బంగారం: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Gold” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Gold” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 33: Line 33:
''ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of gold''
''ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of gold''


బంగారానికి ఒకే ఒక స్థిరమైన [[ఐసోటోపు]] ఉంది, అది Au, ఇది సహజంగా లభించే ఏకైక ఐసోటోపు, కాబట్టి బంగారం ఒక [[మోనోన్యూక్లిడిక్ మూలకం]] మరియు [[మోనోఐసోటోపిక్ మూలకం]]. ముప్పై-ఆరు [[రేడియో ఐసోటోపులు]] సంశ్లేషణ చేయబడ్డాయి, ఇవి 169 నుండి 205 వరకు [[పరమాణు ద్రవ్యరాశి]]ని కలిగి ఉంటాయి. వీటిలో అత్యంత స్థిరమైనది Au, దీని [[అర్థ-జీవిత కాలం]] (half-life) 186.1 రోజులు. అత్యంత అస్థిరమైనది Au, ఇది 30 μs అర్థ-జీవిత కాలంతో [[ప్రోటాన్ ఉద్గారం]] ద్వారా క్షీణిస్తుంది. 197 కంటే తక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన బంగారం యొక్క చాలా రేడియో ఐసోటోపులు ప్రోటాన్ ఉద్గారం, [[ఆల్ఫా క్షయం|α క్షయం]], మరియు [[β+ క్షయం|β<sup>+</sup> క్షయం]] యొక్క ఏదో ఒక కలయిక ద్వారా క్షీణిస్తాయి. మినహాయింపులు Au, ఇది ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా క్షీణిస్తుంది, మరియు Au, ఇది తరచుగా ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ (93%) ద్వారా మరియు స్వల్ప [[β− క్షయం|β<sup>−</sup> క్షయం]] మార్గం (7%) ద్వారా క్షీణిస్తుంది.<ref>[http://www.nndc.bnl.gov/nudat2/ Nudat 2]. ''National Nuclear Data Center''.</ref> 197 కంటే ఎక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన బంగారం యొక్క అన్ని రేడియో ఐసోటోపులు β<sup>−</sup> క్షయం ద్వారా క్షీణిస్తాయి.<ref name="Audi-2003"></ref>
బంగారానికి ఒకే ఒక స్థిరమైన [[ఐసోటోపు]] ఉంది, అది Au, ఇది సహజంగా లభించే ఏకైక ఐసోటోపు, కాబట్టి బంగారం ఒక [[మోనోన్యూక్లిడిక్ మూలకం]] మరియు [[మోనోఐసోటోపిక్ మూలకం]]. ముప్పై-ఆరు [[రేడియో ఐసోటోపులు]] సంశ్లేషణ చేయబడ్డాయి, ఇవి 169 నుండి 205 వరకు [[పరమాణు ద్రవ్యరాశి]]ని కలిగి ఉంటాయి. వీటిలో అత్యంత స్థిరమైనది Au, దీని [[అర్థ-జీవిత కాలం]] (half-life) 186.1 రోజులు. అత్యంత అస్థిరమైనది Au, ఇది 30 μs అర్థ-జీవిత కాలంతో [[ప్రోటాన్ ఉద్గారం]] ద్వారా క్షీణిస్తుంది. 197 కంటే తక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన బంగారం యొక్క చాలా రేడియో ఐసోటోపులు ప్రోటాన్ ఉద్గారం, [[ఆల్ఫా క్షయం|α క్షయం]], మరియు [[β+ క్షయం|β<sup>+</sup> క్షయం]] యొక్క ఏదో ఒక కలయిక ద్వారా క్షీణిస్తాయి. మినహాయింపులు Au, ఇది ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా క్షీణిస్తుంది, మరియు Au, ఇది తరచుగా ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ (93%) ద్వారా మరియు స్వల్ప [[β− క్షయం|β<sup>−</sup> క్షయం]] మార్గం (7%) ద్వారా క్షీణిస్తుంది.<ref>[http://www.nndc.bnl.gov/nudat2/ Nudat 2]. ''National Nuclear Data Center''.</ref> 197 కంటే ఎక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన బంగారం యొక్క అన్ని రేడియో ఐసోటోపులు β<sup>−</sup> క్షయం ద్వారా క్షీణిస్తాయి.


కనీసం 32 [[న్యూక్లియర్ ఐసోమర్లు]] కూడా వర్గీకరించబడ్డాయి, ఇవి 170 నుండి 200 వరకు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని కలిగి ఉంటాయి. ఆ పరిధిలో, Au, Au, Au, Au, మరియు Auలకు మాత్రమే ఐసోమర్లు లేవు. బంగారం యొక్క అత్యంత స్థిరమైన ఐసోమర్ Au, దీని అర్థ-జీవిత కాలం 2.27 రోజులు. బంగారం యొక్క అత్యంత అస్థిరమైన ఐసోమర్ Au, దీని అర్థ-జీవిత కాలం కేవలం 7 ns. Au మూడు క్షయ మార్గాలను కలిగి ఉంది: β<sup>+</sup> క్షయం, [[ఐసోమెరిక్ ట్రాన్సిషన్]], మరియు ఆల్ఫా క్షయం. బంగారం యొక్క మరే ఇతర ఐసోమర్ లేదా ఐసోటోపు మూడు క్షయ మార్గాలను కలిగి లేదు.<ref name="Audi-2003" />
కనీసం 32 [[న్యూక్లియర్ ఐసోమర్లు]] కూడా వర్గీకరించబడ్డాయి, ఇవి 170 నుండి 200 వరకు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని కలిగి ఉంటాయి. ఆ పరిధిలో, Au, Au, Au, Au, మరియు Auలకు మాత్రమే ఐసోమర్లు లేవు. బంగారం యొక్క అత్యంత స్థిరమైన ఐసోమర్ Au, దీని అర్థ-జీవిత కాలం 2.27 రోజులు. బంగారం యొక్క అత్యంత అస్థిరమైన ఐసోమర్ Au, దీని అర్థ-జీవిత కాలం కేవలం 7 ns. Au మూడు క్షయ మార్గాలను కలిగి ఉంది: β<sup>+</sup> క్షయం, [[ఐసోమెరిక్ ట్రాన్సిషన్]], మరియు ఆల్ఫా క్షయం. బంగారం యొక్క మరే ఇతర ఐసోమర్ లేదా ఐసోటోపు మూడు క్షయ మార్గాలను కలిగి లేదు.


==== సంశ్లేషణ ====
==== సంశ్లేషణ ====

Latest revision as of 23:29, 28 September 2026

బంగారం (Gold) ఒక రసాయన మూలకం; దీని రసాయన సంకేతం Au (లాటిన్ పదం aurum నుండి వచ్చింది) మరియు పరమాణు సంఖ్య 79. ఇది స్వచ్ఛమైన రూపంలో ఉన్నప్పుడు, ప్రకాశవంతమైన-లోహపు-పసుపు రంగులో, సాంద్రత కలిగి, మెత్తగా, సాగే గుణం (malleable) మరియు తీగలుగా సాగే గుణం (ductile) కలిగిన లోహం. రసాయనికంగా, బంగారం ఒక పరివర్తన లోహం (transition metal), గ్రూప్ 11 మూలకం, మరియు ఉత్కృష్ట లోహాల (noble metals) లో ఒకటి. ఇది అత్యంత తక్కువ చర్యాశీలత (reactivity) కలిగిన రసాయన మూలకాలలో ఒకటి, చర్యాశీలత శ్రేణి (reactivity series) లో దీని స్థానం రెండవది, కేవలం ప్లాటినం మాత్రమే దీనికంటే తక్కువ చర్యాశీలతను కలిగి ఉంటుంది.[1] ప్రామాణిక ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం వద్ద బంగారం ఘన స్థితిలో ఉంటుంది.

బంగారం తరచుగా స్వేచ్ఛా మూలకంగా (సహజ స్థితి) లేదా బంగారు గడ్డలు (nuggets) లేదా రేణువుల రూపంలో, శిలలు, శిలా సిరలు (veins), మరియు అల్యూవియల్ నిక్షేపాలలో (alluvial deposits) లభిస్తుంది. ఇది సహజ మూలకమైన వెండితో ఘన ద్రావణం (solid solution) శ్రేణిలో (ఉదాహరణకు ఎలక్ట్రమ్), మరియు రాగి, ప్లాటినం, పల్లాడియం వంటి ఇతర లోహాలతో సహజంగా మిశ్రమ లోహం (alloy)గా, అలాగే పైరైట్ వంటి ఖనిజాలలో ఖనిజ చేరికలుగా లభిస్తుంది. తక్కువ సాధారణంగా, ఇది టెల్లూరియంతో కలిసిన బంగారు సమ్మేళనాలుగా (గోల్డ్ టెల్లూరైడ్లు) ఖనిజాలలో కనిపిస్తుంది.

బంగారం చాలా ఆమ్లాలకు నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది, అయితే ఇది ఆక్వా రీజియా (నైట్రిక్ ఆమ్లం మరియు హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాల మిశ్రమం) లో కరిగి, కరిగే టెట్రాక్లోరోఆరేట్ అయాన్ను ఏర్పరుస్తుంది. బంగారం కేవలం నైట్రిక్ ఆమ్లంలో కరగదు, ఇది వెండి మరియు బేస్ మెటల్స్ను కరిగిస్తుంది; ఈ లక్షణాన్ని చాలా కాలంగా బంగారాన్ని శుద్ధి చేయడానికి మరియు లోహ పదార్థాలలో బంగారం ఉనికిని నిర్ధారించడానికి ఉపయోగిస్తున్నారు, దీనినే "యాసిడ్ టెస్ట్" అని పిలుస్తారు. బంగారం సైనైడ్ యొక్క క్షార ద్రావణాలలో కరుగుతుంది, వీటిని మైనింగ్ మరియు ఎలక్ట్రోప్లేటింగ్లో ఉపయోగిస్తారు. బంగారం పాదరసంలో కూడా కరిగి, అమాల్గమ్ మిశ్రమ లోహాలను ఏర్పరుస్తుంది, మరియు బంగారం కేవలం ద్రావితంగా (solute) పనిచేస్తుంది కాబట్టి, ఇది రసాయన చర్య కాదు.

వెండితో పోలిస్తే బంగారం చాలా అరుదైన మూలకం[2][3] (ప్లాటినం కంటే ముప్పై రెట్లు ఎక్కువ సాధారణమైనప్పటికీ),[4] బంగారం ఒక విలువైన లోహం, ఇది నాణేలు, ఆభరణాలు, మరియు ఇతర కళాఖండాల తయారీకి లిఖిత చరిత్ర అంతటా ఉపయోగించబడింది. గతంలో, బంగారు ప్రమాణం (gold standard) తరచుగా ద్రవ్య విధానంగా అమలు చేయబడింది. 1930లలో చాలా బంగారు నాణేలు చలామణిలో ఉన్న కరెన్సీగా ముద్రించడం ఆగిపోయింది, మరియు 1971 నాటి నిక్సన్ షాక్ చర్యల తర్వాత ప్రపంచ బంగారు ప్రమాణం ఫియట్ కరెన్సీ వ్యవస్థ కోసం వదిలివేయబడింది.

2023లో, ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బంగారు ఉత్పత్తిదారు చైనా, ఆ తర్వాత రష్యా మరియు ఆస్ట్రేలియా ఉన్నాయి.[5] 2020 నాటికి, భూమి పైన మొత్తం సుమారు 201,296 టన్నుల బంగారం ఉంది.[6] ఈ బంగారాన్ని అంతా కలిపి ఒక ఘనపు ఆకారంలో ఉంచితే, దాని ప్రతి వైపు 21.7 m కొలత ఉంటుంది. ఉత్పత్తి చేయబడిన కొత్త బంగారంలో ప్రపంచ వినియోగం సుమారు 50% ఆభరణాలలో, 40% పెట్టుబడులలో, మరియు 10% పరిశ్రమలలో ఉంది.[7] బంగారం యొక్క అధిక సాగే గుణం, తీగలుగా సాగే గుణం, తుప్పు మరియు ఇతర రసాయన చర్యలకు నిరోధకత, అలాగే విద్యుత్ వాహకత కారణంగా, అన్ని రకాల కంప్యూటరైజ్డ్ పరికరాలలో తుప్పు-నిరోధక ఎలక్ట్రికల్ కనెక్టర్లలో దీనిని నిరంతరం ఉపయోగిస్తున్నారు (ఇది దీని ప్రధాన పారిశ్రామిక ఉపయోగం). బంగారం పరారుణ (infrared) షీల్డింగ్, రంగు గాజు తయారీ, గోల్డ్ లీఫ్ (బంగారు రేకు) అప్లికేషన్, మరియు దంత పునరుద్ధరణలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. ఔరానోఫిన్ అనేది రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ చికిత్సకు ఉపయోగించే బంగారాన్ని కలిగి ఉన్న ఔషధం.

వ్యుత్పత్తి (Etymology)

Gold అనే పదం అనేక జర్మనిక్ భాషలలో ఉన్న సారూప్య పదాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది, ఇది ప్రోటో-జర్మనిక్ *gulþą ద్వారా ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ *ǵʰelh₃- మెరవడానికి, ప్రకాశించడానికి; పసుపు లేదా ఆకుపచ్చగా ఉండటానికి నుండి ఉద్భవించింది.[8][9]

Au అనే సంకేతం లాటిన్ aurum బంగారం నుండి వచ్చింది.[10] aurum యొక్క ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ పూర్వీకుడు *h₂é-h₂us-o- అని ఉండేది, దీని అర్థం మెరుపు. ఈ పదం అదే మూలం (ప్రోటో-ఇండో-యూరోపియన్ *h₂u̯es- ఉషోదయం) నుండి ఉద్భవించింది, ఇది *h₂éu̯sōs లాగా, లాటిన్ పదం aurora ఉషోదయం యొక్క పూర్వీకుడు.[11] ఈ వ్యుత్పత్తి సంబంధమే శాస్త్రీయ ప్రచురణలలో aurum అంటే మెరిసే ఉషోదయం అని తరచుగా పేర్కొనడానికి కారణం.[12]

లక్షణాలు

బంగారం అత్యంత సాగే గుణం కలిగిన లోహం. దీనిని ఒక పరమాణువు వెడల్పు గల తీగగా సాగదీయవచ్చు, ఆపై అది తెగిపోయే ముందు గణనీయంగా సాగదీయవచ్చు.[13] ఇటువంటి నానోవైర్లు గట్టిపడకుండానే డిస్లోకేషన్లు మరియు క్రిస్టల్ ట్విన్నింగ్ ఏర్పడటం, పునఃస్థాపన మరియు వలసల ద్వారా వైకల్యానికి గురవుతాయి.[14] ఒక గ్రాము బంగారాన్ని 1 m2 షీట్‌గా, మరియు ఒక అవోయిర్‌డుపోయిస్ ఔన్స్ను 300 sqft వరకు కొట్టవచ్చు. బంగారు రేకును సెమీ-ట్రాన్స్‌పరెంట్‌గా మారేంత పల్చగా కొట్టవచ్చు. బంగారం పసుపు మరియు ఎరుపు రంగులను బలంగా ప్రతిబింబిస్తుంది కాబట్టి, బంగారం ద్వారా ప్రసారమయ్యే కాంతి ఆకుపచ్చ-నీలం రంగులో కనిపిస్తుంది.[15] ఇటువంటి సెమీ-ట్రాన్స్‌పరెంట్ షీట్లు పరారుణ కాంతిని కూడా బలంగా ప్రతిబింబిస్తాయి, ఇవి వేడి-నిరోధక సూట్ల విసర్‌లలో మరియు స్పేస్‌సూట్ల కోసం సన్ విసర్‌లలో పరారుణ (రేడియంట్ హీట్) షీల్డ్‌లుగా ఉపయోగపడతాయి.[16] బంగారం మంచి ఉష్ణ వాహకం మరియు విద్యుత్ వాహకం.

బంగారం సాంద్రత 19.3 g/cm3, ఇది 19.25 g/cm3 వద్ద ఉన్న టంగ్‌స్టన్ సాంద్రతతో దాదాపు సమానం; అందువల్ల, టంగ్‌స్టన్ బార్‌ను బంగారంతో ప్లేటింగ్ చేయడం వంటి పద్ధతుల ద్వారా బంగారు కడ్డీల నకిలీ తయారీలో టంగ్‌స్టన్‌ను ఉపయోగిస్తున్నారు.[17][18][19][20] పోలిక కోసం, సీసం సాంద్రత 11.34 g/cm3, మరియు అత్యంత సాంద్రత కలిగిన మూలకం, ఓస్మియం, సాంద్రత 22.588 ± 0.015 g/cm3.[21]

రంగు

ప్రధాన వ్యాసం: Colored gold

చాలా లోహాలు బూడిద లేదా వెండి-తెలుపు రంగులో ఉండగా, బంగారం కొద్దిగా ఎరుపు-పసుపు రంగులో ఉంటుంది.[22] ఈ రంగు సాపేక్ష క్వాంటం కెమిస్ట్రీ (relativistic quantum chemistry) యొక్క ప్రసిద్ధ ఉదాహరణ. సైద్ధాంతిక గణనలలో సాపేక్షతను చేర్చినప్పుడు 5d-6s బ్యాండ్ గ్యాప్ బాగా తగ్గుతుంది, మరియు ఇది పసుపు రంగుకు కారణమని భావిస్తారు, అయినప్పటికీ 2004 నాటికి సాపేక్ష మరియు సాపేక్ష-రహిత కేసుల మధ్య శోషణ స్పెక్ట్రం యొక్క పూర్తి పోలిక జరగలేదు.[23] ఇలాంటి ప్రభావాలే లోహ సీసియంకు బంగారు రంగును ఇస్తాయి.

