నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Nitrosyl chloride” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Nitrosyl chloride” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 40: Line 40:
| 1069
| 1069
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ (EPA)
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA )
| DTXSID5051945
| DTXSID5051945
|-
|-
Line 66: Line 66:
| −59.4 °C (−74.9 °F; 213.8 K)
| −59.4 °C (−74.9 °F; 213.8 K)
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | బాష్పీభవన స్థానం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | మరిగే స్థానం
| −5.55 °C (22.01 °F; 267.60 K)
| −5.55 °C (22.01 °F; 267.60 K)
|-
|-
Line 74: Line 74:
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | నిర్మాణం
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | నిర్మాణం
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకారం
| డైహెడ్రల్, డైగోనల్
| డైహెడ్రల్, డైగోనల్
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సంకరీకరణం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | హైబ్రిడైజేషన్
| N వద్ద sp
| N వద్ద sp
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | డైపోల్ మూమెంట్
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | డైపోల్ మొమెంట్
| 1.90 D
| 1.90 D
|-
|-
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | థర్మోకెమిస్ట్రీ
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | థర్మోకెమిస్ట్రీ
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ (S 298)
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 )
| 261.68 J K mol
| 261.68 J K mol
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక సంయోగ ఉష్ణగతి (Δ f H 298)
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక సంయోగ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 )
| 51.71 kJ mol
| 51.71 kJ mol
|-
|-
Line 105: Line 105:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క
| ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి (ఏమిటి?) ఇన్ఫోబాక్స్ మూలాలు
| ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి ( ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు
|}
|}


'''నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్''' (Nitrosyl chloride) అనేది NOCl ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[chemical compound|రసాయన సమ్మేళనం]]. ఇది పసుపు రంగులో ఉండే వాయువు. ఇది సాధారణంగా [[aqua regia|ఆక్వా రీజియా]]లో ఒక భాగంగా కనిపిస్తుంది; ఆక్వా రీజియా అనేది 3 వంతుల గాఢ [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] మరియు 1 వంతు గాఢ [[nitric acid|నైట్రిక్ ఆమ్లం]]ల మిశ్రమం. ఇది ఒక బలమైన [[electrophile|ఎలక్ట్రోఫైల్]] మరియు [[oxidizing agent|ఆక్సీకరణ కారకం]]. దీనిని కొన్నిసార్లు టిల్డెన్ కారకం (Tilden's reagent) అని పిలుస్తారు, దీనికి [[William A. Tilden]] పేరు పెట్టారు, ఆయన దీనిని స్వచ్ఛమైన సమ్మేళనంగా తయారు చేసిన మొదటి వ్యక్తి.<ref>(1874). [https://zenodo.org/record/1716261 XXXII.—On aqua regia and the nitrosyl chlorides]. ''J. Chem. Soc.''. 27 630–636. doi:[https://doi.org/10.1039/JS8742700630 10.1039/JS8742700630].</ref>
'''నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్''' (Nitrosyl chloride) అనేది NOCl ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[chemical compound|రసాయన సమ్మేళనం]]. ఇది పసుపు రంగులో ఉండే వాయువు. ఇది సాధారణంగా [[aqua regia|ఆక్వా రీజియా]]లో ఒక భాగంగా కనిపిస్తుంది. ఆక్వా రీజియా అనేది 3 వంతుల గాఢ [[hydrochloric acid|హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం]] మరియు 1 వంతు గాఢ [[nitric acid|నైట్రిక్ ఆమ్లం]]ల మిశ్రమం. ఇది ఒక బలమైన [[electrophile|ఎలక్ట్రోఫైల్]] మరియు [[oxidizing agent|ఆక్సీకరణ కారకం]]. దీనిని కొన్నిసార్లు టిల్డెన్ కారకం (Tilden's reagent) అని పిలుస్తారు. [[William A. Tilden|విలియం ఎ. టిల్డెన్]] దీనిని మొదటిసారిగా స్వచ్ఛమైన సమ్మేళనంగా తయారు చేశారు.<ref>(1874). [https://zenodo.org/record/1716261 XXXII.—On aqua regia and the nitrosyl chlorides]. ''J. Chem. Soc.''. 27 630–636. doi:[https://doi.org/10.1039/JS8742700630 10.1039/JS8742700630].</ref>


