డైమిథైలమైన్: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Dimethylamine” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Dimethylamine” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 5: Line 5:
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | పేర్లు
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | పేర్లు
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రాధాన్యత కలిగిన IUPAC నామం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రాధాన్యత కలిగిన IUPAC పేరు
| N-మిథైల్ మిథనమైన్
| N-మిథైల్ మిథనమైన్
|-
|-
Line 102: Line 102:
| 310 μmol Pa kg
| 310 μmol Pa kg
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | క్షారగుణం (p K b)
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | క్షారత్వం (p K b)
| 3.29
| 3.29
|-
|-
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | థర్మోకెమిస్ట్రీ
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ఉష్ణ రసాయన శాస్త్రం
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298)
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298)
Line 121: Line 121:
| ప్రమాదం
| ప్రమాదం
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రమాద ప్రకటనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రమాద సూచికలు
| H220, H302, H315, H318, H332, H335
| H220, H302, H315, H318, H332, H335
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్త ప్రకటనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్త సూచికలు
| P210, P261, P280, P305+P351+P338
| P210, P261, P280, P305+P351+P338
|-
|-
Line 169: Line 169:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క
| ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి (అంటే ఏమిటి?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు
| ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి (ఏమిటి?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు
|}
|}


'''డైమిథైలమైన్''' (Dimethylamine) అనేది (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>NH ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[organic compound|సేంద్రీయ సమ్మేళనం]]. ఈ [[secondary amine|ద్వితీయ అమైన్]] అమ్మోనియా వంటి వాసన కలిగిన రంగులేని, మండే స్వభావం గల వాయువు. డైమిథైలమైన్ సాధారణంగా వాణిజ్యపరంగా 40% వరకు గాఢత కలిగిన నీటి ద్రావణంగా లభిస్తుంది. 2005లో సుమారు 271,000 టన్నుల ఉత్పత్తి జరిగినట్లు అంచనా.
'''డైమిథైలమైన్''' (Dimethylamine) అనేది (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>NH ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[organic compound|సేంద్రీయ సమ్మేళనం]]. ఈ [[secondary amine|ద్వితీయ అమైన్]] అమ్మోనియా వంటి వాసన కలిగిన రంగులేని, మండే స్వభావం గల వాయువు. డైమిథైలమైన్ సాధారణంగా వాణిజ్యపరంగా 40% వరకు గాఢత కలిగిన నీటి ద్రావణంగా లభిస్తుంది. 2005లో సుమారు 271,000 టన్నుల ఉత్పత్తి జరిగింది.


== నిర్మాణం మరియు సంశ్లేషణ ==
== నిర్మాణం మరియు సంశ్లేషణ ==
ఈ అణువు రెండు [[methyl|మిథైల్]] [[substituent|ప్రతిక్షేపకాలు]] మరియు ఒక [[hydrogen|హైడ్రోజన్]] కలిగిన ఒక [[nitrogen|నత్రజని]] [[atom|పరమాణువును]] కలిగి ఉంటుంది. డైమిథైలమైన్ ఒక [[base (chemistry)|బలహీనమైన క్షారం]] మరియు CH<sub>3</sub>-+-CH<sub>3</sub> [[ammonium|అమ్మోనియం]] యొక్క [[pKa]] విలువ 10.73, ఇది [[methylamine|మిథైలమైన్]] (10.64) మరియు [[trimethylamine|ట్రైమిథైలమైన్]] (9.79) కంటే ఎక్కువ.
ఈ అణువు ఒక [[nitrogen|నైట్రోజన్]] [[atom|పరమాణువు]]ను కలిగి ఉండి, దానికి రెండు [[methyl|మిథైల్]] [[substituent|ప్రతిక్షేపకాలు]] మరియు ఒక [[hydrogen|హైడ్రోజన్]] అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. డైమిథైలమైన్ ఒక [[base (chemistry)|బలహీనమైన క్షారం]] మరియు దీని [[ammonium|అమ్మోనియం]] CH<sub>3</sub>-+-CH<sub>3</sub> యొక్క [[pKa]] విలువ 10.73. ఇది [[methylamine|మిథైలమైన్]] (10.64) మరియు [[trimethylamine|ట్రైమిథైలమైన్]] (9.79) కంటే ఎక్కువ.


