థాలియం: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Thallium” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Thallium” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 21: Line 21:
===ఐసోటోపులు===
===ఐసోటోపులు===
''ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of thallium''
''ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of thallium''
థాలియం 176 నుండి 216 వరకు [[పరమాణు ద్రవ్యరాశి]] కలిగిన 41 తెలిసిన [[ఐసోటోపులను]] కలిగి ఉంది. <sup>203</sup>Tl మరియు <sup>205</sup>Tl మాత్రమే [[స్థిరమైన ఐసోటోపులు]] మరియు ఇవి సహజ థాలియం మొత్తాన్ని కలిగి ఉంటాయి. <sup>206</sup>Tl నుండి <sup>210</sup>Tl వరకు ఉన్న ఐదు స్వల్పకాలిక ఐసోటోపులు ప్రకృతిలో సంభవిస్తాయి, కానీ ఇవి భారీ మూలకాల యొక్క సహజ [[క్షయ శృంఖల]] (decay chain)లో భాగంగా మాత్రమే ఉంటాయి. <sup>204</sup>Tl అత్యంత స్థిరమైన [[రేడియో ఐసోటోప్]], దీని [[అర్థ జీవిత కాలం]] (half-life) 3.78 సంవత్సరాలు; తదుపరి అత్యంత స్థిరమైనవి <sup>202</sup>Tl (అర్థ జీవిత కాలం 12.31 రోజులు) మరియు <sup>201</sup>Tl (అర్థ జీవిత కాలం 3.0421 రోజులు).<ref name="Audi"></ref> ఇది [[న్యూక్లియర్ రియాక్టర్]]లో స్థిరమైన థాలియం యొక్క [[న్యూట్రాన్ యాక్టివేషన్]] ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది.<ref>(2003). [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/te_1340_web.pdf Manual for reactor produced radioisotopes]. [[International Atomic Energy Agency]].</ref>
థాలియం 176 నుండి 216 వరకు [[పరమాణు ద్రవ్యరాశి]] కలిగిన 41 తెలిసిన [[ఐసోటోపులను]] కలిగి ఉంది. <sup>203</sup>Tl మరియు <sup>205</sup>Tl మాత్రమే [[స్థిరమైన ఐసోటోపులు]] మరియు ఇవి సహజ థాలియం మొత్తాన్ని కలిగి ఉంటాయి. <sup>206</sup>Tl నుండి <sup>210</sup>Tl వరకు ఉన్న ఐదు స్వల్పకాలిక ఐసోటోపులు ప్రకృతిలో సంభవిస్తాయి, కానీ ఇవి భారీ మూలకాల యొక్క సహజ [[క్షయ శృంఖల]] (decay chain)లో భాగంగా మాత్రమే ఉంటాయి. <sup>204</sup>Tl అత్యంత స్థిరమైన [[రేడియో ఐసోటోప్]], దీని [[అర్థ జీవిత కాలం]] (half-life) 3.78 సంవత్సరాలు; తదుపరి అత్యంత స్థిరమైనవి <sup>202</sup>Tl (అర్థ జీవిత కాలం 12.31 రోజులు) మరియు <sup>201</sup>Tl (అర్థ జీవిత కాలం 3.0421 రోజులు). ఇది [[న్యూక్లియర్ రియాక్టర్]]లో స్థిరమైన థాలియం యొక్క [[న్యూట్రాన్ యాక్టివేషన్]] ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది.<ref>(2003). [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PDF/te_1340_web.pdf Manual for reactor produced radioisotopes]. [[International Atomic Energy Agency]].</ref>


<sup>201</sup>Tl ఐసోటోప్ న్యూక్లియర్ మెడిసిన్‌లో ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది; ఇది ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా క్షీణిస్తుంది, X-కిరణాలను (~70–80&nbsp;keV) మరియు 135 మరియు 167&nbsp;keV గామా కిరణాలను విడుదల చేస్తుంది; అందువల్ల, ఇది అధిక రోగి-రేడియేషన్ మోతాదు లేకుండా మంచి ఇమేజింగ్ లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇది థాలియం న్యూక్లియర్ [[కార్డియాక్ స్ట్రెస్ టెస్ట్]]ల కోసం ఉపయోగించే అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఐసోటోప్.<ref>(2001). [https://web.archive.org/web/20170222122246/https://books.google.com/books?id=CqQgnHrDxrUC&pg=PA173 Cardiac SPECT imaging]. 155–178. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-2007-6.</ref>
<sup>201</sup>Tl ఐసోటోప్ న్యూక్లియర్ మెడిసిన్‌లో ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది; ఇది ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా క్షీణిస్తుంది, X-కిరణాలను (~70–80&nbsp;keV) మరియు 135 మరియు 167&nbsp;keV గామా కిరణాలను విడుదల చేస్తుంది; అందువల్ల, ఇది అధిక రోగి-రేడియేషన్ మోతాదు లేకుండా మంచి ఇమేజింగ్ లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇది థాలియం న్యూక్లియర్ [[కార్డియాక్ స్ట్రెస్ టెస్ట్]]ల కోసం ఉపయోగించే అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఐసోటోప్.<ref>(2001). [https://web.archive.org/web/20170222122246/https://books.google.com/books?id=CqQgnHrDxrUC&pg=PA173 Cardiac SPECT imaging]. 155–178. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-2007-6.</ref>
Line 113: Line 113:
==విషపూరితం==
==విషపూరితం==
''ప్రధాన వ్యాసం: Thallium poisoning''
''ప్రధాన వ్యాసం: Thallium poisoning''
 
310<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/277932?lang=en&region=US Thallium 277932]. ''Sigma-Aldrich''.</ref>
థాలియం మరియు దాని సమ్మేళనాలు అత్యంత విషపూరితమైనవి, ప్రాణాంతకమైన థాలియం విషప్రయోగం జరిగిన అనేక కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>(2011-02-13). [https://www.nj.com/news/2011/02/thallium_is_favored_method_of.html A 15-year-old case yields a timely clue in deadly thallium poisoning]. ''nj''.</ref><ref>Jennifer Ouellette. (25 December 2018). [https://arstechnica.com/science/2018/12/new-study-establishes-timeline-for-famous-thallium-poisoning-cold-case/ Study brings us one step closer to solving 1994 thallium poisoning case]. ''Ars Technica''.</ref> [[ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్]] (OSHA) కార్యాలయంలో థాలియం ఎక్స్‌పోజర్ కోసం చట్టపరమైన పరిమితిని ([[పర్మిసిబుల్ ఎక్స్‌పోజర్ లిమిట్]]) ఎనిమిది గంటల పని దినానికి 0.1 mg/m³ చర్మ ఎక్స్‌పోజర్‌గా నిర్ణయించింది. [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్]] (NIOSH) కూడా ఎనిమిది గంటల పని దినానికి 0.1 mg/m³ చర్మ ఎక్స్‌పోజర్ యొక్క [[సిఫార్సు చేయబడిన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితిని]] (REL) నిర్ణయించింది. 15 mg/m³ స్థాయి వద్ద, థాలియం [[IDLH|జీవితానికి మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణమే ప్రమాదకరం]].<ref>[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0608.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Thallium (soluble compounds, as Tl)]. ''www.cdc.gov''.</ref>
థాలియం మరియు దాని సమ్మేళనాలు అత్యంత విషపూరితమైనవి, ప్రాణాంతకమైన థాలియం విషప్రయోగం జరిగిన అనేక కేసులు నమోదయ్యాయి.<ref>(2011-02-13). [https://www.nj.com/news/2011/02/thallium_is_favored_method_of.html A 15-year-old case yields a timely clue in deadly thallium poisoning]. ''nj''.</ref><ref>Jennifer Ouellette. (25 December 2018). [https://arstechnica.com/science/2018/12/new-study-establishes-timeline-for-famous-thallium-poisoning-cold-case/ Study brings us one step closer to solving 1994 thallium poisoning case]. ''Ars Technica''.</ref> [[ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్]] (OSHA) కార్యాలయంలో థాలియం ఎక్స్‌పోజర్ కోసం చట్టపరమైన పరిమితిని ([[పర్మిసిబుల్ ఎక్స్‌పోజర్ లిమిట్]]) ఎనిమిది గంటల పని దినానికి 0.1 mg/m³ చర్మ ఎక్స్‌పోజర్‌గా నిర్ణయించింది. [[నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్]] (NIOSH) కూడా ఎనిమిది గంటల పని దినానికి 0.1 mg/m³ చర్మ ఎక్స్‌పోజర్ యొక్క [[సిఫార్సు చేయబడిన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితిని]] (REL) నిర్ణయించింది. 15 mg/m³ స్థాయి వద్ద, థాలియం [[IDLH|జీవితానికి మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణమే ప్రమాదకరం]].<ref>[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0608.html CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Thallium (soluble compounds, as Tl)]. ''www.cdc.gov''.</ref>


