నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Nitrogen dioxide” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Nitrogen dioxide” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 28: Line 28:
| 233-272-6
| 233-272-6
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | Gmelin రిఫరెన్స్
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్
| 976
| 976
|-
|-
Line 43: Line 43:
| 1067
| 1067
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA )
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ ( EPA )
| DTXSID7020974
| DTXSID7020974
|-
|-
Line 64: Line 64:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | వాసన
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | వాసన
| క్లోరిన్ వంటి వాసన
| క్లోరిన్ వంటిది
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సాంద్రత
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సాంద్రత
Line 96: Line 96:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | అణు ఆకృతి
| వంగిన
| వంగి ఉంటుంది
|-
|-
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | థర్మోకెమిస్ట్రీ
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | థర్మోకెమిస్ట్రీ
Line 106: Line 106:
| 240.1 J/(mol·K)
| 240.1 J/(mol·K)
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక సంయోగ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 )
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 )
| +33.2 kJ/mol
| +33.2 kJ/mol
|-
|-
Line 121: Line 121:
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పిక్టోగ్రామ్‌లు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పిక్టోగ్రామ్‌లు
| ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఫ్లేమ్ ఓవర్ సర్కిల్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS కొరోషన్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS స్కల్ అండ్ క్రాస్‌బోన్స్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. ›
| ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఫ్లేమ్ ఓవర్ సర్కిల్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS కోరోషన్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS స్కల్ అండ్ క్రాస్‌బోన్స్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. ›
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సూచిక పదం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | సూచిక పదం
| ప్రమాదం
| ప్రమాదం
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రమాద ప్రకటనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రమాద సూచికలు
| H270, H314, H330
| H270, H314, H330
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్త ప్రకటనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్త సూచికలు
| P220, P260, P280, P284, P305+P351+P338, P310
| P220, P260, P280, P284, P305+P351+P338, P310
|-
|-
Line 141: Line 141:
| 30 ppm (గినియా పిగ్, 1 గంట)<br />315 ppm (కుందేలు, 15 నిమిషాలు)<br />68 ppm (ఎలుక, 4 గంటలు)<br />138 ppm (ఎలుక, 30 నిమిషాలు)<br />1000 ppm (మౌస్, 10 నిమిషాలు)
| 30 ppm (గినియా పిగ్, 1 గంట)<br />315 ppm (కుందేలు, 15 నిమిషాలు)<br />68 ppm (ఎలుక, 4 గంటలు)<br />138 ppm (ఎలుక, 30 నిమిషాలు)<br />1000 ppm (మౌస్, 10 నిమిషాలు)
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | LC Lo ( అత్యల్ప ప్రచురితమైన )
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | LC Lo ( కనిష్ట ప్రచురితమైన )
| 64 ppm (కుక్క, 8 గంటలు)<br />64 ppm (కోతి, 8 గంటలు)
| 64 ppm (కుక్క, 8 గంటలు)<br />64 ppm (కోతి, 8 గంటలు)
|-
|-
Line 167: Line 167:
| క్లోరిన్ డయాక్సైడ్<br />కార్బన్ డయాక్సైడ్
| క్లోరిన్ డయాక్సైడ్<br />కార్బన్ డయాక్సైడ్
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల యొక్క
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క
| ప్రామాణిక స్థితిలో (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్స్‌లు
| ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు
|}
|}


[[నైట్రిక్ ఆక్సైడ్]] (ఫార్ములా ), [[నైట్రస్ ఆక్సైడ్]] (N2O), లేదా సాధారణ నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ కాలుష్య కారకాలు [[NOx]] లతో గందరగోళం చెందవద్దు.
[[నైట్రిక్ ఆక్సైడ్]] (ఫార్ములా ), [[నైట్రస్ ఆక్సైడ్]] (N2O), లేదా సాధారణ నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ కాలుష్య కారకాలు [[NOx]] లతో అయోమయం చెందకూడదు.


'''నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్''' అనేది NO2 ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[రసాయన సమ్మేళనం]]. అనేక [[నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్]]లలో ఒకటైన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఎరుపు-గోధుమ రంగు వాయువు. ఇది [[పారామాగ్నెటిక్]], వంగిన అణువు, ఇది C<sub>2v</sub> [[అణు సౌష్టవం|పాయింట్ గ్రూప్ సౌష్టవాన్ని]] కలిగి ఉంటుంది. పారిశ్రామికంగా, NO2 అనేది [[నైట్రిక్ ఆమ్లం]] సంశ్లేషణలో ఒక మధ్యంతర పదార్థం, ఇది ప్రధానంగా [[ఎరువుల]] ఉత్పత్తి కోసం ప్రతి సంవత్సరం మిలియన్ల టన్నుల పరిమాణంలో ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఇది ఒక ఫ్రీ రాడికల్.
'''నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్''' అనేది NO2 ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[రసాయన సమ్మేళనం]]. అనేక [[నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్]]లలో ఒకటైన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఎరుపు-గోధుమ రంగు వాయువు. ఇది [[పారా అయస్కాంత]] (paramagnetic), వంగిన అణువు, ఇది C<sub>2v</sub> [[అణు సౌష్టవం|పాయింట్ గ్రూప్ సౌష్టవాన్ని]] కలిగి ఉంటుంది. పారిశ్రామికంగా, NO2 అనేది [[నైట్రిక్ ఆమ్లం]] సంశ్లేషణలో ఒక మధ్యంతర పదార్థం. దీనిని ప్రతి సంవత్సరం మిలియన్ల టన్నుల కొద్దీ ప్రధానంగా [[ఎరువుల]] ఉత్పత్తి కోసం తయారు చేస్తారు. ఇది ఒక ఫ్రీ రాడికల్.


నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విషపూరితమైనది మరియు ఎక్కువ పరిమాణంలో పీల్చినట్లయితే ప్రాణాంతకం కావచ్చు. [[గ్యాస్ స్టవ్]]తో వంట చేయడం వల్ల నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఉత్పత్తి అవుతుంది, ఇది [[ఇండోర్ గాలి నాణ్యత]]ను తగ్గిస్తుంది. గ్యాస్ దహనం వల్ల ఇంటి వాతావరణంలో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రతలు పెరగవచ్చు, ఇది [[శ్వాసకోశ వ్యాధి|శ్వాసకోశ సమస్యలు మరియు వ్యాధులకు]] దారితీస్తుంది.<ref name=":0">(8 November 2023). [https://www.clasp.ngo/research/all/cooking-with-gas-findings-from-a-pan-european-indoor-air-quality-field-study/ Clearing the Air: Gas Cooking and Pollution in European Homes]. ''CLASP''.</ref><ref name=":2">[https://rmi.org/insight/gas-stoves-pollution-health/ Gas Stoves: Health and Air Quality Impacts and Solutions]. ''RMI''.</ref> మానవులకు LC<sub>50</sub> ([[మధ్యస్థ ప్రాణాంతక మోతాదు]]) 1 గంట ఎక్స్‌పోజర్‌కు 174 ppmగా అంచనా వేయబడింది.<ref name="NIOSH">(May 1994). [https://www.cdc.gov/niosh/idlh/10102440.html Immediately Dangerous to Life or Health Concentrations (IDLH): Nitrogen dioxide]. The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH).</ref> ఇది [[NOx|NO<sub><var>x</var></sub>]] కుటుంబానికి చెందిన [[వాయు కాలుష్యం|వాతావరణ కాలుష్య కారకాలలో]] కూడా చేర్చబడింది.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విషపూరితమైనది మరియు ఎక్కువ మొత్తంలో పీల్చినట్లయితే ప్రాణాంతకం కావచ్చు. [[గ్యాస్ స్టవ్]]తో వంట చేయడం వల్ల నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విడుదలవుతుంది, ఇది [[ఇండోర్ గాలి నాణ్యత]]ను తగ్గిస్తుంది. గ్యాస్ దహనం వల్ల ఇంటి పరిసరాల్లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రతలు పెరగవచ్చు, ఇది [[శ్వాసకోశ వ్యాధి|శ్వాసకోశ సమస్యలు మరియు వ్యాధులకు]] దారితీస్తుంది.<ref name=":0">(8 November 2023). [https://www.clasp.ngo/research/all/cooking-with-gas-findings-from-a-pan-european-indoor-air-quality-field-study/ Clearing the Air: Gas Cooking and Pollution in European Homes]. ''CLASP''.</ref><ref name=":2">[https://rmi.org/insight/gas-stoves-pollution-health/ Gas Stoves: Health and Air Quality Impacts and Solutions]. ''RMI''.</ref> మనుషులకు LC<sub>50</sub> ([[మధ్యస్థ ప్రాణాంతక మోతాదు]]) 1 గంట ఎక్స్‌పోజర్‌కు 174 ppmగా అంచనా వేయబడింది.<ref name="NIOSH">(May 1994). [https://www.cdc.gov/niosh/idlh/10102440.html Immediately Dangerous to Life or Health Concentrations (IDLH): Nitrogen dioxide]. The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH).</ref> ఇది [[NOx|NO<sub><var>x</var></sub>]] కుటుంబానికి చెందిన [[వాయు కాలుష్యం|వాతావరణ కాలుష్య కారకాలలో]] కూడా చేర్చబడింది.