డైమిథైలమైన్ ఆమ్లాలతో చర్య జరిపి లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది, ఉదాహరణకు డైమిథైలమైన్ హైడ్రోక్లోరైడ్, ఇది 171.5 °C ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన వాసన లేని తెల్లని ఘనపదార్థం. డైమిథైలమైన్ అధిక ఉష్ణోగ్రతలు మరియు అధిక పీడనం వద్ద [[methanol|మిథనాల్]] మరియు [[ammonia|అమ్మోనియా]]ల [[catalytic|ఉత్ప్రేరక]] చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:<ref>Corbin D.R.. (1997). "Methylamines synthesis: A review". ''Catalysis Today''. 37 (2) 71–102. doi:[https://doi.org/10.1016/S0920-5861(97)00003-5 10.1016/S0920-5861(97)00003-5].
డైమిథైలమైన్ ఆమ్లాలతో చర్య జరిపి లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది, ఉదాహరణకు డైమిథైలమైన్ హైడ్రోక్లోరైడ్, ఇది 171.5&nbsp;°C ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన వాసన లేని తెల్లని ఘనపదార్థం. డైమిథైలమైన్‌ను అధిక ఉష్ణోగ్రతలు మరియు అధిక పీడనం వద్ద [[methanol|మిథనాల్]] మరియు [[ammonia|అమ్మోనియా]]ల [[catalytic|ఉత్ప్రేరక]] చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తారు:<ref>Corbin D.R.. (1997). "Methylamines synthesis: A review". ''Catalysis Today''. 37 (2) 71–102. doi:[https://doi.org/10.1016/S0920-5861(97)00003-5 10.1016/S0920-5861(97)00003-5].
</ref>
</ref>
:2 CH3OH + NH3 → (CH3)2NH + 2 H2O
:2 CH3OH + NH3 → (CH3)2NH + 2 H2O


== సహజ లభ్యత ==
== సహజ లభ్యత ==
డైమిథైలమైన్ జంతువులు మరియు మొక్కలలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేయబడి ఉంటుంది మరియు అనేక ఆహార పదార్థాలలో కొన్ని mg/kg స్థాయిలో ఉంటుంది.<ref>(1977). "Primary and secondary amines in the human environment". ''Food and Cosmetics Toxicology''. 15 (4) 275–282. doi:[https://doi.org/10.1016/s0015-6264(77)80197-1 10.1016/s0015-6264(77)80197-1].</ref>
డైమిథైలమైన్ జంతువులు మరియు మొక్కలలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేయబడి ఉంటుంది, మరియు అనేక ఆహార పదార్థాలలో కొన్ని mg/kg స్థాయిలో ఉంటుంది.<ref>(1977). "Primary and secondary amines in the human environment". ''Food and Cosmetics Toxicology''. 15 (4) 275–282. doi:[https://doi.org/10.1016/s0015-6264(77)80197-1 10.1016/s0015-6264(77)80197-1].</ref>