Latest revision as of 23:30, 28 September 2026

థాలియం (Thallium) అనేది ఒక రసాయన మూలకం; దీని రసాయన సంకేతం Tl మరియు పరమాణు సంఖ్య 81. ఇది వెండి-తెలుపు రంగులో ఉండే ఒక పోస్ట్-ట్రాన్సిషన్ మెటల్ (post-transition metal), ఇది ప్రకృతిలో స్వేచ్ఛా స్థితిలో లభించదు. వేరు చేసినప్పుడు, థాలియం తగరం (tin) వలె కనిపిస్తుంది, కానీ గాలికి గురైనప్పుడు రంగు మారుతుంది. రసాయన శాస్త్రవేత్తలు విలియం క్రూక్స్ (William Crookes) మరియు క్లాడ్-అగస్టే లామీ (Claude-Auguste Lamy) 1861లో సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తిలో మిగిలిన వ్యర్థాల నుండి స్వతంత్రంగా థాలియంను కనుగొన్నారు. వీరిద్దరూ కొత్తగా అభివృద్ధి చేసిన ఫ్లేమ్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ (flame spectroscopy) పద్ధతిని ఉపయోగించారు, ఇందులో థాలియం ఒక విశిష్టమైన ఆకుపచ్చ స్పెక్ట్రల్ రేఖను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. గ్రీకు భాష θαλλός, thallós నుండి వచ్చిన థాలియం అనే పేరుకు "ఆకుపచ్చని చిగురు" లేదా "కొమ్మ" అని అర్థం, దీనికి క్రూక్స్ ఈ పేరు పెట్టారు. దీనిని 1862లో లామీ మరియు క్రూక్స్ ఇద్దరూ వేరు చేశారు; లామీ విద్యుద్విశ్లేషణ (electrolysis) ద్వారా, క్రూక్స్ అవక్షేపణం మరియు ఫలితంగా వచ్చిన పొడిని కరిగించడం ద్వారా దీనిని వేరు చేశారు. క్రూక్స్ దీనిని ఆ సంవత్సరం మే 1న ప్రారంభమైన 1862 ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్ వద్ద జింక్ ద్వారా అవక్షేపించబడిన పొడిగా ప్రదర్శించారు.[1]

థాలియం +3 మరియు +1 ఆక్సీకరణ స్థితిలను (oxidation states) ఏర్పరుస్తుంది. +3 స్థితి గ్రూప్ 13లోని ఇతర మూలకాల (బోరాన్, అల్యూమినియం, గాలియం, ఇండియం) వలె ఉంటుంది. అయితే, ఆవర్తన పట్టికలో దాని పైన ఉన్న మూలకాల కంటే థాలియంలో చాలా ప్రముఖంగా ఉండే +1 స్థితి, క్షార లోహాల (alkali metals) రసాయన శాస్త్రాన్ని గుర్తుకు తెస్తుంది. థాలియం(I) అయాన్లు భూగర్భంలో ఎక్కువగా పొటాషియం ఆధారిత ఖనిజాలలో కనిపిస్తాయి మరియు (తీసుకున్నప్పుడు) జీవ కణాలలో అయాన్ పంప్ల ద్వారా పొటాషియం అయాన్ల (K+) వలె అనేక విధాలుగా ప్రవర్తిస్తాయి.

వాణిజ్యపరంగా, థాలియం పొటాషియం ఖనిజాల నుండి కాకుండా, భారీ-లోహ సల్ఫైడ్ ఖనిజాల శుద్ధి నుండి ఉప-ఉత్పత్తిగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. థాలియం ఉత్పత్తిలో సుమారు 65% ఎలక్ట్రానిక్స్ పరిశ్రమలో ఉపయోగించబడుతుంది మరియు మిగిలినది ఔషధ పరిశ్రమ మరియు గాజు తయారీలో ఉపయోగించబడుతుంది.[2] ఇది ఇన్ఫ్రారెడ్ డిటెక్టర్లలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. రేడియో ఐసోటోప్ థాలియం-201 (ద్రావణీయ క్లోరైడ్ TlClగా) ఒక రకమైన న్యూక్లియర్ కార్డియాక్ స్ట్రెస్ టెస్ట్ సమయంలో న్యూక్లియర్ మెడిసిన్ స్కాన్‌లో ఏజెంట్‌గా తక్కువ మొత్తంలో ఉపయోగించబడుతుంది.

ద్రావణీయ థాలియం లవణాలు (వీటిలో చాలా వరకు దాదాపు రుచి లేనివి) అత్యంత విషపూరితం మరియు ఇవి చారిత్రక కాలంలో ఎలుకల మందులలో మరియు కీటకనాశినులలో ఉపయోగించబడ్డాయి. వాటి అపసవ్య విషపూరితం కారణంగా, ఈ సమ్మేళనాల వాడకం అనేక దేశాలలో పరిమితం చేయబడింది లేదా నిషేధించబడింది. థాలియం విషప్రయోగం సాధారణంగా జుట్టు రాలడానికి దారితీస్తుంది. హత్యకు ఆయుధంగా దీని చారిత్రక ప్రజాదరణ కారణంగా, థాలియం "విషప్రయోగం చేసేవారి విషం" మరియు "వారసత్వ పొడి" (ఆర్సెనిక్తో పాటు) గా అపఖ్యాతిని పొందింది.[3]

లక్షణాలు

ఒక థాలియం పరమాణువు 81 ఎలక్ట్రాన్లను కలిగి ఉంటుంది, ఇవి [Xe]4f145d106s26p1 ఎలక్ట్రాన్ కాన్ఫిగరేషన్‌లో అమర్చబడి ఉంటాయి; వీటిలో, ఆరవ షెల్‌లోని మూడు బయటి ఎలక్ట్రాన్లు వాలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్లు. ఇనర్ట్ పెయిర్ ఎఫెక్ట్ (inert pair effect) కారణంగా, 6s ఎలక్ట్రాన్ జంట సాపేక్షంగా స్థిరీకరించబడుతుంది మరియు భారీ మూలకాలతో పోలిస్తే వీటిని రసాయన బంధంలో పాల్గొనేలా చేయడం కష్టం. అందువల్ల, పొరుగు మూలకాలైన పాదరసం మరియు సీసం వలె, లోహ బంధం కోసం చాలా తక్కువ ఎలక్ట్రాన్లు అందుబాటులో ఉంటాయి. కాబట్టి, థాలియం దాని సజాతీయ మూలకాల వలె, 304 °C తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన మృదువైన, అధిక విద్యుత్ వాహకత కలిగిన లోహం.[4]

థాలియం గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద కత్తితో కోయగలిగేంత మెత్తనిది (malleable) మరియు కత్తిరించదగినది (sectile). ఇది లోహ మెరుపును కలిగి ఉంటుంది, ఇది గాలికి గురైనప్పుడు, త్వరగా సీసం వలె నీలం-బూడిద రంగులోకి మారుతుంది. దీనిని నూనెలో ముంచి భద్రపరచవచ్చు. గాలిలో వదిలేస్తే థాలియంపై ఆక్సైడ్ యొక్క భారీ పొర ఏర్పడుతుంది. ఈ లోహం నీటితో కూడా చర్య జరిపి, థాలియం హైడ్రాక్సైడ్ను ఏర్పరుస్తుంది. సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం, నైట్రిక్ ఆమ్లం మరియు హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం థాలియంను త్వరగా కరిగించి సంబంధిత థాలియం(I) లవణాలను తయారు చేస్తాయి, కానీ ఇతర హైడ్రోహాలిక్ ఆమ్లాలు థాలియం(I) హాలైడ్ యొక్క పాసివేషన్ పొరను ఏర్పరుస్తాయి.[5][6]

అధ్యయనంలో ఉన్న చర్యను బట్టి, అనేక ప్రామాణిక ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్స్ థాలియం కోసం నివేదించబడ్డాయి, ఇవి +3 ఆక్సీకరణ స్థితి యొక్క తగ్గిన స్థిరత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి:[4]

Tl(3+) + 3e- <-> Tl +0.73 V
Tl+ + e- <-> Tl -0.336 V

గ్రూప్ 13లో +3 ఆక్సీకరణ స్థితి నుండి +1 ఆక్సీకరణ స్థితికి క్షీణత ప్రామాణిక పరిస్థితులలో ఆకస్మికంగా జరిగే మొదటి మూలకం థాలియం.[4] గ్రూపులో కిందికి వెళ్లేకొద్దీ బంధ శక్తులు తగ్గుతాయి కాబట్టి, థాలియంతో, అదనపు రెండు బంధాలను ఏర్పరచడంలో మరియు +3 స్థితిని పొందడంలో విడుదలయ్యే శక్తి, 6s-ఎలక్ట్రాన్లను పాల్గొనేలా చేయడానికి అవసరమైన శక్తి కంటే ఎల్లప్పుడూ ఎక్కువగా ఉండదు.[7]

