్బాక్సిలిక్ యాసిడ్లు ద్రావణంలో చాలా బలహీనమైన మోనోడెంటేట్ కాంప్లెక్స్‌లను ఏర్పరుస్తాయి, ఇందులో హైడ్రాక్సిల్ సమూహం అలాగే ఉంటుంది. ఘన స్థితిలో, హైడ్రాక్సిల్ సమూహం డిప్రోటోనేట్ కావచ్చు: ఒక హెక్సామర్, Na4[Be6(OCH2(O)O)6], చాలా కాలం క్రితమే వేరు చేయబడింది.[48][49] ఆరోమాటిక్ హైడ్రాక్సీ లిగాండ్‌లు (అంటే ఫినాల్లు) సాపేక్షంగా బలమైన కాంప్లెక్స్‌లను ఏర్పరుస్తాయి. ఉదాహరణకు, టైరాన్తో కూడిన కాంప్లెక్స్‌ల కోసం 12.2 మరియు 9.3 యొక్క log K1 మరియు log K2 విలువలు నివేదించబడ్డాయి.[48][50]

బెరీలియం సాధారణంగా అమైన్ లిగాండ్‌ల పట్ల చాలా తక్కువ అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[48][51] అమైనో ఆమ్లాలతో కూడిన కాంప్లెక్స్‌ల గురించి అనేక ప్రారంభ నివేదికలు ఉన్నాయి, కానీ దురదృష్టవశాత్తు అవి నమ్మదగినవి కావు, ఎందుకంటే ప్రచురణ సమయంలో సంబంధిత జలవిశ్లేషణ చర్యలు అర్థం కాలేదు. సుమారు 6 నుండి 7 వరకు log β విలువలు నివేదించబడ్డాయి. జలవిశ్లేషణ చర్యలతో పోటీ కారణంగా ఏర్పడే స్థాయి తక్కువగా ఉంటుంది.[48][51]

ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ

ప్రధాన వ్యాసం: ఆర్గానోబెరీలియం కెమిస్ట్రీ

ఆర్గానోమెటాలిక్ బెరీలియం సమ్మేళనాలు అత్యంత రియాక్టివ్‌గా ఉంటాయని తెలిసింది.[52] తెలిసిన ఆర్గానోబెరీలియం సమ్మేళనాలకు ఉదాహరణలు డైనియోపెంటైల్బెరీలియం,[53] బెరీలియోసీన్ (Cp2Be),[54][55][56][57] డైఅలైల్బెరీలియం (డైఇథైల్ బెరీలియంను ట్రైఅలైల్ బోరాన్‌తో మార్పిడి చర్య ద్వారా),[58] బిస్(1,3-ట్రైమిథైల్సిలైల్అలైల్)బెరీలియం,[59] Be(mes)2,[52] మరియు (బెరీలియం(I) కాంప్లెక్స్) డైబెరీలియోసీన్.[44] లిగాండ్‌లు ఆరిల్స్[60] మరియు ఆల్కైనైల్స్ కూడా కావచ్చు.[61]

చరిత్ర

బెరీలియంను కలిగి ఉన్న బెరిల్ ఖనిజం, కనీసం ఈజిప్టులోని టాలెమిక్ రాజవంశం కాలం నుండి ఉపయోగించబడుతోంది.(Weeks, 1968, p. 535) మూడవ లేదా నాలుగవ శతాబ్దంలో వ్రాయబడిన పాపిరస్ గ్రేకస్ హోల్మియెన్సిస్, కృత్రిమ పచ్చ మరియు బెరిల్‌ను ఎలా తయారు చేయాలో గమనికలను కలిగి ఉంది.(Weeks, 1968, p. 536)

మార్టిన్ హెన్రిచ్ క్లాప్రోత్, టార్బెర్న్ ఓలోఫ్ బెర్గ్మాన్, ఫ్రాంజ్ కార్ల్ అచార్డ్, మరియు జోహన్ జాకబ్ బిండ్‌హీమ్ ద్వారా పచ్చలు మరియు బెరిల్స్ యొక్క ప్రారంభ విశ్లేషణలు ఎల్లప్పుడూ ఒకే విధమైన మూలకాలను ఇచ్చాయి, దీనివల్ల రెండు పదార్థాలు అల్యూమినియం సిలికేట్లనే తప్పుడు ముగింపుకు దారితీసింది.(Weeks, 1968, p. 537) ఖనిజ శాస్త్రవేత్త రెనే జస్ట్ హాయ్ రెండు స్పటికాలు జ్యామితీయంగా ఒకేలా ఉన్నాయని కనుగొన్నారు, మరియు అతను రసాయన శాస్త్రవేత్త లూయిస్-నికోలస్ వాక్వెలిన్ను రసాయన విశ్లేషణ చేయమని కోరాడు.(Weeks, 1968, p. 535)

ఇన్‌స్టిట్యూట్ డి ఫ్రాన్స్ ముందు చదవబడిన 1798 నాటి పత్రంలో, వాక్వెలిన్ పచ్చ మరియు బెరిల్ నుండి అల్యూమినియం హైడ్రాక్సైడ్ను అదనపు క్షారంలో కరిగించడం ద్వారా ఒక కొత్త "భూమిని" కనుగొన్నానని నివేదించాడు.[62] అన్నాలెస్ డి చిమీ ఎట్ డి ఫిజిక్ జర్నల్ సంపాదకులు ఈ కొత్త భూమికి దాని కొన్ని సమ్మేళనాల తీపి రుచి కోసం "గ్లూసిన్" అని పేరు పెట్టారు.[63](Weeks, 1968, p. 538) బెరీలియం అనే పేరును మొదట ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్ 1828లో ఉపయోగించారు.[64][65] 1949లో IUPAC మూలకానికి బెరీలియంను ప్రామాణిక పేరుగా స్వీకరించే వరకు బెరీలియం మరియు గ్లూసినమ్ రెండూ ఏకకాలంలో ఉపయోగించబడ్డాయి.[66][67]

ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్[65] మరియు ఆంటోయిన్ బుస్సీ[68] 1828లో లోహ పొటాషియంతో బెరీలియం క్లోరైడ్ యొక్క రసాయన చర్య ద్వారా బెరీలియంను స్వతంత్రంగా వేరు చేశారు, అది ఈ క్రింది విధంగా ఉంటుంది:

BeCl2 + 2 K -> 2 KCl + Be

ఆల్కహాల్ దీపాన్ని ఉపయోగించి, వోహ్లర్ వైర్-సీల్డ్ ప్లాటినం క్రూసిబుల్‌లో బెరీలియం క్లోరైడ్ మరియు పొటాషియం యొక్క ప్రత్యామ్నాయ పొరలను వేడి చేశాడు. పైన పేర్కొన్న చర్య వెంటనే జరిగింది మరియు క్రూసిబుల్ తెల్లగా వేడెక్కేలా చేసింది. ఫలితంగా వచ్చిన బూడిద-నలుపు పొడిని చల్లబరిచి కడిగిన తర్వాత, అది ముదురు లోహపు మెరుపుతో కూడిన చక్కటి కణాలతో తయారైందని అతను చూశాడు.(Weeks, 1968, p. 539) అత్యంత రియాక్టివ్ పొటాషియం దాని సమ్మేళనాల విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడింది.[69] అతను బెరీలియం కణాలను కరిగించడంలో విజయం సాధించలేదు.(Weeks, 1968, p. 539)

20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో బెరీలియం ఉత్పత్తి ప్రక్రియ చాలా ఖరీదైనది. బెరిల్ ధాతువు నుండి బెరీలియంను వెలికితీసేందుకు తక్కువ ఖర్చుతో కూడిన ప్రక్రియ వచ్చిన తర్వాత ఇది మారింది. 1920లో, ఒక పౌండ్ బెరీలియం ఉత్పత్తి చేయడానికి $5,000 ఖర్చయ్యేది, కానీ 1931 నాటికి, అది $50కి తగ్గింది.[70]

1898లో పాల్ లెబ్యూ ద్వారా బెరీలియం ఫ్లోరైడ్ మరియు సోడియం ఫ్లోరైడ్ యొక్క కరిగిన మిశ్రమం యొక్క ప్రత్యక్ష విద్యుద్విశ్లేషణ మొదటి స్వచ్ఛమైన (99.5 నుండి 99.8%) బెరీలియం నమూనాలకు దారితీసింది.(Weeks, 1968, p. 539) అయితే, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత మాత్రమే ప్రారంభమైంది. అసలు పారిశ్రామిక భాగస్వామ్యంలో క్లీవ్‌ల్యాండ్, ఒహియోలోని యూనియన్ కార్బైడ్ అండ్ కార్బన్ కార్పొరేషన్ మరియు బెర్లిన్‌లోని సీమెన్స్ & హాల్స్కే AGకి సంబంధించిన అనుబంధ సంస్థలు మరియు శాస్త్రవేత్తలు ఉన్నారు. అమెరికాలో, ఈ ప్రక్రియను కెమెట్ లాబొరేటరీస్ కంపెనీ డైరెక్టర్ హ్యూ ఎస్. కూపర్ పాలించారు. జర్మనీలో, బెరీలియం ఉత్పత్తికి మొదటి వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన ప్రక్రియను 1921లో ఆల్ఫ్రెడ్ స్టాక్ మరియు హన్స్ గోల్డ్‌ష్మిత్ అభివృద్ధి చేశారు.[71]