సాధారణ రంగు బంగారు మిశ్రమ లోహాలలో రాగిని చేర్చడం ద్వారా సృష్టించబడిన ప్రత్యేకమైన పద్దెనిమిది-క్యారెట్ల రోజ్ గోల్డ్ ఉన్నాయి. పల్లాడియం లేదా నికెల్ కలిగిన మిశ్రమ లోహాలు కూడా వాణిజ్య ఆభరణాలలో ముఖ్యమైనవి, ఎందుకంటే ఇవి వైట్ గోల్డ్ మిశ్రమ లోహాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. పద్నాలుగు-క్యారెట్ల బంగారు-రాగి మిశ్రమ లోహం కొన్ని కాంస్య మిశ్రమ లోహాల రంగుతో దాదాపు సమానంగా ఉంటుంది, మరియు రెండింటినీ పోలీసు మరియు ఇతర బ్యాడ్జీల తయారీకి ఉపయోగించవచ్చు. వెండితో మాత్రమే పద్నాలుగు మరియు పద్దెనిమిది-క్యారెట్ల బంగారు మిశ్రమ లోహాలు ఆకుపచ్చ-పసుపు రంగులో కనిపిస్తాయి మరియు వీటిని గ్రీన్ గోల్డ్ అని పిలుస్తారు. ఇనుముతో మిశ్రమం చేయడం ద్వారా బ్లూ గోల్డ్, మరియు అల్యూమినియంతో మిశ్రమం చేయడం ద్వారా పర్పుల్ గోల్డ్ తయారు చేయవచ్చు. తక్కువ సాధారణంగా, మాంగనీస్, ఇండియం, మరియు ఇతర మూలకాలను చేర్చడం ద్వారా వివిధ అనువర్తనాల కోసం బంగారం యొక్క అసాధారణ రంగులను ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.[24]

ఎలక్ట్రాన్-మైక్రోస్కోపిస్టులు ఉపయోగించే కొల్లాయిడల్ గోల్డ్, కణాలు చిన్నవిగా ఉంటే ఎరుపు రంగులో ఉంటుంది; పెద్ద కొల్లాయిడల్ బంగారు కణాలు నీలం రంగులో ఉంటాయి.[25]

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of gold

బంగారానికి ఒకే ఒక స్థిరమైన ఐసోటోపు ఉంది, అది Au, ఇది సహజంగా లభించే ఏకైక ఐసోటోపు, కాబట్టి బంగారం ఒక మోనోన్యూక్లిడిక్ మూలకం మరియు మోనోఐసోటోపిక్ మూలకం. ముప్పై-ఆరు రేడియో ఐసోటోపులు సంశ్లేషణ చేయబడ్డాయి, ఇవి 169 నుండి 205 వరకు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని కలిగి ఉంటాయి. వీటిలో అత్యంత స్థిరమైనది Au, దీని అర్థ-జీవిత కాలం (half-life) 186.1 రోజులు. అత్యంత అస్థిరమైనది Au, ఇది 30 μs అర్థ-జీవిత కాలంతో ప్రోటాన్ ఉద్గారం ద్వారా క్షీణిస్తుంది. 197 కంటే తక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన బంగారం యొక్క చాలా రేడియో ఐసోటోపులు ప్రోటాన్ ఉద్గారం, α క్షయం, మరియు β+ క్షయం యొక్క ఏదో ఒక కలయిక ద్వారా క్షీణిస్తాయి. మినహాయింపులు Au, ఇది ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా క్షీణిస్తుంది, మరియు Au, ఇది తరచుగా ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ (93%) ద్వారా మరియు స్వల్ప β− క్షయం మార్గం (7%) ద్వారా క్షీణిస్తుంది.[26] 197 కంటే ఎక్కువ పరమాణు ద్రవ్యరాశి కలిగిన బంగారం యొక్క అన్ని రేడియో ఐసోటోపులు β− క్షయం ద్వారా క్షీణిస్తాయి.

కనీసం 32 న్యూక్లియర్ ఐసోమర్లు కూడా వర్గీకరించబడ్డాయి, ఇవి 170 నుండి 200 వరకు పరమాణు ద్రవ్యరాశిని కలిగి ఉంటాయి. ఆ పరిధిలో, Au, Au, Au, Au, మరియు Auలకు మాత్రమే ఐసోమర్లు లేవు. బంగారం యొక్క అత్యంత స్థిరమైన ఐసోమర్ Au, దీని అర్థ-జీవిత కాలం 2.27 రోజులు. బంగారం యొక్క అత్యంత అస్థిరమైన ఐసోమర్ Au, దీని అర్థ-జీవిత కాలం కేవలం 7 ns. Au మూడు క్షయ మార్గాలను కలిగి ఉంది: β+ క్షయం, ఐసోమెరిక్ ట్రాన్సిషన్, మరియు ఆల్ఫా క్షయం. బంగారం యొక్క మరే ఇతర ఐసోమర్ లేదా ఐసోటోపు మూడు క్షయ మార్గాలను కలిగి లేదు.

సంశ్లేషణ

ఇవి కూడా చూడండి: Synthesis of precious metals సీసం వంటి మరింత సాధారణ మూలకం నుండి బంగారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడం చాలా కాలంగా మానవ విచారణాంశంగా ఉంది, మరియు ప్రాచీన మరియు మధ్యయుగ రసవాద (alchemy) శాస్త్రం తరచుగా దీనిపైనే దృష్టి సారించింది; అయితే, 20వ శతాబ్దంలో అణు భౌతిక శాస్త్రంపై అవగాహన వచ్చే వరకు రసాయన మూలకాల పరివర్తన సాధ్యం కాలేదు. బంగారం యొక్క మొదటి సంశ్లేషణను జపనీస్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త హంతారో నగాయోకా నిర్వహించారు, ఆయన 1924లో న్యూట్రాన్ బాంబు దాడి ద్వారా పాదరసం నుండి బంగారాన్ని సంశ్లేషణ చేశారు.[27] ఒక అమెరికన్ బృందం, నగాయోకా యొక్క ముందస్తు అధ్యయనం తెలియకుండానే, 1941లో అదే ప్రయోగాన్ని నిర్వహించి, అదే ఫలితాన్ని సాధించింది మరియు దాని ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన బంగారు ఐసోటోపులు అన్నీ రేడియోధార్మికత కలిగినవని చూపింది.[28] 1980లో, గ్లెన్ సీబోర్గ్ లారెన్స్ బర్కిలీ లాబొరేటరీలో వేల సంఖ్యలో బిస్మత్ పరమాణువులను బంగారంగా మార్చారు.[29][30] బంగారాన్ని అణు రియాక్టర్‌లో తయారు చేయవచ్చు, కానీ అలా చేయడం చాలా అసాధ్యం మరియు ఉత్పత్తి చేయబడిన బంగారం విలువ కంటే చాలా ఎక్కువ ఖర్చు అవుతుంది.[31]

రసాయన శాస్త్రం

ప్రధాన వ్యాసం: Gold compounds

బంగారం ఉత్కృష్ట లోహాల (Noble metal) లో అత్యంత ఉత్కృష్టమైనది అయినప్పటికీ,[32][33] ఇది ఇప్పటికీ అనేక విభిన్న సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తుంది. దాని సమ్మేళనాలలో బంగారం యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితి -1 నుండి +5 వరకు ఉంటుంది, కానీ Au(I) మరియు Au(III) దాని రసాయన శాస్త్రాన్ని శాసిస్తాయి. Au(I), దీనిని ఆరస్ అయాన్ అని పిలుస్తారు, ఇది థియోఈథర్లు, థియోలేట్లు, మరియు ఆర్గానోఫాస్ఫైన్లు వంటి సాఫ్ట్ లిగాండ్‌లతో అత్యంత సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి. Au(I) సమ్మేళనాలు సాధారణంగా సరళంగా ఉంటాయి. ఒక మంచి ఉదాహరణ Au(CN)2(−), ఇది మైనింగ్‌లో కనిపించే బంగారం యొక్క కరిగే రూపం. AuCl వంటి బైనరీ గోల్డ్ హాలైడ్లు, జిగ్‌జాగ్ పాలిమెరిక్ గొలుసులను ఏర్పరుస్తాయి, ఇవి కూడా Au వద్ద సరళ సమన్వయాన్ని కలిగి ఉంటాయి. బంగారం ఆధారిత ఔషధాలు చాలా వరకు Au(I) ఉత్పన్నాలు.[34]

Au(III) (దీనిని ఆరిక్ అని పిలుస్తారు) ఒక సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితి, మరియు ఇది గోల్డ్(III) క్లోరైడ్, Au2Cl6 ద్వారా వివరించబడింది. Au(III) కాంప్లెక్స్‌లలోని బంగారు పరమాణు కేంద్రాలు, ఇతర d8 సమ్మేళనాల వలె, సాధారణంగా స్క్వేర్ ప్లానార్ ఆకారంలో ఉంటాయి, ఇవి సహసంయోజక మరియు అయానిక్ లక్షణాలను కలిగి ఉన్న రసాయన బంధాలను కలిగి ఉంటాయి. గోల్డ్(I,III) క్లోరైడ్ కూడా తెలుసు, ఇది మిశ్రమ-వాలెన్స్ కాంప్లెక్స్కు ఉదాహరణ.

బంగారం ఏ ఉష్ణోగ్రత వద్దనైనా ఆక్సిజన్‌తో చర్య జరపదు[35] మరియు, 100 °C వరకు, ఓజోన్ నుండి దాడికి నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది:[36] Au+OA2⟶(చర్య లేదు) Au+OA3→t<100A∘C(చర్య లేదు)

కొన్ని స్వేచ్ఛా హాలోజన్లు సంబంధిత గోల్డ్ హాలైడ్లను ఏర్పరచడానికి చర్య జరుపుతాయి.[37] బంగారం ఫ్లోరిన్ ద్వారా డల్-రెడ్ హీట్ వద్ద బలంగా దాడి చేయబడుతుంది[38] మరియు గోల్డ్(III) ఫ్లోరైడ్ AuF3ను ఏర్పరుస్తుంది. పొడి బంగారం క్లోరిన్‌తో 180 °C వద్ద చర్య జరిపి గోల్డ్(III) క్లోరైడ్ AuCl3ను ఏర్పరుస్తుంది.[39] బంగారం బ్రోమిన్‌తో 140 °C వద్ద చర్య జరిపి గోల్డ్(III) బ్రోమైడ్ AuBr3 మరియు గోల్డ్(I) బ్రోమైడ్ AuBr యొక్క కలయికను ఏర్పరుస్తుంది, కానీ అయోడిన్‌తో చాలా నెమ్మదిగా చర్య జరిపి గోల్డ్(I) అయోడైడ్ AuIని ఏర్పరుస్తుంది: 2Au+3FA2→Δ2AuFA3 2Au+3ClA2→Δ2AuClA3 2Au+2BrA2→ΔAuBrA3+AuBr 2Au+IA2→Δ2AuI

బంగారం సల్ఫర్‌తో నేరుగా చర్య జరపదు,[40] కానీ గోల్డ్(III) సల్ఫైడ్ను గోల్డ్(III) క్లోరైడ్ లేదా క్లోరామిక్ ఆమ్లం యొక్క పలుచని ద్రావణం ద్వారా హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ను పంపడం ద్వారా తయారు చేయవచ్చు.

సల్ఫర్ వలె కాకుండా, ఫాస్పరస్ అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద బంగారంతో నేరుగా చర్య జరిపి గోల్డ్ ఫాస్ఫైడ్ (Au2P3)ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[41]

బంగారం గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద పాదరసంలో సులభంగా కరిగి అమాల్గమ్ను ఏర్పరుస్తుంది, మరియు అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద అనేక ఇతర లోహాలతో మిశ్రమ లోహాలను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ మిశ్రమ లోహాలను కాఠిన్యం మరియు ఇతర లోహశాస్త్ర లక్షణాలను మార్చడానికి, ద్రవీభవన స్థానాన్ని నియంత్రించడానికి లేదా అన్యదేశ రంగులను సృష్టించడానికి తయారు చేయవచ్చు.[24]

బంగారం చాలా ఆమ్లాల ద్వారా ప్రభావితం కాదు. ఇది హైడ్రోఫ్లోరిక్, హైడ్రోక్లోరిక్, హైడ్రోబ్రోమిక్, హైడ్రియోడిక్, సల్ఫ్యూరిక్, లేదా నైట్రిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరపదు. ఇది సెలీనిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరుపుతుంది, మరియు నైట్రిక్ ఆమ్లం మరియు హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లాల 1:3 మిశ్రమమైన ఆక్వా రీజియా ద్వారా కరిగిపోతుంది. నైట్రిక్ ఆమ్లం లోహాన్ని +3 అయాన్లుగా ఆక్సీకరణం చేస్తుంది, కానీ చాలా తక్కువ మొత్తంలో మాత్రమే, ఇది చర్య యొక్క రసాయన సమతుల్యత కారణంగా స్వచ్ఛమైన ఆమ్లంలో గుర్తించబడదు. అయితే, అయాన్లు హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం ద్వారా సమతుల్యత నుండి తొలగించబడతాయి, AuCl4(−) అయాన్లను, లేదా క్లోరోఆరిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తాయి, తద్వారా తదుపరి ఆక్సీకరణను ప్రారంభిస్తాయి: 2Au+6HA2SeOA4→200A∘CAuA2(SeOA4)A3+3HA2SeOA3+3HA2O Au+4HCl+HNOA3⟶HAuClA4+NO↑+2HA2O

బంగారం చాలా క్షారాల ద్వారా కూడా ప్రభావితం కాదు. ఇది జల ద్రావణం, ఘన, లేదా ద్రవ సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ లేదా పొటాషియం హైడ్రాక్సైడ్తో చర్య జరపదు. అయితే, ఇది ఆక్సిజన్ ఉన్నప్పుడు క్షార పరిస్థితులలో సోడియం సైనైడ్ లేదా పొటాషియం సైనైడ్తో చర్య జరిపి కరిగే కాంప్లెక్స్‌లను ఏర్పరుస్తుంది.[40]

బంగారం యొక్క సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితులు +1 (గోల్డ్(I) లేదా ఆరస్ సమ్మేళనాలు) మరియు +3 (గోల్డ్(III) లేదా ఆరిక్ సమ్మేళనాలు). ద్రావణంలోని బంగారు అయాన్లు సులభంగా క్షయకరణం (reduction) చెందుతాయి మరియు ఏదైనా ఇతర లోహాన్ని క్షయకరణ కారకం (reducing agent)గా జోడించడం ద్వారా లోహంగా అవక్షేపించబడతాయి (precipitated). జోడించిన లోహం ఆక్సీకరణం చెంది కరిగిపోతుంది, దీనివల్ల బంగారం ద్రావణం నుండి స్థానభ్రంశం చెంది ఘన అవక్షేపంగా తిరిగి పొందబడుతుంది.

అరుదైన ఆక్సీకరణ స్థితులు

బంగారం యొక్క తక్కువ సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితులలో -1, +2, మరియు +5 ఉన్నాయి.

-1 ఆక్సీకరణ స్థితి ఆరైడ్లలో సంభవిస్తుంది, ఇవి Au− అయాన్ను కలిగి ఉన్న సమ్మేళనాలు. ఉదాహరణకు, సీసియం ఆరైడ్ (CsAu), సీసియం క్లోరైడ్ మూసలో స్ఫటికీకరించబడుతుంది;[42] రుబిడియం, పొటాషియం, మరియు టెట్రామిథైలామోనియం ఆరైడ్లు కూడా తెలుసు.[43] బంగారం ఏదైనా లోహం కంటే అత్యధిక ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీని కలిగి ఉంది, 222.8 kJ/mol వద్ద, ఇది Au−ను ఒక స్థిరమైన జాతిగా చేస్తుంది,[44] ఇది హాలైడ్లకు సమానంగా ఉంటుంది.

బంగారం గ్రూప్ 4 పరివర్తన లోహాలతో (transition metals) సమయోజనీయ సంక్లిష్టాలలో (covalent complexes) -1 ఆక్సీకరణ స్థితిని కూడా కలిగి ఉంటుంది, ఉదాహరణకు టైటానియం టెట్రాఆరైడ్ మరియు తత్సమాన జిర్కోనియం మరియు హాఫ్నియం సమ్మేళనాలలో. ఈ రసాయనాలు titanium(IV) hydride మాదిరిగానే బంగారం-అనుసంధానిత డైమర్‌లను ఏర్పరుస్తాయని భావిస్తున్నారు.[45]

గోల్డ్(II) సమ్మేళనాలు సాధారణంగా [Au(CH2)2P(C6H5)2]2Cl2 వంటి Au–Au బంధాలతో కూడిన diamagnetic పదార్థాలు. గాఢ H2SO4లో Au(OH)3 ద్రావణాన్ని ఆవిరి చేయడం ద్వారా gold(II) sulfate, Au2(SO4)2 యొక్క ఎర్రటి స్పటికాలు ఏర్పడతాయి. మొదట దీనిని మిశ్రమ-వాలెన్స్ సమ్మేళనంగా భావించినప్పటికీ, ఇది బాగా తెలిసిన mercury(I) అయాన్, Hg2(2+) వలె Au2(4+) కాటయాన్‌లను కలిగి ఉంటుందని నిరూపించబడింది.[46][47] xenonను లిగాండ్‌గా కలిగి ఉన్న ఒక గోల్డ్(II) సంక్లిష్టం, tetraxenonogold(II) కాటయాన్, [AuXe4](Sb2F11)2లో కనిపిస్తుంది.[48] సెప్టెంబర్ 2023లో, Au3+ మరియు Au2+ కాటయాన్‌లను తన స్పటిక నిర్మాణంలో కలిగి ఉన్న ఒక కొత్త రకమైన మెటల్-హాలైడ్ పెరోవ్‌స్కైట్ పదార్థం కనుగొనబడింది.[49] ఇది సాధారణ పరిస్థితులలో ఊహించని విధంగా స్థిరంగా ఉంటుందని తేలింది.