థాలియం(I) ఆక్సైడ్ మరియు హైడ్రాక్సైడ్ మరింత క్షారయుతమైనవి మరియు థాలియం(III) ఆక్సైడ్ మరియు హైడ్రాక్సైడ్ మరింత ఆమ్లయుతమైనవి, ఇది థాలియం తన తక్కువ ఆక్సీకరణ స్థితులలో మరింత ఎలక్ట్రోపాజిటివ్‌గా ఉండే సాధారణ నియమానికి అనుగుణంగా ఉంటుందని చూపిస్తుంది.[7]

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of thallium థాలియం 176 నుండి 216 వరకు పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన 41 తెలిసిన ఐసోటోపులను కలిగి ఉంది. 203Tl మరియు 205Tl మాత్రమే స్థిరమైన ఐసోటోపులు మరియు ఇవి సహజ థాలియం మొత్తాన్ని కలిగి ఉంటాయి. 206Tl నుండి 210Tl వరకు ఉన్న ఐదు స్వల్పకాలిక ఐసోటోపులు ప్రకృతిలో సంభవిస్తాయి, కానీ ఇవి భారీ మూలకాల యొక్క సహజ క్షయ శృంఖల (decay chain)లో భాగంగా మాత్రమే ఉంటాయి. 204Tl అత్యంత స్థిరమైన రేడియో ఐసోటోప్, దీని అర్థ జీవిత కాలం (half-life) 3.78 సంవత్సరాలు; తదుపరి అత్యంత స్థిరమైనవి 202Tl (అర్థ జీవిత కాలం 12.31 రోజులు) మరియు 201Tl (అర్థ జీవిత కాలం 3.0421 రోజులు). ఇది న్యూక్లియర్ రియాక్టర్లో స్థిరమైన థాలియం యొక్క న్యూట్రాన్ యాక్టివేషన్ ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది.[8]

201Tl ఐసోటోప్ న్యూక్లియర్ మెడిసిన్‌లో ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది; ఇది ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా క్షీణిస్తుంది, X-కిరణాలను (~70–80 keV) మరియు 135 మరియు 167 keV గామా కిరణాలను విడుదల చేస్తుంది; అందువల్ల, ఇది అధిక రోగి-రేడియేషన్ మోతాదు లేకుండా మంచి ఇమేజింగ్ లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది. ఇది థాలియం న్యూక్లియర్ కార్డియాక్ స్ట్రెస్ టెస్ట్ల కోసం ఉపయోగించే అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఐసోటోప్.[9]

సమ్మేళనాలు

ఇవి కూడా చూడండి: Category:Thallium compounds, Thallium halides

థాలియం(III)

థాలియం(III) సమ్మేళనాలు సంబంధిత అల్యూమినియం(III) సమ్మేళనాలను పోలి ఉంటాయి. ఇవి మధ్యస్థంగా బలమైన ఆక్సీకరణ కారకాలు మరియు సాధారణంగా అస్థిరంగా ఉంటాయి, ఇది Tl(3+)/Tl జంట కోసం సానుకూల తగ్గింపు పొటెన్షియల్ ద్వారా వివరించబడింది. Tl4O3 మరియు TlCl2 వంటి కొన్ని మిశ్రమ-వాలెన్స్ సమ్మేళనాలు కూడా ఉన్నాయి, ఇవి థాలియం(I) మరియు థాలియం(III) రెండింటినీ కలిగి ఉంటాయి.[5]

అత్యంత సరళమైన థాలియం సమ్మేళనం, థాలెన్ (TlH3), భారీగా ఉనికిలో ఉండటానికి చాలా అస్థిరంగా ఉంటుంది, ఇది +3 ఆక్సీకరణ స్థితి యొక్క అస్థిరత మరియు థాలియం యొక్క వాలెన్స్ 6s మరియు 6p ఆర్బిటాల్‌లు హైడ్రోజన్ యొక్క 1s ఆర్బిటాల్‌తో పేలవంగా అతివ్యాప్తి చెందడం రెండింటి వల్ల జరుగుతుంది.[10] ట్రైహాలైడ్లు మరింత స్థిరంగా ఉంటాయి, అయినప్పటికీ అవి తేలికపాటి గ్రూప్ 13 మూలకాల కంటే రసాయనికంగా భిన్నంగా ఉంటాయి మరియు మొత్తం గ్రూపులో తక్కువ స్థిరంగా ఉంటాయి. ఉదాహరణకు, థాలియం(III) ఫ్లోరైడ్, TlF3, తేలికపాటి గ్రూప్ 13 ట్రైఫ్లోరైడ్ల వలె కాకుండా, β\sBiF3 నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది మరియు జల ద్రావణంలో TlF_{4}- కాంప్లెక్స్ అయాన్‌ను ఏర్పరచదు. ట్రైక్లోరైడ్ మరియు ట్రైబ్రోమైడ్ గది ఉష్ణోగ్రత కంటే కొంచెం పైన డిస్ప్రొపోర్షనేషన్ (disproportionate) చెంది మోనోహాలైడ్లను ఇస్తాయి. థాలియం ట్రైఅయోడైడ్ వాస్తవానికి సరళ ట్రైఅయోడైడ్ అయాన్ (-) కలిగిన థాలియం(I) సమ్మేళనం[11] తటస్థ ద్రావణంలో, కానీ స్థిరమైన [TlI4]− అయాన్‌ను ఏర్పరుస్తుంది;[6] సాధారణ సూడోహాలైడ్ల కోసం కూడా ఇలాంటి ప్రవర్తన జరుగుతుంది.[6]

థాలియం(III) ఆక్సైడ్, Tl2O3, అనేది నల్లటి ఘనపదార్థం, ఇది 800 °C పైన వియోగం చెంది, థాలియం(I) ఆక్సైడ్ మరియు ఆక్సిజన్‌ను ఏర్పరుస్తుంది.[5] ఈ పదార్థం యాంఫోటెరిక్ (amphoteric), మరియు అనేక తృతీయ (సంక్లిష్ట) ఆక్సైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది.[6] భారీ థాలియం(III) సెసిచాల్కోజెనైడ్లు ఉనికిలో లేవు.[12] థాలిక్ అయాన్ సాపేక్షంగా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది కాబట్టి, ఆక్సియాసిడ్ లవణాలు సాధారణంగా కేంద్ర పరమాణువు యొక్క అత్యంత ఆక్సీకరణ రూపంతో ఉంటాయి: అందువల్ల ఒక ఫాస్ఫేట్, ఒక నైట్రేట్, ఒక సల్ఫేట్, మరియు అనేక కార్బాక్సిలేట్లు. అన్నీ తేమకు సున్నితంగా ఉంటాయి.[6]

థాలియం(III) కాంప్లెక్స్‌లు సాధారణంగా టెట్రాహెడ్రల్ లేదా ఆక్టాకోఆర్డినేట్ సూడోటెట్రాహెడ్రల్.[6]

కొన్ని ఎలక్ట్రోపాజిటివ్ మరియు కోఆర్డినేటింగ్ అయాన్లు థాలిక్ లవణాలను ఇష్టపడతాయి. అందువల్ల థాలస్ టెట్రాకార్బోనిల్ కోబాల్టేట్ను లోహాల మిశ్రమాన్ని కార్బోనైలేట్ చేయడం ద్వారా మాత్రమే తయారు చేయవచ్చు; Tl+ అయాన్లు NaCo(CO)4తో చర్య జరిపి Tl[Co(CO)4]3ని ఇస్తాయి. Mn(CO), GaH, మరియు BHతో కూడా ఇలాంటి ప్రవర్తన జరుగుతుంది; మరియు ఇది ఆర్గానోథాలియం రసాయన శాస్త్రంలో నియమం.[6]

థాలియం(I)

థాలియం(I) రసాయన శాస్త్రం క్షార లోహాల రసాయన శాస్త్రాన్ని బలంగా పోలి ఉంటుంది. తదనుగుణంగా ఇది పెద్ద సంఖ్యలో లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది.[6]

థాలియం(I) హాలైడ్లు స్థిరంగా ఉంటాయి. Tl+ కాటయాన్ యొక్క పెద్ద పరిమాణానికి అనుగుణంగా, క్లోరైడ్ మరియు బ్రోమైడ్ సీసియం క్లోరైడ్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి, అయితే ఫ్లోరైడ్ మరియు అయోడైడ్ వక్రీకరించిన సోడియం క్లోరైడ్ నిర్మాణాలను కలిగి ఉంటాయి. సారూప్య వెండి సమ్మేళనాల వలె, TlCl, TlBr, మరియు TlI కాంతి సున్నితత్వం (photosensitive) కలిగి ఉంటాయి మరియు నీటిలో తక్కువ ద్రావణీయతను ప్రదర్శిస్తాయి.[13] థాలియం(I) సమ్మేళనాల స్థిరత్వం గ్రూపులోని మిగిలిన వాటి నుండి దాని వ్యత్యాసాలను ప్రదర్శిస్తుంది: స్థిరమైన ఆక్సైడ్, హైడ్రాక్సైడ్, మరియు కార్బోనేట్ తెలిసినవి, అలాగే అనేక చాల్కోజెనైడ్లు కూడా.[14]

