ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం: Difference between revisions

From LTRC
← Older edit
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Isocyanic acid” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Isocyanic acid” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 1: Line 1:
{| class="wikitable"
{| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1.5em; width:300px; max-width:45%; font-size:90%"
|-
|-
! colspan="2" | పేర్లు
| colspan="2" style="text-align:center; background:#ffffff" |
|-
|-
! colspan="2" | IUPAC పేరు ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | పేర్లు
|-
|-
! colspan="2" | ఇతర పేర్లు కార్బిమైడ్, కార్బోనిక్ ఇమైడ్
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | IUPAC పేరు
| ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం
|-
|-
! colspan="2" | గుర్తింపు సంఖ్యలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ఇతర పేర్లు
| కార్బిమైడ్ కార్బోనిక్ ఇమైడ్
|-
|-
! CAS సంఖ్య
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | గుర్తింపు సంఖ్యలు
| 75-13-8 420-05-3 (సయానిక్ ఆమ్లం)
|-
|-
! 3D నమూనా ( JSmol )
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | CAS సంఖ్య
| ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం: ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం, సయానిక్ ఆమ్లం: ఇంటరాక్టివ్ చిత్రం
| 75-13-8<br />420-05-3 (సయానిక్ ఆమ్లం)
|-
|-
! ChEBI
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ChEBI
| CHEBI:29202
| CHEBI:29202
|-
|-
! ChemSpider
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ChemSpider
| 6107
| 6107
|-
|-
! ECHA InfoCard
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ECHA ఇన్ఫోకార్డ్
| 100.109.068
| 100.109.068
|-
|-
! PubChem CID
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | PubChem CID
| 6347
| 6347
|-
|-
! UNII
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | UNII
| QKG6U31925 460E3FHT8O (సయానిక్ ఆమ్లం)
| QKG6U31925<br />460E3FHT8O (సయానిక్ ఆమ్లం)
|-
|-
! CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA )
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ (EPA)
| DTXSID9073884
| DTXSID9073884
|-
|-
! colspan="2" | InChI InChI=1S/CHNO/c2-1-3/h2H Key: OWIKHYCFFJSOEH-UHFFFAOYSA-N InChI=1/CHNO/c2-1-3/h2H Key: OWIKHYCFFJSOEH-UHFFFAOYAE
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | InChI
| <code style="word-break:break-all">InChI=1S/CHNO/c2-1-3/h2H</code><br /><code style="word-break:break-all">Key: OWIKHYCFFJSOEH-UHFFFAOYSA-N</code><br /><code style="word-break:break-all">InChI=1/CHNO/c2-1-3/h2H</code><br /><code style="word-break:break-all">Key: OWIKHYCFFJSOEH-UHFFFAOYAE</code>
|-
|-
! colspan="2" | SMILES ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం: O=C=N సయానిక్ ఆమ్లం: OC#N
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | SMILES
| <code style="word-break:break-all">Isocyanic acid: O=C=N</code><br /><code style="word-break:break-all">Cyanic acid: OC#N</code>
|-
|-
! colspan="2" | ధర్మాలు
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ధర్మాలు
|-
|-
! రసాయన సంకేతం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | రసాయన సంకేతం
| HNCO
| HNCO
|-
|-
! మోలార్ ద్రవ్యరాశి
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | మోలార్ ద్రవ్యరాశి
| 43.025 g·mol
| 43.025 g·mol
|-
|-
! రూపం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | రూపం
| రంగులేని వాయువు (గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవీభవిస్తుంది)
| రంగులేని వాయువు (గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవీభవిస్తుంది)
|-
|-
! సాంద్రత
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సాంద్రత
| 1.14 g/cm
| 1.14 g/cm
|-
|-
! ద్రవీభవన స్థానం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ద్రవీభవన స్థానం
| −86 °C (−123 °F; 187 K) −20 °C (−4 °F; 253 K) వద్ద ఘనపదార్థంగా పాలిమరైజ్ అవుతుంది
| −86 °C (−123 °F; 187 K)<br />−20 °C (−4 °F; 253 K) వద్ద ఘనపదార్థంగా పాలిమరైజ్ అవుతుంది
|-
|-
! బాష్పీభవన స్థానం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | మరిగే స్థానం
| 23.5 °C (74.3 °F; 296.6 K) (ఎక్స్‌ట్రాపోలేటెడ్)
| 23.5 °C (74.3 °F; 296.6 K) (ఎక్స్‌ట్రాపోలేటెడ్)
|-
|-
! నీటిలో ద్రావణీయత
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | నీటిలో ద్రావణీయత
| కరుగుతుంది; గాఢత పెరిగితే పాలిమరైజ్ అవుతుంది
| కరుగుతుంది; గాఢత పెరిగితే పాలిమరైజ్ అవుతుంది
|-
|-
! ద్రావణీయత
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ద్రావణీయత
| బెంజీన్, టోలుయిన్, డైఇథైల్ ఈథర్‌లో కరుగుతుంది
| బెంజీన్, టోలుయిన్, డైఇథైల్ ఈథర్‌లో కరుగుతుంది
|-
|-
! ఆమ్లత్వం (p K a )
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ఆమ్లత్వం (p K a )
| 3.7
| 3.7
|-
|-
! సంయుగ్మ ఆమ్లం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | కాంజుగేట్ ఆమ్లం
| ఆక్సోమెథానిమినియం
| ఆక్సోమెథానిమినియం
|-
|-
! సంయుగ్మ క్షారం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | కాంజుగేట్ క్షారం
| సయనేట్
| సయనేట్
|-
|-
! colspan="2" | ప్రమాదాలు
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ప్రమాదాలు
|-
|-
! colspan="2" | వృత్తిపరమైన భద్రత మరియు ఆరోగ్యం (OHS/OSH):
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | వృత్తిపరమైన భద్రత మరియు ఆరోగ్యం
| (OHS/OSH):
|-
|-
! ప్రధాన ప్రమాదాలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రధాన ప్రమాదాలు
| విషపూరితం
| విషపూరితమైనది
|-
|-
! colspan="2" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N నిర్ధారించండి ( ఇది ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) కోసం ఇవ్వబడింది.
| N సరిచూడండి (ఏమిటి?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు
|}
|}