Gold pentafluoride, దాని ఉత్పన్న అయాన్ AuF6- మరియు దాని difluorine complex, gold heptafluorideలతో పాటు, బంగారం యొక్క అత్యధిక ధృవీకరించబడిన ఆక్సీకరణ స్థితి అయిన గోల్డ్(V)కి ఏకైక ఉదాహరణ.[50]

కొన్ని బంగారు సమ్మేళనాలు ఆరోఫిలిక్ బంధాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి, ఇది బంగారు అయాన్లు సాధారణ Au–Au బంధం కంటే ఎక్కువ దూరంలో, కానీ వాన్ డెర్ వాల్స్ బంధం కంటే తక్కువ దూరంలో పరస్పరం చర్య జరిపే ధోరణిని వివరిస్తుంది. ఈ పరస్పర చర్య యొక్క బలం hydrogen bondతో సమానంగా ఉంటుందని అంచనా వేయబడింది.

బాగా నిర్వచించబడిన క్లస్టర్ సమ్మేళనాలు అనేకం ఉన్నాయి.[43] కొన్ని సందర్భాల్లో, బంగారం భిన్న ఆక్సీకరణ స్థితిని కలిగి ఉంటుంది. దీనికి ఒక ప్రతినిధి ఉదాహరణ అష్టముఖి (octahedral) జాతి {Au(P(C6H5)3)}6(2+).

మూలం

విశ్వంలో బంగారం ఉత్పత్తి

విశ్వంలోని బంగారం అనేక విశ్వ ప్రక్రియల ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడింది మరియు Solar System ఏర్పడిన ధూళిలో ఇది ఉంది.[51] శాస్త్రవేత్తలు బంగారం ఏర్పడటానికి మూడు ప్రధాన విశ్వ మూలాలను గుర్తించారు: supernova nucleosynthesis, న్యూట్రాన్ స్టార్ ఘర్షణలు,[52] మరియు మాగ్నెటార్ ఫ్లేర్స్.

ఈ మూడు మూలాలు r-process (వేగవంతమైన neutron capture) అనే ప్రక్రియను కలిగి ఉంటాయి, ఇది iron కంటే బరువైన మూలకాలను ఏర్పరుస్తుంది.[53] దశాబ్దాలుగా, supernova nucleosynthesis బంగారం ఏర్పడటానికి ప్రాథమిక యంత్రాంగమని శాస్త్రవేత్తలు నమ్మేవారు. ఇటీవల, న్యూట్రాన్ స్టార్ ఘర్షణలు r-ప్రక్రియ ద్వారా గణనీయమైన పరిమాణంలో బంగారాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయని పరిశోధనలు చూపించాయి.[54]

ఆగస్టు 2017లో, GW170817 న్యూట్రాన్ స్టార్ విలీన సంఘటన సమయంలో విద్యుదయస్కాంత అబ్జర్వేటరీల ద్వారా బంగారం సహా భారీ మూలకాల స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ సంకేతాలు నేరుగా గమనించబడ్డాయి.[55] ఇది సంవత్సరాల తరబడి పరోక్ష గుర్తింపు తర్వాత, న్యూట్రాన్ స్టార్ విలీనాలు బంగారం యొక్క మూలంగా ఉన్నాయని నిర్ధారించింది.[56] ఈ ఒక్క సంఘటన 3 నుండి 13 Earth massల బంగారాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది, ఇది విశ్వంలోని ఈ మూలకంలో ఎక్కువ భాగానికి న్యూట్రాన్ స్టార్ విలీనాలు సరిపడా బంగారాన్ని ఉత్పత్తి చేయగలవని సూచిస్తుంది.[57]

అయితే, న్యూట్రాన్ స్టార్ విలీనాలు మాత్రమే విశ్వంలోని మొత్తం బంగారాన్ని వివరించలేవు, ముఖ్యంగా పాత నక్షత్రాలలో, ఎందుకంటే ఈ విలీనాలు గెలాక్సీ చరిత్రలో చాలా ఆలస్యంగా జరుగుతాయి మరియు అరుదుగా (సుమారు ప్రతి 100,000 సంవత్సరాలకు ఒకసారి) జరుగుతాయి.[58] ఇది విశ్వం ప్రారంభంలో ఏర్పడిన నక్షత్రాలలో బంగారం ఉనికిని వివరించడంలో సమయ వైరుధ్యాన్ని సృష్టించింది.

2025లో, magnetarల (అత్యంత అయస్కాంత న్యూట్రాన్ నక్షత్రాలు) నుండి వచ్చే భారీ ఫ్లేర్లు కూడా బంగారం ఏర్పడటానికి ఒక ముఖ్యమైన మూలమని నిర్ధారించడం ద్వారా పరిశోధకులు ఈ వైరుధ్యాన్ని పరిష్కరించారు.[58] 2004 నాటి మాగ్నెటార్ ఫ్లేర్ విశ్లేషణ, ఈ సంఘటనలు న్యూట్రాన్ స్టార్ విలీనాల వలె అదే r-ప్రక్రియ ద్వారా భారీ మూలకాలను ఉత్పత్తి చేస్తాయని చూపించింది. ఒకే మాగ్నెటార్ ఫ్లేర్‌లో సృష్టించబడిన భారీ మూలకాల పరిమాణం అంగారక గ్రహ ద్రవ్యరాశిని మించవచ్చు.[59] మాగ్నెటార్లు విశ్వ చరిత్రలో ముందుగానే ఉనికిలో ఉన్నాయి మరియు న్యూట్రాన్ స్టార్ విలీనాల కంటే తరచుగా ఫ్లేర్లను కలిగి ఉంటాయి కాబట్టి, అవి పాత నక్షత్రాలలో బంగారం ఉనికిని వివరించడానికి సహాయపడతాయి. మాగ్నెటార్ ఫ్లేర్లు మన గెలాక్సీలోని ఇనుము కంటే బరువైన అన్ని మూలకాలలో సుమారు 1–10% వరకు దోహదపడతాయని శాస్త్రవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు, ఇందులో బంగారం కూడా ఉంది.[60]

గ్రహశకల మూల సిద్ధాంతాలు

భూమి ఏర్పడినప్పుడు ద్రవ రూపంలో ఉన్నందున, early Earthలో ఉన్న దాదాపు మొత్తం బంగారం గ్రహ కేంద్రకంలోకి మునిగిపోయి ఉండవచ్చు. అందువల్ల, ఒక నమూనాలో ఊహించినట్లుగా, భూమి యొక్క క్రస్ట్ మరియు మాంటిల్లోని చాలా బంగారం సుమారు 4 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం Late Heavy Bombardment సమయంలో asteroid impactల ద్వారా భూమికి చేరిందని భావిస్తున్నారు.[61][62]

మానవులకు అందుబాటులో ఉన్న బంగారం, ఒక సందర్భంలో, ఒక నిర్దిష్ట గ్రహశకలం ప్రభావంతో ముడిపడి ఉంది. 2.020 బిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం Vredefort impact structureను ఏర్పరిచిన గ్రహశకలం, South Africaలోని Witwatersrand basinలో భూమిపై అత్యంత సంపన్నమైన బంగారు నిక్షేపాలను నింపినట్లు తరచుగా పరిగణించబడుతుంది.[63][64][65][66] అయితే, ఈ దృష్టాంతం ఇప్పుడు ప్రశ్నార్థకమైంది. బంగారు నిక్షేపాలు కలిగిన Witwatersrand శిలలు వ్రెడెఫోర్ట్ ప్రభావానికి 700 నుండి 950 మిలియన్ సంవత్సరాల ముందు ఏర్పడ్డాయి.[67][68] అంతేకాకుండా, ఉల్క పడకముందే ఈ బంగారు శిలలు వెంటెర్స్‌డార్ప్ లావా మరియు ట్రాన్స్‌వాల్ సూపర్‌గ్రూప్ శిలల మందపాటి పొరతో కప్పబడి ఉన్నాయి, కాబట్టి బంగారం గ్రహశకలం/ఉల్క ద్వారా రాలేదు. అయితే, వ్రెడెఫోర్ట్ ప్రభావం ఏమి సాధించిందంటే, విట్‌వాటర్‌స్‌రాండ్ బేసిన్‌ను వక్రీకరించడం ద్వారా బంగారు శిలలను Johannesburgలోని ప్రస్తుత erosion surfaceకు తీసుకురావడం, ఇది ఉల్క పాతం వల్ల ఏర్పడిన 300 km వ్యాసం కలిగిన అసలు క్రేటర్ అంచు లోపల ఉంది. 1886లో ఈ నిక్షేపం కనుగొనబడటంతో Witwatersrand Gold Rush ప్రారంభమైంది. నేడు భూమిపై ఉన్నట్లు నిర్ధారించబడిన మొత్తం బంగారంలో సుమారు 22% ఈ విట్‌వాటర్‌స్‌రాండ్ శిలల నుండి వెలికితీశారు.[68]

మాంటిల్ రిటర్న్ సిద్ధాంతాలు

భూమిపై ఉన్న మిగిలిన బంగారంలో ఎక్కువ భాగం గ్రహం ప్రారంభం నుండి planetesimals మాంటిల్‌ను ఏర్పరిచినప్పుడు అందులో కలిసిపోయిందని భావిస్తున్నారు. 2017లో, అంతర్జాతీయ శాస్త్రవేత్తల బృందం బంగారం "మన గ్రహం యొక్క లోతైన ప్రాంతాల నుండి భూమి ఉపరితలానికి వచ్చింది" అని నిర్ధారించింది,[69] మాంటిల్, Argentinian Patagoniaలోని Deseado Massif వద్ద వారి పరిశోధనల ద్వారా ఇది నిరూపితమైంది.[70]

లభ్యత

భూమిపై, బంగారం Precambrian కాలం నుండి ఏర్పడిన శిలలలోని oreలలో కనిపిస్తుంది.[71] ఇది తరచుగా native metalగా, సాధారణంగా వెండితో కూడిన లోహ solid solution (అంటే బంగారం/వెండి alloy)గా కనిపిస్తుంది. ఇటువంటి మిశ్రమ లోహాలలో సాధారణంగా 8–10% వెండి ఉంటుంది. Electrum అనేది 20% కంటే ఎక్కువ వెండి కలిగిన మూలక బంగారం, దీనిని సాధారణంగా white gold అని పిలుస్తారు. ఎలక్ట్రమ్ రంగు వెండి కంటెంట్‌పై ఆధారపడి బంగారు-వెండి నుండి వెండి రంగు వరకు ఉంటుంది. వెండి ఎంత ఎక్కువగా ఉంటే, specific gravity అంత తక్కువగా ఉంటుంది.

Native gold అనేది శిలలలో పొదిగిన చాలా చిన్న నుండి సూక్ష్మ కణాల రూపంలో, తరచుగా quartz లేదా "fool's gold" వంటి sulfide mineralలతో కలిసి ఉంటుంది, ఇది ఒక pyrite.[72] వీటిని lode నిక్షేపాలు అంటారు. సహజ స్థితిలో ఉన్న లోహం శిలల నుండి కోతకు గురై alluvial నిక్షేపాలలో చేరే placer depositల రూపంలో, స్వేచ్ఛా రేకులు, ధాన్యాలు లేదా పెద్ద నగెట్స్ రూపంలో కూడా కనిపిస్తుంది.[71] ఇటువంటి స్వేచ్ఛా బంగారం ఎల్లప్పుడూ బంగారు శిరల బహిర్గత ఉపరితలం వద్ద సమృద్ధిగా ఉంటుంది, దీనికి కారణం అనుబంధ ఖనిజాల oxidation మరియు వాతావరణ ప్రభావం; మరియు ధూళిని ప్రవాహాలు మరియు నదులలోకి కడగడం, అక్కడ అది సేకరించబడి, నీటి చర్య ద్వారా వెల్డింగ్ చేయబడి నగెట్స్‌గా ఏర్పడుతుంది.

బంగారం కొన్నిసార్లు telluriumతో కలిసి mineralలు calaverite, krennerite, nagyagite, petzite మరియు sylvanite (చూడండి telluride mineralలు), మరియు అరుదైన బిస్మథైడ్ మాల్డోనైట్ (Au2Bi) మరియు యాంటిమోనైడ్ aurostibite (AuSb2)గా కనిపిస్తుంది. బంగారం copper, lead, మరియు mercuryలతో అరుదైన మిశ్రమ లోహాలలో కూడా కనిపిస్తుంది: ఖనిజాలు auricupride (Cu3Au), నోవోడ్నెప్రైట్ (AuPb3) మరియు వీషానైట్ ((Au,Ag)3Hg2).

2004 నాటి ఒక పరిశోధనా పత్రం ప్రకారం, సూక్ష్మజీవులు కొన్నిసార్లు బంగారు నిక్షేపాలను ఏర్పరచడంలో, బంగారాన్ని రవాణా చేయడంలో మరియు అవక్షేపించడంలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషిస్తాయని, తద్వారా అల్లివియల్ నిక్షేపాలలో సేకరించబడే ధాన్యాలు మరియు నగెట్‌లను ఏర్పరుస్తాయని సూచిస్తుంది.[73]

2013 నాటి ఒక అధ్యయనం భూకంపం సమయంలో ఫాల్ట్‌లలోని నీరు ఆవిరై, బంగారాన్ని నిక్షిప్తం చేస్తుందని పేర్కొంది. భూకంపం సంభవించినప్పుడు, అది ఫాల్ట్ వెంబడి కదులుతుంది. నీరు తరచుగా ఫాల్ట్‌లను లూబ్రికేట్ చేస్తుంది, పగుళ్లను మరియు జగ్స్‌ను నింపుతుంది. ఉపరితలం నుండి సుమారు 10 km లోతులో, చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు మరియు పీడనాల వద్ద, నీరు కార్బన్ డయాక్సైడ్, సిలికా మరియు బంగారం యొక్క అధిక సాంద్రతలను కలిగి ఉంటుంది. భూకంపం సమయంలో, ఫాల్ట్ జగ్ అకస్మాత్తుగా వెడల్పుగా తెరుచుకుంటుంది. శూన్యంలోని నీరు తక్షణమే ఆవిరై, ఆవిరిగా మారుతుంది మరియు సిలికాను, ఇది క్వార్ట్జ్ ఖనిజాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, మరియు బంగారాన్ని ద్రవాల నుండి బయటకు నెట్టి సమీపంలోని ఉపరితలాలపై నిక్షిప్తం చేస్తుంది.[74]

బంగారం M-type asteroidలలో కనిపిస్తుంది.[75]

సముద్రపు నీరు

ప్రపంచంలోని oceanలలో బంగారం ఉంది. అట్లాంటిక్ మరియు ఈశాన్య పసిఫిక్‌లో బంగారం యొక్క కొలిచిన సాంద్రతలు 50–150 ఫెంటోమోల్/L లేదా క్వాడ్రిలియన్‌కు 10–30 భాగాలు (సుమారు 10–30 g/km3). సాధారణంగా, దక్షిణ అట్లాంటిక్ మరియు మధ్య పసిఫిక్ నమూనాల కోసం బంగారు సాంద్రతలు ఒకేలా (~50 ఫెంటోమోల్/L) ఉంటాయి కానీ తక్కువ ఖచ్చితమైనవి. మధ్యధరా లోతైన జలాల్లో కొంచెం ఎక్కువ బంగారు సాంద్రతలు (100–150 ఫెంటోమోల్/L) ఉంటాయి, దీనికి గాలి ద్వారా వచ్చే ధూళి లేదా నదులు కారణమని చెప్పవచ్చు. క్వాడ్రిలియన్‌కు 10 భాగాల వద్ద, భూమి యొక్క oceans 15,000 టన్నుల బంగారాన్ని కలిగి ఉంటాయి.[76] ఈ గణాంకాలు 1988కి ముందు సాహిత్యంలో నివేదించబడిన దానికంటే మూడు ఆర్డర్ల పరిమాణం తక్కువ, ఇది మునుపటి డేటాతో కలుషిత సమస్యలను సూచిస్తుంది.

చాలా మంది వ్యక్తులు sea water నుండి ఆర్థికంగా బంగారాన్ని తిరిగి పొందగలమని పేర్కొన్నారు, కానీ వారు తప్పుగా భావించారు లేదా ఉద్దేశపూర్వక మోసానికి పాల్పడ్డారు. Prescott Jernegan 1890లలో United Statesలో సముద్రపు నీటి నుండి బంగారం తీసే మోసానికి పాల్పడ్డారు, 1900ల ప్రారంభంలో ఒక ఆంగ్ల మోసగాడు కూడా ఇలాగే చేశాడు.[77] Fritz Haber World War I తర్వాత Germany యొక్క పరిహారాలను చెల్లించడంలో సహాయపడటానికి సముద్రపు నీటి నుండి బంగారాన్ని వెలికితీసేందుకు పరిశోధన చేశారు.[78] సముద్రపు నీటిలో 2 నుండి 64 ppb బంగారం ఉందని ప్రచురించబడిన విలువల ఆధారంగా, వాణిజ్యపరంగా విజయవంతమైన వెలికితీత సాధ్యమేనని అనిపించింది. 4,000 నీటి నమూనాల విశ్లేషణ తర్వాత సగటున 0.004 ppb మాత్రమే లభించడంతో, వెలికితీత సాధ్యం కాదని స్పష్టమైంది మరియు అతను ప్రాజెక్టును ముగించాడు.[79]

చరిత్ర

ప్రధాన వ్యాసం: History of gold [80]

మానవులు ఉపయోగించిన మొట్టమొదటి లోహం బంగారం అని కనిపిస్తోంది. చివరి Paleolithic కాలంలో ఉపయోగించిన స్పానిష్ గుహలలో 40,000 BC చిన్న మొత్తంలో సహజ బంగారం కనుగొనబడింది.[81]

ప్రపంచంలోని పురాతన బంగారు కళాఖండాలు Bulgariaకు చెందినవి మరియు 5వ సహస్రాబ్ది BC నాటివి, ఉదాహరణకు లేక్ వర్నా మరియు Black Sea తీరం సమీపంలోని Varna Necropolisలో కనుగొనబడినవి, ఇవి చరిత్రలో "బాగా తేదీ ఉన్న" బంగారు కళాఖండాల ఆవిష్కరణగా భావించబడుతున్నాయి.[82][71][83]

బంగారు కళాఖండాలు బహుశా ప్రాచీన ఈజిప్టులో పూర్వ-రాజవంశ కాలం ప్రారంభంలో, ఐదవ సహస్రాబ్ది BC చివరలో మరియు నాల్గవ ప్రారంభంలో కనిపించాయి, మరియు 4వ సహస్రాబ్దిలో స్మెల్టింగ్ అభివృద్ధి చేయబడింది; నాల్గవ సహస్రాబ్ది ప్రారంభంలో లోయర్ మెసొపొటేమియా పురావస్తు శాస్త్రంలో బంగారు కళాఖండాలు కనిపిస్తాయి.[84] 1990 నాటికి, West Bankలోని 4th millennium BC నాటి Wadi Qana గుహ స్మశానవాటికలో కనుగొనబడిన బంగారు కళాఖండాలు లెవంత్ నుండి వచ్చిన పురాతనమైనవి.[85] golden hats మరియు Nebra disk వంటి బంగారు కళాఖండాలు 2వ సహస్రాబ్ది BC కాంస్య యుగం నుండి మధ్య ఐరోపాలో కనిపించాయి.