== నిర్మాణం మరియు సంశ్లేషణ ==
== నిర్మాణం మరియు సంశ్లేషణ ==
ఈ అణువు వంగి ఉంటుంది. N మరియు O మధ్య [[double bond|ద్విబంధం]] (దూరం = 1.16 Å) మరియు N మరియు Cl మధ్య ఏకబంధం (దూరం = 1.96 Å) ఉంటాయి. O=N–Cl కోణం 113°.<ref>(2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 0-12-352651-5.</ref>
ఈ అణువు వంగి ఉంటుంది. N మరియు O మధ్య ఒక [[double bond|ద్విబంధం]] (దూరం = 1.16 Å) మరియు N మరియు Cl మధ్య ఒక ఏకబంధం (దూరం = 1.96 Å) ఉంటాయి. O=N–Cl కోణం 113°.<ref>(2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 0-12-352651-5.</ref>


=== ఉత్పత్తి ===
=== ఉత్పత్తి ===
నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్‌ను అనేక విధాలుగా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.
నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్‌ను అనేక మార్గాల్లో ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.


* [[nitrosylsulfuric acid|నైట్రోసైల్‌సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం]] మరియు HClలను కలపడం ద్వారా ఈ సమ్మేళనం ఏర్పడుతుంది. ఈ పద్ధతిని పారిశ్రామికంగా ఉపయోగిస్తారు.
* [[nitrosylsulfuric acid|నైట్రోసైల్ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం]] మరియు HClలను కలపడం ద్వారా ఈ సమ్మేళనం ఏర్పడుతుంది. ఈ పద్ధతిని పారిశ్రామికంగా ఉపయోగిస్తారు.
:HCl + NOHSO<sub>4</sub> → [[sulfuric acid|H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>]] + NOCl
:HCl + NOHSO<sub>4</sub> → [[sulfuric acid|H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub>]] + NOCl


* మరింత సౌకర్యవంతమైన ప్రయోగశాల పద్ధతిలో [[nitrous acid|నైట్రస్ ఆమ్లం]]ను HCl ద్వారా (తిరోగామి) డీహైడ్రేషన్ చేయడం జరుగుతుంది.<ref>(1953). "Inorganic Syntheses". 4 48. McGraw-Hill. ISBN 9780470132357. doi:[https://doi.org/10.1002/9780470132357.ch16 10.1002/9780470132357.ch16].</ref>
* మరింత సౌకర్యవంతమైన ప్రయోగశాల పద్ధతిలో [[nitrous acid|నైట్రస్ ఆమ్లాన్ని]] HClతో (తిరోగామి) డీహైడ్రేషన్ చేయడం జరుగుతుంది.<ref>(1953). "Inorganic Syntheses". 4 48. McGraw-Hill. ISBN 9780470132357. doi:[https://doi.org/10.1002/9780470132357.ch16 10.1002/9780470132357.ch16].</ref>
: HNO<sub>2</sub> + HCl → H<sub>2</sub>O + NOCl
: HNO<sub>2</sub> + HCl → H<sub>2</sub>O + NOCl


Line 129: Line 129:


=== ఆక్వా రీజియాలో ఉనికి ===
=== ఆక్వా రీజియాలో ఉనికి ===
కింది చర్య ప్రకారం హైడ్రోక్లోరిక్ మరియు నైట్రిక్ ఆమ్లాల కలయిక నుండి కూడా NOCl ఉద్భవిస్తుంది:<ref>(1951). "Nitrosyl Chloride". ''Chemical Reviews''. 48 (3) 319–396. doi:[https://doi.org/10.1021/cr60151a001 10.1021/cr60151a001].</ref>
కింది చర్య ప్రకారం హైడ్రోక్లోరిక్ మరియు నైట్రిక్ ఆమ్లాల కలయిక నుండి కూడా NOCl ఏర్పడుతుంది:<ref>(1951). "Nitrosyl Chloride". ''Chemical Reviews''. 48 (3) 319–396. doi:[https://doi.org/10.1021/cr60151a001 10.1021/cr60151a001].</ref>
:HNO<sub>3</sub> + 3 HCl → 2[Cl] + 2 H<sub>2</sub>O + NOCl
:HNO<sub>3</sub> + 3 HCl → 2[Cl] + 2 H<sub>2</sub>O + NOCl
నైట్రిక్ ఆమ్లంలో, NOCl సులభంగా [[nitrogen dioxide|నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్]]గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. ఆక్వా రీజియాలో NOCl ఉనికిని 1831లో [[Edmund Davy]] వివరించారు.<ref>Edmund Davy. (1830–1837). "On a New Combination of Chlorine and Nitrous Gas". ''Abstracts of the Papers Printed in the Philosophical Transactions of the Royal Society of London''. 3 27–29.</ref>
నైట్రిక్ ఆమ్లంలో, NOCl సులభంగా [[nitrogen dioxide|నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్]]గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. ఆక్వా రీజియాలో NOCl ఉనికిని 1831లో [[Edmund Davy|ఎడ్మండ్ డేవీ]] వివరించారు.<ref>Edmund Davy. (1830–1837). "On a New Combination of Chlorine and Nitrous Gas". ''Abstracts of the Papers Printed in the Philosophical Transactions of the Royal Society of London''. 3 27–29.</ref>


== చర్యలు ==
== చర్యలు ==
NOCl దాని చాలా చర్యలలో ఎలక్ట్రోఫైల్ మరియు ఆక్సిడెంట్‌గా ప్రవర్తిస్తుంది. [[halide|హాలైడ్]] గ్రాహకాలతో ఇది [[nitrosonium|నైట్రోసోనియం]] లవణాలను ఇస్తుంది, మరియు [[nitrosonium tetrachloroferrate|నైట్రోసోనియం టెట్రాక్లోరోఫెరేట్]] సంశ్లేషణ సాధారణంగా ద్రవ NOClలో నిర్వహించబడుతుంది:(Williams, 1988, p. 11)
NOCl దాని చాలా చర్యలలో ఎలక్ట్రోఫైల్ మరియు ఆక్సిడెంట్‌గా పనిచేస్తుంది. [[halide|హాలైడ్]] గ్రాహకాలతో ఇది [[nitrosonium|నైట్రోసోనియం]] లవణాలను ఇస్తుంది, మరియు [[nitrosonium tetrachloroferrate|నైట్రోసోనియం టెట్రాక్లోరోఫెరేట్]] సంశ్లేషణ సాధారణంగా ద్రవ NOClలో జరుగుతుంది:(Williams, 1988, p. 11)
: NOCl + FeCl<sub>3</sub> → [NO]<sup>+</sup>[FeCl<sub>4</sub>]<sup>−</sup>
: NOCl + FeCl<sub>3</sub> → [NO]<sup>+</sup>[FeCl<sub>4</sub>]<sup>−</sup>


సంబంధిత చర్యలో, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం [[nitrosylsulfuric acid|నైట్రోసైల్‌సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని]] ఇస్తుంది, ఇది నైట్రస్ మరియు సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాల మిశ్రమ [[acid anhydride|ఆమ్ల అన్‌హైడ్రైడ్]]:
సంబంధిత చర్యలో, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం [[nitrosylsulfuric acid|నైట్రోసైల్ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని]] ఇస్తుంది, ఇది నైట్రస్ మరియు సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాల మిశ్రమ [[acid anhydride|ఆమ్ల అన్హైడ్రైడ్]]:
: ClNO + H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → ONHSO<sub>4</sub> + HCl
: ClNO + H<sub>2</sub>SO<sub>4</sub> → ONHSO<sub>4</sub> + HCl


Line 147: Line 147:
:Mo(CO)<sub>6</sub> + 2 NOCl → MoCl<sub>2</sub>(NO)<sub>2</sub> + 6 CO
:Mo(CO)<sub>6</sub> + 2 NOCl → MoCl<sub>2</sub>(NO)<sub>2</sub> + 6 CO