'''ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం''' అనేది HNCO [[నిర్మాణ సంకేతం]] కలిగిన ఒక [[రసాయన సమ్మేళనం]], దీనిని తరచుగా H\sN\dC\dO అని రాస్తారు. ఇది రంగులేని, [[బాష్పీభవన స్వభావం (రసాయన శాస్త్రం)|బాష్పీభవన]] మరియు [[విషపూరిత]] వాయువు, ఇది 23.5 °C వద్ద [[బాష్పీభవన స్థానం|ద్రవీభవిస్తుంది]]. ఇది సయానిక్ ఆమ్లం (అలియాస్ సయనోల్) (H\sO\sC\tN) యొక్క ప్రధాన [[టాటోమర్]] మరియు [[ఐసోమర్]], మరియు [[సయానిక్ ఆమ్లం]] యొక్క మోనోమర్.
'''ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం''' (Isocyanic acid) అనేది HNCO అనే [[structural formula|నిర్మాణ ఫార్ములా]] కలిగిన ఒక [[chemical compound|రసాయన సమ్మేళనం]]. దీనిని తరచుగా H\sN\dC\dO అని రాస్తారు. ఇది రంగులేని, [[Volatility (chemistry)|బాష్పశీల]] మరియు [[poisonous|విషపూరితమైన]] వాయువు. ఇది 23.5&nbsp;°C వద్ద [[boiling point|ద్రవీభవిస్తుంది]]. ఇది సయానిక్ ఆమ్లం ''(అకా. సయనోల్)'' (H\sO\sC\tN) యొక్క ప్రధాన [[tautomer|టాటోమర్]] మరియు [[isomer|ఐసోమర్]], అలాగే [[cyanuric acid|సయనూరిక్ ఆమ్లం]] యొక్క మోనోమర్.


ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం యొక్క ఉత్పన్న [[అయాన్]], సయానిక్ ఆమ్లం యొక్క ఉత్పన్న అయాన్ వలె ఉంటుంది, మరియు ఆ అయాన్ [N\dC\dO]-, దీనిని [[సయనేట్]] అని పిలుస్తారు. సంబంధిత [[ఫంక్షనల్ గ్రూప్]] \sN\dC\dO అనేది [[ఐసోసయనేట్]]; ఇది [[సయనేట్]] (\sO\sC\tN), [[ఫుల్మినేట్]] (\sO\sN+\tC-), మరియు [[నైట్రైల్ ఆక్సైడ్]] (\sC\tN+\sO-) నుండి భిన్నమైనది.<ref name=mart2019/>
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం నుండి ఉత్పన్నమయ్యే [[anion|అయాన్]], సయానిక్ ఆమ్లం నుండి ఉత్పన్నమయ్యే అయాన్ వలె ఉంటుంది. ఆ అయాన్ [N\dC\dO]-, దీనిని [[cyanate|సయనేట్]] అని పిలుస్తారు. దీనికి సంబంధించిన [[functional group|ఫంక్షనల్ గ్రూప్]] \sN\dC\dO ను [[isocyanate|ఐసోసయనేట్]] అంటారు; ఇది [[cyanate|సయనేట్]] (\sO\sC\tN), [[fulminate|ఫుల్మినేట్]] (\sO\sN+\tC-), మరియు [[nitrile oxide|నైట్రైల్ ఆక్సైడ్]] (\sC\tN+\sO-) ల నుండి భిన్నమైనది.<ref name=mart2019/>


ఐసోసయానిక్ ఆమ్లాన్ని 1830లో [[జస్టస్ వాన్ లీబిగ్]] మరియు [[ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్]] కనుగొన్నారు.<ref>Liebig, J.. (1830). [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k15105c/f377.table Untersuchungen über die Cyansäuren]. ''Annalen der Physik''. 20 (11) 394. doi:[https://doi.org/10.1002/andp.18300961102 10.1002/andp.18300961102].</ref>
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లాన్ని 1830లో [[Justus von Liebig]] మరియు [[Friedrich Wöhler]] కనుగొన్నారు.<ref>Liebig, J.. (1830). [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k15105c/f377.table Untersuchungen über die Cyansäuren]. ''Annalen der Physik''. 20 (11) 394. doi:[https://doi.org/10.1002/andp.18300961102 10.1002/andp.18300961102].</ref>


ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం అనేది [[కార్బన్]], [[హైడ్రోజన్]], [[నైట్రోజన్]] మరియు [[ఆక్సిజన్]] కలిగిన అత్యంత సరళమైన స్థిరమైన [[రసాయన సమ్మేళనం]], ఇవి [[సేంద్రీయ రసాయన శాస్త్రం]] మరియు జీవశాస్త్రంలో [[CHON|అత్యంత సాధారణంగా కనిపించే నాలుగు మూలకాలు]]. HOCN [[అణు సంకేతం]] కలిగిన నాలుగు సరళ ఐసోమర్‌లలో ఇది మాత్రమే స్థిరమైనది, మిగిలినవి సయానిక్ ఆమ్లం (సయనోల్, H\sO\sC\tN) మరియు అరుదైన [[ఫుల్మినిక్ ఆమ్లం]] (H\sC\tN+\sO-)<ref>Kurzer, Frederick. (2000). "Fulminic Acid in the History of Organic Chemistry". ''Journal of Chemical Education''. 77 (7) 851–857. doi:[https://doi.org/10.1021/ed077p851 10.1021/ed077p851].</ref> మరియు [[ఐసోఫుల్మినిక్ ఆమ్లం]] H\sO\sN+\tC-.<ref name=mart2019>(2019). "Small organic fulminates as high energy materials. Fulminates of acetylene, ethylene, and allene". ''Journal of Energetic Materials''. 37 (1) 70–79. doi:[https://doi.org/10.1080/07370652.2018.1531089 10.1080/07370652.2018.1531089].</ref><ref name=quan2010>(2010). "Gas-Grain Modeling of Isocyanic Acid (Hnco), Cyanic Acid (Hocn), Fulminic Acid (Hcno), and Isofulminic Acid (Honc) in Assorted Interstellar Environments". ''The Astrophysical Journal''. 725 (2) 2101–2109. doi:[https://doi.org/10.1088/0004-637X/725/2/2101 10.1088/0004-637X/725/2/2101].</ref>
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం అనేది [[carbon|కార్బన్]], [[hydrogen|హైడ్రోజన్]], [[nitrogen|నైట్రోజన్]], మరియు [[oxygen|ఆక్సిజన్]] కలిగిన అత్యంత సరళమైన స్థిరమైన [[chemical compound|రసాయన సమ్మేళనం]]. ఇవి [[organic chemistry|ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ]] మరియు జీవశాస్త్రంలో అత్యంత సాధారణంగా కనిపించే నాలుగు మూలకాలు. HOCN [[molecular formula|అణు ఫార్ములా]] కలిగిన నాలుగు సరళ ఐసోమర్లలో సంశ్లేషణ చేయబడిన ఏకైక స్థిరమైన సమ్మేళనం ఇదే. మిగిలినవి సయానిక్ ఆమ్లం (సయనోల్, H\sO\sC\tN), అస్పష్టమైన [[fulminic acid|ఫుల్మినిక్ ఆమ్లం]] (H\sC\tN+\sO-)<ref>Kurzer, Frederick. (2000). "Fulminic Acid in the History of Organic Chemistry". ''Journal of Chemical Education''. 77 (7) 851–857. doi:[https://doi.org/10.1021/ed077p851 10.1021/ed077p851].</ref> మరియు [[isofulminic acid|ఐసోఫుల్మినిక్ ఆమ్లం]] H\sO\sN+\tC-.<ref name=mart2019>(2019). "Small organic fulminates as high energy materials. Fulminates of acetylene, ethylene, and allene". ''Journal of Energetic Materials''. 37 (1) 70–79. doi:[https://doi.org/10.1080/07370652.2018.1531089 10.1080/07370652.2018.1531089].</ref><ref name=quan2010>(2010). "Gas-Grain Modeling of Isocyanic Acid (Hnco), Cyanic Acid (Hocn), Fulminic Acid (Hcno), and Isofulminic Acid (Honc) in Assorted Interstellar Environments". ''The Astrophysical Journal''. 725 (2) 2101–2109. doi:[https://doi.org/10.1088/0004-637X/725/2/2101 10.1088/0004-637X/725/2/2101].</ref>