థాలియం సూడోహాలైడ్ లవణాలు సాధారణంగా తక్కువ కోవలెంట్ స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటాయి, థాలస్ సైనమైడ్ ఒక ముఖ్యమైన మినహాయింపు.[6]

మెటలో ఆర్గానిక్ సమ్మేళనం థాలియం ఇథాక్సైడ్ (TlOEt, TlOC2H5) ఒక భారీ ద్రవం (ρ 3.49 g·cm−3, m.p. −3 °C),[15] ఇది తరచుగా ఆర్గానిక్ మరియు ఆర్గానోమెటాలిక్ రసాయన శాస్త్రంలో ప్రాథమిక మరియు ద్రావణీయ థాలియం మూలంగా ఉపయోగించబడుతుంది.[16] కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు థాలస్ హైడ్రాక్సైడ్‌తో చర్య జరిపి థాలియం లవణాలను (థాలియం సోప్స్) ఏర్పరుస్తాయి, కానీ రిడ్యూసింగ్ షుగర్లు సాధారణంగా థాలియం లోహాన్ని నిక్షేపిస్తాయి.[6]

థాలియం ఒక కార్బోనేట్ మరియు ఒక బైకార్బోనేట్ను ఏర్పరుస్తుంది.[6] 3 ద్వి లవణం (double salt) దాని ఘన నిర్మాణంలో పునరావృత మూలాంశంగా థాలియం యొక్క హైడ్రాక్సిల్-కేంద్రీకృత త్రిభుజాలను, 2+, కలిగి ఉన్నట్లు చూపబడింది.[17]

థాలియం(I) చాలా మూలకాలతో తృతీయ ఆక్సైడ్లను మరియు సల్ఫైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది.[6] ప్రత్యేకించి, థాలస్ సల్ఫేట్ మరియు నైట్రేట్ తెలిసినవి, అలాగే దాదాపు అన్ని తక్కువ నైట్రోజనస్ మరియు సల్ఫరస్ అయాన్ల లవణాలు కూడా.[6] ట్రాన్సిషన్ మెటల్ అయాన్లతో కూడిన సంక్లిష్ట లవణాలు కొన్నిసార్లు Tl2+కి పెర్టర్బేటివ్ ఆక్సీకరణ నుండి విద్యుత్ వాహకత లేదా స్పెక్ట్రల్ షిఫ్టులను ప్రదర్శిస్తాయి.[6]

ఆర్గానోథాలియం సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Organothallium chemistry

ఆర్గానోథాలియం సమ్మేళనాలు గ్రూప్ 13లో కిందికి వెళ్లేకొద్దీ తగ్గుతున్న ఉష్ణ స్థిరత్వ ధోరణికి అనుగుణంగా, ఉష్ణపరంగా అస్థిరంగా ఉంటాయి. Tl–C బంధం యొక్క రసాయన చర్య కూడా గ్రూపులో అత్యల్పంగా ఉంటుంది, ముఖ్యంగా R2TlX రకానికి చెందిన అయానిక్ సమ్మేళనాల కోసం. థాలియం జల ద్రావణంలో స్థిరమైన [Tl(CH3)2]+ అయాన్‌ను ఏర్పరుస్తుంది; ఐసోఎలక్ట్రానిక్ Hg(CH3)2 మరియు [Pb(CH3)2](2+) వలె, ఇది సరళంగా ఉంటుంది. ట్రైమిథైల్థాలియం మరియు ట్రైఇథైల్థాలియం, సంబంధిత గాలియం మరియు ఇండియం సమ్మేళనాల వలె, తక్కువ ద్రవీభవన స్థానాలు కలిగిన మండే ద్రవాలు. ఇండియం వలె, థాలియం సైక్లోపెంటాడైనైల్ సమ్మేళనాలు గాలియం(III)కి భిన్నంగా థాలియం(I)ని కలిగి ఉంటాయి.[18]

చరిత్ర

థాలియం (గ్రీకు భాష θαλλός, thallos, అంటే "ఒక ఆకుపచ్చని చిగురు లేదా కొమ్మ")[19][20] విలియం క్రూక్స్ మరియు క్లాడ్ అగస్టే లామీ స్వతంత్రంగా పనిచేస్తూ, ఫ్లేమ్ స్పెక్ట్రోస్కోపీని ఉపయోగించి కనుగొన్నారు (క్రూక్స్ తన పరిశోధనలను మార్చి 30, 1861న ప్రచురించిన మొదటి వ్యక్తి).[21] ఈ పేరు థాలియం యొక్క ప్రకాశవంతమైన ఆకుపచ్చ స్పెక్ట్రల్ ఉద్గార రేఖల (emission lines) నుండి వచ్చింది.[22]

రాబర్ట్ బన్సెన్ మరియు గుస్తావ్ కిర్చాఫ్ మెరుగుపరచిన ఫ్లేమ్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ పద్ధతిని ప్రచురించిన తర్వాత[23] మరియు 1859 నుండి 1860 సంవత్సరాలలో సీసియం మరియు రుబిడియం కనుగొనబడిన తర్వాత, ఖనిజాలు మరియు రసాయన ఉత్పత్తుల కూర్పును నిర్ణయించడానికి ఫ్లేమ్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ ఒక ఆమోదించబడిన పద్ధతిగా మారింది. క్రూక్స్ మరియు లామీ ఇద్దరూ కొత్త పద్ధతిని ఉపయోగించడం ప్రారంభించారు. హార్జ్ పర్వతాలలోని టిల్కెరోడ్ సమీపంలో ఉన్న సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్ల ఉత్పత్తి ప్లాంట్ యొక్క లెడ్ ఛాంబర్లో నిక్షిప్తమైన సెలీనియం సమ్మేళనాలపై టెల్లూరియం కోసం స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి క్రూక్స్ దీనిని ఉపయోగించారు. అతను సెలీనియం సైనైడ్‌పై తన పరిశోధన కోసం నమూనాలను సంవత్సరాల క్రితమే ఆగస్ట్ విల్హెల్మ్ వాన్ హాఫ్మన్ నుండి పొందాడు.[24][25] 1862 నాటికి, క్రూక్స్ కొత్త మూలకం యొక్క చిన్న పరిమాణాలను వేరు చేయగలిగారు మరియు కొన్ని సమ్మేళనాల లక్షణాలను నిర్ణయించగలిగారు.[26] క్లాడ్-అగస్టే లామీ పైరైట్ నుండి సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తి సమయంలో నిక్షిప్తమైన సెలీనియం కలిగిన పదార్థం యొక్క కూర్పును నిర్ణయించడానికి క్రూక్స్ స్పెక్ట్రోమీటర్ వంటి స్పెక్ట్రోమీటర్‌ను ఉపయోగించారు. అతను కూడా స్పెక్ట్రమ్‌లో కొత్త ఆకుపచ్చ రేఖను గమనించాడు మరియు కొత్త మూలకం ఉందని నిర్ధారించాడు. లామీ ఈ పదార్థాన్ని తన స్నేహితుడు చార్లెస్ ఫ్రెడరిక్ కుహ్ల్‌మాన్ యొక్క సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్ల ప్లాంట్ నుండి పొందాడు మరియు ఈ ఉప-ఉత్పత్తి పెద్ద పరిమాణంలో అందుబాటులో ఉంది. లామీ ఆ మూలం నుండి కొత్త మూలకాన్ని వేరు చేయడం ప్రారంభించాడు.[27] లామీ థాలియం యొక్క తగినంత పరిమాణాలతో పనిచేయగలగడం వల్ల అనేక సమ్మేళనాల లక్షణాలను నిర్ణయించగలిగారు మరియు అదనంగా అతను థాలియం లవణాల విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా పొందిన థాలియంను తిరిగి కరిగించడం ద్వారా లోహ థాలియం యొక్క చిన్న కడ్డీని తయారు చేశాడు.