ఇది ప్లాటినంను కరిగిస్తుంది:<ref>(1986). "Inorganic Syntheses". 24 217–220. ISBN 9780470132555. doi:[https://doi.org/10.1002/9780470132555.ch63 10.1002/9780470132555.ch63].</ref>
ఇది ప్లాటినమ్‌ను కరిగిస్తుంది:<ref>(1986). "Inorganic Syntheses". 24 217–220. ISBN 9780470132555. doi:[https://doi.org/10.1002/9780470132555.ch63 10.1002/9780470132555.ch63].</ref>
:Pt + 6 NOCl → (NO<sup>+</sup>)<sub>2</sub>[PtCl<sub>6</sub>]<sup>2-</sup> + 4 NO
:Pt + 6 NOCl → (NO<sup>+</sup>)<sub>2</sub>[PtCl<sub>6</sub>]<sup>2-</sup> + 4 NO


=== ఆర్గానిక్ సంశ్లేషణలో అనువర్తనాలు ===
=== సేంద్రీయ సంశ్లేషణలో అనువర్తనాలు ===
కాప్రోలాక్టమ్ ఉత్పత్తిలో దాని పాత్ర కాకుండా, NOCl [[organic synthesis|ఆర్గానిక్ సంశ్లేషణలో]] ఇతర ఉపయోగాలు కలిగి ఉంది. ఇది [[alkene|ఆల్కీన్‌లకు]] కలిసి α-క్లోరో [[oxime|ఆక్సిమ్‌లను]] ఇస్తుంది.<ref>(1969). "7-Cyanoheptanal". ''Org. Synth.''. 49 27. doi:[https://doi.org/10.15227/orgsyn.049.0027 10.15227/orgsyn.049.0027].</ref> NOCl యొక్క అదనపు చర్య [[Markovnikov rule|మార్కోవ్నికోవ్ నియమాన్ని]] అనుసరిస్తుంది. [[Ketene|కీటీన్‌లు]] కూడా NOClని కలుపుకుంటాయి, దీనివల్ల నైట్రోసైల్ ఉత్పన్నాలు ఏర్పడతాయి:
కాప్రోలాక్టమ్ ఉత్పత్తిలో దాని పాత్ర కాకుండా, NOCl [[organic synthesis|సేంద్రీయ సంశ్లేషణలో]] ఇతర ఉపయోగాలు కలిగి ఉంది. ఇది [[alkene|ఆల్కీన్‌లకు]] కలిసి α-క్లోరో [[oxime|ఆక్సిమ్‌లను]] ఇస్తుంది.<ref>(1969). "7-Cyanoheptanal". ''Org. Synth.''. 49 27. doi:[https://doi.org/10.15227/orgsyn.049.0027 10.15227/orgsyn.049.0027].</ref> NOCl యొక్క అదనపు చర్య [[Markovnikov rule|మార్కోవ్నికోవ్ నియమాన్ని]] అనుసరిస్తుంది. [[Ketene|కీటీన్‌లు]] కూడా NOClతో కలిసి నైట్రోసైల్ ఉత్పన్నాలను ఇస్తాయి:
: H<sub>2</sub>C=C=O + NOCl → ONCH<sub>2</sub>C(O)Cl
: H<sub>2</sub>C=C=O + NOCl → ONCH<sub>2</sub>C(O)Cl


[[Carbonyl compound|కార్బొనైల్ సమ్మేళనాలు]] [[keto-enol tautomerization|కీటో-ఎనోల్ టాటోమెరైజేషన్]] చెందుతాయి; ఆపై NOCl ఆల్కీన్ యొక్క న్యూక్లియోఫిలిక్ చివరపై దాడి చేసి విసినల్ కీటో- లేదా ఆల్డో-ఆక్సిమ్‌ను ఇస్తుంది.(Williams, 1988, p. 11)
[[Carbonyl compound|కార్బొనైల్ సమ్మేళనాలు]] ఎనోలైజ్ అవుతాయి; ఆపై NOCl ఆల్కీన్ యొక్క న్యూక్లియోఫిలిక్ చివరన దాడి చేసి విసినల్ కీటో- లేదా ఆల్డో-ఆక్సిమ్‌ను ఇస్తుంది.(Williams, 1988, p. 11)