== నిర్మాణం ==
== నిర్మాణం ==
=== ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం (HNCO) ===
=== ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం (HNCO) ===
[[వాలెన్స్ బాండ్ థియరీ]] ప్రకారం ఎలక్ట్రానిక్ నిర్మాణాన్ని H−N=C=O అని వ్రాయగలిగినప్పటికీ, [[వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ|వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రమ్]] వాయు దశలో 2268.8 cm<sup>−1</sup> వద్ద ఒక బ్యాండ్‌ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది కార్బన్-నైట్రోజన్ త్రిబంధాన్ని సూచిస్తుందని కొందరు అంటారు.<ref>Nakamoto, part A, p 190</ref><ref name=Isom>(1989). "The CHNO Isomers". ''Chemische Berichte''. 122 (4) 753–766. doi:[https://doi.org/10.1002/cber.19891220425 10.1002/cber.19891220425].</ref> అలా అయితే, కానానికల్ రూపం H\sN+\tC\sO− ప్రధాన [[రెసొనెన్స్ నిర్మాణం]] అవుతుంది.
[[valence bond theory|వాలెన్స్ బాండ్ థియరీ]] ప్రకారం ఎలక్ట్రానిక్ నిర్మాణాన్ని H−N=C=O అని వ్రాయగలిగినప్పటికీ, [[vibrational spectroscopy|వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రమ్]] వాయు స్థితిలో 2268.8&nbsp;cm<sup>−1</sup> వద్ద ఒక బ్యాండ్‌ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది కార్బన్-నైట్రోజన్ త్రిబంధాన్ని సూచిస్తుందని కొందరు చెబుతారు.<ref>Nakamoto, part A, p 190</ref><ref name=Isom>(1989). "The CHNO Isomers". ''Chemische Berichte''. 122 (4) 753–766. doi:[https://doi.org/10.1002/cber.19891220425 10.1002/cber.19891220425].</ref> అలా అయితే, కానానికల్ రూపం H\sN+\tC\sO− ప్రధాన [[resonance structure|రెసొనెన్స్ నిర్మాణం]] అవుతుంది.


అయితే, [[క్లాసికల్ ఫిజిక్స్|క్లాసికల్]] వైబ్రేషనల్ విశ్లేషణ ప్రకారం 2268.8 cm<sup>−1</sup> అనేది అసమాన N=C=O స్ట్రెచ్ అని కోల్తప్ మరియు ఇతరులు పేర్కొన్నారు,<ref>(1990). [https://www.sciencedirect.com/book/9780121825546/introduction-to-infrared-and-raman-spectroscopy Introduction to Infrared and Raman Spectroscopy]. Academic Press (Elsevier). ISBN 978-0-12-182554-6.
అయితే, [[Classical physics|క్లాసికల్]] వైబ్రేషనల్ విశ్లేషణ ప్రకారం 2268.8&nbsp;cm<sup>−1</sup> అనేది అసమాన N=C=O స్ట్రెచ్ అని Colthup మరియు ఇతరులు పేర్కొన్నారు,<ref>(1990). [https://www.sciencedirect.com/book/9780121825546/introduction-to-infrared-and-raman-spectroscopy Introduction to Infrared and Raman Spectroscopy]. Academic Press (Elsevier). ISBN 978-0-12-182554-6.
</ref> అలాగే [[NIST]] కెమిస్ట్రీ వెబ్‌బుక్ కూడా దీనిని ధృవీకరిస్తుంది,<ref>
</ref> అలాగే [[NIST]] కెమిస్ట్రీ వెబ్‌బుక్ కూడా దీనిని ధృవీకరిస్తుంది,<ref>
[https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C75138&Mask=800#Electronic-Spec Isocyanic acid]. National Institute of Standards and Technology (U.S. Department of Commerce).
[https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C75138&Mask=800#Electronic-Spec Isocyanic acid]. National Institute of Standards and Technology (U.S. Department of Commerce).
</ref> ఇది సంబంధిత సమతుల్య N=C=O స్ట్రెచ్ (ఇన్‌ఫ్రారెడ్‌లో బలహీనంగా, కానీ రామన్ స్పెక్ట్రోస్కోపీలో బలంగా) 1327 cm<sup>−1</sup> వద్ద ఉంటుందని నివేదించింది. ఈ క్లాసికల్ అసైన్‌మెంట్‌ల ఆధారంగా, వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రల్ డేటాను వివరించడానికి N మరియు O పరమాణువులకు పూర్తి ఛార్జ్ స్థితిని ఆపాదించాల్సిన అవసరం లేదు.
</ref> ఇది సంబంధిత సమతుల్య N=C=O స్ట్రెచ్ (ఇన్‌ఫ్రారెడ్‌లో బలహీనంగా, కానీ రామన్ స్పెక్ట్రోస్కోపీలో బలంగా) 1327&nbsp;cm<sup>−1</sup> వద్ద ఉంటుందని నివేదించింది. ఈ క్లాసికల్ అసైన్‌మెంట్‌ల ఆధారంగా, వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రల్ డేటాను వివరించడానికి N మరియు O పరమాణువులకు పూర్తి ఛార్జ్ స్థితిని ఆపాదించాల్సిన అవసరం లేదు.