ఇద్దరు శాస్త్రవేత్తలు థాలియంను స్వతంత్రంగా కనుగొన్నందున మరియు పనిలో ఎక్కువ భాగం, ముఖ్యంగా లోహ థాలియంను వేరు చేయడం లామీ ద్వారా చేయబడినందున, క్రూక్స్ పనిపై తన స్వంత ప్రాధాన్యతను కాపాడుకోవడానికి ప్రయత్నించాడు. లండన్ 1862 ఇంటర్నేషనల్ ఎగ్జిబిషన్‌లో లామీకి ఒక పతకం లభించింది: థాలియం యొక్క కొత్త మరియు సమృద్ధిగా ఉన్న మూలాన్ని కనుగొన్నందుకు మరియు భారీ నిరసన తర్వాత క్రూక్స్‌కు కూడా ఒక పతకం లభించింది: థాలియం, కొత్త మూలకాన్ని కనుగొన్నందుకు. ఇద్దరు శాస్త్రవేత్తల మధ్య వివాదం 1862 మరియు 1863 అంతటా కొనసాగింది. జూన్ 1863లో క్రూక్స్ రాయల్ సొసైటీ ఫెలోగా ఎన్నికైన తర్వాత చర్చ చాలా వరకు ముగిసింది.[28][29]

థాలియం యొక్క ప్రధాన ఉపయోగం ఎలుకల కోసం విషంగా ఉపయోగించడం. అనేక ప్రమాదాల తర్వాత, ఫిబ్రవరి 1972లో అధ్యక్షుని ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్ 11643 ద్వారా యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో విషంగా దీని వాడకం నిషేధించబడింది. తదుపరి సంవత్సరాల్లో అనేక ఇతర దేశాలు కూడా దీని వాడకాన్ని నిషేధించాయి.[30]

సంభవం మరియు ఉత్పత్తి

భూమి పొరలో థాలియం సాంద్రత 0.7 mg/kgగా అంచనా వేయబడింది,[31] ఇది ఎక్కువగా మట్టి, నేలలు, మరియు గ్రానైట్లలో పొటాషియం ఆధారిత ఖనిజాలతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. థాలియం చంద్రునిపై భూమి కంటే సుమారు 100–300 రెట్లు తక్కువ సమృద్ధిగా ఉంటుంది; ఇది చంద్రుని ఆవిర్భావ సమయంలో తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత బాష్పీభవనం (భౌగోళికంగా) కారణంగా ఆపాదించబడింది.[6]

యునైటెడ్ స్టేట్స్ జియోలాజికల్ సర్వే (USGS) 2010లో ప్రపంచవ్యాప్త వార్షిక థాలియం ఉత్పత్తి సుమారు 10 మెట్రిక్ టన్నులు అని అంచనా వేసింది, ఇది పూర్తిగా ఇతర మూలకాల రిఫైనరీల యొక్క ఉప-ఉత్పత్తి.[31] ఉత్పత్తి చాలా స్థితిస్థాపకత కలిగి ఉంటుంది: సాపేక్షంగా అధిక థాలియం కంటెంట్ ఉన్న నిక్షేపాలు మరియు ఖనిజాలు డిమాండ్‌తో ఉత్పత్తిని పెంచడానికి అనుమతిస్తాయి. 1995 నుండి 2009 వరకు, ఉత్పత్తి సుమారు 33% తగ్గింది (అంటే, సుమారు 15 మెట్రిక్ టన్నుల నుండి).[32]

ఆచరణాత్మక ప్రయోజనాల కోసం థాలియం యొక్క ప్రధాన వనరు రాగి, సీసం, జింక్, మరియు ఇతర సల్ఫోసాల్ట్-రకం ఖనిజాలలో కనిపించే స్వల్ప పరిమాణం,[33][34][31] ఐరన్ పైరైట్‌తో సహా.[2][35] థాలియం సాధారణంగా సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి ఈ ఖనిజాలను వేయించినప్పుడు ఉత్పత్తి చేయబడిన ఫ్లూ డస్ట్ (flue dust) నుండి మరియు స్మెల్టింగ్ స్లాగ్ నుండి సంగ్రహించబడుతుంది.[31][6] ఇది జల ఆమ్లంలో ఎంపిక చేసిన అవక్షేపణం ద్వారా వేరు చేయబడుతుంది మరియు తర్వాత స్వేచ్ఛా లోహానికి విద్యుద్విశ్లేషణ చేయబడుతుంది.[6][35]

థాలియం వివిధ యాంటిమోనీ, ఆర్సెనిక్, రాగి, సీసం మరియు వెండి ఖనిజాలలో గాఢత కలిగి ఉంటుంది, కానీ వీటిలో దేనికీ థాలియం కంటెంట్ పరంగా ఎటువంటి వాణిజ్య ప్రాముఖ్యత లేదు.[31] వీటిలో క్రూకిసైట్ TlCu7Se4, హచిన్సోనైట్ TlPbAs5S9, మరియు లోరాండైట్ TlAsSs ఉన్నాయి.[36] సముద్రపు అడుగున కనిపించే మాంగనీస్ నాడ్యూల్స్ కూడా కొంత థాలియంను కలిగి ఉంటాయి.[37]

దక్షిణ నార్త్ మాసిడోనియాలోని ఆల్చార్ డిపాజిట్ థాలియంను చురుకుగా తవ్విన ఏకైక ప్రాంతం,[38] ఇక్కడ 1888 మరియు 1908 మధ్య కాలంలో ఎక్కువ ఉత్పత్తి జరిగింది.[39] ఈ నిక్షేపంలో ఇప్పటికీ సుమారు 500 టన్నుల థాలియం ఉందని అంచనా, మరియు ఇది లోరాండైట్ వంటి అనేక అరుదైన థాలియం ఖనిజాలకు మూలం.[40][41]

ఉపయోగాలు

చారిత్రక ఉపయోగాలు

వాసన మరియు రుచి లేని థాలియం(I) సల్ఫేట్ ఒకప్పుడు ఎలుకల మందుగా మరియు చీమల నివారణకు విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.[6] భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా 1972 నుండి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో దీని వినియోగాన్ని నిషేధించారు.[30][2] అనేక ఇతర దేశాలు కూడా ఇదే బాటలో నడిచాయి. థాలియం లవణాలను రింగ్‌వార్మ్ (తామర), ఇతర చర్మ ఇన్ఫెక్షన్లు చికిత్సలో మరియు క్షయవ్యాధి (ట్యుబర్‌క్యులోసిస్) రోగులలో రాత్రిపూట చెమటలు తగ్గించడానికి ఉపయోగించేవారు. వీటి తక్కువ చికిత్సా సూచిక (therapeutic index) మరియు ఈ పరిస్థితుల కోసం మెరుగైన మందుల అభివృద్ధి కారణంగా ఈ వినియోగం పరిమితం చేయబడింది.[42][43][44]

ఆప్టిక్స్

థాలియం(I) బ్రోమైడ్ మరియు థాలియం(I) అయోడైడ్ స్పటికాలు ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ఆప్టికల్ పదార్థాలుగా ఉపయోగించబడ్డాయి, ఎందుకంటే ఇవి ఇతర సాధారణ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ఆప్టిక్స్ కంటే గట్టిగా ఉంటాయి మరియు ఇవి గణనీయంగా ఎక్కువ తరంగదైర్ఘ్యాల వద్ద ప్రసారాన్ని కలిగి ఉంటాయి. KRS-5 అనే వాణిజ్య నామం ఈ పదార్థాన్ని సూచిస్తుంది.[45] థాలియం(I) ఆక్సైడ్ అధిక వక్రీభవన సూచిక (index of refraction) కలిగిన గాజులను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించబడింది. సల్ఫర్ లేదా సెలీనియం మరియు ఆర్సెనిక్‌తో కలిపి, 125 మరియు 150 డిగ్రీల సెల్సియస్ పరిధిలో తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం (melting point) కలిగిన అధిక-సాంద్రత గల గాజుల తయారీలో థాలియం ఉపయోగించబడింది. ఈ గాజులు సాధారణ గాజుల మాదిరిగానే గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి మరియు మన్నికైనవి, నీటిలో కరగనివి మరియు ప్రత్యేకమైన వక్రీభవన సూచికలను కలిగి ఉంటాయి.[46]

థాలియం డోప్ చేయబడిన క్షార హాలైడ్ ద్రావణాలు కొన్ని సింటిలేటర్ రేడియేషన్ డిటెక్టర్లలో నీలిరంగు భాస్వరం (phosphors) గా పనిచేస్తాయి.[6]