[[Epoxide|ఎపాక్సైడ్‌లు]] NOClతో చర్య జరిపి α-క్లోరోనైట్రిటోఆల్కైల్ ఉత్పన్నాలను ఇస్తాయి. ప్రొపైలిన్ ఆక్సైడ్ విషయంలో, ఈ అదనపు చర్య అధిక రీజియోకెమిస్ట్రీతో జరుగుతుంది:<ref>(1953). "Olefin Oxides. IX. Condensation of Olefin Oxides with Nitrosyl Chloride". ''Zhurnal Obshchei Khimii''. 23 84–6. (translated from Russian)</ref>
[[Epoxide|ఎపాక్సైడ్‌లు]] NOClతో చర్య జరిపి α-క్లోరోనైట్రిటోఅల్కైల్ ఉత్పన్నాలను ఇస్తాయి. ప్రొపైలిన్ ఆక్సైడ్ విషయంలో, ఈ చర్య అధిక రీజియోకెమిస్ట్రీతో జరుగుతుంది:<ref>(1953). "Olefin Oxides. IX. Condensation of Olefin Oxides with Nitrosyl Chloride". ''Zhurnal Obshchei Khimii''. 23 84–6. (రష్యన్ నుండి అనువదించబడింది)</ref>


:
:
Line 166: Line 166:


== చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
== చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ==
రసాయన విశ్లేషణ కోసం ఆధునిక స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ పద్ధతులు రాకముందు, సమాచారయుతమైన రసాయన క్షీణత మరియు నిర్మాణ వివరణకు వివిధ సారం (extracts) యొక్క వ్యక్తిగత భాగాల లక్షణాలను గుర్తించడం అవసరమైంది. ముఖ్యంగా, 1875లో టిల్డెన్ ద్వారా నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్ ప్రవేశపెట్టబడటం, టెర్పెన్‌ల యొక్క స్ఫటికాకార ఉత్పన్నాలను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఒక కారకంగా, ఉదాహరణకు టర్పెంటైన్ నూనె నుండి α-పినేన్, పరిశోధకులు ఒక టెర్పెన్‌ను మరొక దాని నుండి సులభంగా వేరు చేయడానికి అనుమతించింది:<ref>(2001). "The development of strategies for terpenoid structure determination". ''Natural Product Reports''. 18 (6) 607–617. doi:[https://doi.org/10.1039/b103772m 10.1039/b103772m].</ref>
రసాయన విశ్లేషణ కోసం ఆధునిక స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ పద్ధతులు రాకముందు, రసాయన క్షీణత మరియు నిర్మాణ వివరణ కోసం వివిధ సారం (extracts) యొక్క వ్యక్తిగత భాగాలను గుర్తించడం అవసరమయ్యేది. ముఖ్యంగా, 1875లో టిల్డెన్ ద్వారా నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్ ప్రవేశపెట్టబడటం, టెర్పెన్‌ల యొక్క స్ఫటికాకార ఉత్పన్నాలను తయారు చేయడానికి ఒక కారకంగా, ఉదాహరణకు టర్పెంటైన్ నూనె నుండి α-పైనిన్, పరిశోధకులు ఒక టెర్పెన్‌ను మరొక దాని నుండి సులభంగా వేరు చేయడానికి అనుమతించింది:<ref>(2001). "The development of strategies for terpenoid structure determination". ''Natural Product Reports''. 18 (6) 607–617. doi:[https://doi.org/10.1039/b103772m 10.1039/b103772m].</ref>