=== సయానిక్ ఆమ్లం (HOCN) ===
=== సయానిక్ ఆమ్లం (HOCN) ===


cyanicacid2025-03-05సయానిక్ ఆమ్లం (HOCN) అని పిలువబడే [[టాటోమర్]], ఇందులో ఆక్సిజన్ పరమాణువు ప్రోటోనేట్ చేయబడి ఉంటుంది, ఇది ఐసోసయానిక్ ఆమ్లంతో సుమారు 3% సమతుల్యతలో ఉంటుంది. వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రమ్ నైట్రోజన్ మరియు కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య [[త్రిబంధం]] ఉనికిని సూచిస్తుంది.<ref name=Isom/>
cyanicacid2025-03-05ఆక్సిజన్ పరమాణువు ప్రోటోనేట్ చేయబడిన సయానిక్ ఆమ్లం (HOCN) అనే [[tautomer|టాటోమర్]], ఐసోసయానిక్ ఆమ్లంతో సుమారు 3% సమతుల్యతలో ఉంటుంది. వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రమ్ నైట్రోజన్ మరియు కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య [[triple bond|త్రిబంధం]] ఉనికిని సూచిస్తుంది.<ref name=Isom/>


== ధర్మాలు ==
== ధర్మాలు ==
జల ద్రావణంలో ఇది ఒక [[బలహీన ఆమ్లం]], దీని [[ఆమ్ల వియోజన స్థిరాంకం|p''K''<sub>a</sub>]] విలువ 3.7:<ref name=scdb>Pettit, Gwyneth; Pettit, Leslie.  [http://www.acadsoft.co.uk/scdbase/scdbase.htm "SC-Database" (proprietary database)].  Timble, Yorks: Academic Software&nbsp;&mdash; via proprietary executable.</ref>
జల ద్రావణంలో ఇది ఒక [[weak acid|బలహీన ఆమ్లం]], దీని [[acid dissociation constant|p''K''<sub>a</sub>]] విలువ 3.7:<ref name=scdb>Pettit, Gwyneth; Pettit, Leslie.  [http://www.acadsoft.co.uk/scdbase/scdbase.htm "SC-Database" (proprietary database)].  Timble, Yorks: Academic Software&nbsp;&mdash; via proprietary executable.</ref>
:HNCO <-> H+ + NCO-
:HNCO <-> H+ + NCO-
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం [[జలవిశ్లేషణ|జలవిశ్లేషణ]] చెంది [[కార్బన్ డయాక్సైడ్]] మరియు [[అమ్మోనియా]]గా మారుతుంది:
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం [[hydrolysis|జలవిశ్లేషణ]] చెంది [[carbon dioxide|కార్బన్ డయాక్సైడ్]] మరియు [[ammonia|అమ్మోనియా]]గా మారుతుంది:
:HNCO + H2O -> CO2 + NH3
:HNCO + H2O -> CO2 + NH3
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం యొక్క పలుచని ద్రావణాలు జడ [[ద్రావణి]]లలో, ఉదాహరణకు [[ఈథర్]] మరియు [[ఆర్గానోక్లోరైడ్|క్లోరినేటెడ్ హైడ్రోకార్బన్‌లలో]] స్థిరంగా ఉంటాయి.<ref name=eEROS>(2001). "Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis". ISBN 0-471-93623-5. doi:[https://doi.org/10.1002/047084289X.ri072m 10.1002/047084289X.ri072m].</ref>
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం యొక్క పలుచని ద్రావణాలు జడ [[solvent|ద్రావణిలలో]], ఉదాహరణకు [[ether|ఈథర్]] మరియు [[Organochloride|క్లోరినేటెడ్ హైడ్రోకార్బన్‌లలో]] స్థిరంగా ఉంటాయి.<ref name=eEROS>(2001). "Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis". ISBN 0-471-93623-5. doi:[https://doi.org/10.1002/047084289X.ri072m 10.1002/047084289X.ri072m].</ref>


అధిక గాఢత వద్ద, ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం ఒలిగోమెరైజ్ అయ్యి [[ట్రైమర్ (రసాయన శాస్త్రం)|ట్రైమర్]] [[సయానిక్ ఆమ్లం]] మరియు [[సయమెలైడ్]] అనే పాలిమర్‌ను ఇస్తుంది. ఈ జాతులు సాధారణంగా ద్రవ లేదా వాయు దశ ప్రతిచర్య ఉత్పత్తుల నుండి సులభంగా వేరు చేయబడతాయి.<ref name=eEROS/>
అధిక సాంద్రత వద్ద, ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం ఒలిగోమెరైజ్ చెంది [[trimer (chemistry)|ట్రైమర్]] [[cyanuric acid|సయనూరిక్ ఆమ్లం]] మరియు పాలిమర్ అయిన [[cyamelide|సయామెలైడ్]]ను ఇస్తుంది. ఈ జాతులు సాధారణంగా ద్రవ లేదా వాయు దశ ప్రతిచర్య ఉత్పత్తుల నుండి సులభంగా వేరు చేయబడతాయి.<ref name=eEROS/>


ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం [[అమైన్]]లతో చర్య జరిపి [[యూరియా]]లను (కార్బమైడ్లు) ఇస్తుంది:
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం [[amine|అమైన్‌లతో]] చర్య జరిపి [[urea|యూరియాలను]] (కార్బామైడ్లు) ఇస్తుంది:
:HNCO + RNH2 -> RNHC(O)NH2
:HNCO + RNH2 -> RNHC(O)NH2
ఈ చర్యను '''కార్బమైలేషన్''' అని పిలుస్తారు. అదనపు ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం యూరియాలతో చర్య జరిపి [[అల్లోఫానేట్]]లను ఇస్తుంది.<ref name=eEROS/>
ఈ చర్యను '''కార్బామైలేషన్''' అంటారు. అదనపు ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం యూరియాలతో చర్య జరిపి [[allophanate|అల్లోఫానేట్‌లను]] ఇస్తుంది.<ref name=eEROS/>


HNCO ఎలక్ట్రాన్-రిచ్ డబుల్ బాండ్ల అంతటా కలుస్తుంది, ఉదాహరణకు [[ఈనాల్ ఈథర్|వినైల్ ఈథర్లు]], తద్వారా సంబంధిత ఐసోసయనేట్‌లను ఇస్తుంది.
HNCO ఎలక్ట్రాన్-రిచ్ డబుల్ బాండ్ల అంతటా (ఉదాహరణకు [[Enol ether|వినైల్ ఈథర్లు]]) చేరి సంబంధిత ఐసోసయనేట్‌లను ఇస్తుంది.


ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం, HNCO, ఒక [[లూయిస్ ఆమ్లాలు మరియు క్షారాలు|లూయిస్ ఆమ్లం]], దీని [[గిబ్స్ స్వేచ్ఛా శక్తి|స్వేచ్ఛా శక్తి]], [[ఎంథాల్పీ]] మరియు [[ఎంట్రోపీ]] మార్పులు 25 °C వద్ద కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ ద్రావణంలో అనేక క్షారాలతో దాని 1:1 అనుబంధం కోసం నివేదించబడ్డాయి.<ref>Nelson, J. (1970) Hydrogen-bonded complexes of isocyanic acid: Infrared spectra and thermodynamic measurements. Spectrochimica Acta Part A: Molecular Spectroscopy 26,109-120.</ref> HNCO యొక్క అంగీకార ధర్మాలు [[ECW మోడల్]]లో ఇతర లూయిస్ ఆమ్లాలతో పోల్చబడ్డాయి.
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం (HNCO) ఒక [[Lewis acids and bases|లూయిస్ ఆమ్లం]]. 25&nbsp;°C వద్ద [[carbon tetrachloride|కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్]] ద్రావణంలో అనేక క్షారాలతో దీని 1:1 అనుబంధానికి సంబంధించిన [[Gibbs free energy|గిబ్స్ ఫ్రీ ఎనర్జీ]], [[enthalpy|ఎంథాల్పీ]] మరియు [[entropy|ఎంట్రోపీ]] మార్పులు నివేదించబడ్డాయి.<ref>Nelson, J. (1970) Hydrogen-bonded complexes of isocyanic acid: Infrared spectra and thermodynamic measurements. Spectrochimica Acta Part A: Molecular Spectroscopy 26,109-120.</ref> HNCO యొక్క అక్సెప్టర్ ధర్మాలు [[ECW model|ECW మోడల్‌]]లోని ఇతర లూయిస్ ఆమ్లాలతో పోల్చబడ్డాయి.


HNCO కలిగిన ఘనపదార్థాల తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత [[ఫోటోడిసోసియేషన్|ఫోటోలిసిస్]] టాటోమర్ సయానిక్ ఆమ్లం H\sO\sC\tNను సృష్టిస్తుంది, దీనిని హైడ్రోజన్ సయనేట్ అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>Jacox, M.E.. (1964). "Low-Temperature Infrared Study of Intermediates in the Photolysis of HNCO and DNCO". ''Journal of Chemical Physics''. 40 (9) 2457–2460. doi:[https://doi.org/10.1063/1.1725546 10.1063/1.1725546].</ref> స్వచ్ఛమైన సయానిక్ ఆమ్లం వేరు చేయబడలేదు, మరియు ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం అన్ని ద్రావణాలలో ప్రధాన రూపంగా ఉంటుంది.<ref name=eEROS/> కొన్నిసార్లు రిఫరెన్స్ పుస్తకాలలో సయానిక్ ఆమ్లం కోసం అందించబడిన సమాచారం వాస్తవానికి ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం కోసం ఉంటుంది.
HNCO కలిగిన ఘనపదార్థాల తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత [[Photodissociation|ఫోటోలిసిస్]] ద్వారా టాటోమర్ సయానిక్ ఆమ్లం H\sO\sC\tN (హైడ్రోజన్ సయనేట్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఏర్పడుతుంది.<ref>Jacox, M.E.. (1964). "Low-Temperature Infrared Study of Intermediates in the Photolysis of HNCO and DNCO". ''Journal of Chemical Physics''. 40 (9) 2457–2460. doi:[https://doi.org/10.1063/1.1725546 10.1063/1.1725546].</ref> స్వచ్ఛమైన సయానిక్ ఆమ్లం వేరు చేయబడలేదు, మరియు అన్ని ద్రావణిలలో ఐసోసయానిక్ ఆమ్లమే ప్రధాన రూపంగా ఉంటుంది.<ref name=eEROS/> కొన్నిసార్లు రిఫరెన్స్ పుస్తకాలలో సయానిక్ ఆమ్లం కోసం అందించబడిన సమాచారం వాస్తవానికి ఐసోసయానిక్ ఆమ్లానికి సంబంధించినది.


== తయారీ ==
== తయారీ ==
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లాన్ని [[సయనేట్ అయాన్]] ప్రోటోనేషన్ ద్వారా తయారు చేయవచ్చు, ఉదాహరణకు [[పొటాషియం సయనేట్]] వంటి లవణాల నుండి, వాయు [[హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్]] లేదా [[ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం]] వంటి ఆమ్లాల ద్వారా.<ref>(2002). [http://www.znaturforsch.com/ab/v57b/s57b0019.pdf Synthesis, Properties and Dimerization Study of Isocyanic Acid]. ''Z. Naturforsch.''. 57b (1) 19–25. doi:[https://doi.org/10.1515/znb-2002-0103 10.1515/znb-2002-0103].</ref>
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లాన్ని [[potassium cyanate|పొటాషియం సయనేట్]] వంటి లవణాల నుండి [[cyanate anion|సయనేట్ అయాన్]]ను ప్రోటోనేట్ చేయడం ద్వారా, వాయు [[hydrogen chloride|హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్]] లేదా [[oxalic acid|ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం]] వంటి ఆమ్లాలను ఉపయోగించి తయారు చేయవచ్చు.<ref>(2002). [http://www.znaturforsch.com/ab/v57b/s57b0019.pdf Synthesis, Properties and Dimerization Study of Isocyanic Acid]. ''Z. Naturforsch.''. 57b (1) 19–25. doi:[https://doi.org/10.1515/znb-2002-0103 10.1515/znb-2002-0103].</ref>
:H+ + NCO- -> HNCO
:H+ + NCO- -> HNCO
HNCOని ట్రైమర్ [[సయానిక్ ఆమ్లం]] యొక్క అధిక-ఉష్ణోగ్రత థర్మల్ వియోగం ద్వారా కూడా తయారు చేయవచ్చు:
HNCO ను ట్రైమర్ [[cyanuric acid|సయనూరిక్ ఆమ్లం]] యొక్క అధిక-ఉష్ణోగ్రత థర్మల్ వియోగం ద్వారా కూడా తయారు చేయవచ్చు:
:C3H3N3O3 -> 3 HNCO
:C3H3N3O3 -> 3 HNCO
అన్ని సందర్భాల్లోనూ ఫలిత ఆమ్లాన్ని చాలా చల్లగా లేదా వాయు రూపంలో ఉంచాలి, ఎందుకంటే గాఢ ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం −20 °C పైన వేగంగా పాలిమరైజ్ అవుతుంది.<ref name=eEROS/>
అన్ని సందర్భాల్లోనూ ఫలితంగా వచ్చే ఆమ్లాన్ని చాలా చల్లగా ఉంచాలి లేదా వాయు రూపంలో ఉంచాలి, ఎందుకంటే సాంద్రీకృత ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం -20&nbsp;°C పైన వేగంగా పాలిమరైజ్ అవుతుంది.<ref name=eEROS/>


[[ఫ్రెడరిక్ వోహ్లర్]] ద్వారా [[యూరియా]] యొక్క ప్రసిద్ధ సంశ్లేషణకు విరుద్ధంగా,
[[Friedrich Wöhler]] ద్వారా [[urea|యూరియా]] యొక్క ప్రసిద్ధ సంశ్లేషణకు విరుద్ధంగా,
:CO(NH2)2 -> HNCO + NH3
:CO(NH2)2 -> HNCO + NH3
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తి అవుతుంది మరియు వేగంగా సయానిక్ ఆమ్లంగా ట్రైమరైజ్ అవుతుంది.
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు వేగంగా ట్రైమరైజ్ అయ్యి సయనూరిక్ ఆమ్లంగా మారుతుంది.