Black Sea యొక్క ఆగ్నేయ మూలలో బంగారం వెలికితీత Midas కాలం నాటిదని చెప్పబడింది, మరియు సుమారు 610 BCలో Lydiaలో ప్రపంచంలోని మొట్టమొదటి నాణేల స్థాపనలో ఈ బంగారం ముఖ్యమైనది.[86]

Mansa Musa (1312 నుండి 1337 వరకు Mali Empire పాలకుడు) 1324లో Meccaకు చేసిన hajj సమయంలో, అతను జూలై 1324లో Cairo గుండా వెళ్ళాడు, మరియు వేలాది మంది ప్రజలు మరియు దాదాపు వంద ఒంటెలతో కూడిన camel trainతో కలిసి ఉన్నాడని నివేదించబడింది, అక్కడ అతను చాలా బంగారాన్ని ఇచ్చేశాడు, ఇది ఈజిప్టులో ఒక దశాబ్దానికి పైగా ధరను తగ్గించింది, అధిక inflationకు కారణమైంది.[87]

.]] అమెరికా ఖండాల ఐరోపా అన్వేషణ స్థానిక అమెరికన్ ప్రజలు, ముఖ్యంగా Mesoamerica, Peru, Ecuador మరియు Colombiaలలో ప్రదర్శించిన బంగారు ఆభరణాల నివేదికల ద్వారా ప్రేరేపించబడింది. Aztecలు బంగారాన్ని దేవుళ్ల ఉత్పత్తిగా పరిగణించారు, దీనిని అక్షరాలా "దేవుని విసర్జితం" (teocuitlatl in Nahuatl) అని పిలిచారు, మరియు Moctezuma II చంపబడిన తర్వాత, ఈ బంగారంలో ఎక్కువ భాగం స్పెయిన్‌కు పంపబడింది.[88] అయితే, indigenous peoples of North America కోసం బంగారం పనికిరానిదిగా పరిగణించబడింది మరియు వారు obsidian, flint, మరియు slate వంటి వాటికి ఎక్కువ విలువ ఇచ్చారు.[89]

ప్రారంభ ఆధునిక కాలం నుండి, పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో ఐరోపా వారి అన్వేషణ మరియు వలసవాదం ప్రధానంగా ఆ ప్రాంతంలో ఉన్న బంగారు నిక్షేపాల నివేదికల వల్ల ప్రేరేపించబడ్డాయి. ఈ ప్రాంతాన్ని ఐరోపా వారు చివరకు "గోల్డ్ కోస్ట్" అని పిలిచారు.[90] 15వ శతాబ్దం చివర నుండి 19వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, ఈ ప్రాంతంలో ఐరోపా వారి వాణిజ్యం ప్రధానంగా బంగారం, అలాగే దంతం మరియు బానిసల చుట్టూ కేంద్రీకృతమై ఉంది.[91] పశ్చిమ ఆఫ్రికాలో బంగారు వాణిజ్యం అశాంతి సామ్రాజ్యం ఆధీనంలో ఉండేది. వారు మొదట పోర్చుగీసువారితో వ్యాపారం చేసేవారు, ఆ తర్వాత బ్రిటిష్, ఫ్రెంచ్, స్పానిష్ మరియు డానిష్ వర్తకులతో కూడా వ్యాపారాన్ని విస్తరించారు.[92] పశ్చిమ ఆఫ్రికా బంగారు నిక్షేపాలపై నియంత్రణ సాధించాలనే బ్రిటిష్ వారి కోరిక 19వ శతాబ్దం చివరలో జరిగిన ఆంగ్లో-అశాంతి యుద్ధాలలో కీలక పాత్ర పోషించింది, దీని ఫలితంగా అశాంతి సామ్రాజ్యం బ్రిటన్ చేత ఆక్రమించబడింది.[93]

రసవాదుల ప్రధాన లక్ష్యాలలో ఒకటి, సీసం వంటి ఇతర పదార్థాల నుండి బంగారాన్ని తయారు చేయడం — బహుశా ఫిలాసఫర్స్ స్టోన్ అనే పౌరాణిక పదార్థంతో చర్య జరపడం ద్వారా ఇది సాధ్యమవుతుందని వారు నమ్మేవారు. బంగారాన్ని తయారు చేయడానికి ప్రయత్నించడం వల్ల రసవాదులు పదార్థాలతో ఏమి చేయవచ్చో క్రమపద్ధతిలో కనుగొనడానికి దారితీసింది, ఇది నేటి రసాయన శాస్త్రానికి పునాది వేసింది. నేడు న్యూక్లియర్ ట్రాన్స్‌మ్యుటేషన్ ఉపయోగించి బంగారాన్ని తయారు చేయవచ్చు (అయితే ఇది ఆర్థికంగా లాభదాయకం కాదు).[94]

ఉత్పత్తి

ప్రధాన వ్యాసం: List of countries by gold production

యునైటెడ్ స్టేట్స్ జియోలాజికల్ సర్వే ప్రకారం, 2016 నాటికి సుమారు 5,726,000,000 ozt బంగారం లెక్కించబడింది, ఇందులో 85% ఇప్పటికీ చురుకైన వినియోగంలో ఉంది.[95]

మైనింగ్ మరియు అన్వేషణ

ప్రధాన వ్యాసం: Gold mining, Gold prospecting

1880ల నుండి, దక్షిణాఫ్రికా ప్రపంచ బంగారు సరఫరాలో అధిక భాగానికి మూలంగా ఉంది, మరియు ప్రస్తుతం లెక్కించబడిన బంగారంలో సుమారు 22% దక్షిణాఫ్రికా నుండి వచ్చినదే. 1970లో ఉత్పత్తి ప్రపంచ సరఫరాలో 79% అంటే సుమారు 1,480 టన్నులు. 2007లో చైనా (276 టన్నులతో) దక్షిణాఫ్రికాను అధిగమించి ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బంగారు ఉత్పత్తిదారుగా నిలిచింది, 1905 తర్వాత దక్షిణాఫ్రికా అగ్రస్థానంలో లేకపోవడం ఇదే మొదటిసారి.[96]

2023లో, చైనా ప్రపంచంలోనే అగ్రగామి బంగారు మైనింగ్ దేశంగా ఉంది, ఆ తర్వాత వరుసగా రష్యా, ఆస్ట్రేలియా, కెనడా, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మరియు ఘనా ఉన్నాయి.[5]

దక్షిణ అమెరికాలో, వివాదాస్పద ప్రాజెక్ట్ Pascua Lama చిలీ మరియు అర్జెంటీనా సరిహద్దులోని అటకామా ఎడారి ఎత్తైన పర్వతాలలో ఉన్న సంపన్న క్షేత్రాలను దోపిడీ చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

వార్షిక ప్రపంచ బంగారు ఉత్పత్తిలో నాలుగింట ఒక వంతు వరకు చేతివృత్తుల లేదా చిన్న తరహా మైనింగ్ నుండి వస్తుందని అంచనా వేయబడింది.[97][98][99]

దక్షిణాఫ్రికాలోని జోహన్నెస్‌బర్గ్ నగరం విట్‌వాటర్‌స్రాండ్ గోల్డ్ రష్ ఫలితంగా స్థాపించబడింది, ఇది రికార్డ్ చేయబడిన చరిత్రలో అతిపెద్ద సహజ బంగారు నిక్షేపాలలో కొన్నింటిని కనుగొనడానికి దారితీసింది. బంగారు క్షేత్రాలు విట్‌వాటర్‌స్రాండ్ బేసిన్ యొక్క ఉత్తర మరియు వాయువ్య అంచులకు పరిమితం చేయబడ్డాయి, ఇది ఫ్రీ స్టేట్, గౌటెంగ్ మరియు చుట్టుపక్కల ప్రావిన్సుల కింద చాలా చోట్ల లోతుగా ఉన్న 5 - 7 km మందపాటి ఆర్కియన్ శిలల పొర.[100] ఈ విట్‌వాటర్‌స్రాండ్ శిలలు జోహన్నెస్‌బర్గ్‌లో మరియు చుట్టుపక్కల విట్‌వాటర్‌స్రాండ్ వద్ద ఉపరితలంపై కనిపిస్తాయి, కానీ జోహన్నెస్‌బర్గ్‌కు ఆగ్నేయ మరియు నైరుతి దిశలలో వివిక్త పాచెస్ (isolated patches) లో కూడా కనిపిస్తాయి, అలాగే విట్‌వాటర్‌స్రాండ్ బేసిన్ మధ్యలో ఉన్న వ్రెడెఫోర్ట్ డోమ్ చుట్టూ ఉన్న ఆర్క్‌లో కూడా కనిపిస్తాయి.[67][100] ఈ ఉపరితల బహిర్గతాల నుండి బేసిన్ విస్తృతంగా వాలుగా ఉంటుంది, దీనివల్ల మైనింగ్‌లో కొన్ని దాదాపు 4000 m లోతులో జరగాల్సి ఉంటుంది. ఇది జోహన్నెస్‌బర్గ్‌కు నైరుతిలో ఉన్న సావుకా మరియు TauTona గనులను భూమిపైనే అత్యంత లోతైన గనులుగా మార్చింది. ఈ బంగారం ఉత్తర మరియు వాయువ్య దిశల నుండి వచ్చిన ఆర్కియన్ నదులు "విట్‌వాటర్‌స్రాండ్ సముద్రం"లోకి ప్రవహించే ముందు విస్తృతమైన గులకరాయితో కూడిన బ్రెయిడెడ్ నది డెల్టాలను ఏర్పరిచిన ఆరు ప్రాంతాలలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది.[100]

బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యం మరియు ఆఫ్రికానర్ బోయర్ల మధ్య 1899–1901లో జరిగిన రెండవ బోయర్ యుద్ధం కనీసం పాక్షికంగానైనా దక్షిణాఫ్రికాలో గని కార్మికుల హక్కులు మరియు బంగారు సంపదపై యాజమాన్యం కోసం జరిగింది.

19వ శతాబ్దంలో, పెద్ద బంగారు నిక్షేపాలు కనుగొనబడినప్పుడల్లా గోల్డ్ రష్‌లు సంభవించాయి. యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో బంగారం కనుగొనబడినట్లు మొదటి డాక్యుమెంట్ చేయబడిన ఆవిష్కరణ 1803లో నార్త్ కరోలినాలోని జార్జ్‌విల్లే సమీపంలోని రీడ్ గోల్డ్ మైన్ వద్ద జరిగింది.[101] యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో మొదటి ప్రధాన బంగారు సమ్మె జార్జియాలోని డహ్లోనెగా అనే చిన్న పట్టణంలో జరిగింది.[102] తదుపరి గోల్డ్ రష్‌లు కాలిఫోర్నియా, కొలరాడో, బ్లాక్ హిల్స్, న్యూజిలాండ్‌లోని ఒటాగో, ఆస్ట్రేలియా అంతటా అనేక ప్రదేశాలు, దక్షిణాఫ్రికాలోని విట్‌వాటర్‌స్రాండ్ మరియు కెనడాలోని క్లోన్‌డైక్ లలో సంభవించాయి.

ఇండోనేషియాలోని పాపువాలో ఉన్న గ్రాస్‌బర్గ్ గని ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద బంగారు గని.[103]

వెలికితీత మరియు శుద్ధి

ప్రధాన వ్యాసం: Gold extraction

బంగారు వెలికితీత పెద్ద, సులభంగా మైనింగ్ చేయగల నిక్షేపాలలో అత్యంత ఆర్థికంగా ఉంటుంది. మిలియన్‌కు 0.5 భాగాలు (ppm) కంటే తక్కువ ఉన్న ఖనిజ గ్రేడ్‌లు కూడా ఆర్థికంగా ఉండవచ్చు. ఓపెన్-పిట్ గనులలో సాధారణ ఖనిజ గ్రేడ్‌లు 1–5 ppm; భూగర్భ లేదా హార్డ్ రాక్ గనులలో ఖనిజ గ్రేడ్‌లు సాధారణంగా కనీసం 3 ppm ఉంటాయి. 30 ppm ఖనిజ గ్రేడ్‌లు ఉంటేనే బంగారం కంటికి కనిపిస్తుంది కాబట్టి, చాలా బంగారు గనులలో బంగారం కనిపించదు.

2007లో సగటు బంగారు మైనింగ్ మరియు వెలికితీత ఖర్చులు ట్రాయ్ ఔన్స్‌కు సుమారు $317 (), కానీ మైనింగ్ రకం మరియు ఖనిజ నాణ్యతను బట్టి ఇవి విస్తృతంగా మారవచ్చు; ప్రపంచ గని ఉత్పత్తి 2,471.1 టన్నులకు చేరుకుంది.[104]

ప్రారంభ ఉత్పత్తి తర్వాత, బంగారం తరచుగా విద్యుద్విశ్లేషణ ఆధారంగా వోల్విల్ ప్రక్రియ ద్వారా లేదా మిల్లర్ ప్రక్రియ (ద్రవ స్థితిలో క్లోరినేషన్) ద్వారా పారిశ్రామికంగా శుద్ధి చేయబడుతుంది. వోల్విల్ ప్రక్రియ అధిక స్వచ్ఛతను ఇస్తుంది, కానీ ఇది మరింత క్లిష్టమైనది మరియు చిన్న తరహా సంస్థలలో మాత్రమే వర్తించబడుతుంది.[105][106] తక్కువ మొత్తంలో బంగారాన్ని పరీక్షించడానికి మరియు శుద్ధి చేయడానికి ఇతర పద్ధతులలో పార్టింగ్ మరియు ఇంక్వార్టేషన్, అలాగే కపెలేషన్, లేదా ఆక్వా రీజియాలో బంగారాన్ని కరిగించడం ఆధారంగా శుద్ధి చేసే పద్ధతులు ఉన్నాయి.[107]

రీసైక్లింగ్

1997లో, మార్కెట్‌కు సరఫరా చేయబడిన 2700 టన్నుల బంగారంలో రీసైకిల్ చేసిన బంగారం సుమారు 20% ఉంది.[108] జనరేషన్ కలెక్షన్ వంటి ఆభరణాల కంపెనీలు మరియు డెల్ వంటి కంప్యూటర్ కంపెనీలు రీసైక్లింగ్ నిర్వహిస్తున్నాయి.[109]

2020 నాటికి, ఒక కిలోగ్రాము బంగారాన్ని మైనింగ్ చేయడంలో ఉత్పత్తి అయ్యే కార్బన్ డయాక్సైడ్ (CO2) 16 టన్నులు, అయితే ఒక కిలోగ్రాము బంగారాన్ని రీసైకిల్ చేయడం వల్ల 53 కిలోగ్రాముల CO2 సమానమైన ఉద్గారాలు విడుదలవుతాయి. 2020 నాటికి ప్రపంచ బంగారు సరఫరాలో సుమారు 30 శాతం రీసైకిల్ చేయబడింది మరియు మైనింగ్ చేయబడలేదు.[110]

దేశాల వారీగా బంగారు ఆభరణాల వినియోగం (టన్నులలో)[111][112]
దేశం 2009 2010 2011 2012 2013
India 442.37 745.70 986.3 864 974
China 376.96 428.00 921.5 817.5 1120.1
United States 150.28 128.61 199.5 161 190
Turkey 75.16 74.07 143 118 175.2
Saudi Arabia 77.75 72.95 69.1 58.5 72.2
Russia 60.12 67.50 76.7 81.9 73.3
United Arab Emirates 67.60 63.37 60.9 58.1 77.1
Egypt 56.68 53.43 36 47.8 57.3
Indonesia 41.00 32.75 55 52.3 68
United Kingdom 31.75 27.35 22.6 21.1 23.4
ఇతర పర్షియన్ గల్ఫ్ దేశాలు 24.10 21.97 22 19.9 24.6
Japan 21.85 18.50 −30.1 7.6 21.3
South Korea 18.83 15.87 15.5 12.1 17.5
Vietnam 15.08 14.36 100.8 77 92.2
Thailand 7.33 6.28 107.4 80.9 140.1
మొత్తం 1466.86 1770.71 2786.12 2477.7 3126.1
ఇతర దేశాలు 251.6 254.0 390.4 393.5 450.7
ప్రపంచ మొత్తం 1718.46 2024.71 3176.52 2871.2 3576.8

కాలుష్యం

మరింత సమాచారం: Mercury cycle, International Cyanide Management Code బంగారు ఉత్పత్తి ప్రమాదకరమైన కాలుష్యానికి దోహదపడుతుంది.[113]