ఎలక్ట్రానిక్స్

థాలియం(I) సల్ఫైడ్ యొక్క విద్యుత్ వాహకత ఇన్‌ఫ్రారెడ్ కాంతికి గురైనప్పుడు మారుతుంది, ఇది ఈ సమ్మేళనాన్ని ఫోటోరెసిస్టర్లలో ఉపయోగకరంగా చేస్తుంది.[42] థాలియం సెలెనైడ్ ఇన్‌ఫ్రారెడ్ గుర్తింపు కోసం బోలోమీటర్లలో ఉపయోగించబడింది.[47] సెలీనియం సెమీకండక్టర్లను థాలియంతో డోపింగ్ చేయడం వల్ల వాటి పనితీరు మెరుగుపడుతుంది, కాబట్టి దీనిని సెలీనియం రెక్టిఫైయర్లలో స్వల్ప పరిమాణంలో ఉపయోగిస్తారు.[42] థాలియం డోపింగ్ యొక్క మరొక అప్లికేషన్ గామా రేడియేషన్ గుర్తింపు పరికరాలలో సోడియం అయోడైడ్ మరియు సీసియం అయోడైడ్ స్పటికాలు. వీటిలో, సోడియం అయోడైడ్ స్పటికాలు సింటిలేషన్ జనరేటర్లుగా వాటి సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికి తక్కువ మొత్తంలో థాలియంతో డోప్ చేయబడతాయి.[48] కొన్ని ఆక్సిజన్ ఎనలైజర్లలో ఉండే ఎలక్ట్రోడ్లు థాలియంను కలిగి ఉంటాయి.[2]

అధిక-ఉష్ణోగ్రత సూపర్ కండక్టివిటీ

మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్, అయస్కాంత శక్తి నిల్వ, అయస్కాంత ప్రొపల్షన్, మరియు విద్యుత్ శక్తి ఉత్పత్తి మరియు ప్రసారం వంటి అనువర్తనాల కోసం అధిక-ఉష్ణోగ్రత సూపర్ కండక్టర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి థాలియంతో పరిశోధనలు జరుగుతున్నాయి. 1988లో మొదటి థాలియం బేరియం కాల్షియం కాపర్ ఆక్సైడ్ సూపర్ కండక్టర్ కనుగొనబడిన తర్వాత ఈ పరిశోధనలు ప్రారంభమయ్యాయి.[49] 120 K కంటే ఎక్కువ పరివర్తన ఉష్ణోగ్రతలు కలిగిన థాలియం క్యుప్రేట్ సూపర్ కండక్టర్లు కనుగొనబడ్డాయి. కొన్ని మెర్క్యురీ-డోప్డ్ థాలియం-క్యుప్రేట్ సూపర్ కండక్టర్లు పరిసర పీడనం వద్ద 130 K కంటే ఎక్కువ పరివర్తన ఉష్ణోగ్రతలను కలిగి ఉన్నాయి, ఇవి ప్రపంచ రికార్డును కలిగి ఉన్న మెర్క్యురీ క్యుప్రేట్‌లకు దాదాపు సమానంగా ఉంటాయి.[50]

న్యూక్లియర్ మెడిసిన్

న్యూక్లియర్ మెడిసిన్లో టెక్నీషియం-99m విస్తృతంగా ఉపయోగించబడక ముందు, 73 గంటల అర్ధ-జీవిత కాలం కలిగిన రేడియోధార్మిక ఐసోటోప్ థాలియం-201, న్యూక్లియర్ కార్డియోగ్రఫీకి ప్రధాన పదార్థంగా ఉండేది. ఈ న్యూక్లైడ్ ఇప్పటికీ కరోనరీ ఆర్టరీ డిసీజ్ (CAD) ఉన్న రోగులలో రిస్క్ స్ట్రాటిఫికేషన్ కోసం స్ట్రెస్ టెస్టులలో ఉపయోగించబడుతుంది.[51] ఈ థాలియం ఐసోటోప్‌ను టెక్నీషియం-99m జనరేటర్ మాదిరిగానే ఉండే రవాణా చేయగల జనరేటర్‌ను ఉపయోగించి తయారు చేయవచ్చు.[52] ఈ జనరేటర్ లెడ్-201 (అర్ధ-జీవిత కాలం 9.33 గంటలు)ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా థాలియం-201గా క్షీణిస్తుంది. లెడ్-201ను సైక్లోట్రాన్లో థాలియంపై ప్రోటాన్లు లేదా డ్యూటెరాన్లతో (p,3n) మరియు (d,4n) చర్యల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.[53][54]

థాలియం స్ట్రెస్ టెస్ట్

థాలియం స్ట్రెస్ టెస్ట్ అనేది ఒక రకమైన సింటిగ్రఫీ, ఇందులో కణజాలాలలో థాలియం పరిమాణం కణజాల రక్త సరఫరాతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. జీవించి ఉన్న గుండె కణాలు సాధారణ Na+/K+ అయాన్-ఎక్స్ఛేంజ్ పంపులను కలిగి ఉంటాయి. Tl+ కాటయాన్ K+ పంపులకు బంధించబడి కణాలలోకి రవాణా చేయబడుతుంది. వ్యాయామం లేదా డిపిరిడామోల్ శరీరంలోని ధమనుల వెడల్పును (వాసోడైలేషన్) ప్రేరేపిస్తుంది. ఇది ధమనులు గరిష్టంగా విస్తరించిన ప్రాంతాల ద్వారా కరోనరీ స్టీల్ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఇన్ఫార్క్షన్ లేదా ఇస్కీమిక్ కణజాలం ఉన్న ప్రాంతాలు "కోల్డ్"గా ఉంటాయి. స్ట్రెస్ ముందు మరియు తర్వాత థాలియం పరీక్షలు మయోకార్డియల్ రివాస్కులరైజేషన్ నుండి ప్రయోజనం పొందే ప్రాంతాలను సూచించవచ్చు. రీడిస్ట్రిబ్యూషన్ అనేది కరోనరీ స్టీల్ ఉనికిని మరియు ఇస్కీమిక్ కరోనరీ ఆర్టరీ డిసీజ్ ఉనికిని సూచిస్తుంది.[55]

ఇతర ఉపయోగాలు

8.5% థాలియం వద్ద యుటెక్టిక్ను ఏర్పరిచే మెర్క్యురీ-థాలియం మిశ్రమం, −60 °C వద్ద గడ్డకడుతుందని నివేదించబడింది, ఇది మెర్క్యురీ గడ్డకట్టే స్థానం కంటే 20 °C తక్కువ. ఈ మిశ్రమం థర్మామీటర్లు మరియు తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత స్విచ్‌లలో ఉపయోగించబడుతుంది.[42] ఆర్గానిక్ సింథసిస్‌లో, థాలియం ట్రైనిట్రేట్ లేదా ట్రైఅసిటేట్ వంటి థాలియం(III) లవణాలు, ఆరోమాటిక్స్, కీటోన్లు మరియు ఒలేఫిన్‌లలో వివిధ పరివర్తనలను నిర్వహించడానికి ఉపయోగకరమైన రియాజెంట్లు.[56] థాలియం మెగ్నీషియం సీవాటర్ బ్యాటరీల ఆనోడ్ ప్లేట్లలోని మిశ్రమ ధాతువులో ఒక భాగం.[2] గోల్డ్ ప్లేటింగ్ బాత్‌లకు కరిగే థాలియం లవణాలను జోడించడం ద్వారా ప్లేటింగ్ వేగాన్ని పెంచడానికి మరియు బంగారు పొరలోని ధాన్యాల పరిమాణాన్ని తగ్గించడానికి ఉపయోగిస్తారు.[57]

నీటిలో సమాన భాగాలు థాలియం(I) ఫార్మేట్ (TlHCO2) మరియు థాలియం(I) మలోనేట్ (TlC3H3O4) కలిగిన సంతృప్త ద్రావణాన్ని క్లెరిసి ద్రావణం (Clerici solution) అని పిలుస్తారు. ఇది కదిలే, వాసన లేని ద్రవం, ఇది థాలియం లవణాల గాఢతను తగ్గించినప్పుడు పసుపు రంగు నుండి రంగులేని ద్రవంగా మారుతుంది. 20 °C వద్ద 4.25 g/cm³ సాంద్రతతో, క్లెరిసి ద్రావణం తెలిసిన అత్యంత భారీ జల ద్రావణాలలో ఒకటి. ఇది 20వ శతాబ్దంలో ఫ్లోటేషన్ పద్ధతి ద్వారా ఖనిజాల సాంద్రతను కొలవడానికి ఉపయోగించబడింది, కానీ ద్రావణం యొక్క అధిక విషపూరితం మరియు తినివేయు స్వభావం కారణంగా దీని వినియోగం నిలిపివేయబడింది.[58][59]

థాలియం అయోడైడ్ తరచుగా మెటల్-హాలైడ్ ల్యాంప్‌లలో సంకలితంగా ఉపయోగించబడుతుంది, తరచుగా ఇతర లోహాల ఒకటి లేదా రెండు హాలైడ్‌లతో కలిపి ఉంటుంది. ఇది ల్యాంప్ ఉష్ణోగ్రత మరియు రంగు రెండరింగ్‌ను ఆప్టిమైజ్ చేయడానికి అనుమతిస్తుంది,[60][61] మరియు స్పెక్ట్రల్ అవుట్‌పుట్‌ను ఆకుపచ్చ ప్రాంతానికి మారుస్తుంది, ఇది నీటి అడుగున లైటింగ్ కోసం ఉపయోగపడుతుంది.[62]