1932లో జేమ్స్ చాడ్విక్ చేసిన ప్రయోగంలో రేడియం క్షయం నుండి వచ్చిన ఆల్ఫా కిరణాలతో బెరీలియం నమూనాను బాంబు దాడి చేయగా, అది న్యూట్రాన్ ఉనికిని బయటపెట్టింది.(Emsley, 2001, p. 58) ఇదే పద్ధతిని ఒక తరగతి రేడియో ఐసోటోప్-ఆధారిత ప్రయోగశాల న్యూట్రాన్ వనరులలో ఉపయోగిస్తారు, ఇవి ప్రతి మిలియన్ α కణాలకు 30 న్యూట్రాన్లను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.[33]

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో గట్టి బెరీలియం-రాగి మిశ్రమాలు మరియు ఫ్లోరోసెంట్ లైట్ల కోసం ఫాస్ఫర్ల డిమాండ్ పెరగడంతో బెరీలియం ఉత్పత్తి వేగంగా పెరిగింది. చాలా ప్రారంభ ఫ్లోరోసెంట్ దీపాలు ఆకుపచ్చ కాంతిని విడుదల చేయడానికి వివిధ మొత్తాలలో బెరీలియం కలిగిన జింక్ ఆర్థోసిలికేట్ను ఉపయోగించాయి. మెగ్నీషియం టంగ్‌స్టేట్ యొక్క చిన్న అదనపు భాగాలు స్పెక్ట్రం యొక్క నీలిరంగు భాగాన్ని మెరుగుపరిచి ఆమోదయోగ్యమైన తెల్లని కాంతిని ఇచ్చాయి. బెరీలియం విషపూరితమని తేలిన తర్వాత హాలోఫాస్ఫేట్-ఆధారిత ఫాస్ఫర్లు బెరీలియం-ఆధారిత ఫాస్ఫర్లను భర్తీ చేశాయి.[72]

19వ శతాబ్దంలో బెరీలియంను వేరు చేయడానికి బెరీలియం ఫ్లోరైడ్ మరియు సోడియం ఫ్లోరైడ్ మిశ్రమం యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణను ఉపయోగించారు. లోహం యొక్క అధిక ద్రవీభవన స్థానం ఈ ప్రక్రియను క్షార లోహాల కోసం ఉపయోగించే సంబంధిత ప్రక్రియల కంటే ఎక్కువ శక్తిని వినియోగించేలా చేస్తుంది. 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో, జిర్కోనియం ఉత్పత్తికి ఇలాంటి ప్రక్రియ విజయవంతమైన తర్వాత బెరీలియం అయోడైడ్ యొక్క ఉష్ణ వియోగం ద్వారా బెరీలియం ఉత్పత్తిని పరిశోధించారు, కానీ ఈ ప్రక్రియ భారీ ఉత్పత్తికి ఆర్థికంగా లాభదాయకం కాదని నిరూపించబడింది.[73]

స్వచ్ఛమైన బెరీలియం లోహం 1957 వరకు సులభంగా అందుబాటులోకి రాలేదు, అయినప్పటికీ ఇది రాగిని గట్టిపరచడానికి మరియు దృఢపరచడానికి మిశ్రమ లోహంగా చాలా ముందుగానే ఉపయోగించబడింది.(Emsley, 2001, p. 58) బెరీలియం క్లోరైడ్ వంటి బెరీలియం సమ్మేళనాలను లోహ పొటాషియం లేదా సోడియంతో తగ్గించడం ద్వారా బెరీలియంను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. ప్రస్తుతం, చాలా బెరీలియం బెరీలియం ఫ్లోరైడ్‌ను మెగ్నీషియంతో తగ్గించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.[74] 2001లో అమెరికన్ మార్కెట్లో వాక్యూమ్-కాస్ట్ బెరీలియం ఇంగోట్ల ధర పౌండుకు సుమారు $338 (కిలోగ్రాముకు $745) ఉండేది.[75]

1998 మరియు 2008 మధ్య, ప్రపంచ బెరీలియం ఉత్పత్తి 343 నుండి సుమారు 200 టన్నులకు తగ్గింది. ఇది 2018 నాటికి 230 మెట్రిక్ టన్నులకు పెరిగింది, ఇందులో 170 టన్నులు యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి వచ్చాయి.[76][77]

వ్యుత్పత్తి (Etymology)

బెరీలియంను మొదట వేరు చేసిన అర్థరత్న ఖనిజం బెరిల్ (beryl) పేరు మీదుగా దీనికి ఆ పేరు పెట్టారు.[78][79][80] బెరిల్ మరియు పచ్చ (emerald) రెండింటిలోనూ ఒకే మూలకం ఉందని స్వతంత్రంగా నిర్ధారించిన మార్టిన్ క్లాప్రోత్, ఇట్రియా (yttria) కూడా తీపి లవణాలను ఏర్పరుస్తుందనే కారణంతో "బెరిల్లినా" (beryllina) అనే పేరును ఇష్టపడ్డారు.[81][64]

హంఫ్రీ డేవీ దీనిని వేరు చేయడంలో విఫలమైనప్పటికీ, ఈ కొత్త లోహానికి 'గ్లూసియం' (glucium) అని పేరు ప్రతిపాదించారు. ఇది ఆ లోహం లభించిన మట్టికి పెట్టిన 'గ్లూసినా' (glucina) అనే పేరు నుండి వచ్చింది; ఈ పేరు యొక్క మార్పు చెందిన రూపాలైన 'గ్లూసీనియం' (glucinium) లేదా 'గ్లూసీనం' (glucinum) (సంకేతం Gl) 20వ శతాబ్దం వరకు వాడుకలో ఉన్నాయి.[82]

అనువర్తనాలు (Applications)

రేడియేషన్ విండోలు (Radiation windows)

[83]

తక్కువ పరమాణు సంఖ్య మరియు ఎక్స్-కిరణాలను చాలా తక్కువగా శోషించుకునే గుణం కారణంగా, బెరీలియం యొక్క అత్యంత పాత మరియు ఇప్పటికీ ముఖ్యమైన అనువర్తనం ఎక్స్-రే ట్యూబ్లలోని రేడియేషన్ విండోలు.(Emsley, 2001, p. 58) ఎక్స్-రే చిత్రాలలో లోపాలు (artifacts) రాకుండా ఉండటానికి బెరీలియం యొక్క స్వచ్ఛత మరియు పరిశుభ్రతపై అత్యంత శ్రద్ధ వహిస్తారు. బెరీలియం ఎక్స్-కిరణాలకు పారదర్శకంగా ఉండటం వల్ల స్పష్టమైన మరియు సమర్థవంతమైన ఇమేజింగ్‌కు దోహదపడుతుంది.[84] సన్నని బెరీలియం ఫాయిల్స్‌ను ఎక్స్-రే డిటెక్టర్ల కోసం రేడియేషన్ విండోలుగా ఉపయోగిస్తారు, వీటి తక్కువ శోషణ సామర్థ్యం వల్ల సింక్రోట్రాన్ రేడియేషన్‌కు సంబంధించిన అధిక-తీవ్రత, తక్కువ శక్తి గల ఎక్స్-కిరణాల వల్ల కలిగే వేడిని తగ్గిస్తుంది. సింక్రోట్రాన్ రేడియేషన్ ప్రయోగాల కోసం వాక్యూమ్-టైట్ విండోలు మరియు బీమ్-ట్యూబ్‌లను ప్రత్యేకంగా బెరీలియంతోనే తయారు చేస్తారు. వివిధ ఎక్స్-రే ఉద్గార అధ్యయనాలలో (ఉదాహరణకు, ఎనర్జీ-డిస్పర్సివ్ ఎక్స్-రే స్పెక్ట్రోస్కోపీ) శాంపిల్ హోల్డర్‌ను సాధారణంగా బెరీలియంతో తయారు చేస్తారు, ఎందుకంటే దీని నుండి వెలువడే ఎక్స్-కిరణాలు ఇతర పదార్థాల కంటే చాలా తక్కువ శక్తిని (≈100 eV) కలిగి ఉంటాయి.[7]

తక్కువ పరమాణు సంఖ్య ఉండటం వల్ల బెరీలియం శక్తివంతమైన కణాలకు కూడా సాపేక్షంగా పారదర్శకంగా ఉంటుంది. అందువల్ల, లార్జ్ హాడ్రాన్ కొలైడర్ (ALICE, ATLAS, CMS, LHCb), టెవాట్రాన్ మరియు SLAC వంటి కణ భౌతిక శాస్త్ర ప్రయోగశాలలలోని ఘర్షణ ప్రాంతం చుట్టూ ఉన్న బీమ్‌లైన్ పైపులను నిర్మించడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు.[85] బెరీలియం యొక్క తక్కువ సాంద్రత వల్ల ఘర్షణ ఉత్పత్తులు ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా డిటెక్టర్లను చేరుకోగలవు, దీని దృఢత్వం వల్ల పైపు లోపల శక్తివంతమైన వాక్యూమ్‌ను సృష్టించడం సాధ్యమవుతుంది, దీని ఉష్ణ స్థిరత్వం పరమ శూన్య ఉష్ణోగ్రత (absolute zero) కంటే కొన్ని డిగ్రీల పైన కూడా సరిగ్గా పనిచేయడానికి అనుమతిస్తుంది, మరియు దీని డయామాగ్నెటిక్ స్వభావం కణ పుంజాలను (particle beams) నియంత్రించడానికి ఉపయోగించే సంక్లిష్ట మల్టీపోల్ అయస్కాంత వ్యవస్థలతో జోక్యం చేసుకోకుండా చేస్తుంది.[86]