== ఉపయోగాలు ==
== ఉపయోగాలు ==
డైమిథైలమైన్ పారిశ్రామికంగా ముఖ్యమైన అనేక సమ్మేళనాలకు పూర్వగామి (precursor).<ref>''Ashford's Dictionary of Industrial Chemicals'', 3rd edition, 2011, pages 3284-3286</ref> ఇది [[carbon disulfide|కార్బన్ డైసల్ఫైడ్]]తో చర్య జరిపి డైమిథైల్ [[dithiocarbamate|డైథియోకార్బమేట్]]ను ఇస్తుంది, ఇది [[rubber|రబ్బరు]] యొక్క [[sulfur vulcanization|సల్ఫర్ వల్కనైజేషన్]]లో ఉపయోగించే [[zinc bis(dimethyldithiocarbamate)|జింక్ బిస్(డైమిథైల్ డైథియోకార్బమేట్)]] మరియు ఇతర రసాయనాలకు పూర్వగామి. [[Dimethylaminoethoxyethanol|డైమిథైల్ అమినో ఇథాక్సీ ఇథనాల్]]ను డైమిథైలమైన్ మరియు [[ethylene oxide|ఇథిలీన్ ఆక్సైడ్]] చర్య ద్వారా తయారు చేస్తారు.<ref>Frank, H., 2007. Preparation of N, N-Dimethylaminoethoxyethanol by Reacting Reacting Di-methylamine with Ethylene Oxide US Patent</ref> ఈ పదార్థం అధికంగా ఉండే ప్రవాహాలను ఉత్పత్తి చేసే ఇతర పద్ధతులు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి, వీటిని మరింత శుద్ధి చేయాల్సి ఉంటుంది.<ref>US8907084B2 - Process for the preparation of 2-(2-aminoethoxy) ethanol (2AEE) and morpholine with 2AEE: morpholine >3 - Google Patents</ref> [[dimethylformamide|డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్]] మరియు [[dimethylacetamide|డైమిథైల్ ఎసిటమైడ్]] ద్రావణాలు డైమిథైలమైన్ నుండి ఉద్భవించాయి. ఇది అనేక [[agrichemical|వ్యవసాయ రసాయనాలు]] మరియు [[pharmaceutical|ఔషధాల]] ఉత్పత్తికి ముడి పదార్థం, ఉదాహరణకు వరుసగా [[dimefox|డైమిఫాక్స్]] మరియు [[diphenhydramine|డైఫెన్ హైడ్రామైన్]]. [[chemical weapon|రసాయన ఆయుధం]] [[tabun (nerve agent)|టాబన్]] డైమిథైలమైన్ నుండి ఉద్భవించింది. [[surfactant|సర్ఫాక్టెంట్]] [[lauryl dimethylamine oxide|లారిల్ డైమిథైలమైన్ ఆక్సైడ్]] [[soap|సబ్బులు]] మరియు శుభ్రపరిచే సమ్మేళనాలలో కనిపిస్తుంది. రాకెట్ ఇంధనమైన [[Unsymmetrical dimethylhydrazine|అన్ సిమెట్రికల్ డైమిథైల్ హైడ్రాజైన్]]ను డైమిథైలమైన్ నుండి తయారు చేస్తారు.
డైమిథైలమైన్ పారిశ్రామికంగా ముఖ్యమైన అనేక సమ్మేళనాలకు పూర్వగామి (precursor).<ref>''Ashford's Dictionary of Industrial Chemicals'', 3rd edition, 2011, pages 3284-3286</ref> ఇది [[carbon disulfide|కార్బన్ డైసల్ఫైడ్]]తో చర్య జరిపి డైమిథైల్ [[dithiocarbamate|డైథియోకార్బమేట్]]ను ఇస్తుంది, ఇది [[rubber|రబ్బరు]] యొక్క [[sulfur vulcanization|సల్ఫర్ వల్కనైజేషన్]]లో ఉపయోగించే [[zinc bis(dimethyldithiocarbamate)|జింక్ బిస్(డైమిథైల్ డైథియోకార్బమేట్)]] మరియు ఇతర రసాయనాలకు పూర్వగామి. [[Dimethylaminoethoxyethanol]]ను డైమిథైలమైన్ మరియు [[ethylene oxide|ఇథిలీన్ ఆక్సైడ్]] చర్య ద్వారా తయారు చేస్తారు.<ref>Frank, H., 2007. Preparation of N, N-Dimethylaminoethoxyethanol by Reacting Reacting Di-methylamine with Ethylene Oxide US Patent</ref> ఈ పదార్థం అధికంగా ఉండే ప్రవాహాలను ఉత్పత్తి చేసే ఇతర పద్ధతులు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి, వీటిని మరింత శుద్ధి చేయాల్సి ఉంటుంది.<ref>US8907084B2 - Process for the preparation of 2-(2-aminoethoxy) ethanol (2AEE) and morpholine with 2AEE: morpholine >3 - Google Patents</ref> [[dimethylformamide|డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్]] మరియు [[dimethylacetamide|డైమిథైల్ ఎసిటమైడ్]] ద్రావణాలు డైమిథైలమైన్ నుండి ఉద్భవించాయి. ఇది అనేక [[agrichemical|వ్యవసాయ రసాయనాలు]] మరియు [[pharmaceutical|ఔషధాల]] ఉత్పత్తికి ముడి పదార్థం, ఉదాహరణకు వరుసగా [[dimefox|డైమిఫాక్స్]] మరియు [[diphenhydramine|డైఫెన్‌హైడ్రామైన్]]. [[chemical weapon|రసాయన ఆయుధం]] [[tabun (nerve agent)|టాబన్]] డైమిథైలమైన్ నుండి ఉద్భవించింది. [[surfactant|సర్ఫాక్టెంట్]] [[lauryl dimethylamine oxide|లారిల్ డైమిథైలమైన్ ఆక్సైడ్]] సోపులు మరియు శుభ్రపరిచే సమ్మేళనాలలో కనిపిస్తుంది. రాకెట్ ఇంధనమైన [[Unsymmetrical dimethylhydrazine|అన్‌సిమెట్రికల్ డైమిథైల్ హైడ్రాజైన్]]ను డైమిథైలమైన్ నుండి తయారు చేస్తారు.
:(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>NH + NH<sub>2</sub>Cl → (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>NNH<sub>2</sub> ⋅ HCl
:(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>NH + NH<sub>2</sub>Cl → (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>NNH<sub>2</sub> ⋅ HCl
ఇది [[boll weevil|బోల్ వీవిల్స్]] (పత్తి పురుగులు) కోసం ఒక ఆకర్షకం.<ref name="Merck">''The Merck Index, 10th Ed.'' (1983), p.470, Rahway: Merck & Co.</ref>
ఇది [[boll weevil|బోల్ వీవిల్స్]] (పత్తి పురుగులు) కోసం ఒక ఆకర్షకం.<ref name="Merck">''The Merck Index, 10th Ed.'' (1983), p.470, Rahway: Merck & Co.</ref>