== ధర్మాలు ==
== గుణాలు ==
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ 21.2 C పైన ఘాటైన, కారే వాసన కలిగిన ఎరుపు-గోధుమ రంగు వాయువు మరియు 21.2 C కంటే తక్కువ వద్ద పసుపు-గోధుమ రంగు ద్రవంగా మారుతుంది. ఇది దాని డైమర్, [[డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్]] (N2O4) తో [[రసాయన సమతాస్థితి|సమతాస్థితిని]] ఏర్పరుస్తుంది మరియు -11.2 C కంటే తక్కువ వద్ద దాదాపు పూర్తిగా N2O4గా మారుతుంది.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ అనేది 21.2 C పైన ఘాటైన, కారే వాసన కలిగిన ఎరుపు-గోధుమ రంగు వాయువు మరియు 21.2 C కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద పసుపు-గోధుమ రంగు ద్రవంగా మారుతుంది. ఇది దాని డైమర్, [[డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్]] (N2O4)తో [[రసాయన సమతుల్యత|సమతుల్యతను]] ఏర్పరుస్తుంది మరియు -11.2 C కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద దాదాపు పూర్తిగా N2O4గా మారుతుంది.


[[నైట్రోజన్]] పరమాణువు మరియు ఆక్సిజన్ పరమాణువు మధ్య [[రసాయన బంధం|బంధం]] పొడవు 119.7 [[పికోమీటర్|pm]]. ఈ బంధం పొడవు ఒకటి మరియు రెండు మధ్య [[బంధ క్రమం]]తో స్థిరంగా ఉంటుంది.
[[నైట్రోజన్]] పరమాణువు మరియు ఆక్సిజన్ పరమాణువు మధ్య [[రసాయన బంధం|బంధం]] పొడవు 119.7 [[పికోమీటర్|pm]]. ఈ బంధం పొడవు ఒకటి మరియు రెండు మధ్య [[బంధ క్రమం|బంధ క్రమానికి]] అనుగుణంగా ఉంటుంది.
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఒక [[డబుల్ స్టేట్]].
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఒక [[డబుల్ స్టేట్]].


== తయారీ ==
== తయారీ ==
''ఇవి కూడా చూడండి: ఆస్ట్‌వాల్డ్ ప్రక్రియ''
''ఇవి కూడా చూడండి: ఆస్ట్వాల్డ్ ప్రక్రియ''
పారిశ్రామికంగా, నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ దాని క్రయోజెనిక్ ద్రవ డైమర్, [[డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్]]గా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు రవాణా చేయబడుతుంది. ఇది అమ్మోనియా యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా, [[ఆస్ట్‌వాల్డ్ ప్రక్రియ]] ద్వారా పారిశ్రామికంగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ చర్య నైట్రిక్ ఆమ్లం ఉత్పత్తిలో మొదటి దశ:<ref name=Ull/>
పారిశ్రామికంగా, నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ దాని క్రయోజెనిక్ ద్రవ డైమర్, [[డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్]]గా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు రవాణా చేయబడుతుంది. ఇది అమ్మోనియా యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా, అంటే [[ఆస్ట్వాల్డ్ ప్రక్రియ]] ద్వారా పారిశ్రామికంగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ చర్య నైట్రిక్ ఆమ్ల ఉత్పత్తిలో మొదటి దశ:<ref name=Ull/>
:4 NH3 + 7 O2 -> 4 NO2 + 6 H2O
:4 NH3 + 7 O2 -> 4 NO2 + 6 H2O
ఇది [[నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్]] యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:
ఇది [[నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్]] యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:
:2 NOCl + O2 -> 2NO2 + Cl2
:2 NOCl + O2 -> 2NO2 + Cl2


దీనికి బదులుగా, చాలా ప్రయోగశాల సంశ్లేషణలు నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని స్థిరీకరించి, ఆపై వియోగం చెందడాన్ని వేగవంతం చేయడానికి వేడి చేస్తాయి. ఉదాహరణకు, కొన్ని లోహ నైట్రేట్ల ఉష్ణ వియోగం NO2ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది:
దీనికి బదులుగా, చాలా ప్రయోగశాల సంశ్లేషణలు నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని స్థిరీకరించి, ఆపై వియోగం చెందడానికి వేడి చేస్తాయి. ఉదాహరణకు, కొన్ని లోహ నైట్రేట్ల ఉష్ణ వియోగం NO2ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది:
:Pb(NO3)2 -> PbO + 2 NO2 + 2&nbsp;O2
:Pb(NO3)2 -> PbO + 2 NO2 + 2&nbsp;O2
ప్రత్యామ్నాయంగా, [[నైట్రిక్ ఆమ్లం]] యొక్క డీహైడ్రేషన్ [[డైనైట్రోజన్ పెంటాక్సైడ్|నైట్రోనియం నైట్రేట్]]ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది...
ప్రత్యామ్నాయంగా, [[నైట్రిక్ ఆమ్లం]] యొక్క డీహైడ్రేషన్ [[డైనైట్రోజన్ పెంటాక్సైడ్|నైట్రోనియం నైట్రేట్]]ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది...
Line 198: Line 198:
:N2O5 -> 2 NO2 + 2&nbsp;O2
:N2O5 -> 2 NO2 + 2&nbsp;O2


NO2 అనేది లోహంతో (రాగి వంటివి) గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని తగ్గించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:
NO2 అనేది గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని లోహంతో (రాగి వంటివి) తగ్గించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:
:4 HNO3 + Cu -> Cu(NO3)2 + 2 NO2 + 2 H2O
:4 HNO3 + Cu -> Cu(NO3)2 + 2 NO2 + 2 H2O


నైట్రిక్ ఆమ్లం నెమ్మదిగా నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌గా వియోగం చెందుతుంది:
నైట్రిక్ ఆమ్లం మొత్తం చర్య ద్వారా నెమ్మదిగా నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌గా వియోగం చెందుతుంది:
:4 HNO3 → 4 NO2 + 2 H2O + O2
:4 HNO3 → 4 NO2 + 2 H2O + O2
ఇలా ఏర్పడిన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఈ ఆమ్లం తరచుగా ప్రదర్శించే లక్షణ పసుపు రంగును ఇస్తుంది. అయితే, ఈ చర్య NO2కి ఆచరణాత్మక వనరుగా ఉండటానికి చాలా నెమ్మదిగా ఉంటుంది.
ఇలా ఏర్పడిన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఈ ఆమ్లం తరచుగా ప్రదర్శించే లక్షణ పసుపు రంగును ఇస్తుంది. అయితే, ఈ చర్య NO2కి ఆచరణాత్మక వనరుగా ఉండటానికి చాలా నెమ్మదిగా ఉంటుంది.