తక్కువ-గ్రేడ్ బంగారు ఖనిజంలో ఒక ppm కంటే తక్కువ బంగారు లోహం ఉండవచ్చు; అటువంటి ఖనిజాన్ని గ్రైండ్ చేసి, బంగారాన్ని కరిగించడానికి సోడియం సైనైడ్‌తో కలుపుతారు. సైనైడ్ అత్యంత విషపూరితమైన రసాయనం, ఇది స్వల్ప పరిమాణంలో బహిర్గతమైనప్పుడు జీవులను చంపగలదు. అభివృద్ధి చెందిన మరియు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో అనేక సైనైడ్ చిందటం[114] సంఘటనలు జరిగాయి, ఇవి ప్రభావిత నదులలోని జలచరాలను చంపేశాయి. పర్యావరణవేత్తలు ఈ సంఘటనలను ప్రధాన పర్యావరణ విపత్తులుగా పరిగణిస్తారు.[115][116] ఒక ట్రాయ్ ఔన్స్ బంగారాన్ని ఉత్పత్తి చేయడానికి ముప్పై టన్నుల వరకు ఉపయోగించిన ఖనిజాన్ని వ్యర్థంగా పారవేయవచ్చు.[117] బంగారు ఖనిజ వ్యర్థాలు కాడ్మియం, సీసం, జింక్, రాగి, ఆర్సెనిక్, సెలీనియం మరియు పాదరసం వంటి అనేక భారీ మూలకాలకు మూలం. ఈ ఖనిజ వ్యర్థాలలో సల్ఫైడ్ కలిగిన ఖనిజాలు గాలి మరియు నీటికి బహిర్గతమైనప్పుడు, సల్ఫైడ్ సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్గా మారుతుంది, ఇది ఈ భారీ లోహాలను కరిగించి ఉపరితల నీరు మరియు భూగర్భ జలాల్లోకి చేరేలా చేస్తుంది. ఈ ప్రక్రియను యాసిడ్ మైన్ డ్రైనేజీ అంటారు. ఈ బంగారు ఖనిజ వ్యర్థాలు దీర్ఘకాలిక, అత్యంత ప్రమాదకరమైన వ్యర్థాలను కలిగి ఉంటాయి.[117]

ఖనిజం నుండి బంగారాన్ని తిరిగి పొందడానికి పాదరసాన్ని ఉపయోగించడం ఒకప్పుడు సాధారణం, కానీ నేడు పాదరసం వాడకం ఎక్కువగా చిన్న తరహా వ్యక్తిగత గని కార్మికులకు మాత్రమే పరిమితమైంది.[118] పాదరసం సమ్మేళనాల స్వల్ప పరిమాణాలు జలవనరులను చేరుకోగలవు, దీనివల్ల భారీ లోహ కాలుష్యం ఏర్పడుతుంది. పాదరసం అప్పుడు మిథైల్ మెర్క్యురీ రూపంలో మానవ ఆహార గొలుసులోకి ప్రవేశించవచ్చు. మానవులలో పాదరసం విషపూరితం తీవ్రమైన మెదడు దెబ్బతినడానికి కారణమవుతుంది.[119]

బంగారు వెలికితీత అనేది అత్యంత శక్తి-తీవ్రమైన పరిశ్రమ — లోతైన గనుల నుండి ఖనిజాన్ని వెలికితీయడం మరియు తదుపరి రసాయన వెలికితీత కోసం పెద్ద మొత్తంలో ఖనిజాన్ని గ్రైండ్ చేయడం కోసం ఉత్పత్తి చేయబడిన గ్రాము బంగారానికి దాదాపు 25 kWh విద్యుత్ అవసరమవుతుంది.[120]

ద్రవ్య వినియోగం

మరింత సమాచారం: History of money

బంగారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా డబ్బుగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది,[121] సమర్థవంతమైన పరోక్ష మార్పిడి కోసం (వస్తు మార్పిడికి వ్యతిరేకంగా), మరియు సంపదను నిల్వ చేయడానికి. మార్పిడి ప్రయోజనాల కోసం, మింట్లు ప్రామాణిక గోల్డ్ బులియన్ నాణేలు, బార్లు మరియు స్థిరమైన బరువు మరియు స్వచ్ఛత కలిగిన ఇతర యూనిట్లను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.

బంగారాన్ని కలిగి ఉన్న మొదటి తెలిసిన నాణేలు క్రీస్తుపూర్వం 600 ప్రాంతంలో ఆసియా మైనర్‌లోని లిడియాలో ముద్రించబడ్డాయి.[86] హోమర్ జీవిత కాలానికి ముందు మరియు సమయంలో గ్రీషియన్ చరిత్ర కాలంలో ఉపయోగంలో ఉన్న బంగారు టాలెంట్ నాణెం 8.42 మరియు 8.75 గ్రాముల మధ్య బరువు ఉండేది.[122] వెండిని ఉపయోగించాలనే మునుపటి ప్రాధాన్యత నుండి, ఐరోపా ఆర్థిక వ్యవస్థలు పదమూడవ మరియు పద్నాలుగో శతాబ్దాలలో బంగారాన్ని నాణేలుగా ముద్రించడాన్ని తిరిగి స్థాపించాయి.[123]

బిల్లులు (బంగారు నాణేలుగా మారేవి) మరియు గోల్డ్ సర్టిఫికెట్లు (ఇష్యూ చేసే బ్యాంకులో బంగారు నాణేలుగా మార్చుకోగలిగేవి) 19వ శతాబ్దపు పారిశ్రామిక ఆర్థిక వ్యవస్థలలో గోల్డ్ స్టాండర్డ్ డబ్బు యొక్క చలామణి స్టాక్‌కు తోడయ్యాయి. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం కోసం సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, యుద్ధం చేస్తున్న దేశాలు భిన్నమైన గోల్డ్ స్టాండర్డ్‌లకు మారాయి, యుద్ధ ప్రయత్నాలకు నిధులు సమకూర్చడానికి తమ కరెన్సీలను ద్రవ్యోల్బణానికి గురిచేశాయి. యుద్ధం తర్వాత, విజేత దేశాలు, ముఖ్యంగా బ్రిటన్, క్రమంగా బంగారు-మార్పిడి సామర్థ్యాన్ని పునరుద్ధరించాయి, కానీ బిల్స్ ఆఫ్ ఎక్స్ఛేంజ్ ద్వారా అంతర్జాతీయ బంగారు ప్రవాహాలు నిషేధించబడ్డాయి; అంతర్జాతీయ రవాణాలు ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యాల కోసం లేదా యుద్ధ పరిహారాలను చెల్లించడానికి మాత్రమే జరిగాయి.

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, బ్రెట్టన్ వుడ్స్ వ్యవస్థను అనుసరించి స్థిరమైన మారకపు రేట్ల ద్వారా అనుసంధానించబడిన నామమాత్రంగా మార్చుకోగలిగే కరెన్సీల వ్యవస్థతో బంగారం భర్తీ చేయబడింది. గోల్డ్ స్టాండర్డ్స్ మరియు కరెన్సీలను నేరుగా బంగారానికి మార్చుకునే సామర్థ్యాన్ని ప్రపంచ ప్రభుత్వాలు విడిచిపెట్టాయి, దీనికి 1971లో యునైటెడ్ స్టేట్స్ తన డాలర్లను బంగారానికి మార్చడానికి నిరాకరించడం నాంది పలికింది. ఫియట్ కరెన్సీ ఇప్పుడు చాలా ద్రవ్య పాత్రలను పోషిస్తోంది. స్విట్జర్లాండ్ తన కరెన్సీని బంగారంతో ముడిపెట్టిన చివరి దేశం; ఇది 1999లో జరిగిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణతో ముగిసింది.[124]

సెంట్రల్ బ్యాంకులు తమ ద్రవ నిల్వలలో కొంత భాగాన్ని ఏదో ఒక రూపంలో బంగారంగా ఉంచుకోవడం కొనసాగిస్తున్నాయి, మరియు లండన్ బులియన్ మార్కెట్ అసోసియేషన్ వంటి లోహాల మార్పిడి సంస్థలు ఇప్పటికీ భవిష్యత్తు డెలివరీ ఒప్పందాలతో సహా బంగారంలో నిర్ణీత లావాదేవీలను క్లియర్ చేస్తాయి. నేడు, బంగారు మైనింగ్ ఉత్పత్తి తగ్గుతోంది.[125] 20వ శతాబ్దంలో ఆర్థిక వ్యవస్థల వేగవంతమైన వృద్ధి మరియు పెరుగుతున్న విదేశీ మారకద్రవ్యంతో, ప్రపంచ బంగారు నిల్వలు మరియు వాటి వాణిజ్య మార్కెట్ అన్ని మార్కెట్లలో చిన్న భాగంగా మారాయి మరియు కరెన్సీల స్థిర మారకపు రేట్లు బంగారానికి బదులుగా బంగారం కోసం తేలియాడే ధరలు మరియు బంగారం ఫ్యూచర్ కాంట్రాక్టుల ద్వారా భర్తీ చేయబడ్డాయి. బంగారు నిల్వ సంవత్సరానికి 1% లేదా 2% మాత్రమే పెరుగుతున్నప్పటికీ, చాలా తక్కువ లోహం తిరిగి పొందలేని విధంగా వినియోగించబడుతుంది. ప్రస్తుత ధరల వద్ద భూమి పైన ఉన్న నిల్వలు అనేక దశాబ్దాల పారిశ్రామిక మరియు చేతివృత్తుల అవసరాలను తీరుస్తాయి.

మిశ్రమ లోహాల బంగారు నిష్పత్తి (fineness) క్యారెట్ (k) ద్వారా కొలుస్తారు. స్వచ్ఛమైన బంగారాన్ని (వాణిజ్యపరంగా 'ఫైన్' గోల్డ్ అని పిలుస్తారు) 24 క్యారెట్, 24k అని సంక్షిప్తీకరించారు. 1526 నుండి 1930ల వరకు చలామణి కోసం ఉద్దేశించిన ఇంగ్లీష్ బంగారు నాణేలు సాధారణంగా క్రౌన్ గోల్డ్ అని పిలువబడే 22k మిశ్రమ లోహంగా ఉండేవి,[126] (1837 తర్వాత చలామణి కోసం అమెరికన్ బంగారు నాణేలు 0.900 ఫైన్ గోల్డ్ లేదా 21.6 kt మిశ్రమ లోహాన్ని కలిగి ఉంటాయి).[127]

తరచుగా వివిధ ప్లాటినం సమూహ లోహాల ధరలు బంగారం కంటే చాలా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు, అయినప్పటికీ ప్లాటినం సమూహ లోహాల కంటే బంగారం కరెన్సీలకు ప్రమాణంగా ఎక్కువ స్థాయిలో ఉపయోగించబడింది. బంగారం స్వచ్ఛత, విలువ, రాజరికం మరియు ఈ లక్షణాలను మిళితం చేసే పాత్రలకు చిహ్నంగా ఉపయోగించబడింది. సంపద మరియు ప్రతిష్టకు చిహ్నంగా బంగారాన్ని థామస్ మోర్ తన గ్రంథం యుటోపియాలో ఎగతాళి చేశారు. ఆ ఊహాజనిత ద్వీపంలో, బంగారం చాలా సమృద్ధిగా ఉంటుంది, కాబట్టి దానిని బానిసల కోసం గొలుసులు, టేబుల్‌వేర్ మరియు టాయిలెట్ సీట్ల తయారీకి ఉపయోగిస్తారు. ఇతర దేశాల నుండి రాయబారులు, ఆడంబరమైన బంగారు ఆభరణాలు మరియు బ్యాడ్జ్‌లు ధరించి వచ్చినప్పుడు, యుటోపియన్లు వారిని పనివాళ్లుగా పొరబడతారు, బదులుగా వారి బృందంలో అత్యంత సాదాసీదాగా దుస్తులు ధరించిన వారికి గౌరవం ఇస్తారు.

బంగారం యొక్క ISO 4217 కరెన్సీ కోడ్ XAU.[128] బంగారం కలిగి ఉన్న చాలా మంది దీనిని ద్రవ్యోల్బణం లేదా ఇతర ఆర్థిక అంతరాయాలకు వ్యతిరేకంగా రక్షణగా బులియన్ నాణేలు లేదా బార్ల రూపంలో నిల్వ చేస్తారు. నేషనల్ బ్యూరో ఆఫ్ ఎకనామిక్ రీసెర్చ్ యొక్క ఒక పత్రం ప్రకారం, బంగారం సుదీర్ఘ కాలపరిమితులలో (శతాబ్దాలు) ద్రవ్యోల్బణ రక్షణగా నమ్మదగినదిగా ఉండవచ్చు కానీ ఆచరణాత్మక కాలపరిమితులలో కాదని కనుగొంది.[129] పెట్టుబడి లేదా కలెక్టర్ ప్రయోజనాల కోసం ఆధునిక బులియన్ నాణేలకు మంచి యాంత్రిక దుస్తులు ధరించే లక్షణాలు అవసరం లేదు; ఇవి సాధారణంగా 24k ఫైన్ గోల్డ్‌తో ఉంటాయి, అయినప్పటికీ అమెరికన్ గోల్డ్ ఈగిల్ మరియు బ్రిటిష్ గోల్డ్ సార్వభౌమ నాణేలు చారిత్రక సంప్రదాయంలో 22k (0.92) లోహంతో ముద్రించబడుతున్నాయి, మరియు 1967లో మొదటిసారి విడుదలైన దక్షిణాఫ్రికా క్రూగర్‌రాండ్ కూడా 22k (0.92) లోహంతోనే ఉంటుంది.[130]

స్పెషల్ ఇష్యూ కెనడియన్ గోల్డ్ మేపుల్ లీఫ్ నాణెం ఏదైనా బులియన్ కాయిన్ కంటే అత్యధిక స్వచ్ఛత కలిగిన బంగారాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఇది 99.999% లేదా 0.99999 స్వచ్ఛతను కలిగి ఉంటుంది, అయితే పాపులర్ ఇష్యూ కెనడియన్ గోల్డ్ మేపుల్ లీఫ్ నాణెం 99.99% స్వచ్ఛతను కలిగి ఉంటుంది. 2006లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ మింట్ 99.99% స్వచ్ఛతతో అమెరికన్ బఫెలో గోల్డ్ బులియన్ నాణేలను తయారు చేయడం ప్రారంభించింది. ఆస్ట్రేలియాన్ గోల్డ్ కంగారూలు మొదట 1986లో ఆస్ట్రేలియన్ గోల్డ్ నగ్గెట్గా ముద్రించబడ్డాయి, కానీ 1989లో వాటి వెనుక డిజైన్‌ను మార్చారు. ఇతర ఆధునిక నాణేలలో ఆస్ట్రియాన్ వియన్నా ఫిల్‌హార్మోనిక్ బులియన్ నాణెం మరియు చైనీస్ గోల్డ్ పాండా ఉన్నాయి.[131]

ధర

మరింత సమాచారం: Gold as an investment, History of gold#Price

ఇతర విలువైన లోహాల మాదిరిగానే, బంగారం కూడా ట్రాయ్ వెయిట్ మరియు గ్రాములలో కొలవబడుతుంది. మిశ్రమ లోహంలో బంగారు నిష్పత్తిని క్యారెట్ (k) ద్వారా కొలుస్తారు, ఇందులో 24 క్యారెట్ (24k) అంటే స్వచ్ఛమైన బంగారం (100%), మరియు తక్కువ క్యారెట్ సంఖ్యలు తక్కువ నిష్పత్తిని సూచిస్తాయి (18k = 75%). ఒక గోల్డ్ బార్ లేదా నాణెం యొక్క స్వచ్ఛతను 0 నుండి 1 వరకు దశాంశ రూపంలో కూడా వ్యక్తపరచవచ్చు, దీనిని మిల్లీసిమల్ ఫినెస్ అని పిలుస్తారు, ఉదాహరణకు 0.995 అంటే దాదాపు స్వచ్ఛమైనది అని అర్థం.

బంగారం ధర బంగారం మరియు డెరివేటివ్స్ మార్కెట్లలో ట్రేడింగ్ ద్వారా నిర్ణయించబడుతుంది, అయితే సెప్టెంబర్ 1919లో ప్రారంభమైన లండన్ లోని గోల్డ్ ఫిక్సింగ్ అనే ప్రక్రియ పరిశ్రమకు రోజువారీ బెంచ్‌మార్క్ ధరను అందిస్తుంది. అమెరికా మార్కెట్లు తెరిచి ఉన్నప్పుడు ధరను అందించడానికి 1968లో మధ్యాహ్న ఫిక్సింగ్ ప్రవేశపెట్టబడింది.[132]

ఇతర ఉపయోగాలు

ఆభరణాలు

స్వచ్ఛమైన (24k) బంగారం తరచుగా ఆభరణాలలో ఉపయోగించడానికి ఇతర లోహాలతో మిశ్రమ లోహం (alloy) చేయబడుతుంది, ఇది దాని కాఠిన్యం, సాగే గుణం, ద్రవీభవన స్థానం, రంగు మరియు ఇతర లక్షణాలను మారుస్తుంది. తక్కువ క్యారెట్ రేటింగ్ కలిగిన మిశ్రమ లోహాలు, సాధారణంగా 22k, 18k, 14k లేదా 10k, మిశ్రమంలో రాగి, వెండి లేదా ఇతర బేస్ లోహాల అధిక శాతాన్ని కలిగి ఉంటాయి.[24] నికెల్ విషపూరితమైనది, మరియు నికెల్ వైట్ గోల్డ్ నుండి దాని విడుదలను ఐరోపాలో చట్టం ద్వారా నియంత్రిస్తారు.[24] పల్లాడియం-గోల్డ్ మిశ్రమాలు నికెల్ ఉపయోగించే వాటి కంటే ఖరీదైనవి.[133] హై-క్యారెట్ వైట్ గోల్డ్ మిశ్రమాలు స్వచ్ఛమైన వెండి లేదా స్టెర్లింగ్ సిల్వర్ కంటే తుప్పును తట్టుకోగలవు, అయితే ప్లాటినం ఆభరణాలంత తుప్పు-నిరోధకతను కలిగి ఉండవు. జపనీస్ కళ అయిన మోకుమే-గానే అలంకారమైన చెక్క-ధాన్యపు ప్రభావాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి లామినేటెడ్ రంగు బంగారు మిశ్రమాల మధ్య రంగు వ్యత్యాసాలను ఉపయోగిస్తుంది.