విషపూరితం

ప్రధాన వ్యాసం: Thallium poisoning 310[63] థాలియం మరియు దాని సమ్మేళనాలు అత్యంత విషపూరితమైనవి, ప్రాణాంతకమైన థాలియం విషప్రయోగం జరిగిన అనేక కేసులు నమోదయ్యాయి.[64][65] ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (OSHA) కార్యాలయంలో థాలియం ఎక్స్‌పోజర్ కోసం చట్టపరమైన పరిమితిని (పర్మిసిబుల్ ఎక్స్‌పోజర్ లిమిట్) ఎనిమిది గంటల పని దినానికి 0.1 mg/m³ చర్మ ఎక్స్‌పోజర్‌గా నిర్ణయించింది. నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ ఆక్యుపేషనల్ సేఫ్టీ అండ్ హెల్త్ (NIOSH) కూడా ఎనిమిది గంటల పని దినానికి 0.1 mg/m³ చర్మ ఎక్స్‌పోజర్ యొక్క సిఫార్సు చేయబడిన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితిని (REL) నిర్ణయించింది. 15 mg/m³ స్థాయి వద్ద, థాలియం జీవితానికి మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణమే ప్రమాదకరం.[66]

చర్మంతో సంబంధం ప్రమాదకరం, మరియు ఈ లోహాన్ని కరిగించేటప్పుడు తగినంత వెంటిలేషన్ అవసరం. థాలియం(I) సమ్మేళనాలు అధిక జల ద్రావణీయతను కలిగి ఉంటాయి మరియు చర్మం ద్వారా సులభంగా గ్రహించబడతాయి, కాబట్టి ఈ ఎక్స్‌పోజర్ మార్గాన్ని నివారించడానికి జాగ్రత్త వహించాలి, ఎందుకంటే కటానియస్ శోషణ పర్మిసిబుల్ ఎక్స్‌పోజర్ లిమిట్ (PEL) వద్ద పీల్చడం ద్వారా పొందే గ్రహించిన మోతాదును మించవచ్చు.[67] పీల్చడం ద్వారా ఎక్స్‌పోజర్ ఎనిమిది గంటల సమయం-భారిత సగటున (40-గంటల పని వారం) 0.1 mg/m³ కంటే సురక్షితంగా మించకూడదు.[68] సెంటర్స్ ఫర్ డిసీజ్ కంట్రోల్ అండ్ ప్రివెన్షన్ (CDC) ఇలా పేర్కొంది, "థాలియంను క్యాన్సర్ కారకంగా వర్గీకరించలేము, మరియు ఇది క్యాన్సర్ కారకమని అనుమానించబడదు. థాలియంకు దీర్ఘకాలిక లేదా పదేపదే గురికావడం వల్ల పునరుత్పత్తి విషపూరితం లేదా అభివృద్ధి విషపూరితం ప్రమాదం పెరుగుతుందో లేదో తెలియదు. పీల్చడం ద్వారా థాలియంకు దీర్ఘకాలిక అధిక స్థాయి ఎక్స్‌పోజర్ వల్ల వేళ్లు మరియు కాలి వేళ్ల తిమ్మిరి వంటి నాడీ వ్యవస్థ ప్రభావాలు కలుగుతాయని నివేదించబడింది."[69] చాలా కాలం పాటు, థాలియం సమ్మేళనాలు ఎలుకల మందుగా సులభంగా అందుబాటులో ఉండేవి. ఇది, మరియు ఇది నీటిలో కరిగేది మరియు దాదాపు రుచి లేనిది కావడం వల్ల, ప్రమాదవశాత్తు లేదా నేరపూరిత ఉద్దేశంతో తరచుగా విషప్రయోగాలు జరిగాయి.[29]

మానవుల నుండి రేడియోధార్మిక మరియు స్థిరమైన థాలియం రెండింటినీ తొలగించడానికి ప్రధాన పద్ధతుల్లో ఒకటి ప్రష్యన్ బ్లూను ఉపయోగించడం, ఇది థాలియంను గ్రహించే పదార్థం.[70] రోజుకు 20 గ్రాముల వరకు ప్రష్యన్ బ్లూను రోగికి నోటి ద్వారా ఇస్తారు, మరియు ఇది రోగి యొక్క జీర్ణవ్యవస్థ ద్వారా వెళ్లి మలంతో బయటకు వస్తుంది. రక్త సీరం నుండి థాలియంను తొలగించడానికి హీమోడయాలసిస్ మరియు హీమోపెర్ఫ్యూజన్ కూడా ఉపయోగిస్తారు. చికిత్స యొక్క తరువాతి దశలలో, కణజాలాల నుండి థాలియంను సమీకరించడానికి అదనపు పొటాషియంను ఉపయోగిస్తారు.[71][72]

యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ (EPA) ప్రకారం, థాలియం కాలుష్యానికి కృత్రిమ వనరులలో సిమెంట్ ఫ్యాక్టరీల వాయు ఉద్గారాలు, బొగ్గుతో నడిచే విద్యుత్ ప్లాంట్లు మరియు మెటల్ మురుగునీటి కాలువలు ఉన్నాయి. నీటిలో థాలియం గాఢత పెరగడానికి ప్రధాన కారణం ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్ కార్యకలాపాల నుండి థాలియం లీచ్ అవ్వడం.[34][73]