యాంత్రిక అనువర్తనాలు (Mechanical applications)

దృఢత్వం, తక్కువ బరువు మరియు విస్తృత ఉష్ణోగ్రత పరిధిలో డైమెన్షనల్ స్థిరత్వం కారణంగా, బెరీలియం లోహాన్ని రక్షణ మరియు ఏరోస్పేస్ పరిశ్రమలలో హై-స్పీడ్ విమానాలు, గైడెడ్ మిస్సైల్స్, అంతరిక్ష నౌకలు మరియు శాటిలైట్లు (జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోప్‌తో సహా) వంటి వాటిలో తేలికపాటి నిర్మాణ భాగాల కోసం ఉపయోగిస్తారు. అనేక లిక్విడ్-ఫ్యూయల్ రాకెట్లు స్వచ్ఛమైన బెరీలియంతో తయారు చేసిన రాకెట్ ఇంజిన్ నాజిల్స్ను ఉపయోగించాయి.[87][88] బెరీలియం యొక్క అధిక ఎలాస్టిక్ దృఢత్వం కారణంగా దీనిని ఖచ్చితమైన పరికరాలలో, ఉదాహరణకు ఇనర్షియల్ గైడెన్స్ వ్యవస్థలలో మరియు ఆప్టికల్ వ్యవస్థల సపోర్ట్ మెకానిజమ్స్‌లో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.[7] బెరీలియం పౌడర్‌ను రాకెట్ ఇంధనంగా కూడా అధ్యయనం చేశారు, కానీ ఈ ఉపయోగం ఎప్పుడూ కార్యరూపం దాల్చలేదు.(Emsley, 2001, p. 58) తక్కువ సంఖ్యలో అత్యంత ఖరీదైన బైసైకిల్ ఫ్రేమ్‌లు బెరీలియంతో తయారు చేయబడ్డాయి.[89] 1998 నుండి 2000 వరకు, మెక్‌లారెన్ ఫార్ములా వన్ టీమ్ మెర్సిడెస్-బెంజ్ ఇంజిన్లలో బెరీలియం-అల్యూమినియం అల్లాయ్ పిస్టన్‌లను ఉపయోగించింది.[90] స్కుడెరియా ఫెరారీ నిరసన తర్వాత బెరీలియం ఇంజిన్ భాగాల వాడకాన్ని నిషేధించారు.[91] సైనిక విమానాల బ్రేక్‌లలో బెరీలియం ఒక ప్రధాన అనువర్తనంగా ఉండేది, దీనికి కారణం దాని కాఠిన్యం, అధిక ద్రవీభవన స్థానం మరియు వేడిని వెదజల్లే అసాధారణ సామర్థ్యం. పర్యావరణ కారణాల వల్ల దీనిని ఇతర పదార్థాలతో భర్తీ చేశారు.[7]

మిశ్రమ లోహాలు (Alloys)

సుమారు 2.0% బెరీలియంను రాగిలో కలపడం ద్వారా బెరీలియం కాపర్ అనే మిశ్రమ లోహం ఏర్పడుతుంది, ఇది రాగి కంటే ఆరు రెట్లు బలంగా ఉంటుంది.[92] బెరీలియం మిశ్రమ లోహాలను వాటి స్థితిస్థాపకత, అధిక విద్యుత్ వాహకత మరియు ఉష్ణ వాహకత, అధిక బలం మరియు కాఠిన్యం, అయస్కాంతేతర లక్షణాలు, అలాగే మంచి తుప్పు మరియు అలసట నిరోధకత కారణంగా అనేక అనువర్తనాల్లో ఉపయోగిస్తారు.(Emsley, 2001, p. 58)[1] వీటిలో మండే వాయువుల దగ్గర ఉపయోగించే స్పార్క్‌లు రాని పరికరాలు (బెరీలియం నికెల్), స్ప్రింగ్‌లు, సర్జికల్ పరికరాల్లో ఉపయోగించే పొరలు (బెరీలియం నికెల్ మరియు బెరీలియం ఐరన్) మరియు అధిక ఉష్ణోగ్రత పరికరాలు ఉన్నాయి.(Emsley, 2001, p. 58)[1] ద్రవ మెగ్నీషియంలో 50 పార్ట్స్ పర్ మిలియన్ (ppm) బెరీలియం కలిపినా, అది ఆక్సీకరణ నిరోధకతను గణనీయంగా పెంచుతుంది మరియు మంటలను తగ్గిస్తుంది.[1]

బెరీలియం-కాపర్ మిశ్రమ లోహాలను "జేసన్ పిస్టల్స్"లో హార్డెనింగ్ ఏజెంట్‌గా కూడా ఉపయోగించారు, వీటిని ఓడల హల్స్ నుండి పెయింట్‌ను తొలగించడానికి ఉపయోగిస్తారు.[93]

బెరీలియం-కాపర్ మిశ్రమ లోహాలను ఆధునిక ఏరోస్పేస్ మరియు రక్షణ అనువర్తనాల్లో, ముఖ్యంగా అధిక-పనితీరు గల ఎలక్ట్రికల్ కనెక్టర్లు, బ్యాటరీ సేఫ్టీ ఫ్యూజులు మరియు మైక్రోస్విచ్‌లలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు, వీటికి వాహకత, తుప్పు నిరోధకత మరియు అలసట బలం యొక్క సమతుల్యత అవసరం.[94]

ఏరోస్పేస్ పరిశ్రమ కోసం AlBeMet అనే ట్రేడ్ నేమ్‌తో అభివృద్ధి చేయబడిన బెరీలియం మరియు అల్యూమినియం కలిసిన మెటల్ మ్యాట్రిక్స్ కాంపోజిట్ పదార్థం తక్కువ బరువును కలిగి ఉండి, అల్యూమినియం కంటే నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ దృఢత్వాన్ని కలిగి ఉంటుంది.[95]

అద్దాలు (Mirrors)

పెద్ద వైశాల్యం గల బెరీలియం అద్దాలను, తరచుగా హనీకోంబ్ సపోర్ట్ స్ట్రక్చర్తో, వాతావరణ ఉపగ్రహాలలో ఉపయోగిస్తారు, ఇక్కడ తక్కువ బరువు మరియు దీర్ఘకాలిక డైమెన్షనల్ స్థిరత్వం చాలా కీలకం. చిన్న బెరీలియం అద్దాలను ఆప్టికల్ గైడెన్స్ వ్యవస్థలలో మరియు ఫైర్-కంట్రోల్ వ్యవస్థలలో, ఉదాహరణకు జర్మన్-నిర్మిత లియోపార్డ్ 1 మరియు లియోపార్డ్ 2 మెయిన్ బాటిల్ ట్యాంకులలో ఉపయోగిస్తారు. ఈ వ్యవస్థలలో అద్దం యొక్క చాలా వేగవంతమైన కదలిక అవసరం, దీనికి తక్కువ ద్రవ్యరాశి మరియు అధిక దృఢత్వం అవసరం. సాధారణంగా బెరీలియం అద్దంపై గట్టి ఎలక్ట్రోలెస్ నికెల్ ప్లేటింగ్ పూస్తారు, దీనిని బెరీలియం కంటే సులభంగా మెరుగుపరచవచ్చు. కొన్ని అనువర్తనాల్లో, బెరీలియం బ్లాంక్‌ను ఎటువంటి పూత లేకుండానే పాలిష్ చేస్తారు. ఇది ముఖ్యంగా క్రయోజెనిక్ ఆపరేషన్లకు వర్తిస్తుంది, ఇక్కడ ఉష్ణ విస్తరణ వ్యత్యాసం వల్ల పూత దెబ్బతినవచ్చు.[7]

జేమ్స్ వెబ్ స్పేస్ టెలిస్కోప్ తన అద్దాల కోసం 18 షట్కోణ బెరీలియం విభాగాలను కలిగి ఉంది, ప్రతి దానిపై సన్నని బంగారు పొర పూత ఉంటుంది.[96] JWST 33 K ఉష్ణోగ్రతను ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుంది కాబట్టి, అద్దం బంగారు పూత పూసిన బెరీలియంతో తయారు చేయబడింది, ఇది గాజు కంటే తీవ్రమైన చలిని బాగా తట్టుకోగలదు. బెరీలియం గాజు కంటే తక్కువగా సంకోచిస్తుంది మరియు వికృతీకరించబడుతుంది, అటువంటి ఉష్ణోగ్రతల వద్ద మరింత ఏకరీతిగా ఉంటుంది.[97] అదే కారణంతో, స్పిట్జర్ స్పేస్ టెలిస్కోప్ యొక్క ఆప్టిక్స్ పూర్తిగా బెరీలియం లోహంతో నిర్మించబడ్డాయి.[98]