బంగారు సోల్డర్ను అధిక-ఉష్ణోగ్రత హార్డ్ సోల్డరింగ్ లేదా బ్రేజింగ్ ద్వారా బంగారు ఆభరణాల భాగాలను కలపడానికి ఉపయోగిస్తారు. పని హాల్‌మార్క్ నాణ్యతతో ఉండాలంటే, బంగారు సోల్డర్ మిశ్రమం పని యొక్క స్వచ్ఛతకు సరిపోలాలి, మరియు పసుపు మరియు తెలుపు బంగారానికి రంగు సరిపోయేలా మిశ్రమ సూత్రాలు తయారు చేయబడతాయి. బంగారు సోల్డర్ సాధారణంగా ఈజీ, మీడియం మరియు హార్డ్ అని పిలువబడే కనీసం మూడు ద్రవీభవన-స్థాయి పరిధులలో తయారు చేయబడుతుంది. ముందుగా హార్డ్, అధిక ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన సోల్డర్‌ను ఉపయోగించి, ఆపై క్రమంగా తక్కువ ద్రవీభవన స్థానాలు కలిగిన సోల్డర్‌లను ఉపయోగించడం ద్వారా, స్వర్ణకారులు అనేక విడి సోల్డర్ జాయింట్లతో సంక్లిష్టమైన వస్తువులను తయారు చేయవచ్చు. బంగారాన్ని దారంగా మార్చి ఎంబ్రాయిడరీలో కూడా ఉపయోగించవచ్చు.

ఎలక్ట్రానిక్స్

ప్రపంచంలో ఉత్పత్తి చేయబడిన కొత్త బంగారంలో 10% మాత్రమే పరిశ్రమలకు వెళుతుంది,[7] కానీ కొత్త బంగారం యొక్క అత్యంత ముఖ్యమైన పారిశ్రామిక ఉపయోగం కంప్యూటర్లు మరియు ఇతర విద్యుత్ పరికరాలలో తుప్పు పట్టని ఎలక్ట్రికల్ కనెక్టర్ల తయారీలో ఉంది. ఉదాహరణకు, వరల్డ్ గోల్డ్ కౌన్సిల్ ప్రకారం, ఒక సాధారణ సెల్ ఫోన్‌లో 50 mg బంగారం ఉండవచ్చు, దీని విలువ సుమారు మూడు డాలర్లు. కానీ ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు ఒక బిలియన్ సెల్ ఫోన్లు ఉత్పత్తి చేయబడుతున్నందున, ప్రతి ఫోన్‌లో US$2.82 () విలువైన బంగారం ఈ ఒక్క అప్లికేషన్ నుండి US$2.82 బిలియన్ల బంగారానికి చేరుకుంటుంది ().[134]

బంగారం ఉచిత క్లోరిన్ ద్వారా ప్రభావితమైనప్పటికీ, దాని మంచి వాహకత మరియు ఇతర వాతావరణాలలో ఆక్సీకరణ మరియు తుప్పుకు వ్యతిరేకంగా సాధారణ నిరోధకత (క్లోరినేటెడ్ కాని ఆమ్లాలకు నిరోధకతతో సహా) ఎలక్ట్రానిక్ యుగంలో ఎలక్ట్రికల్ కనెక్టర్లపై సన్నని పొర పూతగా విస్తృత పారిశ్రామిక వినియోగానికి దారితీసింది, తద్వారా మంచి కనెక్షన్‌ను నిర్ధారిస్తుంది. ఉదాహరణకు, ఆడియో, వీడియో మరియు USB కేబుల్స్ వంటి ఖరీదైన ఎలక్ట్రానిక్స్ కేబుల్స్ కనెక్టర్లలో బంగారం ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ అప్లికేషన్లలో టిన్ వంటి ఇతర కనెక్టర్ లోహాల కంటే బంగారాన్ని ఉపయోగించడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనంపై చర్చ జరిగింది; బంగారు కనెక్టర్లను ఆడియో-విజువల్ నిపుణులు చాలా మంది వినియోగదారులకు అనవసరమని మరియు కేవలం మార్కెటింగ్ వ్యూహంగా చూస్తారని విమర్శిస్తారు. అయినప్పటికీ, అత్యంత తేమ లేదా తినివేయు వాతావరణాలలో ఎలక్ట్రానిక్ స్లైడింగ్ కాంటాక్ట్‌లలో మరియు చాలా ఎక్కువ వైఫల్య ఖర్చు ఉన్న కాంటాక్ట్‌లలో (కొన్ని కంప్యూటర్లు, కమ్యూనికేషన్ పరికరాలు, అంతరిక్ష నౌకలు, జెట్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ ఇంజన్లు) బంగారం ఉపయోగించడం చాలా సాధారణం.[135]

స్లైడింగ్ ఎలక్ట్రికల్ కాంటాక్ట్‌లతో పాటు, బంగారం దాని తుప్పు నిరోధకత, విద్యుత్ వాహకత, డక్టిలిటీ మరియు విషపూరితం లేకపోవడం వల్ల ఎలక్ట్రికల్ కాంటాక్ట్‌లలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.[136] స్విచ్ కాంటాక్ట్‌లు సాధారణంగా స్లైడింగ్ కాంటాక్ట్‌ల కంటే ఎక్కువ తీవ్రమైన తుప్పు ఒత్తిడికి లోనవుతాయి. వైర్ బాండింగ్ అని పిలువబడే ప్రక్రియ ద్వారా సెమీకండక్టర్ పరికరాలను వాటి ప్యాకేజీలకు కనెక్ట్ చేయడానికి సన్నని బంగారు తీగలను ఉపయోగిస్తారు.

బంగారు లోహంలో ఉచిత ఎలక్ట్రాన్ల సాంద్రత 5.91×1022 cm−3.[137] బంగారం విద్యుత్తుకు అత్యంత వాహకత కలిగి ఉంటుంది మరియు కొన్ని అధిక-శక్తి అప్లికేషన్లలో ఎలక్ట్రికల్ వైరింగ్ కోసం ఉపయోగించబడింది (పరిమాణం ప్రకారం వెండి మరియు రాగి మాత్రమే ఎక్కువ వాహకత కలిగి ఉంటాయి, కానీ ఈ మూడింటిలో తుప్పు లేనిది బంగారం మాత్రమే). ఉదాహరణకు, మాన్‌హట్టన్ ప్రాజెక్ట్ యొక్క కొన్ని అణు ప్రయోగాల సమయంలో బంగారు విద్యుత్ తీగలను ఉపయోగించారు, కానీ ప్రాజెక్ట్‌లోని కలుట్రాన్ ఐసోటోప్ సెపరేటర్ అయస్కాంతాలలో పెద్ద హై-కరెంట్ వెండి తీగలను ఉపయోగించారు.

ప్రస్తుతం జపాన్‌లో ఉన్న ఎలక్ట్రానిక్ సాంకేతికతలో ప్రపంచంలోని 16% బంగారం మరియు 22% వెండి ఉన్నాయని అంచనా.[138]

వైద్యం

ఆధునిక వైద్యంలో ప్రస్తుతం ఔషధాలుగా రెండు బంగారు సమ్మేళనాలు మాత్రమే ఉపయోగించబడుతున్నాయి (సోడియం ఆరోథియోమలేట్ మరియు ఆరనోఫిన్), ఇవి వాటి యాంటీ ఇన్ఫ్లమేటరీ లక్షణాల కారణంగా అమెరికాలో ఆర్థరైటిస్ మరియు ఇతర సారూప్య పరిస్థితుల చికిత్సలో ఉపయోగించబడతాయి. ఈ మందులు రుమటాయిడ్ ఆర్థరైటిస్ నొప్పి మరియు వాపును తగ్గించడానికి, మరియు (చారిత్రాత్మకంగా) క్షయ మరియు కొన్ని పరాన్నజీవులకు వ్యతిరేకంగా సహాయపడే మార్గంగా అన్వేషించబడ్డాయి.[139][140]

చారిత్రాత్మకంగా, లోహ మరియు బంగారు సమ్మేళనాలు చాలా కాలంగా వైద్య ప్రయోజనాల కోసం ఉపయోగించబడుతున్నాయి. బంగారం, సాధారణంగా లోహంగా, బహుశా అత్యంత పురాతనమైన ఔషధం (బహుశా షామానిక్ అభ్యాసకులచే)[140] మరియు డియోస్కోరైడ్స్కు తెలుసు.[141][142] మధ్యయుగ కాలంలో, బంగారం చాలా అరుదైనది మరియు అందమైనది కాబట్టి అది ఆరోగ్యకరమైనది కాకుండా మరేమీ ఉండదని నమ్మడంతో, అది తరచుగా ఆరోగ్యానికి ప్రయోజనకరంగా పరిగణించబడేది.

19వ శతాబ్దంలో బంగారం యాంగ్జియోలైటిక్గా, నాడీ సంబంధిత రుగ్మతలకు చికిత్సగా పేరు పొందింది. డిప్రెషన్, ఎపిలెప్సీ, మైగ్రేన్, మరియు అమెనోరియా మరియు ఇంపొటెన్స్ వంటి గ్రంధి సమస్యలు, మరియు ముఖ్యంగా మద్యపానం (కీలీ, 1897) చికిత్స చేయబడ్డాయి.[143]

పదార్థం యొక్క వాస్తవ టాక్సికాలజీ యొక్క స్పష్టమైన వైరుధ్యం శరీరధర్మ శాస్త్రంలో బంగారం యొక్క చర్యపై అవగాహనలో తీవ్రమైన అంతరాలు ఉన్నాయని సూచిస్తుంది.[144] కేవలం బంగారు లవణాలు మరియు రేడియో ఐసోటోపులు మాత్రమే ఔషధ విలువను కలిగి ఉంటాయి, ఎందుకంటే మూలక (లోహ) బంగారం శరీరంలో ఎదుర్కొనే అన్ని రసాయనాలకు జడంగా ఉంటుంది (ఉదాహరణకు, తీసుకున్న బంగారం కడుపు ఆమ్లం ద్వారా ప్రభావితం కాదు).

బంగారు మిశ్రమాలు పునరుద్ధరణ దంతవైద్యంలో, ముఖ్యంగా క్రౌన్లు మరియు శాశ్వత బ్రిడ్జ్‌లు వంటి దంత పునరుద్ధరణలలో ఉపయోగించబడతాయి. బంగారు మిశ్రమాల స్వల్ప సాగే గుణం ఇతర దంతాలతో మెరుగైన మోలార్ మేటింగ్ ఉపరితలాన్ని సృష్టించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది మరియు పింగాణీ క్రౌన్ల తయారీ ద్వారా వచ్చే ఫలితాల కంటే సాధారణంగా మరింత సంతృప్తికరమైన ఫలితాలను ఇస్తుంది. ఇన్సిసర్లు వంటి ప్రముఖ దంతాలలో బంగారు క్రౌన్ల వాడకం కొన్ని సంస్కృతులలో ఇష్టపడతారు మరియు మరికొన్నింటిలో నిరుత్సాహపరుస్తారు.

నీటిలో కొల్లాయిడల్ బంగారం సన్నాహాలు (బంగారు నానోపార్టికల్స్ యొక్క సస్పెన్షన్లు) తీవ్రమైన ఎరుపు-రంగును కలిగి ఉంటాయి, మరియు సిట్రేట్ లేదా అస్కార్బేట్ అయాన్లతో బంగారు క్లోరైడ్‌ను తగ్గించడం ద్వారా కొన్ని పదుల నానోమీటర్ల వరకు కఠినంగా నియంత్రించబడిన కణ పరిమాణాలతో తయారు చేయవచ్చు. కొల్లాయిడల్ బంగారం వైద్యం, జీవశాస్త్రం మరియు మెటీరియల్స్ సైన్స్లో పరిశోధన అప్లికేషన్లలో ఉపయోగించబడుతుంది. ఇమ్యునోగోల్డ్ లేబులింగ్ సాంకేతికత బంగారు కణాలు తమ ఉపరితలాలపై ప్రోటీన్ అణువులను గ్రహించే సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించుకుంటుంది. నిర్దిష్ట ప్రతిరోధకాలతో పూత పూయబడిన కొల్లాయిడల్ బంగారు కణాలను కణాల ఉపరితలాలపై యాంటిజెన్‌ల ఉనికి మరియు స్థానం కోసం ప్రోబ్‌లుగా ఉపయోగించవచ్చు.[145] ఎలక్ట్రాన్ మైక్రోస్కోపీ ద్వారా వీక్షించబడిన కణజాలాల అల్ట్రాథిన్ విభాగాలలో, ఇమ్యునోగోల్డ్ లేబుల్స్ యాంటిజెన్ స్థానంలో అత్యంత దట్టమైన గుండ్రని మచ్చలుగా కనిపిస్తాయి.[146]

బంగారం, లేదా బంగారం మరియు పల్లాడియం మిశ్రమాలు, స్కానింగ్ ఎలక్ట్రాన్ మైక్రోస్కోప్లో వీక్షించడానికి జీవ నమూనాలు మరియు ప్లాస్టిక్ మరియు గాజు వంటి ఇతర వాహకం కాని పదార్థాలకు వాహక పూతగా వర్తించబడతాయి. సాధారణంగా ఆర్గాన్ ప్లాస్మాతో స్పుటరింగ్ ద్వారా వర్తించే ఈ పూత, ఈ అప్లికేషన్‌లో మూడు పాత్రలను పోషిస్తుంది. బంగారం యొక్క అత్యధిక విద్యుత్ వాహకత విద్యుత్ ఛార్జ్ను భూమికి పారుదల చేస్తుంది, మరియు దాని అత్యధిక సాంద్రత ఎలక్ట్రాన్ బీమ్లోని ఎలక్ట్రాన్లకు స్టాపింగ్ పవర్‌ను అందిస్తుంది, ఇది ఎలక్ట్రాన్ బీమ్ నమూనాలోకి చొచ్చుకుపోయే లోతును పరిమితం చేయడంలో సహాయపడుతుంది. ఇది నమూనా ఉపరితలం యొక్క స్థానం మరియు స్థలాకృతి యొక్క నిర్వచనాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది మరియు చిత్రం యొక్క స్పేషియల్ రిజల్యూషన్ను పెంచుతుంది. బంగారం ఎలక్ట్రాన్ బీమ్ ద్వారా వికిరణం చెందినప్పుడు ద్వితీయ ఎలక్ట్రాన్ల అధిక ఉత్పత్తిని కూడా ఉత్పత్తి చేస్తుంది, మరియు ఈ తక్కువ-శక్తి ఎలక్ట్రాన్లు స్కానింగ్ ఎలక్ట్రాన్ మైక్రోస్కోప్‌లో ఉపయోగించే అత్యంత సాధారణ సిగ్నల్ మూలం.[147]

గోల్డ్-198 ఐసోటోప్ (అర్ధ-జీవితం 2.7 రోజులు) న్యూక్లియర్ మెడిసిన్లో, కొన్ని క్యాన్సర్ చికిత్సలలో మరియు ఇతర వ్యాధులకు చికిత్స చేయడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.[148][149]

వంటకాలు

బంగారాన్ని ఆహారంలో ఉపయోగించవచ్చు మరియు ఇది E నంబర్ 175ని కలిగి ఉంటుంది.[150] దీనిని అలంకరణ ప్రయోజనాల కోసం గోల్డ్ లీఫ్, ఫ్లేక్ లేదా డస్ట్ రూపంలో వర్తించవచ్చు. లోహ బంగారం సాధారణంగా శరీర రసాయన శాస్త్రానికి జడంగా పరిగణించబడుతుంది కాబట్టి, దీనికి రుచి ఉండదు, పోషణను అందించదు మరియు శరీరాన్ని మార్చకుండా వదిలివేస్తుంది.[151] 2016లో, యూరోపియన్ ఫుడ్ సేఫ్టీ అథారిటీ ఆహార సంకలితంగా బంగారం యొక్క పునఃమూల్యాంకనంపై ఒక అభిప్రాయాన్ని ప్రచురించింది. ఆహార సంకలితంలో బంగారు నానోపార్టికల్స్ యొక్క నిమిషాల పరిమాణంలో ఉనికి ఉండటం మరియు బంగారు నానోపార్టికల్స్ క్షీరద కణాలలో ఇన్ విట్రో జినోటాక్సిక్ అని చూపబడటం వంటి ఆందోళనలు ఉన్నాయి.[152]

బంగారు ఫ్లేక్ యొక్క అలంకార ఉపయోగం మధ్యయుగ ఐరోపాలో ప్రభువుల మధ్య ఆహారం మరియు పానీయాలలో అలంకరణగా వెనక్కి వెళ్తుంది.[153] లీఫ్ లేదా ఫ్లేక్స్ నేడు స్వీట్లు మరియు పానీయాలలో ఉపయోగించబడతాయి.[154] వర్క్ అనేది బంగారం కలిగి ఉండగల స్వచ్ఛమైన లోహంతో కూడిన రేకు లేదా ఆకు,[155] మరియు ఇది దక్షిణ ఆసియా వంటకాలలో స్వీట్లను గార్నిష్ చేయడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.