== ఉనికి ==
== ఉనికి ==
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం అనేక రకాల [[నక్షత్రాంతర మాధ్యమం|నక్షత్రాంతర పరిసరాలలో]] గుర్తించబడింది.<ref name=quan2010/>
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం అనేక రకాల [[Interstellar medium|అంతర్నక్షత్ర వాతావరణాలలో]] గుర్తించబడింది.<ref name=quan2010/>


ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం [[పొగ]], [[స్మాగ్]] మరియు [[సిగరెట్ పొగ]] వంటి వివిధ రూపాల్లో కూడా ఉంటుంది. ఇది [[మాస్ స్పెక్ట్రోమెట్రీ]]ని ఉపయోగించి గుర్తించబడింది, మరియు నీటిలో సులభంగా [[నీటి ధర్మాలు#ద్రావణిగా నీరు|కరుగుతుంది]], ఇది ఊపిరితిత్తులకు ఆరోగ్య ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తుంది.<ref>Preidt, Robert. [http://www.accuweather.com/blogs/health/respiratory/50653/chemical-in-smoke-may-pose-hea.asp Chemical in Smoke May Pose Health Risk]. ''MyOptumHealth''.</ref>
ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం [[smog|స్మోగ్]] మరియు [[cigarette smoke|సిగరెట్ పొగ]] వంటి వివిధ రకాల పొగలలో కూడా ఉంటుంది. ఇది [[mass spectrometry|మాస్ స్పెక్ట్రోమెట్రీ]] ఉపయోగించి గుర్తించబడింది, మరియు నీటిలో సులభంగా [[Properties of water#Water as a solvent|కరుగుతుంది]], ఇది ఊపిరితిత్తులకు ఆరోగ్య ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తుంది.<ref>Preidt, Robert. [http://www.accuweather.com/blogs/health/respiratory/50653/chemical-in-smoke-may-pose-hea.asp Chemical in Smoke May Pose Health Risk]. ''MyOptumHealth''.</ref>


== ఇవి కూడా చూడండి ==
== ఇవి కూడా చూడండి ==
* [[సయనేట్]]
* [[Cyanate|సయనేట్]]
* [[థియోసయానిక్ ఆమ్లం]]
* [[Thiocyanic acid|థియోసయానిక్ ఆమ్లం]]


== సూచనలు ==
== సూచనలు ==
Line 147: Line 152:
== బయటి లింకులు ==
== బయటి లింకులు ==
* Walter, Wolfgang. (1997). [https://books.google.com/books?id=RXX2RaCplmAC&q=isocyanic+acid+melting+point&pg=PA364 Organic Chemistry: A Comprehensive Degree Text and Source Book]. 364. Albion Publishing. ISBN 978-1-898563-37-2.
* Walter, Wolfgang. (1997). [https://books.google.com/books?id=RXX2RaCplmAC&q=isocyanic+acid+melting+point&pg=PA364 Organic Chemistry: A Comprehensive Degree Text and Source Book]. 364. Albion Publishing. ISBN 978-1-898563-37-2.
* [http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?Name=cyanic+acid&Units=SI సయానిక్ ఆమ్లం] [[NIST]] కెమిస్ట్రీ వెబ్‌బుక్ నుండి (2006-09-09న యాక్సెస్ చేయబడింది)
* [http://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?Name=cyanic+acid&Units=SI Cyanic acid] from [[NIST]] Chemistry WebBook (accessed 2006-09-09)


[[Category:ఆమ్లాలు]]
[[Category:Acids]]
[[Category:సయనేట్లు]]
[[Category:Cyanates]]
[[Category:హైడ్రోజన్ సమ్మేళనాలు]]
[[Category:Hydrogen compounds]]
[[Category:అకర్బన కార్బన్ సమ్మేళనాలు]]
[[Category:Inorganic carbon compounds]]
[[Category:ఐసోసయనేట్లు]]
[[Category:Isocyanates]]


----
----

Latest revision as of 17:00, 6 October 2026

పేర్లు
IUPAC పేరు ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం
ఇతర పేర్లు కార్బిమైడ్ కార్బోనిక్ ఇమైడ్
గుర్తింపు సంఖ్యలు
CAS సంఖ్య 75-13-8
420-05-3 (సయానిక్ ఆమ్లం)
ChEBI CHEBI:29202
ChemSpider 6107
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.109.068
PubChem CID 6347
UNII QKG6U31925
460E3FHT8O (సయానిక్ ఆమ్లం)
కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ (EPA) DTXSID9073884
InChI InChI=1S/CHNO/c2-1-3/h2H
Key: OWIKHYCFFJSOEH-UHFFFAOYSA-N
InChI=1/CHNO/c2-1-3/h2H
Key: OWIKHYCFFJSOEH-UHFFFAOYAE
SMILES Isocyanic acid: O=C=N
Cyanic acid: OC#N
ధర్మాలు
రసాయన సంకేతం HNCO
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 43.025 g·mol
రూపం రంగులేని వాయువు (గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవీభవిస్తుంది)
సాంద్రత 1.14 g/cm
ద్రవీభవన స్థానం −86 °C (−123 °F; 187 K)
−20 °C (−4 °F; 253 K) వద్ద ఘనపదార్థంగా పాలిమరైజ్ అవుతుంది
మరిగే స్థానం 23.5 °C (74.3 °F; 296.6 K) (ఎక్స్‌ట్రాపోలేటెడ్)
నీటిలో ద్రావణీయత కరుగుతుంది; గాఢత పెరిగితే పాలిమరైజ్ అవుతుంది
ద్రావణీయత బెంజీన్, టోలుయిన్, డైఇథైల్ ఈథర్‌లో కరుగుతుంది
ఆమ్లత్వం (p K a ) 3.7
కాంజుగేట్ ఆమ్లం ఆక్సోమెథానిమినియం
కాంజుగేట్ క్షారం సయనేట్
ప్రమాదాలు
వృత్తిపరమైన భద్రత మరియు ఆరోగ్యం (OHS/OSH):
ప్రధాన ప్రమాదాలు విషపూరితమైనది
ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) కోసం ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి (ఏమిటి?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం (Isocyanic acid) అనేది HNCO అనే నిర్మాణ ఫార్ములా కలిగిన ఒక రసాయన సమ్మేళనం. దీనిని తరచుగా H\sN\dC\dO అని రాస్తారు. ఇది రంగులేని, బాష్పశీల మరియు విషపూరితమైన వాయువు. ఇది 23.5 °C వద్ద ద్రవీభవిస్తుంది. ఇది సయానిక్ ఆమ్లం (అకా. సయనోల్) (H\sO\sC\tN) యొక్క ప్రధాన టాటోమర్ మరియు ఐసోమర్, అలాగే సయనూరిక్ ఆమ్లం యొక్క మోనోమర్.