== ఎంపిక చేసిన చర్యలు ==
== ఎంచుకున్న చర్యలు ==
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఇతర N-O సమ్మేళనాలకు మారుతుంది. తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, NO2 రంగులేని వాయువు [[డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్]] (N2O4) గా తిరిగి మారుతుంది:
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఇతర N-O సమ్మేళనాలకు మారుతుంది. తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, NO2 తిరిగి రంగులేని వాయువు [[డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్]] (N2O4)గా మారుతుంది:
:2 NO2 <-> N2O4
:2 NO2 <-> N2O4


ఈ ఉష్ణమోచక సమతాస్థితి [[ఎంథాల్పీ మార్పు]] 1=Δ''H'' = −57.23 kJ/molని కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Holleman">Holleman, A. F.; Wiberg, E. (2001) ''Inorganic Chemistry''. Academic Press: San Diego. 0-12-352651-5.</ref>
ఈ ఉష్ణమోచక సమతుల్యత 1=Δ''H'' = −57.23 kJ/mol [[ఎంథాల్పీ మార్పు]]ను కలిగి ఉంటుంది.<ref name="Holleman">Holleman, A. F.; Wiberg, E. (2001) ''Inorganic Chemistry''. Academic Press: San Diego. 0-12-352651-5.</ref>


150 C వద్ద, NO2 ఉష్ణగ్రాహక ప్రక్రియ ద్వారా ఆక్సిజన్‌ను విడుదల చేస్తూ వియోగం చెందుతుంది (1=Δ''H'' = 14 kJ/mol):
150 C వద్ద, NO2 ఒక ఉష్ణగ్రాహక ప్రక్రియ (1=Δ''H'' = 14 kJ/mol) ద్వారా ఆక్సిజన్‌ను విడుదల చేస్తూ వియోగం చెందుతుంది:
:2 NO<sub>2</sub> →2 NO + &nbsp;O2
:2 NO<sub>2</sub> →2 NO + &nbsp;O2


నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌తో కలిసి డైనైట్రోజన్ ట్రైయాక్సైడ్‌ను ఇస్తుంది:
నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌తో కలిసి తిరిగి డైనైట్రోజన్ ట్రైయాక్సైడ్‌ను ఇస్తుంది:
:NO +  NO2  <-> N2O3
:NO +  NO2  <-> N2O3
ఈ చర్య సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ నుండి సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేసే [[లెడ్ ఛాంబర్ ప్రక్రియ]]లో ఒక దశ.<ref>(2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a25_635 10.1002/14356007.a25_635].</ref> సుమారు 400 nm కంటే తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద కాంతిని గ్రహించడం వల్ల NO + O (పరమాణు ఆక్సిజన్) ఏర్పడటానికి ఫోటోలిసిస్ జరుగుతుంది. వాతావరణంలో ఇలా ఏర్పడిన ఆక్సిజన్ పరమాణువును O2కి చేర్చడం వల్ల ఓజోన్ ఏర్పడుతుంది.
ఈ చర్య సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ నుండి సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేసే [[లెడ్ ఛాంబర్ ప్రక్రియ]]లో ఒక దశ.<ref>(2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a25_635 10.1002/14356007.a25_635].</ref> 400 nm కంటే తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద కాంతిని గ్రహించడం వల్ల ఫోటోలిసిస్ జరిగి NO + O (పరమాణు ఆక్సిజన్) ఏర్పడుతుంది. వాతావరణంలో ఇలా ఏర్పడిన ఆక్సిజన్ పరమాణువు O2కి చేరడం వల్ల ఓజోన్ ఏర్పడుతుంది.
=== జలవిశ్లేషణ ===
=== జలవిశ్లేషణ ===
NO<sub>2</sub> [[జలవిశ్లేషణ|నీటితో చర్య జరిపి]] [[నైట్రిక్ ఆమ్లం]] మరియు [[నైట్రస్ ఆమ్లం]] ఇస్తుంది:
NO<sub>2</sub> [[జలవిశ్లేషణ|నీటితో చర్య జరిపి]] [[నైట్రిక్ ఆమ్లం]] మరియు [[నైట్రస్ ఆమ్లం]] ఇస్తుంది:
:2NO2 + H2O -> HNO3 + HNO2
:2NO2 + H2O -> HNO3 + HNO2
నైట్రస్ ఆమ్లం మరింతగా నైట్రిక్ ఆమ్లం మరియు నైట్రిక్ ఆక్సైడ్‌గా విచ్ఛిన్నమవుతుంది.
నైట్రస్ ఆమ్లం మరింత క్షీణించి నైట్రిక్ ఆమ్లం మరియు నైట్రిక్ ఆక్సైడ్‌గా మారుతుంది.


ఈ చర్యలు అమ్మోనియా నుండి నైట్రిక్ ఆమ్లం యొక్క పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి కోసం [[ఆస్ట్‌వాల్డ్ ప్రక్రియ]]కు ఆధారం.<ref name=Ull>Thiemann, Michael. (2005). ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry''. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a17_293 10.1002/14356007.a17_293].</ref> ఈ చర్య పరిసర వాతావరణంలో ఉండే తక్కువ సాంద్రత కలిగిన NO<sub>2</sub> వద్ద చాలా నెమ్మదిగా ఉంటుంది, అయినప్పటికీ ఇది ఉపరితలాలపై NO<sub>2</sub> గ్రహించబడినప్పుడు జరుగుతుంది. అటువంటి ఉపరితల చర్య బహిరంగ మరియు ఇండోర్ వాతావరణాలలో వాయురూప [[నైట్రస్ ఆమ్లం|HNO<sub>2</sub>]] (తరచుగా [[HONO]]గా వ్రాయబడుతుంది) ఉత్పత్తి చేస్తుందని భావిస్తారు.<ref>(2002-12-16). [https://escholarship.org/content/qt8wx9v8h9/qt8wx9v8h9.pdf?t=njz4b2 The heterogeneous hydrolysis of NO<sub>2</sub> in laboratory systems and in outdoor and indoor atmospheres: An integrated mechanism]. ''Physical Chemistry Chemical Physics''. 5 (2) 223–242. doi:[https://doi.org/10.1039/B208564J 10.1039/B208564J].</ref>
ఈ చర్యలు అమ్మోనియా నుండి నైట్రిక్ ఆమ్లం యొక్క పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి కోసం [[ఆస్ట్వాల్డ్ ప్రక్రియ]]కు పునాది వేస్తాయి.<ref name=Ull>Thiemann, Michael. (2005). ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry''. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:[https://doi.org/10.1002/14356007.a17_293 10.1002/14356007.a17_293].</ref> ఈ చర్య పరిసర వాతావరణంలో ఉండే తక్కువ సాంద్రత కలిగిన NO<sub>2</sub> వద్ద చాలా నెమ్మదిగా ఉంటుంది, అయినప్పటికీ ఇది ఉపరితలాలపై NO<sub>2</sub> గ్రహించబడినప్పుడు జరుగుతుంది. ఇటువంటి ఉపరితల చర్య బహిరంగ మరియు ఇండోర్ పరిసరాలలో వాయు రూపంలో [[నైట్రస్ ఆమ్లం|HNO<sub>2</sub>]] (తరచుగా [[HONO]]గా వ్రాయబడుతుంది) ఉత్పత్తి చేస్తుందని భావిస్తారు.<ref>(2002-12-16). [https://escholarship.org/content/qt8wx9v8h9/qt8wx9v8h9.pdf?t=njz4b2 The heterogeneous hydrolysis of NO<sub>2</sub> in laboratory systems and in outdoor and indoor atmospheres: An integrated mechanism]. ''Physical Chemistry Chemical Physics''. 5 (2) 223–242. doi:[https://doi.org/10.1039/B208564J 10.1039/B208564J].</ref>