== భద్రత ==
== భద్రత ==

Latest revision as of 10:51, 7 October 2026

పేర్లు
IUPAC పేరు నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్
గుర్తింపు సంఖ్యలు
CAS సంఖ్య 2696-92-6
ChemSpider 16641
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.018.430
EC సంఖ్య 220-273-1
E సంఖ్య E919 (గ్లేజింగ్ ఏజెంట్లు, ...)
MeSH nitrosyl+chloride
PubChem CID 17601
RTECS సంఖ్య QZ7883000
UNII NHE5I1E5H6
UN సంఖ్య 1069
CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA ) DTXSID5051945
InChI InChI=1S/ClNO/c1-2-3
Key: VPCDQGACGWYTMC-UHFFFAOYSA-N
SMILES ClN=O
ధర్మాలు
రసాయన సంకేతం NOCl
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 65.459 g mol
రూపం పసుపు రంగు వాయువు
సాంద్రత 2.872 mg mL
ద్రవీభవన స్థానం −59.4 °C (−74.9 °F; 213.8 K)
మరిగే స్థానం −5.55 °C (22.01 °F; 267.60 K)
నీటిలో ద్రావణీయత చర్య జరుపుతుంది
నిర్మాణం
అణు ఆకారం డైహెడ్రల్, డైగోనల్
హైబ్రిడైజేషన్ N వద్ద sp
డైపోల్ మొమెంట్ 1.90 D
థర్మోకెమిస్ట్రీ
ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) 261.68 J K mol
ప్రామాణిక సంయోగ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 ) 51.71 kJ mol
ప్రమాదాలు
NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్) 3
0
1W
OX
సేఫ్టీ డేటా షీట్ (SDS) inchem.org
సంబంధిత సమ్మేళనాలు
సంబంధిత సమ్మేళనాలు నైట్రోక్సిల్
నైట్రోసైల్ ఫ్లోరైడ్
నైట్రోసైల్ బ్రోమైడ్
నైట్రోసైల్ అయోడైడ్
నైట్రిల్ క్లోరైడ్
క్లోరిన్ నైట్రేట్
ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి ( ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ సూచనలు

నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్ (Nitrosyl chloride) అనేది NOCl ఫార్ములా కలిగిన ఒక రసాయన సమ్మేళనం. ఇది పసుపు రంగులో ఉండే వాయువు. ఇది సాధారణంగా ఆక్వా రీజియాలో ఒక భాగంగా కనిపిస్తుంది. ఆక్వా రీజియా అనేది 3 వంతుల గాఢ హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం మరియు 1 వంతు గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లంల మిశ్రమం. ఇది ఒక బలమైన ఎలక్ట్రోఫైల్ మరియు ఆక్సీకరణ కారకం. దీనిని కొన్నిసార్లు టిల్డెన్ కారకం (Tilden's reagent) అని పిలుస్తారు. విలియం ఎ. టిల్డెన్ దీనిని మొదటిసారిగా స్వచ్ఛమైన సమ్మేళనంగా తయారు చేశారు.[1]

నిర్మాణం మరియు సంశ్లేషణ

ఈ అణువు వంగి ఉంటుంది. N మరియు O మధ్య ఒక ద్విబంధం (దూరం = 1.16 Å) మరియు N మరియు Cl మధ్య ఒక ఏకబంధం (దూరం = 1.96 Å) ఉంటాయి. O=N–Cl కోణం 113°.[2]

ఉత్పత్తి

నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్‌ను అనేక మార్గాల్లో ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.

HCl + NOHSO4 → H2SO4 + NOCl
  • మరింత సౌకర్యవంతమైన ప్రయోగశాల పద్ధతిలో నైట్రస్ ఆమ్లాన్ని HClతో (తిరోగామి) డీహైడ్రేషన్ చేయడం జరుగుతుంది.[3]
HNO2 + HCl → H2O + NOCl
Cl2 + 2 NO → 2 NOCl
  • నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌ను హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్‌తో క్షయకరణం చేయడం ద్వారా:
2NO2 + 4 HCl → 2NOCl + 2H2O + Cl2

ఆక్వా రీజియాలో ఉనికి

కింది చర్య ప్రకారం హైడ్రోక్లోరిక్ మరియు నైట్రిక్ ఆమ్లాల కలయిక నుండి కూడా NOCl ఏర్పడుతుంది:[4]

HNO3 + 3 HCl → 2[Cl] + 2 H2O + NOCl

నైట్రిక్ ఆమ్లంలో, NOCl సులభంగా నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది. ఆక్వా రీజియాలో NOCl ఉనికిని 1831లో ఎడ్మండ్ డేవీ వివరించారు.[5]