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం నుండి ఉత్పన్నమయ్యే అయాన్, సయానిక్ ఆమ్లం నుండి ఉత్పన్నమయ్యే అయాన్ వలె ఉంటుంది. ఆ అయాన్ [N\dC\dO]-, దీనిని సయనేట్ అని పిలుస్తారు. దీనికి సంబంధించిన ఫంక్షనల్ గ్రూప్ \sN\dC\dO ను ఐసోసయనేట్ అంటారు; ఇది సయనేట్ (\sO\sC\tN), ఫుల్మినేట్ (\sO\sN+\tC-), మరియు నైట్రైల్ ఆక్సైడ్ (\sC\tN+\sO-) ల నుండి భిన్నమైనది.[1]

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లాన్ని 1830లో Justus von Liebig మరియు Friedrich Wöhler కనుగొన్నారు.[2]

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం అనేది కార్బన్, హైడ్రోజన్, నైట్రోజన్, మరియు ఆక్సిజన్ కలిగిన అత్యంత సరళమైన స్థిరమైన రసాయన సమ్మేళనం. ఇవి ఆర్గానిక్ కెమిస్ట్రీ మరియు జీవశాస్త్రంలో అత్యంత సాధారణంగా కనిపించే నాలుగు మూలకాలు. HOCN అణు ఫార్ములా కలిగిన నాలుగు సరళ ఐసోమర్లలో సంశ్లేషణ చేయబడిన ఏకైక స్థిరమైన సమ్మేళనం ఇదే. మిగిలినవి సయానిక్ ఆమ్లం (సయనోల్, H\sO\sC\tN), అస్పష్టమైన ఫుల్మినిక్ ఆమ్లం (H\sC\tN+\sO-)[3] మరియు ఐసోఫుల్మినిక్ ఆమ్లం H\sO\sN+\tC-.[1][4]

నిర్మాణం

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం (HNCO)

వాలెన్స్ బాండ్ థియరీ ప్రకారం ఎలక్ట్రానిక్ నిర్మాణాన్ని H−N=C=O అని వ్రాయగలిగినప్పటికీ, వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రమ్ వాయు స్థితిలో 2268.8 cm−1 వద్ద ఒక బ్యాండ్‌ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది కార్బన్-నైట్రోజన్ త్రిబంధాన్ని సూచిస్తుందని కొందరు చెబుతారు.[5][6] అలా అయితే, కానానికల్ రూపం H\sN+\tC\sO− ప్రధాన రెసొనెన్స్ నిర్మాణం అవుతుంది.

అయితే, క్లాసికల్ వైబ్రేషనల్ విశ్లేషణ ప్రకారం 2268.8 cm−1 అనేది అసమాన N=C=O స్ట్రెచ్ అని Colthup మరియు ఇతరులు పేర్కొన్నారు,[7] అలాగే NIST కెమిస్ట్రీ వెబ్‌బుక్ కూడా దీనిని ధృవీకరిస్తుంది,[8] ఇది సంబంధిత సమతుల్య N=C=O స్ట్రెచ్ (ఇన్‌ఫ్రారెడ్‌లో బలహీనంగా, కానీ రామన్ స్పెక్ట్రోస్కోపీలో బలంగా) 1327 cm−1 వద్ద ఉంటుందని నివేదించింది. ఈ క్లాసికల్ అసైన్‌మెంట్‌ల ఆధారంగా, వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రల్ డేటాను వివరించడానికి N మరియు O పరమాణువులకు పూర్తి ఛార్జ్ స్థితిని ఆపాదించాల్సిన అవసరం లేదు.

సయానిక్ ఆమ్లం (HOCN)

cyanicacid2025-03-05ఆక్సిజన్ పరమాణువు ప్రోటోనేట్ చేయబడిన సయానిక్ ఆమ్లం (HOCN) అనే టాటోమర్, ఐసోసయానిక్ ఆమ్లంతో సుమారు 3% సమతుల్యతలో ఉంటుంది. వైబ్రేషనల్ స్పెక్ట్రమ్ నైట్రోజన్ మరియు కార్బన్ పరమాణువుల మధ్య త్రిబంధం ఉనికిని సూచిస్తుంది.[6]

ధర్మాలు

జల ద్రావణంలో ఇది ఒక బలహీన ఆమ్లం, దీని pKa విలువ 3.7:[9]

HNCO <-> H+ + NCO-

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం జలవిశ్లేషణ చెంది కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు అమ్మోనియాగా మారుతుంది:

HNCO + H2O -> CO2 + NH3

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం యొక్క పలుచని ద్రావణాలు జడ ద్రావణిలలో, ఉదాహరణకు ఈథర్ మరియు క్లోరినేటెడ్ హైడ్రోకార్బన్‌లలో స్థిరంగా ఉంటాయి.[10]

అధిక సాంద్రత వద్ద, ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం ఒలిగోమెరైజ్ చెంది ట్రైమర్ సయనూరిక్ ఆమ్లం మరియు పాలిమర్ అయిన సయామెలైడ్ను ఇస్తుంది. ఈ జాతులు సాధారణంగా ద్రవ లేదా వాయు దశ ప్రతిచర్య ఉత్పత్తుల నుండి సులభంగా వేరు చేయబడతాయి.[10]

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం అమైన్‌లతో చర్య జరిపి యూరియాలను (కార్బామైడ్లు) ఇస్తుంది:

HNCO + RNH2 -> RNHC(O)NH2

ఈ చర్యను కార్బామైలేషన్ అంటారు. అదనపు ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం యూరియాలతో చర్య జరిపి అల్లోఫానేట్‌లను ఇస్తుంది.[10]

HNCO ఎలక్ట్రాన్-రిచ్ డబుల్ బాండ్ల అంతటా (ఉదాహరణకు వినైల్ ఈథర్లు) చేరి సంబంధిత ఐసోసయనేట్‌లను ఇస్తుంది.