అయస్కాంత అనువర్తనాలు (Magnetic applications)

[99]

బెరీలియం అయస్కాంతేతరమైనది. అందువల్ల, బెరీలియం ఆధారిత పదార్థాలతో తయారు చేసిన పరికరాలను నావికా లేదా సైనిక ఎక్స్‌ప్లోజివ్ ఆర్డినెన్స్ డిస్పోజల్ (EOD) బృందాలు నావల్ మైన్ల దగ్గర పని చేయడానికి ఉపయోగిస్తాయి, ఎందుకంటే ఈ మైన్లలో సాధారణంగా అయస్కాంత ఫ్యూజులు ఉంటాయి.[100] వీటిని మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్ (MRI) మెషీన్ల దగ్గర నిర్వహణ మరియు నిర్మాణ పదార్థాలలో కూడా ఉపయోగిస్తారు, ఎందుకంటే అక్కడ అధిక అయస్కాంత క్షేత్రాలు ఉత్పత్తి అవుతాయి.[101]

అణు అనువర్తనాలు (Nuclear applications)

అధిక స్వచ్ఛత కలిగిన బెరీలియంను అణు రియాక్టర్లలో మోడరేటర్‌గా,[102] రిఫ్లెక్టర్‌గా లేదా ఇంధన మూలకాలపై క్లాడింగ్‌గా ఉపయోగించవచ్చు.[103][104] సన్నని బెరీలియం ప్లేట్లు లేదా ఫాయిల్స్‌ను కొన్నిసార్లు అణు ఆయుధాల రూపకల్పనలో థర్మోన్యూక్లియర్ బాంబుల ప్రాథమిక దశల్లో ప్లూటోనియం పిట్ల వెలుపలి పొరగా ఉపయోగిస్తారు. ఈ బెరీలియం పొరలు ప్లూటోనియం-239 యొక్క ఇంప్లోషన్ (implosion) కోసం మంచి "పుషర్లు"గా పనిచేస్తాయి మరియు ఇవి మంచి న్యూట్రాన్ రిఫ్లెక్టర్లు.[105]

బెరీలియంను సాధారణంగా కొన్ని ప్రయోగశాల పరికరాలలో న్యూట్రాన్ మూలాల కోసం ఉపయోగిస్తారు, ఇక్కడ తక్కువ సంఖ్యలో న్యూట్రాన్లు అవసరమవుతాయి. ఈ ప్రయోజనం కోసం, బెరీలియం-9ను పోలోనియం-210, రేడియం-226, ప్లూటోనియం-238 లేదా అమెరీషియం-241 వంటి ఆల్ఫా కణాల మూలంతో కలుపుతారు.[13] జరిగే అణు ప్రతిచర్యలో, ఒక బెరీలియం కేంద్రకం కార్బన్-12గా న్యూక్లియర్ ట్రాన్స్‌మ్యుటేషన్ చెందుతుంది మరియు ఒక ఉచిత న్యూట్రాన్ విడుదలవుతుంది. అటువంటి ఆల్ఫా క్షయం-ఆధారిత బెరీలియం న్యూట్రాన్ మూలాలను, "అర్చిన్" (urchin) న్యూట్రాన్ ఇనిషియేటర్లు అని పిలుస్తారు, వీటిని కొన్ని ప్రారంభ అణు బాంబులలో ఉపయోగించారు.[105] గామా క్షయం రేడియో ఐసోటోపుల నుండి వచ్చే గామా కిరణాలతో బెరీలియంను బాంబు దాడి చేయడం ద్వారా కూడా ప్రయోగశాల న్యూట్రాన్లను ఉత్పత్తి చేస్తారు.[12]

బెరీలియంను CANDU రియాక్టర్ల కోసం ఇంధన తయారీలో ఉపయోగిస్తారు. ఇంధన మూలకాలు చిన్న అనుబంధాలను కలిగి ఉంటాయి, వీటిని బెరీలియంను బ్రేజ్ ఫిల్లర్ మెటీరియల్‌గా ఉపయోగించి ఇండక్షన్ బ్రేజింగ్ ప్రక్రియ ద్వారా ఇంధన క్లాడింగ్‌కు బ్రేజ్ చేస్తారు.[106]

బెరీలియంను జాయింట్ యూరోపియన్ టోరస్ అణు ఫ్యూజన్ పరిశోధనా ప్రయోగశాలలో ఉపయోగిస్తారు, మరియు దీనిని మరింత అధునాతన ITERలో ప్లాస్మాను ఎదుర్కొనే భాగాలను కండిషన్ చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.[107] బెరీలియంను దాని యాంత్రిక, రసాయన మరియు అణు లక్షణాల మంచి కలయిక కారణంగా అణు ఇంధన కడ్డీల కోసం క్లాడింగ్ పదార్థంగా ప్రతిపాదించారు.[7] బెరీలియం ఫ్లోరైడ్ అనేది FLiBe అనే యూటెక్టిక్ ఉప్పు మిశ్రమంలోని ఒక భాగం, దీనిని లిక్విడ్ ఫ్లోరైడ్ థోరియం రియాక్టర్ (LFTR)తో సహా అనేక ఊహాజనిత మోల్టెన్ సాల్ట్ రియాక్టర్ డిజైన్లలో ద్రావణిగా, మోడరేటర్‌గా మరియు కూలెంట్‌గా ఉపయోగిస్తారు.[108]

ఎకౌస్టిక్స్ (Acoustics)

బెరీలియం యొక్క తక్కువ బరువు మరియు అధిక దృఢత్వం దీనిని హై-ఫ్రీక్వెన్సీ స్పీకర్ డ్రైవర్ల కోసం ఉపయోగకరమైన పదార్థంగా మారుస్తాయి. బెరీలియం ఖరీదైనది (టైటానియం కంటే చాలా రెట్లు ఎక్కువ), దాని పెళుసుదనం కారణంగా ఆకృతి చేయడం కష్టం, మరియు తప్పుగా హ్యాండిల్ చేస్తే విషపూరితం, కాబట్టి బెరీలియం ట్వీటర్లు హై-ఎండ్ హోమ్,[109][110][111] ప్రో ఆడియో, మరియు పబ్లిక్ అడ్రస్ అనువర్తనాలకు పరిమితం చేయబడ్డాయి.[112][113] కొన్ని హై-ఫిడిలిటీ ఉత్పత్తులు ఈ పదార్థంతో తయారు చేయబడినట్లు మోసపూరితంగా పేర్కొనబడ్డాయి.[114]

బెరీలియంను హై-పెర్ఫార్మెన్స్ ఫోనోగ్రాఫ్ కార్ట్రిడ్జ్ స్టైలీలలో కాంటిలివర్ల కోసం ఉపయోగించారు, ఇక్కడ దాని అసాధారణ దృఢత్వం మరియు తక్కువ సాంద్రత వల్ల ట్రాకింగ్ బరువును 1 గ్రాముకు తగ్గించడం సాధ్యమైంది, అదే సమయంలో తక్కువ వక్రీకరణతో హై-ఫ్రీక్వెన్సీ పాసేజ్‌లను ట్రాక్ చేయవచ్చు.[115]

సౌండ్ యాంప్లిఫికేషన్ వ్యవస్థలలో, ధ్వని ప్రయాణించే వేగం నేరుగా యాంప్లిఫైయర్ యొక్క రెసొనెంట్ ఫ్రీక్వెన్సీని ప్రభావితం చేస్తుంది, తద్వారా వినగలిగే హై-ఫ్రీక్వెన్సీ శబ్దాల పరిధిని ప్రభావితం చేస్తుంది. ఇతర లోహాలతో పోలిస్తే బెరీలియంలో ధ్వని ప్రసార వేగం అసాధారణంగా ఎక్కువగా ఉంటుంది.[116] ఈ ప్రత్యేక లక్షణం బెరీలియంను అధిక నాణ్యత గల లౌడ్ స్పీకర్లలో డయాఫ్రమ్గా ఉపయోగించడానికి అనువైన పదార్థంగా మారుస్తుంది.[117]

ఎలక్ట్రానిక్స్ (Electronics)

బెరీలియం III-V కాంపౌండ్ సెమీకండక్టర్లలో p-టైప్ డోపెంట్. దీనిని మాలిక్యులర్-బీమ్ ఎపిటాక్సీ (MBE) ద్వారా పెంచిన GaAs, AlGaAs, InGaAs మరియు InAlAs వంటి పదార్థాలలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తారు.[118] క్రాస్-రోల్డ్ బెరీలియం షీట్ సర్ఫేస్-మౌంట్ టెక్నాలజీలో ప్రింటెడ్ సర్క్యూట్ బోర్డులకు అద్భుతమైన నిర్మాణ మద్దతును ఇస్తుంది. క్లిష్టమైన ఎలక్ట్రానిక్ అనువర్తనాల్లో, బెరీలియం నిర్మాణ మద్దతుగా మరియు హీట్ సింక్గా పనిచేస్తుంది. ఈ అనువర్తనానికి అల్యూమినా మరియు పాలిమైడ్-గ్లాస్ సబ్‌స్ట్రేట్‌లకు బాగా సరిపోయే ఉష్ణ విస్తరణ గుణకం అవసరం. బెరీలియం-బెరీలియం ఆక్సైడ్ మెటల్ మ్యాట్రిక్స్ కాంపోజిట్ "E-మెటీరియల్స్" ప్రత్యేకంగా ఈ ఎలక్ట్రానిక్ అనువర్తనాల కోసం రూపొందించబడ్డాయి మరియు వీటి ఉష్ణ విస్తరణ గుణకాన్ని వివిధ సబ్‌స్ట్రేట్ పదార్థాలకు సరిపోయేలా మార్చుకునే అదనపు ప్రయోజనాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.[7]