డాంజిగర్ గోల్డ్‌వాసర్ (Goldwater) అనేది నేడు గ్డాన్స్క్, పోలాండ్ మరియు ష్వాబాచ్, జర్మనీలలో ఉత్పత్తి చేయబడిన సాంప్రదాయ జర్మన్ హెర్బల్ లిక్కర్[156] మరియు ఇందులో గోల్డ్ లీఫ్ ఫ్లేక్స్ ఉంటాయి. కొన్ని ఖరీదైన (~ $1,000, ) కాక్టెయిల్స్ కూడా ఉన్నాయి, వీటిలో గోల్డ్ లీఫ్ ఫ్లేక్స్ ఉంటాయి.[151]

ఇతర అంశాలు

  • బంగారం మరియు దాని లవణాలు క్రాన్‌బెర్రీ గ్లాస్లో రంగు ఏజెంట్‌గా ఉపయోగించినప్పుడు లోతైన, తీవ్రమైన ఎరుపు రంగును ఉత్పత్తి చేస్తాయి.
  • ఫోటోగ్రఫీలో, బంగారు టోనర్లు సిల్వర్ బ్రోమైడ్ బ్లాక్-అండ్-వైట్ ప్రింట్ల రంగును గోధుమ లేదా నీలం రంగుల వైపు మార్చడానికి లేదా వాటి స్థిరత్వాన్ని పెంచడానికి ఉపయోగిస్తారు. సెపియా-టోన్డ్ ప్రింట్లపై ఉపయోగించినప్పుడు, బంగారు టోనర్లు ఎరుపు రంగులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. కోడాక్ క్లోరైడ్‌గా బంగారాన్ని ఉపయోగించే అనేక రకాల బంగారు టోనర్ల కోసం సూత్రాలను ప్రచురించింది.[157]
  • బంగారం ఇన్‌ఫ్రారెడ్ మరియు దృశ్య కాంతి వంటి విద్యుదయస్కాంత వికిరణం, అలాగే రేడియో తరంగాలకు మంచి ప్రతిబింబం. ఇది అనేక కృత్రిమ ఉపగ్రహాలపై రక్షణ పూతలకు, థర్మల్-ప్రొటెక్షన్ సూట్లు మరియు వ్యోమగాముల హెల్మెట్లలో ఇన్‌ఫ్రారెడ్ ప్రొటెక్టివ్ ఫేస్‌ప్లేట్లలో మరియు EA-6B ప్రోలర్ వంటి ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ విమానాలలో ఉపయోగించబడుతుంది.
  • బంగారం కొన్ని హై-ఎండ్ CDలపై ప్రతిబింబ పొరగా ఉపయోగించబడుతుంది.
  • ఆటోమొబైల్స్ వేడి షీల్డింగ్ కోసం బంగారాన్ని ఉపయోగించవచ్చు. మెక్‌లారెన్ తన F1 మోడల్ ఇంజిన్ కంపార్ట్‌మెంట్‌లో గోల్డ్ ఫాయిల్‌ను ఉపయోగిస్తుంది.[158]
  • బంగారాన్ని చాలా పల్చగా తయారు చేయవచ్చు, అది సెమీ-ట్రాన్స్‌పరెంట్‌గా కనిపిస్తుంది. ఇది కొన్ని విమానాల కాక్‌పిట్ కిటికీలలో విద్యుత్తును పంపడం ద్వారా డీ-ఐసింగ్ లేదా యాంటీ-ఐసింగ్ కోసం ఉపయోగించబడుతుంది. బంగారం యొక్క నిరోధకత ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన వేడి మంచు ఏర్పడకుండా నిరోధించడానికి సరిపోతుంది.[159]
  • బంగారం పొటాషియం లేదా సోడియం సైనైడ్ యొక్క ఆల్కలీన్ ద్రావణాల ద్వారా ప్రభావితమవుతుంది మరియు కరిగిపోతుంది, ఇది బంగారు సైనైడ్ లవణాన్ని ఏర్పరుస్తుంది—సైనైడ్ ప్రక్రియలో ఖనిజాల నుండి లోహ బంగారాన్ని సంగ్రహించడంలో ఉపయోగించబడిన సాంకేతికత. బంగారు సైనైడ్ అనేది బేస్ లోహాలపై బంగారం యొక్క వాణిజ్య ఎలక్ట్రోప్లేటింగ్ మరియు ఎలక్ట్రోఫార్మింగ్లో ఉపయోగించే ఎలక్ట్రోలైట్.
  • బంగారు క్లోరైడ్ (క్లోరోఆరిక్ యాసిడ్) ద్రావణాలు సిట్రేట్ లేదా అస్కార్బేట్ అయాన్లతో తగ్గించడం ద్వారా కొల్లాయిడల్ బంగారాన్ని తయారు చేయడానికి ఉపయోగించబడతాయి. బంగారు క్లోరైడ్ మరియు బంగారు ఆక్సైడ్ క్రాన్‌బెర్రీ లేదా ఎరుపు రంగు గాజును తయారు చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు, ఇది కొల్లాయిడల్ బంగారు సస్పెన్షన్ల వలె, సమాన పరిమాణంలో ఉన్న గోళాకార బంగారు నానోపార్టికల్స్ను కలిగి ఉంటుంది.[160]
  • బంగారం, నానోపార్టికల్స్‌లో చెల్లాచెదురుగా ఉన్నప్పుడు, రసాయన ప్రతిచర్యల యొక్క హెటెరోజీనియస్ ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేయగలదు.
  • ఇటీవలి సంవత్సరాలలో, బంగారం ఆటిజం హక్కుల ఉద్యమం ద్వారా గర్వానికి చిహ్నంగా ఉపయోగించబడింది, ఎందుకంటే దాని చిహ్నం Au "ఆటిజం" అనే పదానికి సమానంగా చూడవచ్చు.[161]

విషపూరితం

స్వచ్ఛమైన లోహ (మూలక) బంగారం విషపూరితం కాదు మరియు తీసుకున్నప్పుడు చికాకు కలిగించదు[162] మరియు కొన్నిసార్లు గోల్డ్ లీఫ్ రూపంలో ఆహార అలంకరణగా ఉపయోగించబడుతుంది.[163] లోహ బంగారం ఆల్కహాలిక్ పానీయాలు గోల్డ్‌ష్లేగర్, గోల్డ్ స్ట్రైక్ మరియు గోల్డ్‌వాసర్లలో కూడా ఒక భాగం. లోహ బంగారం EUలో ఆహార సంకలితంగా ఆమోదించబడింది (కోడెక్స్ అలిమెంటారియస్లో E175). బంగారు అయాన్ విషపూరితమైనప్పటికీ, ఆహార సంకలితంగా లోహ బంగారం ఆమోదం దాని సాపేక్ష రసాయన జడత్వం మరియు మానవ శరీరంలో ఎదురయ్యే ఏ రసాయన ప్రక్రియ ద్వారా అయినా తుప్పు పట్టడానికి లేదా కరిగే లవణాలుగా (బంగారు సమ్మేళనాలు) మారడానికి నిరోధకత కారణంగా ఉంది.

బంగారు క్లోరైడ్ వంటి కరిగే సమ్మేళనాలు (బంగారు లవణాలు) కాలేయం మరియు మూత్రపిండాలకు విషపూరితం. బంగారు ఎలక్ట్రోప్లేటింగ్లో ఉపయోగించే పొటాషియం గోల్డ్ సైనైడ్ వంటి సాధారణ సైనైడ్ బంగారు లవణాలు వాటి సైనైడ్ మరియు బంగారు కంటెంట్ రెండింటి వల్ల విషపూరితమైనవి. పొటాషియం గోల్డ్ సైనైడ్ నుండి ప్రాణాంతక బంగారు విషప్రయోగం జరిగిన అరుదైన కేసులు ఉన్నాయి.[164][165] బంగారు విషప్రయోగాన్ని డైమెర్కాప్రోల్ వంటి ఏజెంట్‌తో కీలేషన్ థెరపీ ద్వారా తగ్గించవచ్చు.

బంగారు లోహం 2001లో అమెరికన్ కాంటాక్ట్ డెర్మటైటిస్ సొసైటీ ద్వారా అలెర్జెన్ ఆఫ్ ది ఇయర్గా ఎంపిక చేయబడింది; బంగారు కాంటాక్ట్ అలర్జీలు ఎక్కువగా మహిళలను ప్రభావితం చేస్తాయి.[166] అయినప్పటికీ, నికెల్ వంటి లోహాలతో పోలిస్తే బంగారం సాపేక్షంగా తక్కువ శక్తివంతమైన కాంటాక్ట్ అలెర్జెన్.[167]

అస్పెర్‌గిల్లస్ నైగర్ అనే శిలీంధ్రం బంగారు మైనింగ్ ద్రావణంలో పెరుగుతున్నట్లు కనుగొనబడింది; మరియు ఇది బంగారం, వెండి, రాగి, ఇనుము మరియు జింక్ వంటి సైనో మెటల్ కాంప్లెక్స్‌లను కలిగి ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది. ఈ శిలీంధ్రం భారీ లోహ సల్ఫైడ్ల కరిగే ప్రక్రియలో కూడా పాత్ర పోషిస్తుంది.[168]