== చర్యలు ==
== చర్యలు ==
ఇది [[Lewis acids and bases|లూయిస్]]<ref>(2010). "Lewis basicity and affinity scales: data and measurement". 50–51. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-470-74957-9.</ref><ref>(1977). "Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases". ''Journal of Chemical Education''. 54 612–613. doi:[https://doi.org/10.1021/ed054p612 10.1021/ed054p612]. The plots shown in this paper used older parameters. Improved E&C parameters are listed in [[ECW model]]. </ref> మరియు [[Brønsted–Lowry acid–base theory|బ్రాన్‌స్టెడ్]] అర్థాలలో క్షార గుణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది ఆమ్లాలతో చికిత్స పొందినప్పుడు సులభంగా '''డైమిథైల్ అమ్మోనియం''' లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది. డైమిథైలమైన్ యొక్క డీప్రోటోనేషన్ [[organolithium compound|ఆర్గానోలిథియం సమ్మేళనాల]] ద్వారా చేయవచ్చు. ఫలితంగా ఏర్పడే LiNMe<sub>2</sub>, క్లస్టర్ వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండి, Me<sub>2</sub>N<sup>−</sup> మూలంగా పనిచేస్తుంది. ఈ లిథియం అమైడ్ [[tetrakis(dimethylamido)titanium|టెట్రాకిస్(డైమిథైల్ అమైడో)టైటానియం]] మరియు [[pentakis(dimethylamido)tantalum|పెంటాకిస్(డైమిథైల్ అమైడో)టాంటాలమ్]] వంటి అస్థిర లోహ సంక్లిష్టాలను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించబడింది.
ఇది [[Lewis acids and bases|లూయిస్]]<ref>(2010). "Lewis basicity and affinity scales: data and measurement". 50–51. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-470-74957-9.</ref><ref>(1977). "Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases". ''Journal of Chemical Education''. 54 612–613. doi:[https://doi.org/10.1021/ed054p612 10.1021/ed054p612]. The plots shown in this paper used older parameters. Improved E&C parameters are listed in [[ECW model]]. </ref> మరియు [[Brønsted–Lowry acid–base theory|బ్రాన్‌స్టెడ్]] రెండింటి పరంగా క్షార గుణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది ఆమ్లాలతో చికిత్స చేసినప్పుడు సులభంగా '''డైమిథైల్ అమ్మోనియం''' లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది. డైమిథైలమైన్ యొక్క డీప్రోటోనేషన్ [[organolithium compound|ఆర్గానోలిథియం సమ్మేళనాల]] ద్వారా చేయవచ్చు. ఫలితంగా ఏర్పడే LiNMe<sub>2</sub>, క్లస్టర్ వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండి, Me<sub>2</sub>N<sup>−</sup> మూలంగా పనిచేస్తుంది. ఈ లిథియం అమైడ్‌ను [[tetrakis(dimethylamido)titanium|టెట్రాకిస్(డైమిథైలామైడో)టైటానియం]] మరియు [[pentakis(dimethylamido)tantalum|పెంటాకిస్(డైమిథైలామైడో)టాంటాలమ్]] వంటి అస్థిర లోహ సంక్లిష్టాలను తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.