=== నైట్రేట్‌లుగా మార్పు ===
=== నైట్రేట్‌లుగా మార్పు ===
Line 228: Line 228:
:MO + 3 NO2 -> M(NO3)2 + NO
:MO + 3 NO2 -> M(NO3)2 + NO


ఆల్కైల్ మరియు లోహ అయోడైడ్లు సంబంధిత నైట్రేట్‌లను ఇస్తాయి:
ఆల్కైల్ మరియు లోహ అయోడైడ్‌లు సంబంధిత నైట్రేట్‌లను ఇస్తాయి:
:TiI4 + 8 NO2 -> Ti(NO3)4 + 4 NO + 2 I2
:TiI4 + 8 NO2 -> Ti(NO3)4 + 4 NO + 2 I2


=== సేంద్రీయ సమ్మేళనాలతో ===
=== సేంద్రీయ సమ్మేళనాలతో ===
[[సేంద్రీయ సమ్మేళనాల]] పట్ల నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ యొక్క చర్యాశీలత చాలా కాలంగా తెలుసు.<ref>(1945). "The Reactions of Nitrogen Tetroxide with Organic Compounds". ''Chemical Reviews''. 36 (2) 157–233. doi:[https://doi.org/10.1021/cr60114a002 10.1021/cr60114a002].</ref> ఉదాహరణకు, ఇది అమైడ్‌లతో చర్య జరిపి N-నైట్రోసో ఉత్పన్నాలను ఇస్తుంది.<ref>Emil White. (1967). "Deamination of Amines. 2-Phenylethyl Benzoate Via the Nitrosoamide Decomposition". ''Organic Syntheses''. 47 44. doi:[https://doi.org/10.15227/orgsyn.047.0044 10.15227/orgsyn.047.0044].</ref> ఇది అన్‌హైడ్రస్ పరిస్థితులలో నైట్రేషన్ల కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.
[[సేంద్రీయ సమ్మేళనాల]] పట్ల నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ యొక్క రియాక్టివిటీ చాలా కాలంగా తెలుసు.<ref>(1945). "The Reactions of Nitrogen Tetroxide with Organic Compounds". ''Chemical Reviews''. 36 (2) 157–233. doi:[https://doi.org/10.1021/cr60114a002 10.1021/cr60114a002].</ref> ఉదాహరణకు, ఇది అమైడ్‌లతో చర్య జరిపి N-నైట్రోసో ఉత్పన్నాలను ఇస్తుంది.<ref>Emil White. (1967). "Deamination of Amines. 2-Phenylethyl Benzoate Via the Nitrosoamide Decomposition". ''Organic Syntheses''. 47 44. doi:[https://doi.org/10.15227/orgsyn.047.0044 10.15227/orgsyn.047.0044].</ref> ఇది అన్‌హైడ్రస్ పరిస్థితులలో నైట్రేషన్ కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.


== ఉపయోగాలు ==
== ఉపయోగాలు ==
NO2 నైట్రిక్ ఆమ్లం తయారీలో మధ్యంతర పదార్థంగా, [[రసాయన పేలుడు పదార్థాల]] తయారీలో నైట్రేటింగ్ ఏజెంట్‌గా, [[అక్రిలేట్ల]] కోసం పాలిమరైజేషన్ ఇన్హిబిటర్‌గా, [[పిండి బ్లీచింగ్ ఏజెంట్]]గా,<ref>Subcommittee on Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants; Committee on Toxicology; Board on Environmental Studies and Toxicology; Division on Earth and Life Studies; National Research Council. [http://www.nap.edu/read/11170/chapter/12 Chapter 12: Nitrogen Dioxide] in Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants. National Academies Press, 2007. 978-0-309-09225-8</ref> మరియు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్టెరిలైజేషన్ ఏజెంట్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="Mechanism Overview, June 2012">[http://noxilizer.com/pdf/news/WhitePaper-Mechanism_Overview_6_14_12.pdf Mechanism Overview, June 2012]. ''noxilizer.com''.</ref> ఇది [[రాకెట్ ఇంధనం]]లో [[ఆక్సిడైజర్]]గా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, ఉదాహరణకు [[రెడ్ ఫ్యూమింగ్ నైట్రిక్ ఆమ్లం]]లో; ఇది [[టైటాన్ రాకెట్లు]], [[ప్రాజెక్ట్ జెమిని]]ని ప్రయోగించడానికి, [[స్పేస్ షటిల్]] యొక్క మ్యాన్యువరింగ్ థ్రస్టర్లలో మరియు వివిధ గ్రహాలకు పంపిన మానవరహిత [[అంతరిక్ష నౌకలలో]] ఉపయోగించబడింది.<ref name="ChemWorld">Cotton, Simon (21 March 2013) [http://www.rsc.org/chemistryworld/2013/04/nitrogen-dioxide-podcast Nitrogen dioxide]. ''RSC Chemistry World''.</ref>
NO2 నైట్రిక్ ఆమ్లం తయారీలో మధ్యంతర పదార్థంగా, [[రసాయన పేలుడు పదార్థాల]] తయారీలో నైట్రేటింగ్ ఏజెంట్‌గా, [[అక్రిలేట్ల]] కోసం పాలిమరైజేషన్ ఇన్హిబిటర్‌గా, [[పిండి బ్లీచింగ్ ఏజెంట్]]గా,<ref>Subcommittee on Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants; Committee on Toxicology; Board on Environmental Studies and Toxicology; Division on Earth and Life Studies; National Research Council. [http://www.nap.edu/read/11170/chapter/12 Chapter 12: Nitrogen Dioxide] in Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants. National Academies Press, 2007. 978-0-309-09225-8</ref> మరియు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్టెరిలైజేషన్ ఏజెంట్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది.<ref name="Mechanism Overview, June 2012">[http://noxilizer.com/pdf/news/WhitePaper-Mechanism_Overview_6_14_12.pdf Mechanism Overview, June 2012]. ''noxilizer.com''.</ref> ఇది [[రాకెట్ ఇంధనం]]లో [[ఆక్సిడైజర్]]గా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, ఉదాహరణకు [[రెడ్ ఫ్యూమింగ్ నైట్రిక్ ఆమ్లం]]లో; ఇది [[టైటాన్ (రాకెట్ కుటుంబం)|టైటాన్ రాకెట్ల]]లో, [[ప్రాజెక్ట్ జెమిని]]ని ప్రయోగించడానికి, [[స్పేస్ షటిల్]] యొక్క మ్యాన్యువరింగ్ థ్రస్టర్లలో మరియు వివిధ గ్రహాలకు పంపిన మానవరహిత [[అంతరిక్ష నౌకల]]లో ఉపయోగించబడింది.<ref name="ChemWorld">Cotton, Simon (21 March 2013) [http://www.rsc.org/chemistryworld/2013/04/nitrogen-dioxide-podcast Nitrogen dioxide]. ''RSC Chemistry World''.</ref>