బెరీలియం ఆక్సైడ్ అనేది విద్యుత్ బంధకం (electrical insulator) మరియు అద్భుతమైన ఉష్ణ వాహకం (heat conductor) వంటి మిశ్రమ లక్షణాలు, అధిక దృఢత్వం, కఠినత్వం మరియు చాలా ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానం అవసరమయ్యే అనేక అనువర్తనాలకు ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది. టెలికమ్యూనికేషన్స్ కోసం రేడియో ఫ్రీక్వెన్సీ ట్రాన్స్‌మిటర్లలోని హై-పవర్ ట్రాన్సిస్టర్లలో ఇన్సులేటర్ బేస్ ప్లేట్‌గా బెరీలియం ఆక్సైడ్ తరచుగా ఉపయోగించబడుతుంది. యురేనియం డయాక్సైడ్ అణు ఇంధన గుళికల (nuclear fuel pellets) ఉష్ణ వాహకతను పెంచడానికి బెరీలియం ఆక్సైడ్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు.[119] ఫ్లోరోసెంట్ లైటింగ్ ట్యూబ్‌లలో బెరీలియం సమ్మేళనాలను ఉపయోగించేవారు, కానీ ట్యూబ్‌లను తయారు చేసే కార్మికులలో 'బెరీలియోసిస్' (berylliosis) అనే వ్యాధి రావడంతో ఈ వినియోగాన్ని నిలిపివేశారు.[120]

వైద్య అనువర్తనాలు

బెరీలియం అనేక దంత మిశ్రమ లోహాలలో (dental alloys) ఒక భాగం.[121][122] Beryllium#Radiation_windowsలో పేర్కొన్న ప్రామాణిక ఎక్స్-రే పరికరాలతో పాటు, CT స్కానర్లు మరియు మామోగ్రఫీ యంత్రాల వంటి వైద్య ఇమేజింగ్ పరికరాలలో, బెరీలియం యొక్క దృఢత్వం మరియు తక్కువ బరువు మన్నికను మరియు పనితీరును మెరుగుపరుస్తాయి.[123] రక్తం, HIV మరియు ఇతర వ్యాధుల విశ్లేషణ పరికరాలలో బెరీలియం ఉపయోగించబడుతుంది.[124] శస్త్రచికిత్స పరికరాలు, ఆప్టికల్ అద్దాలు మరియు వైద్య చికిత్సల కోసం లేజర్ వ్యవస్థలలో బెరీలియం మిశ్రమ లోహాలను ఉపయోగిస్తారు.[125][126]

విషపూరితం మరియు భద్రత

ప్రధాన వ్యాసం: Acute beryllium poisoning, Berylliosis

[127]

జీవసంబంధ ప్రభావాలు

సగటు మానవ శరీరంలో సుమారు 35 మైక్రోగ్రాముల బెరీలియం ఉంటుంది, ఇది హానికరం కాదని పరిగణించబడుతుంది.(Emsley, 2001, p. 57) బెరీలియం రసాయనికంగా మెగ్నీషియంను పోలి ఉంటుంది, కాబట్టి ఇది ఎంజైమ్‌ల నుండి మెగ్నీషియంను తొలగించి, అవి పనిచేయకుండా చేస్తుంది.(Emsley, 2001, p. 57) Be2+ అనేది అధిక చార్జ్ కలిగిన చిన్న అయాన్ కాబట్టి, ఇది అనేక కణజాలాలు మరియు కణాలలోకి సులభంగా ప్రవేశిస్తుంది. అక్కడ ఇది కణ కేంద్రకాలను లక్ష్యంగా చేసుకుని, DNA సంశ్లేషణకు ఉపయోగపడే ఎంజైమ్‌లతో సహా అనేక ఎంజైమ్‌లను నిరోధిస్తుంది. శరీరంలో బెరీలియం స్థాయిలను నియంత్రించే మార్గం లేకపోవడం మరియు ఒకసారి శరీరంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత దానిని తొలగించలేకపోవడం వల్ల దీని విషపూరిత స్వభావం మరింత తీవ్రమవుతుంది.[128]

పీల్చడం (Inhalation)

దీర్ఘకాలిక బెరీలియం వ్యాధి (CBD), లేదా బెరీలియోసిస్, అనేది బెరీలియంతో కలుషితమైన ధూళి లేదా పొగలను పీల్చడం వల్ల కలిగే ఊపిరితిత్తుల మరియు వ్యవస్థాగత గ్రాన్యులోమాటస్ వ్యాధి; తక్కువ సమయంలో ఎక్కువ మొత్తంలో లేదా ఎక్కువ కాలం పాటు తక్కువ మొత్తంలో పీల్చడం వల్ల ఈ వ్యాధి రావచ్చు. ఈ వ్యాధి లక్షణాలు కనిపించడానికి ఐదు సంవత్సరాల వరకు పట్టవచ్చు; దీనితో బాధపడే రోగులలో మూడవ వంతు మంది మరణిస్తారు మరియు ప్రాణాలతో బయటపడిన వారు వైకల్యానికి గురవుతారు.(Emsley, 2001, p. 57) ఇంటర్నేషనల్ ఏజెన్సీ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ క్యాన్సర్ (IARC) బెరీలియం మరియు బెరీలియం సమ్మేళనాలను 'కేటగిరీ 1 కార్సినోజెన్స్' (క్యాన్సర్ కారకాలు)గా జాబితా చేసింది.[129]

వృత్తిపరమైన బహిర్గతం

అమెరికాలో, ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (OSHA) బెరీలియం మరియు బెరీలియం సమ్మేళనాల కోసం 8-గంటల టైమ్-వెయిటెడ్ యావరేజ్ (TWA)గా 0.2 μg/m3 మరియు 15 నిమిషాల శాంప్లింగ్ వ్యవధిలో షార్ట్-టర్మ్ ఎక్స్‌పోజర్ లిమిట్‌గా 2.0 μg/m3 అనుమతించదగిన బహిర్గత పరిమితిని (PEL) నిర్ణయించింది. నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ (NIOSH) 0.5 μg/m3 యొక్క సిఫార్సు చేయబడిన బహిర్గత పరిమితిని (REL) ఎగువ పరిమితిగా నిర్ణయించింది. IDLH (జీవితానికి మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణ ప్రమాదకరమైన) విలువ 4 mg/m3.[130] బెరీలియం యొక్క విషపూరిత స్వభావం ఆర్సెనిక్ మరియు పాదరసం వంటి ఇతర విషపూరిత మెటలాయిడ్లు/లోహాలతో సమానంగా ఉంటుంది.[131][132]

పని ప్రదేశంలో బెరీలియంకు గురికావడం వల్ల రోగనిరోధక వ్యవస్థ సున్నితత్వం పెరగవచ్చు మరియు కాలక్రమేణా బెరీలియోసిస్ అభివృద్ధి చెందవచ్చు.[133] యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని NIOSH, బెరీలియం ఉత్పత్తుల తయారీదారుతో కలిసి ఈ ప్రభావాలపై పరిశోధన చేస్తోంది. NIOSH ఈ సహకారంతో సంబంధం లేకుండా, సున్నితత్వం మరియు CBDపై జన్యు పరిశోధనలను కూడా నిర్వహిస్తోంది.[133]

కెమికల్ న్యుమోనైటిస్ రూపంలో తీవ్రమైన బెరీలియం వ్యాధిని మొదట 1933లో ఐరోపాలో మరియు 1943లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో నివేదించారు. 1949లో యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లోని ఫ్లోరోసెంట్ ల్యాంప్ తయారీ కర్మాగారాల్లో పనిచేసే కార్మికులలో సుమారు 5% మందికి బెరీలియం సంబంధిత ఊపిరితిత్తుల వ్యాధులు ఉన్నాయని ఒక సర్వేలో తేలింది.(Emsley, 2001, p. 5) దీర్ఘకాలిక బెరీలియోసిస్ అనేక అంశాలలో 'సార్కోయిడోసిస్'ను పోలి ఉంటుంది, మరియు దీనిని నిర్ధారించడం (differential diagnosis) తరచుగా కష్టమవుతుంది. ఇది అణు ఆయుధాల రూపకల్పనలో పనిచేసిన హెర్బర్ట్ ఎల్. ఆండర్సన్ వంటి ప్రారంభ కాలపు కార్మికులను బలితీసుకుంది.[134]