ఇది అనేక కార్బొనైల్ సమ్మేళనాలతో చర్య జరుపుతుంది. ఆల్డిహైడ్లు అమైన్‌లను ఇస్తాయి. ఉదాహరణకు డైమిథైలమైన్ మరియు [[formaldehyde|ఫార్మాల్డిహైడ్]] చర్య [[bis(dimethylamino)methane|బిస్(డైమిథైల్ అమినో)మీథేన్]]ను ఇస్తుంది:<ref>(1979). "Regioselective Mannich Condensation with Dimethyl(Methylene)ammonium Trifluoroacetate: 1-(Dimethylamino)-4-methyl-3-pentanone". ''Org. Synth.''. 59 153. doi:[https://doi.org/10.15227/orgsyn.059.0153 10.15227/orgsyn.059.0153].</ref>
ఇది అనేక కార్బొనైల్ సమ్మేళనాలతో చర్య జరుపుతుంది. ఆల్డిహైడ్లు అమైన్‌లను ఇస్తాయి. ఉదాహరణకు, డైమిథైలమైన్ మరియు [[formaldehyde|ఫార్మాల్డిహైడ్]] చర్య [[bis(dimethylamino)methane|బిస్(డైమిథైలామినో)మీథేన్]]ను ఇస్తుంది:<ref>(1979). "Regioselective Mannich Condensation with Dimethyl(Methylene)ammonium Trifluoroacetate: 1-(Dimethylamino)-4-methyl-3-pentanone". ''Org. Synth.''. 59 153. doi:[https://doi.org/10.15227/orgsyn.059.0153 10.15227/orgsyn.059.0153].</ref>
: 2 (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>NH + CH<sub>2</sub>O → [(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>N]<sub>2</sub>CH<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O
: 2 (CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>NH + CH<sub>2</sub>O → [(CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub>N]<sub>2</sub>CH<sub>2</sub> + H<sub>2</sub>O
ఇది ఎస్టర్లను డైమిథైల్ అమైడ్‌లుగా మారుస్తుంది.
ఇది ఎస్టర్లను డైమిథైలమైడ్‌లుగా మారుస్తుంది.


== భద్రత ==
== భద్రత ==
డైమిథైలమైన్ తక్కువ విషపూరితమైనది, దీని LD<sub>50</sub> విలువలు: 736 mg/kg (ఎలుక, i.p.); 316 mg/kg (ఎలుక, p.o.); 698 mg/kg (రాట్, p.o.); 3900 mg/kg (రాట్, చర్మం ద్వారా); 240 mg/kg (గినియా పిగ్ లేదా కుందేలు, p.o.).<ref>Chemical Information Profile for Dimethylamine Borane, National Toxicology Program, NIEHS, NIH (2008), p.4: https://ntp.niehs.nih.gov/sites/default/files/ntp/htdocs/chem_background/exsumpdf/dimethylamineborane508.pdf</ref>
డైమిథైలమైన్ తక్కువ విషపూరితమైనది, దీని LD<sub>50</sub> విలువలు: 736&nbsp;mg/kg (ఎలుక, i.p.); 316&nbsp;mg/kg (ఎలుక, p.o.); 698&nbsp;mg/kg (రాట్, p.o.); 3900&nbsp;mg/kg (రాట్, చర్మసంబంధమైన); 240&nbsp;mg/kg (గినియా పిగ్ లేదా కుందేలు, p.o.).<ref>Chemical Information Profile for Dimethylamine Borane, National Toxicology Program, NIEHS, NIH (2008), p.4: https://ntp.niehs.nih.gov/sites/default/files/ntp/htdocs/chem_background/exsumpdf/dimethylamineborane508.pdf</ref>


తీవ్రమైన విషపూరితం కానప్పటికీ, డైమిథైలమైన్ [[nitrosation|నైట్రోసేషన్]]కు లోనై [[dimethylnitrosamine|డైమిథైల్ నైట్రోసమైన్]] అనే క్యాన్సర్ కారకాన్ని ఇస్తుంది.
తీవ్రమైన విషపూరితం కాకపోయినప్పటికీ, డైమిథైలమైన్ [[nitrosation|నైట్రోసేషన్]]కు గురై [[dimethylnitrosamine|డైమిథైల్ నైట్రోసమైన్]] అనే క్యాన్సర్ కారకాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.