== పర్యావరణ ఉనికి ==
== పర్యావరణ ఉనికి ==
Line 243: Line 243:
:2 NO + O2 → 2 NO2
:2 NO + O2 → 2 NO2


NO2 [[స్ట్రాటోస్పియర్]] నుండి ప్రవేశం, బాక్టీరియల్ శ్వాసక్రియ, అగ్నిపర్వతాలు మరియు మెరుపులతో సహా సహజ కారణాల ద్వారా పర్యావరణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఈ వనరులు NO2ని [[భూమి వాతావరణంలో]] ఒక [[ట్రేస్ గ్యాస్]]గా చేస్తాయి, ఇక్కడ ఇది [[సూర్యరశ్మిని]] గ్రహించడంలో మరియు [[ట్రోపోస్పియర్]] రసాయన శాస్త్రాన్ని నియంత్రించడంలో, ముఖ్యంగా [[ఓజోన్]] సాంద్రతలను నిర్ణయించడంలో పాత్ర పోషిస్తుంది.<ref>WHO Air Quality Guidelines – Second Edition. Chapter 7.1 [http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0017/123083/AQG2ndEd_7_1nitrogendioxide.pdf Nitrogen Dioxide].</ref>
NO2 సహజ కారణాల ద్వారా పర్యావరణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది, ఇందులో [[స్ట్రాటోస్పియర్]] నుండి ప్రవేశం, బ్యాక్టీరియా శ్వాసక్రియ, అగ్నిపర్వతాలు మరియు మెరుపులు ఉన్నాయి. ఈ వనరులు NO2ని [[భూమి వాతావరణంలో]] ఒక [[ట్రేస్ గ్యాస్]]గా మారుస్తాయి, ఇక్కడ ఇది [[సూర్యరశ్మిని]] గ్రహించడంలో మరియు [[ట్రోపోస్పియర్]] రసాయన శాస్త్రాన్ని నియంత్రించడంలో, ముఖ్యంగా [[ఓజోన్]] సాంద్రతలను నిర్ణయించడంలో పాత్ర పోషిస్తుంది.<ref>WHO Air Quality Guidelines – Second Edition. Chapter 7.1 [http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0017/123083/AQG2ndEd_7_1nitrogendioxide.pdf Nitrogen Dioxide].</ref>


=== మానవజనిత వనరులు ===
=== మానవజన్య వనరులు ===


నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ చాలా [[దహన]] ప్రక్రియలలో కూడా ఏర్పడుతుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద [[నైట్రోజన్]] [[ఆక్సిజన్]]తో కలిసి నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది:
నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ చాలా [[దహన]] ప్రక్రియలలో కూడా ఏర్పడుతుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద [[నైట్రోజన్]] [[ఆక్సిజన్]]తో కలిసి నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది:
:N2 + 2 O2 -> 2 NO2
:N2 + 2 O2 -> 2 NO2
సాధారణ ప్రజల కోసం, NO2 యొక్క అత్యంత ప్రముఖ వనరులు [[అంతర్గత దహన యంత్రాలు]], ఎందుకంటే దహన ఉష్ణోగ్రతలు గాలిలోని నైట్రోజన్ మరియు ఆక్సిజన్‌ను థర్మల్‌గా కలిపి NO2ని ఏర్పరుస్తాయి. నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ [[NOx]] ఆటో ఉద్గారాలలో చిన్న భాగాన్ని (సాధారణంగా 0.1 కంటే తక్కువ) కలిగి ఉంటుంది.<ref>(2017). [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1352231016308469 On-road measurements of vehicle NO2/NOx emission ratios in Denver, Colorado, USA]. ''Atmospheric Environment''. 148 182–189. doi:[https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2016.10.039 10.1016/j.atmosenv.2016.10.039].</ref>
సాధారణ ప్రజలకు, NO2 యొక్క అత్యంత ప్రముఖ వనరులు [[అంతర్గత దహన యంత్రాలు]], ఎందుకంటే దహన ఉష్ణోగ్రతలు గాలిలోని నైట్రోజన్ మరియు ఆక్సిజన్‌ను ఉష్ణీయంగా కలిపి NO2ని ఏర్పరచడానికి తగినంత ఎక్కువగా ఉంటాయి. నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ [[NOx]] ఆటో ఉద్గారాలలో చిన్న భాగాన్ని (సాధారణంగా 0.1 కంటే తక్కువ) కలిగి ఉంటుంది.<ref>(2017). [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1352231016308469 On-road measurements of vehicle NO2/NOx emission ratios in Denver, Colorado, USA]. ''Atmospheric Environment''. 148 182–189. doi:[https://doi.org/10.1016/j.atmosenv.2016.10.039 10.1016/j.atmosenv.2016.10.039].</ref>