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

  1. ↑ The reactivity series of metals - Reactions of metals - AQA - GCSE Combined Science Revision - AQA Trilogy. BBC Bitesize.
  2. ↑ Duckenfield, Mark. (2016). The Monetary History of Gold: A Documentary History, 1660–1999. 4. Routledge. ISBN 978-1-315-47612-4.
  3. ↑ Pearce, Susan M.. (1993). Museums, Objects, and Collections: A Cultural Study. 53. Smithsonian Books. ISBN 978-1-58834-517-2.
  4. ↑ Lee, Jinjoo. (14 October 2024). Costco Members Are Buying Platinum. Should You?. WSJ.
  5. ↑ 5.0 5.1 (7 June 2023). Gold Production & Mining Data by Country. World Gold Council.
  6. ↑ Above-ground stocks. World Gold Council.
  7. ↑ 7.0 7.1 Soos, Andy. (6 January 2011). Gold Mining Boom Increasing Mercury Pollution Risk. Advanced Media Solutions, Inc..
  8. ↑ gold
  9. ↑ Hesse, R W. (2007) Jewelrymaking Through History: An Encyclopedia ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ, Greenwood Publishing Group. 0313335079
  10. ↑ Notre Dame University Latin Dictionary ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ Retrieved 7 June 2012
  11. ↑ de Vaan, Michel. (2008). "Etymological Dictionary of Latin and the other Italic languages". 63. Brill. ISBN 978-90-04-16797-1.
  12. ↑ Christie, A and Brathwaite, R. (Last updated 2 November 2011) Mineral Commodity Report 14 — Gold, Institute of geological and Nuclear sciences Ltd – Retrieved 7 June 2012
  13. ↑ Kizuka, Tokushi. (1 April 2008). Atomic configuration and mechanical and electrical properties of stable gold wires of single-atom width. Physical Review B. 77 (15). doi:10.1103/PhysRevB.77.155401.
  14. ↑ (2019). "Synthesis and modelling of the mechanical properties of Ag, Au and Cu nanowires". Science and Technology of Advanced Materials. 20 (1) 225–261. doi:10.1080/14686996.2019.1585145.
  15. ↑ Gold: causes of color.
  16. ↑ Mallan, Lloyd. (1971). "Suiting up for space: the evolution of the space suit". 216. John Day Co.. ISBN 978-0-381-98150-1.
  17. ↑ Gray, Theo. (14 March 2008). How to Make Convincing Fake-Gold Bars. Popular Science.
  18. ↑ Willie, Jim (18 November 2009) "Zinc Dimes, Tungsten Gold & Lost Respect ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ". Kitco
  19. ↑ Largest Private Refinery Discovers Gold-Plated Tungsten Bar | Coin Update. news.coinupdate.com.
  20. ↑ (22 December 1983). Austrians Seize False Gold Tied to London Bullion Theft. The New York Times.
  21. ↑ Arblaster, J. W.. (1995). Osmium, the Densest Metal Known. Platinum Metals Review. 39 (4) 164. doi:10.1595/003214095X394164164.
  22. ↑ (1880). Encyclopædia of Chemistry, Theoretical, Practical, and Analytical, as Applied to the Arts and Manufacturers: Glass-zinc. 70–. J.B. Lippincott & Company.
  23. ↑ Pyykkö, Pekka. (2004-08-27). Theoretical Chemistry of Gold. Angewandte Chemie International Edition. 43 (34) 4412–4456. doi:10.1002/anie.200300624.
  24. ↑ 24.0 24.1 24.2 24.3 Jewellery Alloys. World Gold Council
  25. ↑ (1988). Electron Microscopy in Microbiology. Academic Press. ISBN 978-0-08-086049-7.
  26. ↑ Nudat 2. National Nuclear Data Center.
  27. ↑ (1924). "Der Zerfall des Quecksilberatoms". Die Naturwissenschaften. 12 (29) 597–598. doi:10.1007/BF01505547.
  28. ↑ (1941). "Transmutation of Mercury by Fast Neutrons". Physical Review. 60 (7) 473–479. doi:10.1103/PhysRev.60.473.
  29. ↑ (1981). "Energy dependence of 209Bi fragmentation in relativistic nuclear collisions". Physical Review C. 23 (3) 1044. doi:10.1103/PhysRevC.23.1044.
  30. ↑ Matthews, Robert. (2 December 2001). The Philosopher's Stone. The Daily Telegraph.
  31. ↑ (2012). "An Introduction to Physical Science". 273. Cengage Learning. ISBN 978-1-133-70949-7.
  32. ↑ (1995). "Why gold is the noblest of all the metals". Nature. 376 (6537) 238–240. doi:10.1038/376238a0.
  33. ↑ (1972). "Optical Constants of the Noble Metals". Physical Review B. 6 (12) 4370–4379. doi:10.1103/PhysRevB.6.4370.
  34. ↑ Shaw III, C. F.. (1999). "Gold-Based Medicinal Agents". Chemical Reviews. 99 (9) 2589–2600. doi:10.1021/cr980431o.
  35. ↑ (2 October 2013). Chemistry of Oxygen. Chemwiki UC Davis.
  36. ↑ (1995). "Handbook of Corrosion Data". 587. ASM International. ISBN 978-0-87170-518-1.
  37. ↑ (2001). "Inorganic Chemistry". 1286. Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.
  38. ↑ (2001). Inorganic Chemistry. 404. Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.
  39. ↑ (Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, pp. 1286–1287)
  40. ↑ 40.0 40.1 (May 1961). Nuclear Science Series (NAS-NS 3036) The Radio Chemistry of Gold. National Academy of Sciences — National Research Council — Subcommittee on Radio Chemistry.
  41. ↑ (1979). "The crystal structures of Au2P3 and Au7P10I, polyphosphides with weak Au–Au interactions". Acta Crystallographica B. 35 (3) 573–579. doi:10.1107/S0567740879004180.
  42. ↑ Jansen, Martin. (2005). "Effects of relativistic motion of electrons on the chemistry of gold and platinum". Solid State Sciences. 7 (12) 1464–1474. doi:10.1016/j.solidstatesciences.2005.06.015.
  43. ↑ 43.0 43.1 (2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.
  44. ↑ Jansen, Martin. (2008). "The chemistry of gold as an anion". Chemical Society Reviews. 37 (9) 1826–1835. doi:10.1039/b708844m.
  45. ↑ (2011). "Gold Behaves as Hydrogen in the Intermolecular Self-Interaction of Metal Aurides MAu4 (M=Ti, Zr, and Hf)". Chemistry: An Asian Journal. 6 (3) 868–872. doi:10.1002/asia.201000742.
  46. ↑ Wickleder, Mathias S.. (2001). "AuSO4: A True Gold(II) Sulfate with an Au24+ Ion". Journal of Inorganic and General Chemistry. 627 (9) 2112–2114. doi:<2112::AID-ZAAC2112>3.0.CO;2-2 10.1002/1521-3749(200109)627:9<2112::AID-ZAAC2112>3.0.CO;2-2.
  47. ↑ Wickleder, Mathias S.. (2007). Handbook of chalcogen chemistry: new perspectives in sulfur, selenium and tellurium. 359–361. Royal Society of Chemistry. ISBN 978-0-85404-366-8.
  48. ↑ (2000). "Xenon as a Complex Ligand: The Tetra Xenono Gold(II) Cation in AuXe42+(Sb2F11−)2". Science. 290 (5489) 117–118. doi:10.1126/science.290.5489.117.
  49. ↑ University, Stanford. Striking rare gold: Researchers unveil new material infused with gold in an exotic chemical state. phys.org.
  50. ↑ (2006). "Revising the Highest Oxidation States of the 5d Elements: The Case of Iridium(+VII)". Angewandte Chemie International Edition. 45 (22) 3708–3711. doi:10.1002/anie.200600274.
  51. ↑ (1965). Nucleosynthesis of Heavy Elements by Neutron Capture. The Astrophysical Journal Supplement Series. 11 121. doi:10.1086/190111.
  52. ↑ (17 July 2013). Earth's Gold Came from Colliding Dead Stars. David A. Aguilar & Christine Pulliam.
  53. ↑ Supernovas & Supernova Remnants. Chandra X-ray Observatory.
  54. ↑ (2013). "An r-process Kilonova Associated with the Short-hard GRB 130603B". The Astrophysical Journal Letters. 774 (2) 4. doi:10.1088/2041-8205/774/2/L23.
  55. ↑ (16 October 2017). LIGO and Virgo make first detection of gravitational waves produced by colliding neutron stars. LIGO & Virgo collaborations.
  56. ↑ "we have no spectroscopic evidence that [such] elements have truly been produced," wrote author Stephan Rosswog.Rosswog, Stephan. (29 August 2013). "Astrophysics: Radioactive glow as a smoking gun". Nature. 500 (7464) 535–536. doi:10.1038/500535a.
  57. ↑ (20 March 2018). Neutron star mergers may create much of the universe's gold. Sid Perkins.
  58. ↑ 58.0 58.1 (April 29, 2025). "Direct Evidence for r-process Nucleosynthesis in Delayed MeV Emission from the SGR 1806–20 Magnetar Giant Flare". The Astrophysical Journal Letters. 984 (1) L29. doi:10.3847/2041-8213/adc9b0.
  59. ↑ Patel, Kasha. (May 4, 2025). We figured out where gold comes from. The answer is explosive.. The Washington Post.
  60. ↑ (May 2025). Astronomers spot a gold mine in massive cosmic flares. Science.org.
  61. ↑ (2011). "The tungsten isotopic composition of the Earth's mantle before the terminal bombardment". Nature. 477 (7363) 195–8. doi:10.1038/nature10399.
  62. ↑ Battison, Leila. (8 September 2011). Meteorites delivered gold to Earth. BBC.
  63. ↑ Mangalisa Project. Superior Mining International Corporation.
  64. ↑ (1997). "Original size of the Vredefort Structure: Implications for the geological evolution of the Witwatersrand Basin". Meteoritics. 32 71–77. doi:10.1111/j.1945-5100.1997.tb01242.x.
  65. ↑ Meteor craters may hold untapped wealth. Cosmos Magazine (28 July 2008). Retrieved on 12 September 2013.
  66. ↑ (1990). "Relationships between the Vredefort structure and the Witwatersrand basin within the tectonic framework of the Kaapvaal craton as interpreted from regional gravity and aeromagnetic data". Tectonophysics. 171 (1) 49–61. doi:10.1016/0040-1951(90)90089-Q.
  67. ↑ 67.0 67.1 McCarthy, T., Rubridge, B. (2005). The Story of Earth and Life. Struik Publishers, Cape Town. pp. 89–90, 102–107, 134–136. 1 77007 148 2
  68. ↑ 68.0 68.1 Norman, N., Whitfield, G. (2006) Geological Journeys. Struik Publishers, Cape Town. pp. 38–49, 60–61. 9781770070622
  69. ↑ University of Granada. (21 November 2017). Scientists reveal the mystery about the origin of gold. ScienceDaily.
  70. ↑ (2017). "Plume-subduction interaction forms large auriferous provinces". Nature Communications. 8 (1) 843. doi:10.1038/s41467-017-00821-z.
  71. ↑ 71.0 71.1 71.2 La Niece, Susan (senior metallurgist in the British Museum Department of Conservation and Scientific Research). (15 December 2009). Gold. 10. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-03590-4.
  72. ↑ Heike, Brian. Formation of Lode Gold Deposits. Arizona Gold Prospectors.
  73. ↑ (28 January 2004). Environment & Nature News – Bugs grow gold that looks like coral. abc.net.au. This is doctoral research undertaken by Frank Reith at the Australian National University, published 2004.
  74. ↑ (17 March 2013). Earthquakes Turn Water into Gold. Yahoo News.
  75. ↑ Kargel, Jeffrey S.. (1994). Metalliferous asteroids as potential sources of precious metals. Journal of Geophysical Research: Planets. 99 (E10) 21129–21141. doi:10.1029/94JE02141.
  76. ↑ (1990). "Gold in seawater". Earth and Planetary Science Letters. 98 (2) 208–221. doi:10.1016/0012-821X(90)90060-B.
  77. ↑ Plazak, Dan A Hole in the Ground with a Liar at the Top (Salt Lake: Univ. of Utah Press, 2006) 0-87480-840-5 (contains a chapter on gold-from seawater swindles)
  78. ↑ Haber, F.. (1927). "Das Gold im Meerwasser". Zeitschrift für Angewandte Chemie. 40 (11) 303–314. doi:10.1002/ange.19270401103.
  79. ↑ McHugh, J. B.. (1988). Concentration of gold in natural waters. Journal of Geochemical Exploration. 30 (1–3) 85–94. doi:10.1016/0375-6742(88)90051-9.
  80. ↑ "Furthermore the second member of Delegation XVIII is carrying four small but evidently heavy jars on a yoke, probably containing the gold dust which was the tribute paid by the Indians." in (1972). Cahiers de la Délégation archéologique française en Iran. 146. Institut français de recherches en Iran (section archéologique).
  81. ↑ Yannopoulos, J. C.. (1991). The Extractive Metallurgy of Gold. ix. Springer US. ISBN 978-1-4684-8427-4. doi:10.1007/978-1-4684-8425-0.
  82. ↑ Mystery of the Varna Gold: What Caused These Ancient Societies to Disappear?.
  83. ↑ World's Oldest Gold Object May Have Just Been Unearthed in Bulgaria.
  84. ↑ Sutherland, C.H.V, Gold (London, Thames & Hudson, 1959) p 27 ff.
  85. ↑ (August–October 1990). "Earliest Gold Artifacts in the Levant". Current Anthropology. 31 (4) 436–443. doi:10.1086/203868.
  86. ↑ 86.0 86.1 (2 October 2003). A Case for the World's Oldest Coin: Lydian Lion. Rg.ancients.info.
  87. ↑ Mansa Musa. Black History Pages
  88. ↑ (1992). "The Codex Mendoza". 2 151. University of California Press. ISBN 978-0-520-06234-4.
  89. ↑ Sierra Nevada Virtual Museum. Sierra Nevada Virtual Museum. Retrieved on 4 May 2012.
  90. ↑ Anderson, James Maxwell. (2000). The History of Portugal. Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-31106-4.
  91. ↑ Newitt, Malyn. (28 June 2010). The Portuguese in West Africa, 1415–1670: A Documentary History. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-49129-7.
  92. ↑ (31 January 2019). "A fistful of shells: West Africa from the rise of the slave trade to the age of revolution". 108, 247. ISBN 978-0-241-00328-2.
  93. ↑ Edgerton, Robert B.. (2010). "The Fall of the Asante Empire: The Hundred-Year War For Africa's Gold Coast". Simon and Schuster. ISBN 978-1-4516-0373-6.
  94. ↑ Matson, John. (31 January 2014). Fact or Fiction?: Lead Can Be Turned into Gold. scientificamerican.com.
  95. ↑ (2017). The Nevada Mineral Industry 2016. University of Nevada, Reno.
  96. ↑ Mandaro, Laura. (17 January 2008). China now world's largest gold producer; foreign miners at door. MarketWatch.
  97. ↑ (January 2018). Global Trends in Artisanal and Small-Scale Mining (ASM): A review of key numbers and issues. International Institute for Sustainable Development.
  98. ↑ (15 January 2020). What is artisanal gold and why is it booming?. reuters.com.
  99. ↑ Beinhoff, Christian. Removal of Barriers to the Abatement of Global Mercury Pollution from Artisanal Gold Mining.
  100. ↑ 100.0 100.1 100.2 Truswell, J.F. (1977). The Geological Evolution of South Africa. pp. 21–28. Purnell, Cape Town. 9780360002906
  101. ↑ Moore, Mark A.. (2006). Reed Gold Mine State Historic Site. North Carolina Office of Archives and History.
  102. ↑ Garvey, Jane A.. (2006). Road to adventure. Georgia Magazine.
  103. ↑ Grasberg Open Pit, Indonesia. Mining Technology.
  104. ↑ O'Connell, Rhona. (13 April 2007). Gold mine production costs up by 17% in 2006 while output fell.
  105. ↑ Noyes, Robert. (1993). Pollution prevention technology handbook. 342. William Andrew. ISBN 978-0-8155-1311-7.
  106. ↑ (1990). Industrial electrochemistry. 244. Springer. ISBN 978-0-412-30410-1.
  107. ↑ (2000). Separation, preconcentration, and spectrophotometry in inorganic analysis. 210. Elsevier. ISBN 978-0-444-50524-8.
  108. ↑ (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 3-527-30673-0. doi:10.1002/14356007.a12_499.
  109. ↑ Paton, Elizabeth. (23 April 2021). Does Recycled Gold Herald a Greener Future for Jewelry?. The New York Times.
  110. ↑ Baraniuk, Chris. (27 October 2020). Why it's getting harder to mine gold. BBC.
  111. ↑ (28 February 2011). Gold jewellery consumption by country.
  112. ↑ (12 November 2015). Gold Demand Trends.
  113. ↑ (24 October 2011). "The environmental impact of gold mines: pollution by heavy metals". Central European Journal of Engineering. 2 (2) 304–313. doi:10.2478/s13531-011-0052-3.
  114. ↑ Cyanide spills from gold mine compared to Chernobyl's nuclear disaster ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. Deseretnews.com (14 February 2000). Retrieved on 4 May 2012.
  115. ↑ Death of a river . BBC News (15 February 2000). Retrieved on 4 May 2012.
  116. ↑ Cyanide spill second only to Chernobyl ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. Abc.net.au. 11 February 2000. Retrieved on 4 May 2012.
  117. ↑ 117.0 117.1 Behind gold's glitter, torn lands and pointed questions ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ, The New York Times, 24 October 2005
  118. ↑ Pollution from Artisanal Gold Mining, Blacksmith Institute Report 2012.
  119. ↑ Wroblewski, William. (12 January 2022). 'Babies here are born sick': are Bolivia's gold mines poisoning its indigenous people?. The Guardian.
  120. ↑ (2012). "Using life cycle assessment to evaluate some environmental impacts of gold". Journal of Cleaner Production. 29–30 53–63. doi:10.1016/j.jclepro.2012.01.042.
  121. ↑ Rothbard, Murray N.. (2009). Man, Economy, and State, Scholar's Edition. Ludwig von Mises Institute. ISBN 978-1-933550-99-2.
  122. ↑ Seltman, C. T.. (1924). Athens, Its History and Coinage Before the Persian Invasion. 978-0-87184-308-1 (reprint)
  123. ↑ (1967). The Cambridge Economic History of Europe: Trade and industry in the Middle Ages. Cambridge University Press, 28 August 1987. ISBN 978-0-521-08709-4.
  124. ↑ (19 April 1999). Swiss Narrowly Vote to Drop Gold Standard. The New York Times.
  125. ↑ King, Byron. (20 July 2009). Gold mining decline. BullionVault.com.
  126. ↑ (1948). The Mint: A Day-book of the R.A.F. Depot Between August and December 1922, with Later Notes. 103.
  127. ↑ Tucker, George. (1839). The theory of money and banks investigated. C. C. Little and J. Brown.
  128. ↑ Currency codes – ISO 4217. International Organization for Standardization.
  129. ↑ (January 2013). "The Golden Dilemma". doi:10.3386/w18706.
  130. ↑ (2010). The Ever Popular Krugerrand. americansilvereagletoday.com.
  131. ↑ What Are the Different Purities of Sovereign Gold Coins?. goldsilver.com.
  132. ↑ (28 February 1993). The International Gold Trade. 26. Woodhead. ISBN 978-1-85573-072-4.
  133. ↑ Revere, Alan. (1 May 1991). Professional goldsmithing: a contemporary guide to traditional jewelry techniques. Van Nostrand Reinhold. ISBN 978-0-442-23898-8.
  134. ↑ The Many Uses of Gold.
  135. ↑ (2004). "Encyclopedia of World Environmental History". 2: F–N 597–. Routledge. ISBN 978-0-415-93734-4.
  136. ↑ (2005). General Electric Contact Materials. Electrical Contact Catalog (Material Catalog).
  137. ↑ (2016). Electronic, Magnetic, and Optical Materials, Second Edition. CRC Press. ISBN 978-1-4987-0173-0.
  138. ↑ Peckham, James. (23 August 2016). Japan wants citizens to donate their old phone to make 2020 Olympics medals. TechRadar.
  139. ↑ (2004). Metal ions and their complexes in medication. 280–301. CRC Press. ISBN 978-0-8247-5351-1.
  140. ↑ 140.0 140.1 (June 2008). "Clinical pharmacology of gold". Inflammopharmacology. 16 (3) 112–25. doi:10.1007/s10787-007-0021-x.
  141. ↑ (1831). Outlines of the ancient history of medicine. 225. William Blackwood.
  142. ↑ Mortier, Tom. An experimental study on the preparation of gold nanoparticles and their properties ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ, PhD thesis, University of Leuven (May 2006)
  143. ↑ (January 2002). "Gold and its relationship to neurological/glandular conditions". The International Journal of Neuroscience. 112 (1) 31–53. doi:10.1080/00207450212018.
  144. ↑ (1998). "Gold, the Noble Metal and the Paradoxes of its Toxicology". Biologicals. 26 (1) 49–59. doi:10.1006/biol.1997.0123.
  145. ↑ (1971). "An immunocolloid method for the electron microscope". Immunochemistry. 8 (11) 1081–3. doi:10.1016/0019-2791(71)90496-4.
  146. ↑ (1980). "FITC-protein A-gold complex for light and electron microscopic immunocytochemistry". Journal of Histochemistry and Cytochemistry. 28 (1) 55–7. doi:10.1177/28.1.6153194.
  147. ↑ (1999). Electron microscopy: principles and techniques for biologists. 65. Jones & Bartlett Learning. ISBN 978-0-7637-0192-5.
  148. ↑ Nanoscience and Nanotechnology in Nanomedicine: Hybrid Nanoparticles In Imaging and Therapy of Prostate Cancer. Radiopharmaceutical Sciences Institute, University of Missouri-Columbia.
  149. ↑ (2008). "Radiotherapy enhancement with gold nanoparticles". Journal of Pharmacy and Pharmacology. 60 (8) 977–85. doi:10.1211/jpp.60.8.0005.
  150. ↑ (27 July 2007). Current EU approved additives and their E Numbers. Food Standards Agency, UK.
  151. ↑ 151.0 151.1 King, Hobart M.. The Many Uses of Gold. geology.com.
  152. ↑ (2016). "Scientific Opinion on the re-evaluation of gold (E 175) as a food additive". EFSA Journal. 14 (1) 4362. doi:10.2903/j.efsa.2016.4362.
  153. ↑ (2015). Commensality: From Everyday Food to Feast. 94. Bloomsbury Publishing. ISBN 978-0-85785-719-4.
  154. ↑ (1995). The Food Dictionary: Varak. Barron's Educational Services, Inc..
  155. ↑ Gold in Gastronomy ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. deLafee, Switzerland (2008)
  156. ↑ Baedeker, Karl. (1865). Deutschland nebst Theilen der angrenzenden Länder. Karl Baedeker.
  157. ↑ Toning black-and-white materials. Kodak Technical Data/Reference sheet G-23, May 2006.
  158. ↑ 1997 McLaren F1.
  159. ↑ The Demand for Gold by Industry. Gold bulletin.
  160. ↑ Colored glass chemistry. About.com Education.
  161. ↑ (2 April 2021). Why 'Going Gold' is important on Autism Acceptance Day.. Edpsy.
  162. ↑ Dierks, S.. (May 2005). Gold MSDS. Electronic Space Products International.
  163. ↑ (2012). Gold Nanoparticles for Physics, Chemistry and Biology. World Scientific. ISBN 978-1-84816-807-7.
  164. ↑ (1986). "Acute poisoning with gold cyanide". Anaesthesia. 41 (79) 936–939. doi:10.1111/j.1365-2044.1986.tb12920.x.
  165. ↑ (2001). "Cholestatic Hepatitis Caused by Acute Gold Potassium Cyanide Poisoning". Clinical Toxicology. 39 (7) 739–743. doi:10.1081/CLT-100108516.
  166. ↑ (2001). "Female predominance of gold allergy". Contact Dermatitis. 44 (1) 48–49. doi:10.1034/j.1600-0536.2001.440107-22.x.
  167. ↑ Brunk, Doug. (15 February 2008). Ubiquitous nickel wins skin contact allergy award for 2008.
  168. ↑ Singh, Harbhajan. (2006). Mycoremediation: Fungal Bioremediation. 509. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-05058-3.

మరింత సమాచారం కోసం

  • బాచ్‌మన్, హెచ్. జి. ది ల్యూర్ ఆఫ్ గోల్డ్ : యాన్ ఆర్టిస్టిక్ అండ్ కల్చరల్ హిస్టరీ (2006) ఆన్‌లైన్
  • బెర్న్‌స్టెయిన్, పీటర్ ఎల్. ది పవర్ ఆఫ్ గోల్డ్: ది హిస్టరీ ఆఫ్ యాన్ అబ్సెషన్ (2000) ఆన్‌లైన్
  • బ్రాండ్స్, హెచ్.డబ్ల్యూ. ది ఏజ్ ఆఫ్ గోల్డ్: ది కాలిఫోర్నియా గోల్డ్ రష్ అండ్ ది న్యూ అమెరికన్ డ్రీమ్ (2003) సారాంశం
  • బురానెల్లి, విన్సెంట్. గోల్డ్ : యాన్ ఇలస్ట్రేటెడ్ హిస్టరీ (1979) ఆన్‌లైన్ విస్తృతమైన ప్రజాదరణ పొందిన చరిత్ర
  • కాసెల్, గుస్తావ్. "ది రెస్టోరేషన్ ఆఫ్ ది గోల్డ్ స్టాండర్డ్." ఎకనామికా 9 (1923): 171–185. ఆన్‌లైన్
  • ఐచెన్‌గ్రీన్, బారీ. గోల్డెన్ ఫెట్టర్స్: ది గోల్డ్ స్టాండర్డ్ అండ్ ది గ్రేట్ డిప్రెషన్, 1919–1939 (ఆక్స్‌ఫర్డ్ యుపి, 1992).
  • ఫెర్గూసన్, నియల్. ది అసెంట్ ఆఫ్ మనీ – ఫైనాన్షియల్ హిస్టరీ ఆఫ్ ది వరల్డ్ (2009) ఆన్‌లైన్
  • హార్ట్, మాథ్యూ, గోల్డ్: ది రేస్ ఫర్ ది వరల్డ్స్ మోస్ట్ సెడక్టివ్ మెటల్ గోల్డ్ : ది రేస్ ఫర్ ది వరల్డ్స్ మోస్ట్ సెడక్టివ్ మెటల్", న్యూయార్క్: సైమన్ & షుస్టర్, 2013. 9781451650020
  • (1969). "ది గోల్డ్ రష్ ఆఫ్ 1968 ఇన్ రెట్రోస్పెక్ట్ అండ్ ప్రాస్పెక్ట్". అమెరికన్ ఎకనామిక్ రివ్యూ. 59 (2) 344–348.
  • క్వార్టెంగ్, క్వాసీ. వార్ అండ్ గోల్డ్: ఏ ఫైవ్-హండ్రెడ్-ఇయర్ హిస్టరీ ఆఫ్ ఎంపైర్స్, అడ్వెంచర్స్, అండ్ డెట్ (2014) ఆన్‌లైన్
  • విలార్, పియరీ. ఏ హిస్టరీ ఆఫ్ గోల్డ్ అండ్ మనీ, 1450–1920 (1960). ఆన్‌లైన్
  • విల్చెస్, ఎల్విరా. న్యూ వరల్డ్ గోల్డ్: కల్చరల్ యాంగ్జైటీ అండ్ మానిటరీ డిజార్డర్ ఇన్ ఎర్లీ మోడరన్ స్పెయిన్ (2010).

బాహ్య లింకులు

Gold

gold

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Gold” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Gold ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=బంగారం&oldid=985"