బెరీలియం బొగ్గు స్లాగ్‌లో ఉండవచ్చు. స్లాగ్‌ను కఠినమైన ఉపరితలాల నుండి పెయింట్ మరియు తుప్పును తొలగించడానికి అబ్రాసివ్ ఏజెంట్‌గా ఉపయోగించినప్పుడు, బెరీలియం గాలిలో కలిసి బహిర్గతానికి మూలంగా మారవచ్చు.[135]

ఫ్లోరోసెంట్ లైటింగ్ ట్యూబ్‌లలో బెరీలియం సమ్మేళనాల వాడకాన్ని 1949లో నిలిపివేసినప్పటికీ, అణు మరియు ఏరోస్పేస్ పరిశ్రమలలో, బెరీలియం లోహాన్ని శుద్ధి చేసేటప్పుడు మరియు బెరీలియం కలిగిన మిశ్రమ లోహాలను కరిగించేటప్పుడు, ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల తయారీలో మరియు ఇతర బెరీలియం కలిగిన పదార్థాలను నిర్వహించేటప్పుడు బెరీలియంకు గురయ్యే అవకాశం ఉంది.[136]

గుర్తింపు

ప్రారంభ పరిశోధకులు బెరీలియం మరియు దాని వివిధ సమ్మేళనాలను వాటి తీపి రుచి ద్వారా గుర్తించే అత్యంత ప్రమాదకరమైన పద్ధతిని అనుసరించేవారు. గాలిలో మరియు ఉపరితలాలపై బెరీలియంను గుర్తించడానికి ఒక ఆధునిక పరీక్షను అభివృద్ధి చేసి, అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛంద ఏకాభిప్రాయ ప్రమాణంగా ASTM D7202 ప్రచురించబడింది. ఈ ప్రక్రియలో సల్ఫోనేటెడ్ హైడ్రాక్సీక్వినోలిన్‌తో బంధించబడిన బెరీలియంను గుర్తించడానికి మరియు కరిగించడానికి పలుచని అమ్మోనియం బైఫ్లోరైడ్‌ను ఉపయోగిస్తారు, ఇది పని ప్రదేశంలో సిఫార్సు చేయబడిన పరిమితి కంటే 100 రెట్లు ఎక్కువ సున్నితత్వంతో బెరీలియంను గుర్తించడానికి అనుమతిస్తుంది. బెరీలియం సాంద్రత పెరిగేకొద్దీ ఫ్లోరోసెన్స్ పెరుగుతుంది. ఈ కొత్త ప్రక్రియ వివిధ ఉపరితలాలపై విజయవంతంగా పరీక్షించబడింది మరియు ఇది అత్యల్ప సాంద్రతలలో రిఫ్రాక్టరీ బెరీలియం ఆక్సైడ్ మరియు సిలిసియస్ బెరీలియంను కరిగించడానికి మరియు గుర్తించడానికి ప్రభావవంతంగా పనిచేస్తుంది (ASTM D7458).[137][138] NIOSH మాన్యువల్ ఆఫ్ అనలిటికల్ మెథడ్స్‌లో బెరీలియంకు వృత్తిపరమైన బహిర్గతాలను కొలవడానికి పద్ధతులు ఉన్నాయి.[139]