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం (HNCO) ఒక లూయిస్ ఆమ్లం. 25 °C వద్ద కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ ద్రావణంలో అనేక క్షారాలతో దీని 1:1 అనుబంధానికి సంబంధించిన గిబ్స్ ఫ్రీ ఎనర్జీ, ఎంథాల్పీ మరియు ఎంట్రోపీ మార్పులు నివేదించబడ్డాయి.[11] HNCO యొక్క అక్సెప్టర్ ధర్మాలు ECW మోడల్‌లోని ఇతర లూయిస్ ఆమ్లాలతో పోల్చబడ్డాయి.

HNCO కలిగిన ఘనపదార్థాల తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత ఫోటోలిసిస్ ద్వారా టాటోమర్ సయానిక్ ఆమ్లం H\sO\sC\tN (హైడ్రోజన్ సయనేట్ అని కూడా పిలుస్తారు) ఏర్పడుతుంది.[12] స్వచ్ఛమైన సయానిక్ ఆమ్లం వేరు చేయబడలేదు, మరియు అన్ని ద్రావణిలలో ఐసోసయానిక్ ఆమ్లమే ప్రధాన రూపంగా ఉంటుంది.[10] కొన్నిసార్లు రిఫరెన్స్ పుస్తకాలలో సయానిక్ ఆమ్లం కోసం అందించబడిన సమాచారం వాస్తవానికి ఐసోసయానిక్ ఆమ్లానికి సంబంధించినది.

తయారీ

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లాన్ని పొటాషియం సయనేట్ వంటి లవణాల నుండి సయనేట్ అయాన్ను ప్రోటోనేట్ చేయడం ద్వారా, వాయు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ లేదా ఆక్సాలిక్ ఆమ్లం వంటి ఆమ్లాలను ఉపయోగించి తయారు చేయవచ్చు.[13]

H+ + NCO- -> HNCO

HNCO ను ట్రైమర్ సయనూరిక్ ఆమ్లం యొక్క అధిక-ఉష్ణోగ్రత థర్మల్ వియోగం ద్వారా కూడా తయారు చేయవచ్చు:

C3H3N3O3 -> 3 HNCO

అన్ని సందర్భాల్లోనూ ఫలితంగా వచ్చే ఆమ్లాన్ని చాలా చల్లగా ఉంచాలి లేదా వాయు రూపంలో ఉంచాలి, ఎందుకంటే సాంద్రీకృత ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం -20 °C పైన వేగంగా పాలిమరైజ్ అవుతుంది.[10]

Friedrich Wöhler ద్వారా యూరియా యొక్క ప్రసిద్ధ సంశ్లేషణకు విరుద్ధంగా,

CO(NH2)2 -> HNCO + NH3

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు వేగంగా ట్రైమరైజ్ అయ్యి సయనూరిక్ ఆమ్లంగా మారుతుంది.

ఉనికి

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం అనేక రకాల అంతర్నక్షత్ర వాతావరణాలలో గుర్తించబడింది.[4]

ఐసోసయానిక్ ఆమ్లం స్మోగ్ మరియు సిగరెట్ పొగ వంటి వివిధ రకాల పొగలలో కూడా ఉంటుంది. ఇది మాస్ స్పెక్ట్రోమెట్రీ ఉపయోగించి గుర్తించబడింది, మరియు నీటిలో సులభంగా కరుగుతుంది, ఇది ఊపిరితిత్తులకు ఆరోగ్య ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తుంది.[14]

ఇవి కూడా చూడండి

సూచనలు

  1. ↑ 1.0 1.1 (2019). "Small organic fulminates as high energy materials. Fulminates of acetylene, ethylene, and allene". Journal of Energetic Materials. 37 (1) 70–79. doi:10.1080/07370652.2018.1531089.
  2. ↑ Liebig, J.. (1830). Untersuchungen über die Cyansäuren. Annalen der Physik. 20 (11) 394. doi:10.1002/andp.18300961102.
  3. ↑ Kurzer, Frederick. (2000). "Fulminic Acid in the History of Organic Chemistry". Journal of Chemical Education. 77 (7) 851–857. doi:10.1021/ed077p851.
  4. ↑ 4.0 4.1 (2010). "Gas-Grain Modeling of Isocyanic Acid (Hnco), Cyanic Acid (Hocn), Fulminic Acid (Hcno), and Isofulminic Acid (Honc) in Assorted Interstellar Environments". The Astrophysical Journal. 725 (2) 2101–2109. doi:10.1088/0004-637X/725/2/2101.
  5. ↑ Nakamoto, part A, p 190
  6. ↑ 6.0 6.1 (1989). "The CHNO Isomers". Chemische Berichte. 122 (4) 753–766. doi:10.1002/cber.19891220425.
  7. ↑ (1990). Introduction to Infrared and Raman Spectroscopy. Academic Press (Elsevier). ISBN 978-0-12-182554-6.
  8. ↑ Isocyanic acid. National Institute of Standards and Technology (U.S. Department of Commerce).
  9. ↑ Pettit, Gwyneth; Pettit, Leslie. "SC-Database" (proprietary database). Timble, Yorks: Academic Software — via proprietary executable.
  10. ↑ 10.0 10.1 10.2 10.3 10.4 (2001). "Encyclopedia of Reagents for Organic Synthesis". ISBN 0-471-93623-5. doi:10.1002/047084289X.ri072m.
  11. ↑ Nelson, J. (1970) Hydrogen-bonded complexes of isocyanic acid: Infrared spectra and thermodynamic measurements. Spectrochimica Acta Part A: Molecular Spectroscopy 26,109-120.
  12. ↑ Jacox, M.E.. (1964). "Low-Temperature Infrared Study of Intermediates in the Photolysis of HNCO and DNCO". Journal of Chemical Physics. 40 (9) 2457–2460. doi:10.1063/1.1725546.
  13. ↑ (2002). Synthesis, Properties and Dimerization Study of Isocyanic Acid. Z. Naturforsch.. 57b (1) 19–25. doi:10.1515/znb-2002-0103.
  14. ↑ Preidt, Robert. Chemical in Smoke May Pose Health Risk. MyOptumHealth.

బయటి లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Isocyanic acid” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Isocyanic_acid ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=ఐసోసయానిక్_ఆమ్లం&oldid=3381"