బయట, NO2 మోటారు వాహనాల ట్రాఫిక్ ఫలితంగా ఉండవచ్చు.<ref>[https://www.who.int/phe/health_topics/outdoorair/outdoorair_aqg/en/ Air quality guidelines – global update 2005]. ''WHO''.</ref> లోపల, ఎక్స్‌పోజర్ సిగరెట్ పొగ,<ref name="ATSDR">US Dept. of Health and Human Services, Public Health Service, Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Division of Toxicology. April 2002 [http://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tfacts175.pdf ATSDR Nitrous Oxides].</ref> మరియు [[బ్యూటేన్]] మరియు [[కెరోసిన్ హీటర్లు]] మరియు స్టవ్‌ల నుండి వస్తుంది.<ref>(2013-03-21). [http://www.ahrinet.org/App_Content/ahri/files/Product%20Section/Vent-Free%20NO2%20Modeling%20Study%20Final%20Summary%20March%2021%202013.pdf The Impact of Unvented Gas Heating Appliances on Indoor Nitrogen Dioxide Levels in 'TIGHT' Homes]. ''ahrinet.org''.</ref> గ్యాస్ స్టవ్‌లు ఉన్న ఇళ్లలో ఎలక్ట్రిక్ స్టవ్‌లతో పోలిస్తే NO2 యొక్క ఇండోర్ ఎక్స్‌పోజర్ స్థాయిలు సగటున కనీసం మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి.<ref name=":1">(1998-09-01). [https://research.monash.edu/files/304219582/304218990_oa.pdf Respiratory Symptoms in Children and Indoor Exposure to Nitrogen Dioxide and Gas Stoves]. ''American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine''. 158 (3) 891–895. doi:[https://doi.org/10.1164/ajrccm.158.3.9701084 10.1164/ajrccm.158.3.9701084].</ref>  NO2 ఉపయోగించే పరిశ్రమలలోని కార్మికులు కూడా ఎక్స్‌పోజర్‌కు గురవుతారు మరియు [[వృత్తిపరమైన ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల]] ప్రమాదంలో ఉన్నారు, మరియు [[NIOSH]] ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు మరియు భద్రతా ప్రమాణాలను నిర్ణయించింది. అధిక వోల్టేజ్ ప్రాంతాల్లోని కార్మికులు, ముఖ్యంగా స్పార్క్ లేదా ప్లాస్మా సృష్టి ఉన్నవారు ప్రమాదంలో ఉన్నారు. [[వ్యవసాయ కార్మికులు]] సైలోలలో కుళ్ళిపోతున్న ధాన్యం నుండి ఉత్పన్నమయ్యే NO2కి గురవుతారు; దీర్ఘకాలిక ఎక్స్‌పోజర్ ఊపిరితిత్తుల దెబ్బతినడానికి దారితీస్తుంది, దీనిని "[[వృత్తిపరమైన ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి#సైలో-ఫిల్లర్స్ వ్యాధి|సైలో-ఫిల్లర్స్ వ్యాధి]]" అంటారు.<ref>(1978). "Grain dust and the lungs". ''Canadian Medical Association Journal''. 118 (10) 1271–4.</ref><ref>(1991). "Agricultural disorders of the lung". ''Radiographics''. 11 (4) 625–34. doi:[https://doi.org/10.1148/radiographics.11.4.1887117 10.1148/radiographics.11.4.1887117].</ref>
బయట, NO2 మోటారు వాహనాల ట్రాఫిక్ ఫలితంగా ఉండవచ్చు.<ref>[https://www.who.int/phe/health_topics/outdoorair/outdoorair_aqg/en/ Air quality guidelines – global update 2005]. ''WHO''.</ref> లోపల, ఎక్స్‌పోజర్ సిగరెట్ పొగ,<ref name="ATSDR">US Dept. of Health and Human Services, Public Health Service, Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Division of Toxicology. April 2002 [http://www.atsdr.cdc.gov/toxfaqs/tfacts175.pdf ATSDR Nitrous Oxides].</ref> మరియు [[బ్యూటేన్]] మరియు [[కెరోసిన్ హీటర్లు]] మరియు స్టవ్ల నుండి వస్తుంది.<ref>(2013-03-21). [http://www.ahrinet.org/App_Content/ahri/files/Product%20Section/Vent-Free%20NO2%20Modeling%20Study%20Final%20Summary%20March%2021%202013.pdf The Impact of Unvented Gas Heating Appliances on Indoor Nitrogen Dioxide Levels in 'TIGHT' Homes]. ''ahrinet.org''.</ref> గ్యాస్ స్టవ్లు ఉన్న ఇళ్లలో ఎలక్ట్రిక్ స్టవ్లతో పోలిస్తే NO2 యొక్క ఇండోర్ ఎక్స్‌పోజర్ స్థాయిలు సగటున కనీసం మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి.<ref name=":1">(1998-09-01). [https://research.monash.edu/files/304219582/304218990_oa.pdf Respiratory Symptoms in Children and Indoor Exposure to Nitrogen Dioxide and Gas Stoves]. ''American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine''. 158 (3) 891–895. doi:[https://doi.org/10.1164/ajrccm.158.3.9701084 10.1164/ajrccm.158.3.9701084].</ref>  NO2 ఉపయోగించే పరిశ్రమలలోని కార్మికులు కూడా ఎక్స్‌పోజర్‌కు గురవుతారు మరియు [[వృత్తిపరమైన ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల]] ప్రమాదంలో ఉన్నారు, మరియు [[NIOSH]] ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు మరియు భద్రతా ప్రమాణాలను నిర్ణయించింది. అధిక వోల్టేజ్ ప్రాంతాల్లోని కార్మికులు, ముఖ్యంగా స్పార్క్ లేదా ప్లాస్మా సృష్టి ఉన్నవారు ప్రమాదంలో ఉన్నారు. [[వ్యవసాయ కార్మికులు]] సైలోలలో కుళ్ళిపోతున్న ధాన్యం నుండి వచ్చే NO2కి గురవుతారు; దీర్ఘకాలిక ఎక్స్‌పోజర్ ఊపిరితిత్తుల దెబ్బతినడానికి దారితీస్తుంది, దీనిని "[[వృత్తిపరమైన ఊపిరితిత్తుల వ్యాధి#సైలో-ఫిల్లర్స్ వ్యాధి|సైలో-ఫిల్లర్స్ వ్యాధి]]" అంటారు.<ref>(1978). "Grain dust and the lungs". ''Canadian Medical Association Journal''. 118 (10) 1271–4.</ref><ref>(1991). "Agricultural disorders of the lung". ''Radiographics''. 11 (4) 625–34. doi:[https://doi.org/10.1148/radiographics.11.4.1887117 10.1148/radiographics.11.4.1887117].</ref>


== విషపూరితం ==
== విషపూరితం ==
<ref name="EPAassess2016" />
<ref name="EPAassess2016" />
''ప్రధాన వ్యాసం: నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విషప్రయోగం''
''ప్రధాన వ్యాసం: నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విషపూరితం''


NO2 [[శ్వాసకోశ ఎపిథీలియం]] యొక్క ఎపిథీలియల్ లైనింగ్ ఫ్లూయిడ్ (ELF) లోకి వ్యాపిస్తుంది మరియు కరిగిపోతుంది. అక్కడ, ఇది ELFలోని యాంటీఆక్సిడెంట్ మరియు లిపిడ్ అణువులతో రసాయనికంగా చర్య జరుపుతుంది. NO2 యొక్క ఆరోగ్య ప్రభావాలు చర్య ఉత్పత్తులు లేదా వాటి మెటాబోలైట్ల వల్ల కలుగుతాయి, ఇవి [[రియాక్టివ్ నైట్రోజన్ స్పీసీస్]] మరియు [[రియాక్టివ్ ఆక్సిజన్ స్పీసీస్]], ఇవి [[బ్రోంకోకాన్స్ట్రిక్షన్]], వాపు, తగ్గిన రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనకు దారితీస్తాయి మరియు గుండెపై ప్రభావాలను కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="EPAassess2016">U.S. EPA. Integrated Science Assessment for Oxides of Nitrogen – Health Criteria (2016 Final Report). U.S. Environmental Protection Agency, Washington, DC, EPA/600/R-15/068, 2016. [https://www.federalregister.gov/articles/2016/01/28/2016-01548/integrated-science-assessment-for-oxides-of-nitrogen-health-criteria Federal Register Notice Jan 28, 2016] Free download available at [https://web.archive.org/web/20160205203630/http://cfpub.epa.gov/ncea/isa/recordisplay.cfm?deid=310879 Report page at EPA website].</ref>
NO2 [[శ్వాసకోశ ఎపిథీలియం]] యొక్క ఎపిథీలియల్ లైనింగ్ ఫ్లూయిడ్ (ELF) లోకి వ్యాపిస్తుంది మరియు కరిగిపోతుంది. అక్కడ, ఇది ELFలోని యాంటీఆక్సిడెంట్ మరియు లిపిడ్ అణువులతో రసాయనికంగా చర్య జరుపుతుంది. NO2 యొక్క ఆరోగ్య ప్రభావాలు ప్రతిచర్య ఉత్పత్తులు లేదా వాటి మెటాబోలైట్ల వల్ల కలుగుతాయి, ఇవి [[రియాక్టివ్ నైట్రోజన్ స్పీసీస్]] మరియు [[రియాక్టివ్ ఆక్సిజన్ స్పీసీస్]], ఇవి [[బ్రోంకోకాన్స్ట్రిక్షన్]], మంట, తగ్గిన రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనకు దారితీస్తాయి మరియు గుండెపై ప్రభావాలను కలిగి ఉండవచ్చు.<ref name="EPAassess2016">U.S. EPA. Integrated Science Assessment for Oxides of Nitrogen – Health Criteria (2016 Final Report). U.S. Environmental Protection Agency, Washington, DC, EPA/600/R-15/068, 2016. [https://www.federalregister.gov/articles/2016/01/28/2016-01548/integrated-science-assessment-for-oxides-of-nitrogen-health-criteria Federal Register Notice Jan 28, 2016] Free download available at [https://web.archive.org/web/20160205203630/http://cfpub.epa.gov/ncea/isa/recordisplay.cfm?deid=310879 Report page at EPA website].</ref>