గమనికలు


సూచనలు

  1. ↑ 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 (1994). "Concise Encyclopedia Chemistry". Walter de Gruyter.
  2. ↑ (October 1989). Determination of the Oxide Layer Thickness on Beryllium Metal Particles. American Industrial Hygiene Association Journal. 50 (10) 550–553. doi:10.1080/15298668991375146.
  3. ↑ 3.0 3.1 (2005). Oxidation of beryllium—a scanning Auger investigation. Nucl. Fusion. 45 (9) 1061. doi:10.1088/0029-5515/45/9/005.
  4. ↑ 4.0 4.1 (1969). Experimental burning rates and combustion mechanisms of single beryllium particles. Symposium (International) on Combustion. 12 (1) 71–81. doi:10.1016/S0082-0784(69)80393-0.
  5. ↑ (2011). "A brighter beryllium". Nature Chemistry. 3 (5) 416. doi:10.1038/nchem.1033.
  6. ↑ (January 2006). "Pneumoconiosis: comparison of imaging and pathologic findings.". Radiographics. 26 (1) 59–77. doi:10.1148/rg.261055070.
  7. ↑ 7.0 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5 7.6 7.7 7.8 Behrens, V.. (2003). "Landolt-Börnstein – Group VIII Advanced Materials and Technologies: Powder Metallurgy Data. Refractory, Hard and Intermetallic Materials". 2A1 667–677. Springer. ISBN 978-3-540-42942-5. doi:10.1007/10689123_36.
  8. ↑ (1959-06-15). Elastic and Nonelastic Neutron Cross Sections for Beryllium. Physical Review. 114 (6) 1584–1589. doi:10.1103/PhysRev.114.1584.
  9. ↑ (1957-01-01). Slowing down of neutrons in beryllium from 1·44 eV to thermal energy. Journal of Nuclear Energy. 5 (3) 342–356. doi:10.1016/0891-3919(57)90033-5.
  10. ↑ (2020-10-20). Impact of crystallite size on the performance of a beryllium reflector. Journal of Neutron Research. 22 (2–3) 275–279. doi:10.3233/JNR-190135.
  11. ↑ 11.0 11.1 Hausner, Henry H.. (1965). Beryllium its Metallurgy and Properties. 239. University of California Press.
  12. ↑ 12.0 12.1 Byrne, J. Neutrons, Nuclei, and Matter, Dover Publications, Mineola, NY, 2011, 0-486-48238-3, pp. 32–33.
  13. ↑ 13.0 13.1 (October 13, 2010). Neutron Sources. Nuclear Regulatory Commission.
  14. ↑ Halstead, Matthew R.. (March 2011). Characterization of the Energy Spectrum at the Indiana University NREP Neutron Source. Air Force Institute of Technology.
  15. ↑ (15 November 2004). Beryllium – A Unique Material in Nuclear Applications. Idaho National Laboratory.
  16. ↑ About Beryllium. US Department of Energy.
  17. ↑ Ekspong, G.. (1992). Physics: 1981–1990. 172 ff. World Scientific. ISBN 978-981-02-0729-8.
  18. ↑ Boesgaard, A. M.. (December 1, 1976). "Beryllium in main-sequence stars". Astrophysical Journal. 210 466–474. doi:10.1086/154849.
  19. ↑ Peacock, J. A.. (1998-12-28). Cosmological Physics. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-41072-4. doi:10.1017/cbo9780511804533.
  20. ↑ (2016-02-23). Big bang nucleosynthesis: Present status. Reviews of Modern Physics. 88 (1). doi:10.1103/RevModPhys.88.015004.
  21. ↑ (2012). "7Be behaviour in the atmosphere of the city of Granada January 2005 to December 2009". Atmospheric Environment. 47 84–91. doi:10.1016/j.atmosenv.2011.11.034.
  22. ↑ Johnson, Bill. (1993). How to Change Nuclear Decay Rates. University of California, Riverside.
  23. ↑ (March 31, 2018). "Fishing for Isotopes: Capturing Beryllium-7 from Brookhaven LINAC Isotope Producer's 300 gallons of Cooling Water". ACS Omega. 3 (3) 3228–3234. doi:10.1021/acsomega.7b01757.
  24. ↑ 1 Zheng 2 Liu 3 Adolphi 4 Muscheler 5 Lu 6 Wu 7 L. Prisle, 1 Minjie 2 Hongyu 3 Florian 4 Raimund 5 Zhengyao 6 Mousong 7 Nønne. (4 December 2023). Simulations of 7Be and 10Be with the GEOS-Chem global model v14.0.2 using state of the art production rates. European Geosciences Union.
  25. ↑ Beryllium: Isotopes and Hydrology. University of Arizona, Tucson.
  26. ↑ Whitehead, N. (Feb 2008). "A preliminary study on the use of (10)Be in forensic radioecology of nuclear explosion sites". Journal of Environmental Radioactivity. 99 (2) 260–70. doi:10.1016/j.jenvrad.2007.07.016.
  27. ↑ Arnett, David. (1996). Supernovae and nucleosynthesis. 223. Princeton University Press. ISBN 978-0-691-01147-9.
  28. ↑ Hansen, P. G.. (1995). "Nuclear Halos". Annual Review of Nuclear and Particle Science. 45 (1) 591–634. doi:10.1146/annurev.ns.45.120195.003111.
  29. ↑ Search Minerals By Chemistry. www.mindat.org.
  30. ↑ (2009). Beryllium chemistry and processing. 20–26. ASM International. ISBN 978-0-87170-721-5.
  31. ↑ Phillip Sabey. (5 March 2006). Industrial minerals & rocks: commodities, markets, and uses. 265–269. ISBN 978-0-87335-233-8.
  32. ↑ Abundance in the sun. Mark Winter, The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK.
  33. ↑ 33.0 33.1 (2006). "The Merck Index: An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals". Merck Research Laboratories, Merck & Co., Inc.. ISBN 978-0-911910-00-1.
  34. ↑ Abundance in oceans. Mark Winter, The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK.
  35. ↑ Abundance in stream water. Mark Winter, The University of Sheffield and WebElements Ltd, UK.
  36. ↑ Sources of Beryllium. Materion Corporation.
  37. ↑ "Beryllim" ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ in 2016 Minerals Yearbook. USGS (September 2018).
  38. ↑ Уральский производитель изумрудов планирует выпускать стратегический металл бериллий ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. TASS.ru (15 May 2019)
  39. ↑ (20 February 2015). Russia restarts beryllium production after 20 years. Eurasian Business Briefing - Information for Investors.
  40. ↑ (2019-01-01). Chapter Three - The beryllium bond. Advances in Inorganic Chemistry. 73 73–121. doi:10.1016/bs.adioch.2018.10.003.
  41. ↑ 41.0 41.1 Wiberg, Egon. (2001). "Inorganic Chemistry". Elsevier. ISBN 978-0-12-352651-9.
  42. ↑ (June 2012). A DFT study of dodecahedral beryllium silicide cage clusters. Chemical Physics Letters. 537 75–79. doi:10.1016/j.cplett.2012.04.002.
  43. ↑ (January 2003). Reactive epitaxy of beryllium on Si(111)-(7×7). Chemical Physics Letters. 367 (1–2) 129–135. doi:10.1016/S0009-2614(02)01637-8.
  44. ↑ 44.0 44.1 (2023-06-16). Diberyllocene, a stable compound of Be(I) with a Be–Be bond. Science. 380 (6650) 1147–1149. doi:10.1126/science.adh4419.
  45. ↑ 45.0 45.1 (2000). "Aqueous Solution Chemistry of Beryllium". Advances in Inorganic Chemistry. 50 109–172. ISBN 978-0-12-023650-3. doi:10.1016/S0898-8838(00)50003-8.
  46. ↑ Bell, N.A.. (1972). "Advances in Inorganic Chemistry and Radiochemistry". 14 256–277. Academic Press. ISBN 978-0-12-023614-5. doi:10.1016/S0065-2792(08)60008-4.
  47. ↑ (2015). The chemistry and metallurgy of beryllium. Chemistry in New Zealand. 79 (3) 137–143.
  48. ↑ 48.0 48.1 48.2 48.3 48.4 (December 1993). Warum ist Beryllium so toxisch?. Chemie in unserer Zeit. 27 (6) 310–316. doi:10.1002/ciuz.19930270611.
  49. ↑ (1924). "Über innerkomplexe Beryllate". Liebigs Ann. Chem.. 440 153–166. doi:10.1002/jlac.19244400115.
  50. ↑ (1997). "Beryllium Chelation by Dicarboxylic Acids in Aqueous Solution". Inorganic Chemistry. 53b (10) 2040–2043. doi:10.1021/ic961410k.
  51. ↑ 51.0 51.1 (1997). "Recent aspects of the coordination chemistry of the very toxic cation beryllium(II): The search for sequestering agents". Bol. Soc. Chil. Quim.. 42 281.
  52. ↑ 52.0 52.1 Naglav, D.. (2016). "Off the Beaten Track—A Hitchhiker's Guide to Beryllium Chemistry". Angew. Chem. Int. Ed.. 55 (36) 10562–10576. doi:10.1002/anie.201601809.
  53. ↑ (1971). "Preparation of base-free beryllium alkyls from trialkylboranes. Dineopentylberyllium, bis((trimethylsilyl)methyl)beryllium, and an ethylberyllium hydride". Journal of the Chemical Society A: Inorganic, Physical, Theoretical. 1308. doi:10.1039/J19710001308.
  54. ↑ (1959). "Über Aromatenkomplexe von Metallen, XXV. Di-cyclopentadienyl-beryllium". Chemische Berichte. 92 (2) 482. doi:10.1002/cber.19590920233.
  55. ↑ (1984). "A precise low-temperature crystal structure of Bis(cyclopentadienyl)beryllium". Australian Journal of Chemistry. 37 (8) 1601. doi:10.1071/CH9841601.
  56. ↑ (1979). "The molecular structure of beryllocene, (C5H5)2Be. A reinvestigation by gas phase electron diffraction". Journal of Organometallic Chemistry. 170 (3) 271. doi:10.1016/S0022-328X(00)92065-5.
  57. ↑ (1972). "Crystal structure of bis(cyclopentadienyl)beryllium at −120 °C". Acta Crystallographica Section B. 28 (6) 1662. doi:10.1107/S0567740872004820.
  58. ↑ (1974). "Ein Beitrag zur Existenz von Allylberyllium- und Allylaluminiumverbindungen". Zeitschrift für Anorganische und Allgemeine Chemie. 405 (1) 101–108. doi:10.1002/zaac.19744050111.
  59. ↑ (2010). "Bis(1,3-trimethylsilylallyl)beryllium". Angewandte Chemie International Edition. 49 (34) 5870–5874. doi:10.1002/anie.201001866.
  60. ↑ (1993). "Synthesis and structural characterization of the beryllium compounds [Be(2,4,6-Me3C6H2)2(OEt2)], [Be{O(2,4,6-tert-Bu3C6H2)}2(OEt2)], and [Be{S(2,4,6-tert-Bu3C6H2)}2(THF)]⋅PhMe and determination of the structure of [BeCl2(OEt2)2]". Inorganic Chemistry. 32 (9) 1724–1728. doi:10.1021/ic00061a031.
  61. ↑ (1971). "The crystal structure of dimeric methyl-1-propynyl- beryllium-trimethylamine". Journal of Organometallic Chemistry. 29 7–14. doi:10.1016/S0022-328X(00)87485-9.
  62. ↑ Vauquelin, Louis-Nicolas. (1798). De l'Aiguemarine, ou Béril; et découverie d'une terre nouvelle dans cette pierre. Annales de Chimie. 26 155–169.
  63. ↑ 169వ పేజీ ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ లోని (వాక్వెలిన్, 1798) ఫుట్‌నోట్‌లో, సంపాదకులు ఇలా వ్రాశారు: "(1) La propriété la plus caractéristique de cette terre, confirmée par les dernières expériences de notre collègue, étant de former des sels d'une saveur sucrée, nous proposons de l'appeler glucine, de γλυκυς, doux, γλυκύ, vin doux, γλυκαιτω, rendre doux ... Note des Rédacteurs." ((1) ఈ భూమి యొక్క అత్యంత లక్షణమైన ధర్మం, మా సహోద్యోగి [వాక్వెలిన్] యొక్క ఇటీవలి ప్రయోగాల ద్వారా నిర్ధారించబడింది, తీపి రుచి గల లవణాలను ఏర్పరచడం, కాబట్టి మేము దీనిని గ్లూసిన్ అని పిలవాలని ప్రతిపాదిస్తున్నాము, γλυκυς, తీపి, γλυκύ, తీపి వైన్, γλυκαιτω, తీపిగా మార్చడం ... సంపాదకుల గమనిక.)