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

  1. ↑ The Mining and Smelting Magazine ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. Ed. Henry Curwen Salmon. Vol. iv, July–Dec 1963, p. 87.
  2. ↑ 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 (April 2001). Chemical fact sheet – Thallium. Spectrum Laboratories.
  3. ↑ Hasan, Heather. (2009). "The Boron Elements: Boron, Aluminum, Gallium, Indium, Thallium". 14. Rosen Publishing Group. ISBN 978-1-4358-5333-1.
  4. ↑ 4.0 4.1 4.2 Greenwood and Earnshaw, pp. 222–224
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 Holleman, Arnold F.. (1985). "Lehrbuch der Anorganischen Chemie". 892–893. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-007511-3.
  6. ↑ 6.00 6.01 6.02 6.03 6.04 6.05 6.06 6.07 6.08 6.09 6.10 6.11 6.12 6.13 6.14 6.15 6.16 6.17 6.18 Lee, A. G.. (1971). The Chemistry of Thallium. Elsevier. ISBN 0-444-20112-2.
  7. ↑ 7.0 7.1 Greenwood and Earnshaw, pp. 224–7
  8. ↑ (2003). Manual for reactor produced radioisotopes. International Atomic Energy Agency.
  9. ↑ (2001). Cardiac SPECT imaging. 155–178. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-2007-6.
  10. ↑ Andrew, L.. (2004). "Infrared Spectra of Thallium Hydrides in Solid Neon, Hydrogen, and Argon". J. Phys. Chem. A. 108 (16) 3396–3402. doi:10.1021/jp0498973.
  11. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 239
  12. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 254
  13. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 241
  14. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 246–247
  15. ↑ (1995). "Handbook of inorganic compounds". CRC Press. ISBN 0-8493-8671-3.
  16. ↑ (2000-08-01). "Use of Thallium(I) Ethoxide in Suzuki Cross Coupling Reactions". Organic Letters. 2 (17) 2691–2694. doi:10.1021/ol0062446.
  17. ↑ (2009). "Hydroxocentered 2+ triangle as a building unit in thallium compounds: synthesis and crystal structure of 3". Z. Kristallogr.. 224 (12) 563–567. doi:10.1524/zkri.2009.1213.
  18. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 262–264
  19. ↑ Liddell, Henry George and Scott, Robert (eds.) "θαλλος ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ", in A Greek–English Lexicon, Oxford University Press.
  20. ↑ Thallium – Element information, properties and uses | Periodic Table. Royal Society of Chemistry.
  21. ↑ * Crookes, William (March 30, 1861) "On the existence of a new element, probably of the sulphur group," Chemical News, vol. 3, pp. 193–194; reprinted in: (April 1861). XLVI. On the existence of a new element, probably of the sulphur group. Philosophical Magazine. 21 (140) 301–305. doi:10.1080/14786446108643058.
    • Crookes, William (May 18, 1861) "Further remarks on the supposed new metalloid," Chemical News, vol. 3, p. 303.
    • Crookes, William (June 19, 1862) "Preliminary researches on thallium," Proceedings of the Royal Society of London, vol. 12, pp. 150–159.
    • Lamy, A. (May 16, 1862) "De l'existencè d'un nouveau métal, le thallium," Comptes Rendus, vol. 54, pp. 1255–1262. ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ.
  22. ↑ (1932). "The discovery of the elements. XIII. Supplementary note on the discovery of thallium". Journal of Chemical Education. 9 (12) 2078. doi:10.1021/ed009p2078.
  23. ↑ G. Kirchhoff. (1861). Chemische Analyse durch Spectralbeobachtungen. Annalen der Physik und Chemie. 189 (7) 337–381. doi:10.1002/andp.18611890702.
  24. ↑ Crookes, William. (1862–1863). "Preliminary Researches on Thallium". Proceedings of the Royal Society of London. 12 150–159. doi:10.1098/rspl.1862.0030.
  25. ↑ Crookes, William. (1863). On Thallium. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 153 173–192. doi:10.1098/rstl.1863.0009.
  26. ↑ DeKosky, Robert K.. (1973). "Spectroscopy and the Elements in the Late Nineteenth Century: The Work of Sir William Crookes". The British Journal for the History of Science. 6 (4) 400–423. doi:10.1017/S0007087400012553.
  27. ↑ Lamy, Claude-Auguste. (1862). De l'existencè d'un nouveau métal, le thallium. Comptes Rendus. 54 1255–1262.
  28. ↑ James, Frank A. J. L.. (1984). "Of 'Medals and Muddles' the Context of the Discovery of Thallium: William Crookes's Early". Notes and Records of the Royal Society of London. 39 (1) 65–90. doi:10.1098/rsnr.1984.0005.
  29. ↑ 29.0 29.1 Emsley, John. (2006). The Elements of Murder: A History of Poison. 326–327. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280600-0.
  30. ↑ 30.0 30.1 Staff of the Nonferrous Metals Division. (1972). Minerals yearbook metals, minerals, and fuels. 1 1358. United States Geological Survey.
  31. ↑ 31.0 31.1 31.2 31.3 31.4 Guberman, David E.. Mineral Commodity Summaries 2010: Thallium. United States Geological Survey.
  32. ↑ Smith, Gerald R.. Mineral commodity summaries 1996: Thallium. United States Geological Survey.
  33. ↑ (1975). "Thallium: Occurrence in the environment and toxicity to fish". Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology. 13 (1) 23–30. doi:10.1007/BF01684859.
  34. ↑ 34.0 34.1 (2005). "Thallium: a review of public health and environmental concerns". Environment International. 31 (4) 493–501. doi:10.1016/j.envint.2004.09.003.
  35. ↑ 35.0 35.1 Downs, Anthony John. (1993). Chemistry of aluminium, gallium, indium, and thallium. 90 and 106. Springer. ISBN 978-0-7514-0103-5.
  36. ↑ (1952). "The geochemistry of thallium". Geochimica et Cosmochimica Acta. 2 (2) 118–154. doi:10.1016/0016-7037(52)90003-3.
  37. ↑ (2004). "The mass balance of dissolved thallium in the oceans". Marine Chemistry. 85 (3–4) 125–139. doi:10.1016/j.marchem.2003.09.006.
  38. ↑ Davies, "Ancient mines in southern Macedonia", in Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, vol. 62, 1932. 2843882
  39. ↑ (1994). Sedimentary-rock-hosted disseminated gold mineralization in the Alsar district, Macedonia. The Canadian Mineralogist. 32 649–665.
  40. ↑ (1988). "The Allchar Tl–As–Sb deposit, Yugoslavia and its specific metallogenic features". Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section A: Accelerators, Spectrometers, Detectors and Associated Equipment. 271 (2) 286. doi:10.1016/0168-9002(88)90170-2.
  41. ↑ Volkov et al, "The Alshar epithermal Au-As-Sb-Tl deposit, southern Macedonia", in Geology of Ore Deposits, Springer 2006. 10.1134/S1075701506030020
  42. ↑ 42.0 42.1 42.2 42.3 Hammond, C. R.. (2004-06-29). The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics. CRC press. ISBN 978-0-8493-0485-9.
  43. ↑ (1930). "The Treatment of Ringworm of The Scalp with Thallium Acetate". British Journal of Dermatology. 42 (2) 59–69. doi:10.1111/j.1365-2133.1930.tb09395.x.
  44. ↑ (1998). "Thallium toxicity". Toxicology Letters. 99 (1) 1–13. doi:10.1016/S0378-4274(98)00126-X.
  45. ↑ (1956). "Refraction and Dispersion of Thallium Bromide Iodide". Journal of the Optical Society of America. 46 (11) 338–346. doi:10.1364/JOSA.46.000956.
  46. ↑ Kokorina, Valentina F.. (1996). Glasses for infrared optics. CRC Press. ISBN 978-0-8493-3785-7.
  47. ↑ Nayer, P. S. (1977). "Thallium selenide infrared detector". Appl. Opt.. 16 (11) 2942–4. doi:10.1364/AO.16.002942.
  48. ↑ (1949). The Detection of Gamma-Rays with Thallium-Activated Sodium Iodide Crystals. Physical Review. 75 (5) 796–810. doi:10.1103/PhysRev.75.796.
  49. ↑ Sheng, Z. Z.. (1988). "Bulk superconductivity at 120 K in the Tl–Ca/Ba–Cu–O system". Nature. 332 (6160) 138–139. doi:10.1038/332138a0.
  50. ↑ Jia, Y. X.. (1994). Stabilization of the Tl2Ba2Ca2Cu3O10 superconductor by Hg doping. Physica C. 234 (1–2) 24–28. doi:10.1016/0921-4534(94)90049-3.
  51. ↑ (2005). Essential cardiology: principles and practice. 221–222. Humana Press. ISBN 978-1-58829-370-1.
  52. ↑ Lagunas-Solar, M. C.. (1982). An integrally shielded transportable generator system for thallium-201 production. International Journal of Applied Radiation and Isotopes. 33 (12) 1439–1443. doi:10.1016/0020-708X(82)90183-1.
  53. ↑ Thallium-201 production ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ from Harvard Medical School's Joint Program in Nuclear Medicine.
  54. ↑ (1975). Thallium-201 for medical use. The Journal of Nuclear Medicine. 16 (2) 151–5.
  55. ↑ Taylor, George J.. (2004). Primary care cardiology. 100. Wiley-Blackwell. ISBN 978-1-4051-0386-2.
  56. ↑ (1970). "Thallium in organic synthesis". Accounts of Chemical Research. 3 (10) 956–960. doi:10.1021/ar50034a003.
  57. ↑ (1994-03-01). Integrated circuit, hybrid, and multichip module package design guidelines: a focus on reliability. 113–115. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-59446-8.
  58. ↑ Jahns, R. H.. (1939). Clerici solution for the specific gravity determination of small mineral grains. American Mineralogist. 24 116.
  59. ↑ Peter G. Read. (1999). Gemmology. 63–64. Butterworth-Heinemann. ISBN 978-0-7506-4411-2.
  60. ↑ (1964). "Characteristics of Mercury Vapor-Metallic Iodide Arc Lamps". Journal of the Optical Society of America. 54 (4) 532. doi:10.1364/JOSA.54.000532.
  61. ↑ (1967). "The Effect of Thallium Iodide on the Arc Temperature of Hg Discharges". Applied Optics. 6 (9) 1563–5. doi:10.1364/AO.6.001563.
  62. ↑ Wilford, John Noble. (1987-08-11). UNDERSEA QUEST FOR GIANT SQUIDS AND RARE SHARKS. The New York Times.
  63. ↑ Thallium 277932. Sigma-Aldrich.
  64. ↑ (2011-02-13). A 15-year-old case yields a timely clue in deadly thallium poisoning. nj.
  65. ↑ Jennifer Ouellette. (25 December 2018). Study brings us one step closer to solving 1994 thallium poisoning case. Ars Technica.
  66. ↑ CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Thallium (soluble compounds, as Tl). www.cdc.gov.
  67. ↑ Surface Contamination – Overview | Occupational Safety and Health Administration. www.osha.gov.
  68. ↑ Chemical Sampling Information | Thallium, soluble compounds (as Tl) ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. Osha.gov. Retrieved on 2013-09-05.
  69. ↑ CDC – The Emergency Response Safety and Health Database: Systemic Agent: THALLIUM – NIOSH. www.cdc.gov.
  70. ↑ (2008). Quantitative determination of thallium binding to ferric hexacyanoferrate: Prussian blue. International Journal of Pharmaceutics. 353 (1–2) 187–194. doi:10.1016/j.ijpharm.2007.11.031.
  71. ↑ Prussian blue fact sheet ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. US Centers for Disease Control and Prevention.
  72. ↑ Malbrain, Manu L. N. G.. (1997). "Treatment of Severe Thallium Intoxication". Clinical Toxicology. 35 (1) 97–100. doi:10.3109/15563659709001173.
  73. ↑ (2014). Technical Factsheet on: Thallium. US Environmental Protection Agency.

సాధారణ గ్రంథ పట్టిక

బయటి లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Thallium” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Thallium ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=థాలియం&oldid=987"