=== తీవ్రమైన ఎక్స్‌పోజర్ ===
=== తీవ్రమైన ఎక్స్‌పోజర్ ===
NO2 ఎక్స్‌పోజర్ కారణంగా తీవ్రమైన హాని అరుదు. 100–200 ppm ముక్కు మరియు గొంతులో స్వల్ప చికాకును కలిగిస్తుంది, 250–500 ppm [[పల్మనరీ ఎడెమా]]కు కారణమవుతుంది, ఇది [[బ్రోన్కైటిస్]] లేదా [[న్యుమోనియా]]కు దారితీస్తుంది, మరియు 1000 ppm కంటే ఎక్కువ స్థాయిలు ఊపిరితిత్తులలో ద్రవం కారణంగా ఊపిరాడక మరణానికి కారణమవుతాయి. ఎక్స్‌పోజర్ సమయంలో తాత్కాలిక దగ్గు, అలసట లేదా వికారం తప్ప ఇతర లక్షణాలు తరచుగా ఉండవు, కానీ గంటల కొద్దీ ఊపిరితిత్తులలో వాపు ఎడెమాకు కారణమవుతుంది.<ref name="ToxnetHH">Toxnet [https://www.nlm.nih.gov/toxnet/index.html Nitrogen dioxide: Human Health Effects] Page accessed March 28, 2016.</ref><ref>CDC NIOSH [https://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng0930.html International Chemical Safety Cards (ICSC): Nitrogen Dioxide] Page last reviewed: July 22, 2015; Page last updated: July 1, 2014.</ref>
NO2 ఎక్స్‌పోజర్ కారణంగా తీవ్రమైన హాని అరుదు. 100–200 ppm ముక్కు మరియు గొంతులో స్వల్ప మంటను కలిగిస్తుంది, 250–500 ppm [[పల్మనరీ ఎడెమా]]కు కారణమవుతుంది, ఇది [[బ్రోన్కైటిస్]] లేదా [[న్యుమోనియా]]కు దారితీస్తుంది మరియు 1000 ppm కంటే ఎక్కువ స్థాయిలు ఊపిరితిత్తులలో ద్రవం కారణంగా ఊపిరాడక మరణానికి కారణమవుతాయి. ఎక్స్‌పోజర్ సమయంలో దగ్గు, అలసట లేదా వికారం వంటి లక్షణాలు తప్ప వేరే లక్షణాలు ఉండవు, కానీ గంటల కొద్దీ ఊపిరితిత్తులలో మంట ఎడెమాకు కారణమవుతుంది.<ref name="ToxnetHH">Toxnet [https://www.nlm.nih.gov/toxnet/index.html Nitrogen dioxide: Human Health Effects] Page accessed March 28, 2016.</ref><ref>CDC NIOSH [https://www.cdc.gov/niosh/ipcsneng/neng0930.html International Chemical Safety Cards (ICSC): Nitrogen Dioxide] Page last reviewed: July 22, 2015; Page last updated: July 1, 2014.</ref>


చర్మం లేదా కంటి ఎక్స్‌పోజర్ కోసం, ప్రభావిత ప్రాంతాన్ని సెలైన్‌తో కడుగుతారు. పీల్చడం కోసం, ఆక్సిజన్ అందించబడుతుంది, [[బ్రోంకోడైలేటర్లు]] అందించబడవచ్చు, మరియు [[మెథెమోగ్లోబినిమియా]] సంకేతాలు ఉంటే, నైట్రోజన్ ఆధారిత సమ్మేళనాలు ఎర్ర రక్త కణాలలో [[హిమోగ్లోబిన్]]ను ప్రభావితం చేసినప్పుడు తలెత్తే పరిస్థితి, [[మిథైలీన్ బ్లూ]] అందించబడవచ్చు.<ref>Agency for Toxic Substances and Disease Registry via the CDC [https://web.archive.org/web/20100528070306/http://www.atsdr.cdc.gov/MMG/MMG.asp?id=394&tid=69 Medical Management Guidelines for Nitrogen Oxides] Page last reviewed: October 21, 2014; Page last updated: October 21, 2014</ref><ref>University of Kansas Hospital, Poison Control Center [http://www.kumed.com/~/media/Imported/kumed/documents/kdhe-20nitrogen-20dioxide.ashx?la=en Poison Facts: Medium Chemicals: Nitrogen Dioxide] [https://web.archive.org/web/20160411001233/http://www.kumed.com/~/media/Imported/kumed/documents/kdhe-20nitrogen-20dioxide.ashx?la=en ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] page accessed March 28, 2016</ref>
చర్మం లేదా కంటి ఎక్స్‌పోజర్ కోసం, ప్రభావిత ప్రాంతాన్ని సెలైన్‌తో కడుగుతారు. పీల్చడం కోసం, ఆక్సిజన్ ఇవ్వబడుతుంది, [[బ్రోంకోడైలేటర్లు]] ఇవ్వబడవచ్చు మరియు [[మెథెమోగ్లోబినిమియా]] సంకేతాలు ఉంటే, నైట్రోజన్ ఆధారిత సమ్మేళనాలు ఎర్ర రక్త కణాలలో [[హిమోగ్లోబిన్]]ను ప్రభావితం చేసినప్పుడు తలెత్తే పరిస్థితి, [[మిథైలీన్ బ్లూ]] ఇవ్వబడవచ్చు.<ref>Agency for Toxic Substances and Disease Registry via the CDC [https://web.archive.org/web/20100528070306/http://www.atsdr.cdc.gov/MMG/MMG.asp?id=394&tid=69 Medical Management Guidelines for Nitrogen Oxides] Page last reviewed: October 21, 2014; Page last updated: October 21, 2014</ref><ref>University of Kansas Hospital, Poison Control Center [http://www.kumed.com/~/media/Imported/kumed/documents/kdhe-20nitrogen-20dioxide.ashx?la=en Poison Facts: Medium Chemicals: Nitrogen Dioxide] [https://web.archive.org/web/20160411001233/http://www.kumed.com/~/media/Imported/kumed/documents/kdhe-20nitrogen-20dioxide.ashx?la=en ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ] page accessed March 28, 2016</ref>


ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో U.S. [[ఎమర్జెన్సీ ప్లానింగ్ అండ్ కమ్యూనిటీ రైట్-టు-నో యాక్ట్]] (42 U.S.C. 11002) సెక్షన్ 302లో నిర్వచించబడినట్లుగా [[అత్యంత ప్రమాదకరమైన పదార్థాల జాబితా]]లో వర్గీకరించబడింది మరియు దీనిని ఉత్పత్తి చేసే, నిల్వ చేసే లేదా గణనీయమైన పరిమాణంలో ఉపయోగించే సౌకర్యాల ద్వారా కఠినమైన రిపోర్టింగ్ అవసరాలకు లోబడి ఉంటుంది.<ref name="gov-right-know">[http://edocket.access.gpo.gov/cfr_2008/julqtr/pdf/40cfr355AppA.pdf 40 C.F.R.: Appendix A to Part 355—The List of Extremely Hazardous Substances and Their Threshold Planning Quantities]. [[United States Government Publishing Office|Government Printing Office]].</ref>
ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో U.S. [[ఎమర్జెన్సీ ప్లానింగ్ అండ్ కమ్యూనిటీ రైట్-టు-నో యాక్ట్]] (42 U.S.C. 11002) సెక్షన్ 302లో నిర్వచించినట్లుగా [[అత్యంత ప్రమాదకరమైన పదార్థాల జాబితా|అత్యంత ప్రమాదకరమైన పదార్థంగా]] వర్గీకరించబడింది మరియు దీనిని ఉత్పత్తి చేసే, నిల్వ చేసే లేదా గణనీయమైన పరిమాణంలో ఉపయోగించే సౌకర్యాల ద్వారా కఠినమైన రిపోర్టింగ్ అవసరాలకు లోబడి ఉంటుంది.<ref name="gov-right-know">[http://edocket.access.gpo.gov/cfr_2008/julqtr/pdf/40cfr355AppA.pdf 40 C.F.R.: Appendix A to Part 355—The List of Extremely Hazardous Substances and Their Threshold Planning Quantities]. [[United States Government Publishing Office|Government Printing Office]].</ref>