  64. ↑ 64.0 64.1 Miśkowiec, Paweł. (April 2023). "Name game: the naming history of the chemical elements—part 1—from antiquity till the end of 18th century". Foundations of Chemistry. 25 (1) 29–51. doi:10.1007/s10698-022-09448-5.
  65. ↑ 65.0 65.1 Wöhler, Friedrich. (1828). Ueber das Beryllium und Yttrium. Annalen der Physik und Chemie. 89 (8) 577–582. doi:10.1002/andp.18280890805.
  66. ↑ Robinson, Ann E.. (2019-12-06). Order From Confusion: International Chemical Standardization and the Elements, 1947-1990. Substantia. 83–99 Pages. doi:10.13128/SUBSTANTIA-498.
  67. ↑ Holden, N. E. (2019). History of the origin of the chemical elements and their discoverers (No. BNL-211891-2019-COPA). Brookhaven National Lab.(BNL), Upton, NY (United States).
  68. ↑ Bussy, Antoine. (1828). D'une travail qu'il a entrepris sur le glucinium. Journal de Chimie Médicale. (4) 456–457.
  69. ↑ Enghag, P.. (2004). Encyclopedia of the elements. Wiley-VCH Weinheim. ISBN 978-3-527-30666-4.
  70. ↑ Brewer, A. L.. (1942). The Beryllium Industry: A Case Study in Monopolistic Competition. Southern Economic Journal. 8 (3) 336–350. doi:10.2307/1052613.
  71. ↑ Boillat, Johann. (27 August 2016). From Raw Material to Strategic Alloys. The Case of the International Beryllium Industry (1919–1939). doi:10.13140/rg.2.2.35545.11363.
  72. ↑ (2001). Revolution in lamps: a chronicle of 50 years of progress. 98. Fairmont Press. ISBN 978-0-88173-378-5.
  73. ↑ Babu, R. S.. (1988). "Beryllium Extraction – A Review". Mineral Processing and Extractive Metallurgy Review. 4 39–94. doi:10.1080/08827508808952633.
  74. ↑ Hammond, C.R.. (2003). CRC handbook of chemistry and physics. 4–5. CRC Press. ISBN 978-0-8493-0595-5.
  75. ↑ Beryllium Statistics and Information. United States Geological Survey.
  76. ↑ Commodity Summary: Beryllium. United States Geological Survey.
  77. ↑ Commodity Summary 2000: Beryllium. United States Geological Survey.
  78. ↑ etymology online.
  79. ↑ Encyclopædia Britannica. Encyclopedia Britannica.
  80. ↑ Elemental Matter.
  81. ↑ Klaproth, Martin Heinrich, Beitrage zur Chemischen Kenntniss der Mineralkörper (Contribution to the chemical knowledge of mineral substances), vol. 3, (Berlin, (Germany): Heinrich August Rottmann, 1802), pages 78–79 ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ: "Als Vauquelin der von ihm im Beryll und Smaragd entdeckten neuen Erde, wegen ihrer Eigenschaft, süsse Mittelsalze zu bilden, den Namen Glykine, Süsserde, beilegte, erwartete er wohl nicht, dass sich bald nachher eine anderweitige Erde finden würde, welche mit völlig gleichem Rechte Anspruch an diesen Namen machen können. Um daher keine Verwechselung derselben mit der Yttererde zu veranlassen, würde es vielleicht gerathen seyn, jenen Namen Glykine aufzugeben, und durch Beryllerde (Beryllina) zu ersetzen; welche Namensveränderung auch bereits vom Hrn. Prof. Link, und zwar aus dem Grunde empfohlen worden, weil schon ein Pflanzengeschlecht Glycine vorhanden ist."
  82. ↑ 4. Beryllium - Elementymology & Elements Multidict. elements.vanderkrogt.net.
  83. ↑ (1980-09-01). Neutron beams from protons on beryllium. Physics in Medicine & Biology. 25 (5) 887–892. doi:10.1088/0031-9155/25/5/005.
  84. ↑ Beryllium Windows. European Synchrotron Radiation Facility.
  85. ↑ Installation and commissioning of vacuum systems for the LHC particle detectors. CERN.
  86. ↑ Wieman, H. (2001). A new inner vertex detector for STAR. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section A. 473 (1–2) 205. doi:10.1016/S0168-9002(01)01149-4.
  87. ↑ Davis, Joseph R.. (1998). Metals handbook. 690–691. ASM International. ISBN 978-0-87170-654-6.
  88. ↑ Schwartz, Mel M.. (2002). Encyclopedia of materials, parts, and finishes. 62. CRC Press. ISBN 978-1-56676-661-6.
  89. ↑ Museum of Mountain Bike Art & Technology: American Bicycle Manufacturing.
  90. ↑ Ward, Wayne. Aluminium-Beryllium. Ret-Monitor.
  91. ↑ Collantine, Keith. (8 February 2007). Banned! – Beryllium.
  92. ↑ (2004). "Concise Encyclopedia of Chemistry". McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-143953-4.
  93. ↑ (1 February 2005). Defence forces face rare toxic metal exposure risk. The Sydney Morning Herald.
  94. ↑ hemanth. (2025-05-25). Beryllium Applications in Modern Technology: From Aerospace to X-Rays.
  95. ↑ Parsonage, T. (2000). Beryllium metal matrix composites for aerospace and commercial applications. Materials science and technology, 16(7-8), 732-738.
  96. ↑ (3 December 2021). The Webb Space Telescope Will Rewrite Cosmic History. If It Works. Quanta Magazine.
  97. ↑ Gardner, Jonathan P.. (2007). The James Webb Space Telescope. Proceedings of Science. 52 5. doi:10.22323/1.052.0005.
  98. ↑ (2004). "The Spitzer Space Telescope Mission". Astrophysical Journal Supplement. 154 (1) 1–9. doi:10.1086/422992.
  99. ↑ Gray, Theodore. Gyroscope sphere. An example of the element Beryllium ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. periodictable.com
  100. ↑ Kojola, Kenneth. (9 August 1961). The selection of low-magnetic alloys for EOD tools. Naval Weapons Plant Washington DC.
  101. ↑ Dorsch, Jerry A.. (2007). Understanding anesthesia equipment. 891. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-7603-5.
  102. ↑ Sicius, Hermann. (2024). Handbook of the Chemical Elements. 77–139. Springer Berlin Heidelberg. ISBN 978-3-662-68920-2. doi:10.1007/978-3-662-68921-9_2.
  103. ↑ Beeston, J. M. (1971). Beryllium metal as a neutron moderator and reflector material. Nuclear engineering and design, 14(3), 445-474.
  104. ↑ A. Tomberlin T. (2004). Beryllium-a unique material in nuclear applications. Idaho Falls, ID: Idaho National Laboratory.
  105. ↑ 105.0 105.1 Barnaby, Frank. (1993). How nuclear weapons spread. 35. Routledge. ISBN 978-0-415-07674-6.
  106. ↑ Harmsen, J. G., Lewis, B. J., Pant, A., & Thompson, W. T. (2010, October). Beryllium brazing considerations in CANDU fuel bundle manufacture. In Proceedings of the Eleventh Conference on CANDU Fuel, Niagara Falls, ON (pp. 1-12).
  107. ↑ Clark, R. E. H.. (2005). Nuclear fusion research. 15. Springer. ISBN 978-3-540-23038-0.
  108. ↑ (2006). JUPITER-II molten salt Flibe research: An update on tritium, mobilization and redox chemistry experiments. Fusion Engineering and Design. 81 (8–14) 1439. doi:10.1016/j.fusengdes.2005.08.101.
  109. ↑ (May 2010). Scan Speak offers Be tweeters to OEMs and Do-It-Yourselfers. Scan Speak.
  110. ↑ Johnson, John E. Jr.. (12 November 2007). Usher Be-718 Bookshelf Speakers with Beryllium Tweeters.
  111. ↑ Exposé E8B studio monitor. KRK Systems.
  112. ↑ Beryllium use in pro audio Focal speakers.
  113. ↑ VUE Audio announces use of Be in Pro Audio loudspeakers. VUE Audiotechnik.
  114. ↑ Svilar, Mark. (8 January 2004). Analysis of "Beryllium" Speaker Dome and Cone Obtained from China.
  115. ↑ Shure V15VxMR User's Guide. Shure. 2.
  116. ↑ (1958). Reactor Material Specifications. 227. Oak Ridge National Laboratory.
  117. ↑ (28 April 2020). 6 Common Uses Of Beryllium. Refractory Metals.
  118. ↑ Diehl, Roland. (2000). High-power diode lasers. 104. Springer. ISBN 978-3-540-66693-6.
  119. ↑ (27 September 2005). Purdue engineers create safer, more efficient nuclear fuel, model its performance. Purdue University.
  120. ↑ Breslin AJ. (1966). "Beryllium: Its Industrial Hygiene Aspects". 30–33. Academic Press, New York. ISBN 978-0-12-671850-8.
  121. ↑ OSHA Hazard Information Bulletin HIB 02-04-19 (rev. 05-14-02) Preventing Adverse Health Effects From Exposure to Beryllium in Dental Laboratories
  122. ↑ (2014). "Biocompatibility of dental alloys used in dental fixed prosthodontics". Tanta Dental Journal. 11 (2) 150–159. doi:10.1016/j.tdj.2014.07.005.
  123. ↑ (2020). "Progress in the Application of Rare Light Metal Beryllium". Materials Science Forum. 977 261–271. doi:10.4028/www.scientific.net/MSF.977.261.
  124. ↑ Beryllium Foil. Refractory Metals.
  125. ↑ Minnath, Mehar. (2018). "Fundamental Biomaterials: Metals". 167–174. Woodhead Publishing. ISBN 978-0-08-102205-4. doi:10.1016/B978-0-08-102205-4.00007-6.
  126. ↑ Maksimov, O.. (2005). Berryllium chalogenide alloys for visible light emitting and laser diode. Rev.Adv.Mater.Sc. 9 178–183.
  127. ↑ (2021-07-24). Beryllium 265063. Sigma-Aldrich.
  128. ↑ Venugopal, B.. (14 March 2013). "Physiologic and Chemical Basis for Metal Toxicity". 167–8. Springer. ISBN 978-1-4684-2952-7.
  129. ↑ (1993). IARC Monograph. 58. International Agency for Research on Cancer.
  130. ↑ 0054
  131. ↑ CDC - NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Arsenic (inorganic compounds, as As).
  132. ↑ NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Mercury compounds. The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ
  133. ↑ 133.0 133.1 CDC – Beryllium Research- NIOSH Workplace Safety and Health Topic. www.cdc.gov.
  134. ↑ (19 June 2006). Photograph of Chicago Pile One Scientists 1946. Office of Public Affairs, Argonne National Laboratory.
  135. ↑ Newport News Shipbuilding Workers Face a Hidden Toxin, Daily Press (Virginia), Michael Welles Shapiro, 31 August 2013
  136. ↑ International Programme on Chemical Safety. (1990). Beryllium: ENVIRONMENTAL HEALTH CRITERIA 106. World Health Organization.
  137. ↑ ASTM D7458 –08. American Society for Testing and Materials.
  138. ↑ (2005). "Development of a New Fluorescence Method for the Detection of Beryllium on Surfaces". Journal of ASTM International. 2 (9). doi:10.1520/JAI13168.
  139. ↑ CDC – NIOSH Publications and Products – NIOSH Manual of Analytical Methods (2003–154) – Alpha List B. www.cdc.gov.

ఉదహరించిన వనరులు

మరింత సమాచారం

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Beryllium” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Beryllium ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=బెరీలియం&oldid=926"