చర్యలు

NOCl దాని చాలా చర్యలలో ఎలక్ట్రోఫైల్ మరియు ఆక్సిడెంట్‌గా పనిచేస్తుంది. హాలైడ్ గ్రాహకాలతో ఇది నైట్రోసోనియం లవణాలను ఇస్తుంది, మరియు నైట్రోసోనియం టెట్రాక్లోరోఫెరేట్ సంశ్లేషణ సాధారణంగా ద్రవ NOClలో జరుగుతుంది:(Williams, 1988, p. 11)

NOCl + FeCl3 → [NO]+[FeCl4]−

సంబంధిత చర్యలో, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం నైట్రోసైల్ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని ఇస్తుంది, ఇది నైట్రస్ మరియు సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాల మిశ్రమ ఆమ్ల అన్హైడ్రైడ్:

ClNO + H2SO4 → ONHSO4 + HCl

NOCl సిల్వర్ థియోసైనేట్‌తో చర్య జరిపి సిల్వర్ క్లోరైడ్ మరియు సూడోహాలజన్ నైట్రోసైల్ థియోసైనేట్‌ను ఇస్తుంది:

ClNO + AgSCN → AgCl + ONSCN

అదేవిధంగా, ఇది సిల్వర్ సైనైడ్‌తో చర్య జరిపి నైట్రోసైల్ సైనైడ్ను ఇస్తుంది.[6]

నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్‌ను మెటల్ నైట్రోసైల్ కాంప్లెక్స్‌ల తయారీకి ఉపయోగిస్తారు. మాలిబ్డినం హెక్సాకార్బొనైల్తో, NOCl డైనిట్రోసైల్ డైక్లోరైడ్ కాంప్లెక్స్‌ను ఇస్తుంది:[7]

Mo(CO)6 + 2 NOCl → MoCl2(NO)2 + 6 CO

ఇది ప్లాటినమ్‌ను కరిగిస్తుంది:[8]

Pt + 6 NOCl → (NO+)2[PtCl6]2- + 4 NO

సేంద్రీయ సంశ్లేషణలో అనువర్తనాలు

కాప్రోలాక్టమ్ ఉత్పత్తిలో దాని పాత్ర కాకుండా, NOCl సేంద్రీయ సంశ్లేషణలో ఇతర ఉపయోగాలు కలిగి ఉంది. ఇది ఆల్కీన్‌లకు కలిసి α-క్లోరో ఆక్సిమ్‌లను ఇస్తుంది.[9] NOCl యొక్క అదనపు చర్య మార్కోవ్నికోవ్ నియమాన్ని అనుసరిస్తుంది. కీటీన్‌లు కూడా NOClతో కలిసి నైట్రోసైల్ ఉత్పన్నాలను ఇస్తాయి:

H2C=C=O + NOCl → ONCH2C(O)Cl

కార్బొనైల్ సమ్మేళనాలు ఎనోలైజ్ అవుతాయి; ఆపై NOCl ఆల్కీన్ యొక్క న్యూక్లియోఫిలిక్ చివరన దాడి చేసి విసినల్ కీటో- లేదా ఆల్డో-ఆక్సిమ్‌ను ఇస్తుంది.(Williams, 1988, p. 11)

ఎపాక్సైడ్‌లు NOClతో చర్య జరిపి α-క్లోరోనైట్రిటోఅల్కైల్ ఉత్పన్నాలను ఇస్తాయి. ప్రొపైలిన్ ఆక్సైడ్ విషయంలో, ఈ చర్య అధిక రీజియోకెమిస్ట్రీతో జరుగుతుంది:[10]

ఇది అమైడ్‌లను N-నైట్రోసో ఉత్పన్నాలుగా మారుస్తుంది.[11] NOCl కొన్ని చక్రీయ అమైన్‌లను ఆల్కీన్‌లుగా మారుస్తుంది. ఉదాహరణకు, అజిరిడిన్ NOClతో చర్య జరిపి ఈథీన్, నైట్రస్ ఆక్సైడ్ మరియు హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్లను ఇస్తుంది.