== ఇవి కూడా చూడండి ==
== ఇవి కూడా చూడండి ==
Line 212: Line 212:
* 14 (జల ద్రావణం)
* 14 (జల ద్రావణం)
* 0219
* 0219
*  [[Air Liquide]] నుండి
*  నుండి [[Air Liquide]]
* [[MSDS]] [https://web.archive.org/web/20050206083121/http://www.airliquide.com/safety/msds/en/047_al_en.pdf airliquide.com] వద్ద
* [[MSDS]] వద్ద [https://web.archive.org/web/20050206083121/http://www.airliquide.com/safety/msds/en/047_al_en.pdf airliquide.com]


[[Category:Alkylamines]]
[[Category:Alkylamines]]

Latest revision as of 10:48, 7 October 2026

పేర్లు
ప్రాధాన్యత కలిగిన IUPAC పేరు N-మిథైల్ మిథనమైన్
ఇతర పేర్లు (Dimethyl)amine
గుర్తింపు సంఖ్యలు
CAS సంఖ్య 124-40-3
సంక్షిప్త నామాలు DMA
Me2NH
బెయిల్‌స్టెయిన్ రిఫరెన్స్ 605257
ChEBI CHEBI:17170
ChEMBL ChEMBL120433
ChemSpider 654
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.004.272
EC సంఖ్య 204-697-4
గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్ 849
KEGG C00543
MeSH డైమిథైలమైన్
PubChem CID 674
RTECS సంఖ్య IP8750000
UNII ARQ8157E0Q
UN సంఖ్య 1032
కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ (EPA) DTXSID5024057
InChI InChI=1S/C2H7N/c1-3-2/h3H,1-2H3
Key: ROSDSFDQCJNGOL-UHFFFAOYSA-N
SMILES CNC
ధర్మాలు
రసాయన సంకేతం C2H7N
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 45.085 g·mol
రూపం రంగులేని వాయువు
వాసన చేపల వాసన, అమ్మోనియా వంటి వాసన
సాంద్రత 649.6 kg m (25 °C వద్ద)
ద్రవీభవన స్థానం −93.00 °C; −135.40 °F; 180.15 K
బాష్పీభవన స్థానం 7 నుండి 9 °C; 44 నుండి 48 °F; 280 నుండి 282 K
నీటిలో ద్రావణీయత 1.540 kg L
log P −0.362
బాష్ప పీడనం 170.3 kPa (20 °C వద్ద)
హెన్రీ నియమ స్థిరాంకం (k H) 310 μmol Pa kg
క్షారత్వం (p K b) 3.29
ఉష్ణ రసాయన శాస్త్రం
ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298) −21 నుండి −17 kJ mol
ప్రమాదాలు
GHS లేబులింగ్:
పిక్టోగ్రామ్‌లు ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఫ్లేమ్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS కొరోషన్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఎక్స్‌క్లమేషన్ మార్క్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలించబడుతోంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చల కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
సూచిక పదం ప్రమాదం
ప్రమాద సూచికలు H220, H302, H315, H318, H332, H335
జాగ్రత్త సూచికలు P210, P261, P280, P305+P351+P338
NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్) 2
4
0
ఫ్లాష్ పాయింట్ −6 °C (21 °F; 267 K) (ద్రవం)
స్వయం-జ్వలన ఉష్ణోగ్రత 401 °C (754 °F; 674 K)
పేలుడు పరిమితులు 2.8–14.4%
ప్రాణాంతక మోతాదు లేదా గాఢత (LD, LC):
LD 50 (మధ్యస్థ మోతాదు) 698 mg/kg (ఎలుక, నోటి ద్వారా)
316 mg/kg (మౌస్, నోటి ద్వారా)
240 mg/kg (కుందేలు, నోటి ద్వారా)
240 mg/kg (గినియా పిగ్, నోటి ద్వారా)
LC 50 (మధ్యస్థ గాఢత) 4700 ppm (ఎలుక, 4 గంటలు)
4540 ppm (ఎలుక, 6 గంటలు)
7650 ppm (మౌస్, 2 గంటలు)
NIOSH (US ఆరోగ్య ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు):
PEL (అనుమతించదగినది) TWA 10 ppm (18 mg/m)
REL (సిఫార్సు చేయబడినది) TWA 10 ppm (18 mg/m)
IDLH (తక్షణ ప్రమాదం) 500 ppm
సంబంధిత సమ్మేళనాలు
సంబంధిత అమైన్‌లు ట్రైమిథైలమైన్
డైఇథైలమైన్
ట్రైఇథైలమైన్
డైఐసోప్రొపైలమైన్
డైమిథైలమినోప్రొపైలమైన్
ట్రైఐసోప్రొపైలమైన్
సంబంధిత సమ్మేళనాలు అన్‌సిమెట్రికల్ డైమిథైల్‌హైడ్రాజైన్
ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి (ఏమిటి?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు

డైమిథైలమైన్ (Dimethylamine) అనేది (CH3)2NH ఫార్ములా కలిగిన ఒక సేంద్రీయ సమ్మేళనం. ఈ ద్వితీయ అమైన్ అమ్మోనియా వంటి వాసన కలిగిన రంగులేని, మండే స్వభావం గల వాయువు. డైమిథైలమైన్ సాధారణంగా వాణిజ్యపరంగా 40% వరకు గాఢత కలిగిన నీటి ద్రావణంగా లభిస్తుంది. 2005లో సుమారు 271,000 టన్నుల ఉత్పత్తి జరిగింది.