పారిశ్రామిక అనువర్తనాలు

NOCl మరియు సైక్లోహెక్సేన్ కాంతి రసాయన చర్య ద్వారా సైక్లోహెక్సనోన్ ఆక్సిమ్ హైడ్రోక్లోరైడ్‌ను ఇస్తాయి. ఈ ప్రక్రియ NOCl, NO మరియు Cl రాడికల్స్‌గా ఫోటోడిసోసియేషన్ చెందే ధోరణిని ఉపయోగించుకుంటుంది. సైక్లోహెక్సనోన్ ఆక్సిమ్ కాప్రోలాక్టమ్గా మార్చబడుతుంది, ఇది నైలాన్-6కి పూర్వగామి.(Williams, 1988, p. 12)

చారిత్రక ప్రాముఖ్యత

రసాయన విశ్లేషణ కోసం ఆధునిక స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ పద్ధతులు రాకముందు, రసాయన క్షీణత మరియు నిర్మాణ వివరణ కోసం వివిధ సారం (extracts) యొక్క వ్యక్తిగత భాగాలను గుర్తించడం అవసరమయ్యేది. ముఖ్యంగా, 1875లో టిల్డెన్ ద్వారా నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్ ప్రవేశపెట్టబడటం, టెర్పెన్‌ల యొక్క స్ఫటికాకార ఉత్పన్నాలను తయారు చేయడానికి ఒక కారకంగా, ఉదాహరణకు టర్పెంటైన్ నూనె నుండి α-పైనిన్, పరిశోధకులు ఒక టెర్పెన్‌ను మరొక దాని నుండి సులభంగా వేరు చేయడానికి అనుమతించింది:[12]

భద్రత

నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్ చాలా విషపూరితమైనది మరియు ఊపిరితిత్తులు, కళ్ళు మరియు చర్మంపై చికాకు కలిగిస్తుంది.

సూచనలు

  1. ↑ (1874). XXXII.—On aqua regia and the nitrosyl chlorides. J. Chem. Soc.. 27 630–636. doi:10.1039/JS8742700630.
  2. ↑ (2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 0-12-352651-5.
  3. ↑ (1953). "Inorganic Syntheses". 4 48. McGraw-Hill. ISBN 9780470132357. doi:10.1002/9780470132357.ch16.
  4. ↑ (1951). "Nitrosyl Chloride". Chemical Reviews. 48 (3) 319–396. doi:10.1021/cr60151a001.
  5. ↑ Edmund Davy. (1830–1837). "On a New Combination of Chlorine and Nitrous Gas". Abstracts of the Papers Printed in the Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 3 27–29.
  6. ↑ (1977). "Tilden Lecture. Electrophilic C-Nitroso Compounds". Chemical Society Reviews. 6 1. doi:10.1039/CS9770600001.
  7. ↑ (1970). "Inorganic Syntheses". Inorg. Synth.. 12 264–266. ISBN 9780470132432. doi:10.1002/9780470132432.ch47.
  8. ↑ (1986). "Inorganic Syntheses". 24 217–220. ISBN 9780470132555. doi:10.1002/9780470132555.ch63.
  9. ↑ (1969). "7-Cyanoheptanal". Org. Synth.. 49 27. doi:10.15227/orgsyn.049.0027.
  10. ↑ (1953). "Olefin Oxides. IX. Condensation of Olefin Oxides with Nitrosyl Chloride". Zhurnal Obshchei Khimii. 23 84–6. (రష్యన్ నుండి అనువదించబడింది)
  11. ↑ (1977). "p-Tolylsulfonyldiazomethane". Org. Synth.. 57 95. doi:10.15227/orgsyn.057.0095.
  12. ↑ (2001). "The development of strategies for terpenoid structure determination". Natural Product Reports. 18 (6) 607–617. doi:10.1039/b103772m.

గ్రంథ పట్టిక

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Nitrosyl chloride” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Nitrosyl_chloride ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=నైట్రోసైల్_క్లోరైడ్&oldid=3576"