నిర్మాణం మరియు సంశ్లేషణ

ఈ అణువు ఒక నైట్రోజన్ పరమాణువును కలిగి ఉండి, దానికి రెండు మిథైల్ ప్రతిక్షేపకాలు మరియు ఒక హైడ్రోజన్ అనుసంధానించబడి ఉంటాయి. డైమిథైలమైన్ ఒక బలహీనమైన క్షారం మరియు దీని అమ్మోనియం CH3-+-CH3 యొక్క pKa విలువ 10.73. ఇది మిథైలమైన్ (10.64) మరియు ట్రైమిథైలమైన్ (9.79) కంటే ఎక్కువ.

డైమిథైలమైన్ ఆమ్లాలతో చర్య జరిపి లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది, ఉదాహరణకు డైమిథైలమైన్ హైడ్రోక్లోరైడ్, ఇది 171.5 °C ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన వాసన లేని తెల్లని ఘనపదార్థం. డైమిథైలమైన్‌ను అధిక ఉష్ణోగ్రతలు మరియు అధిక పీడనం వద్ద మిథనాల్ మరియు అమ్మోనియాల ఉత్ప్రేరక చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి చేస్తారు:[1]

2 CH3OH + NH3 → (CH3)2NH + 2 H2O

సహజ లభ్యత

డైమిథైలమైన్ జంతువులు మరియు మొక్కలలో విస్తృతంగా పంపిణీ చేయబడి ఉంటుంది, మరియు అనేక ఆహార పదార్థాలలో కొన్ని mg/kg స్థాయిలో ఉంటుంది.[2]

ఉపయోగాలు

డైమిథైలమైన్ పారిశ్రామికంగా ముఖ్యమైన అనేక సమ్మేళనాలకు పూర్వగామి (precursor).[3] ఇది కార్బన్ డైసల్ఫైడ్తో చర్య జరిపి డైమిథైల్ డైథియోకార్బమేట్ను ఇస్తుంది, ఇది రబ్బరు యొక్క సల్ఫర్ వల్కనైజేషన్లో ఉపయోగించే జింక్ బిస్(డైమిథైల్ డైథియోకార్బమేట్) మరియు ఇతర రసాయనాలకు పూర్వగామి. Dimethylaminoethoxyethanolను డైమిథైలమైన్ మరియు ఇథిలీన్ ఆక్సైడ్ చర్య ద్వారా తయారు చేస్తారు.[4] ఈ పదార్థం అధికంగా ఉండే ప్రవాహాలను ఉత్పత్తి చేసే ఇతర పద్ధతులు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి, వీటిని మరింత శుద్ధి చేయాల్సి ఉంటుంది.[5] డైమిథైల్ ఫార్మామైడ్ మరియు డైమిథైల్ ఎసిటమైడ్ ద్రావణాలు డైమిథైలమైన్ నుండి ఉద్భవించాయి. ఇది అనేక వ్యవసాయ రసాయనాలు మరియు ఔషధాల ఉత్పత్తికి ముడి పదార్థం, ఉదాహరణకు వరుసగా డైమిఫాక్స్ మరియు డైఫెన్‌హైడ్రామైన్. రసాయన ఆయుధం టాబన్ డైమిథైలమైన్ నుండి ఉద్భవించింది. సర్ఫాక్టెంట్ లారిల్ డైమిథైలమైన్ ఆక్సైడ్ సోపులు మరియు శుభ్రపరిచే సమ్మేళనాలలో కనిపిస్తుంది. రాకెట్ ఇంధనమైన అన్‌సిమెట్రికల్ డైమిథైల్ హైడ్రాజైన్ను డైమిథైలమైన్ నుండి తయారు చేస్తారు.

(CH3)2NH + NH2Cl → (CH3)2NNH2 ⋅ HCl

ఇది బోల్ వీవిల్స్ (పత్తి పురుగులు) కోసం ఒక ఆకర్షకం.[6]

చర్యలు

ఇది లూయిస్[7][8] మరియు బ్రాన్‌స్టెడ్ రెండింటి పరంగా క్షార గుణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది ఆమ్లాలతో చికిత్స చేసినప్పుడు సులభంగా డైమిథైల్ అమ్మోనియం లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది. డైమిథైలమైన్ యొక్క డీప్రోటోనేషన్ ఆర్గానోలిథియం సమ్మేళనాల ద్వారా చేయవచ్చు. ఫలితంగా ఏర్పడే LiNMe2, క్లస్టర్ వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండి, Me2N− మూలంగా పనిచేస్తుంది. ఈ లిథియం అమైడ్‌ను టెట్రాకిస్(డైమిథైలామైడో)టైటానియం మరియు పెంటాకిస్(డైమిథైలామైడో)టాంటాలమ్ వంటి అస్థిర లోహ సంక్లిష్టాలను తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.

ఇది అనేక కార్బొనైల్ సమ్మేళనాలతో చర్య జరుపుతుంది. ఆల్డిహైడ్లు అమైన్‌లను ఇస్తాయి. ఉదాహరణకు, డైమిథైలమైన్ మరియు ఫార్మాల్డిహైడ్ చర్య బిస్(డైమిథైలామినో)మీథేన్ను ఇస్తుంది:[9]

2 (CH3)2NH + CH2O → [(CH3)2N]2CH2 + H2O

ఇది ఎస్టర్లను డైమిథైలమైడ్‌లుగా మారుస్తుంది.

భద్రత

డైమిథైలమైన్ తక్కువ విషపూరితమైనది, దీని LD50 విలువలు: 736 mg/kg (ఎలుక, i.p.); 316 mg/kg (ఎలుక, p.o.); 698 mg/kg (రాట్, p.o.); 3900 mg/kg (రాట్, చర్మసంబంధమైన); 240 mg/kg (గినియా పిగ్ లేదా కుందేలు, p.o.).[10]

తీవ్రమైన విషపూరితం కాకపోయినప్పటికీ, డైమిథైలమైన్ నైట్రోసేషన్కు గురై డైమిథైల్ నైట్రోసమైన్ అనే క్యాన్సర్ కారకాన్ని ఏర్పరుస్తుంది.

ఇవి కూడా చూడండి

సూచనలు

  1. ↑ Corbin D.R.. (1997). "Methylamines synthesis: A review". Catalysis Today. 37 (2) 71–102. doi:10.1016/S0920-5861(97)00003-5.
  2. ↑ (1977). "Primary and secondary amines in the human environment". Food and Cosmetics Toxicology. 15 (4) 275–282. doi:10.1016/s0015-6264(77)80197-1.
  3. ↑ Ashford's Dictionary of Industrial Chemicals, 3rd edition, 2011, pages 3284-3286
  4. ↑ Frank, H., 2007. Preparation of N, N-Dimethylaminoethoxyethanol by Reacting Reacting Di-methylamine with Ethylene Oxide US Patent
  5. ↑ US8907084B2 - Process for the preparation of 2-(2-aminoethoxy) ethanol (2AEE) and morpholine with 2AEE: morpholine >3 - Google Patents
  6. ↑ The Merck Index, 10th Ed. (1983), p.470, Rahway: Merck & Co.
  7. ↑ (2010). "Lewis basicity and affinity scales: data and measurement". 50–51. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-470-74957-9.
  8. ↑ (1977). "Graphical display of the enthalpies of adduct formation for Lewis acids and bases". Journal of Chemical Education. 54 612–613. doi:10.1021/ed054p612. The plots shown in this paper used older parameters. Improved E&C parameters are listed in ECW model.
  9. ↑ (1979). "Regioselective Mannich Condensation with Dimethyl(Methylene)ammonium Trifluoroacetate: 1-(Dimethylamino)-4-methyl-3-pentanone". Org. Synth.. 59 153. doi:10.15227/orgsyn.059.0153.
  10. ↑ Chemical Information Profile for Dimethylamine Borane, National Toxicology Program, NIEHS, NIH (2008), p.4: https://ntp.niehs.nih.gov/sites/default/files/ntp/htdocs/chem_background/exsumpdf/dimethylamineborane508.pdf

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Dimethylamine” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Dimethylamine ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=డైమిథైలమైన్&oldid=3509"