=== దీర్ఘకాలిక ===
=== దీర్ఘకాలిక ===
కాలక్రమేణా తక్కువ స్థాయి NO2 ఎక్స్‌పోజర్ ఊపిరితిత్తుల పనితీరులో మార్పులకు కారణమవుతుంది.<ref>Int Panis, L. (2017). "Short-term air pollution exposure decreases lung function: a repeated measures study in healthy adults". ''Environmental Health''. 16 (1). doi:[https://doi.org/10.1186/s12940-017-0271-z 10.1186/s12940-017-0271-z].</ref> [[గ్యాస్ స్టవ్]]తో వంట చేయడం వల్ల [[ఇండోర్ గాలి నాణ్యత]] తగ్గుతుంది. గ్యాస్ దహనం వల్ల ఇంటి వాతావరణంలో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రతలు పెరగవచ్చు, ఇది [[శ్వాసకోశ వ్యాధి|శ్వాసకోశ సమస్యలు మరియు వ్యాధులకు]] దారితీస్తుంది.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> NO2కి గురైన పిల్లలు [[ఆస్తమా]]తో ఆసుపత్రిలో చేరే అవకాశం ఉంది.<ref>(2024). "Short-Term Nitrogen Dioxide Exposure and Emergency Hospital Admissions for Asthma in Children: A Case-Crossover Analysis in England". ''Journal of Asthma and Allergy''. 17 349–359. doi:[https://doi.org/10.2147/JAA.S448600 10.2147/JAA.S448600].</ref>
కాలక్రమేణా తక్కువ స్థాయి NO2 ఎక్స్‌పోజర్ ఊపిరితిత్తుల పనితీరులో మార్పులకు కారణమవుతుంది.<ref>Int Panis, L. (2017). "Short-term air pollution exposure decreases lung function: a repeated measures study in healthy adults". ''Environmental Health''. 16 (1). doi:[https://doi.org/10.1186/s12940-017-0271-z 10.1186/s12940-017-0271-z].</ref> గ్యాస్ స్టవ్తో వంట చేయడం వల్ల [[ఇండోర్ గాలి నాణ్యత]] తగ్గుతుంది. గ్యాస్ దహనం వల్ల ఇంటి పరిసరాల్లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రతలు పెరగవచ్చు, ఇది [[శ్వాసకోశ వ్యాధి|శ్వాసకోశ సమస్యలు మరియు వ్యాధులకు]] దారితీస్తుంది.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> NO2కి గురైన పిల్లలు [[ఆస్తమా]]తో ఆసుపత్రిలో చేరే అవకాశం ఉంది.<ref>(2024). "Short-Term Nitrogen Dioxide Exposure and Emergency Hospital Admissions for Asthma in Children: A Case-Crossover Analysis in England". ''Journal of Asthma and Allergy''. 17 349–359. doi:[https://doi.org/10.2147/JAA.S448600 10.2147/JAA.S448600].</ref>


2019లో, [[యూరోపియన్ యూనియన్ కోర్ట్ ఆఫ్ జస్టిస్|EU కోర్ట్ ఆఫ్ జస్టిస్]], 12 గాలి నాణ్యత మండలాల్లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ (NO<sub>2</sub>) సాంద్రతలకు వర్తించే EU గాలి నాణ్యత ప్రమాణాల పరిమితి విలువలను [[ఫ్రాన్స్]] పాటించలేదని కనుగొంది.<ref>(2020-10-30). [https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_1880 Air quality: Commission decides to refer France to the Court over failure to meet its obligation to protect citizens against poor air quality]. ''European Commission''.</ref>
2019లో, [[యూరోపియన్ యూనియన్ కోర్ట్ ఆఫ్ జస్టిస్|EU కోర్ట్ ఆఫ్ జస్టిస్]], [[ఫ్రాన్స్]] 12 గాలి నాణ్యత మండలాల్లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ (NO<sub>2</sub>) సాంద్రతలకు వర్తించే EU గాలి నాణ్యత ప్రమాణాల పరిమితి విలువలను పాటించలేదని కనుగొంది.<ref>(2020-10-30). [https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_20_1880 Air quality: Commission decides to refer France to the Court over failure to meet its obligation to protect citizens against poor air quality]. ''European Commission''.</ref>


== పర్యావరణ ప్రభావాలు ==
== పర్యావరణ ప్రభావాలు ==
NO2 మరియు ఇతర NO_{x} వాతావరణంలో నీరు, ఆక్సిజన్ మరియు ఇతర రసాయనాలతో పరస్పర చర్య చేయడం వల్ల [[ఆమ్ల వర్షం]] ఏర్పడవచ్చు, ఇది సరస్సులు మరియు అడవుల వంటి సున్నితమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలను దెబ్బతీస్తుంది.<ref>US EPA, OAR. (2016-07-06). [https://www.epa.gov/no2-pollution/basic-information-about-no2 Basic Information about NO2]. ''US EPA''.</ref> 2 యొక్క అధిక స్థాయిలు వృక్షసంపదను కూడా దెబ్బతీస్తాయి, పెరుగుదలను తగ్గిస్తాయి మరియు పంట దిగుబడిని తగ్గిస్తాయి.<ref>[https://www.qld.gov.au/environment/pollution/monitoring/air/air-pollution/pollutants/nitrogen-oxides Nitrogen oxides]. ''Queensland Government''.</ref>
NO2 మరియు ఇతర NO_{x} వాతావరణంలో నీరు, ఆక్సిజన్ మరియు ఇతర రసాయనాలతో పరస్పర చర్య చేయడం వల్ల [[ఆమ్ల వర్షం]] ఏర్పడవచ్చు, ఇది సరస్సులు మరియు అడవుల వంటి సున్నితమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలకు హాని కలిగిస్తుంది.<ref>US EPA, OAR. (2016-07-06). [https://www.epa.gov/no2-pollution/basic-information-about-no2 Basic Information about NO2]. ''US EPA''.</ref> 2 స్థాయిలు పెరగడం వల్ల వృక్షసంపదకు కూడా హాని కలుగుతుంది, పెరుగుదల తగ్గుతుంది మరియు పంట దిగుబడి తగ్గుతుంది.<ref>[https://www.qld.gov.au/environment/pollution/monitoring/air/air-pollution/pollutants/nitrogen-oxides Nitrogen oxides]. ''Queensland Government''.</ref>


== ఇవి కూడా చూడండి ==
== ఇవి కూడా చూడండి ==
Line 278: Line 278:
* [[నైట్రిక్ ఆక్సైడ్]] () – ఓజోన్ సమక్షంలో NO2గా మారుతుంది కాబట్టి స్వల్పకాలిక కాలుష్య కారకం
* [[నైట్రిక్ ఆక్సైడ్]] () – ఓజోన్ సమక్షంలో NO2గా మారుతుంది కాబట్టి స్వల్పకాలిక కాలుష్య కారకం
* [[నైట్రైట్]] (NO2-)
* [[నైట్రైట్]] (NO2-)
* [[నైట్రస్ ఆక్సైడ్]] (N2O) – "నవ్వు పుట్టించే వాయువు", ఒక సరళ అణువు, CO2తో ఐసోఎలక్ట్రానిక్ కానీ పరమాణువుల అసాధారణ అమరికతో (NNO)
* [[నైట్రస్ ఆక్సైడ్]] (N2O) – "నవ్వు పుట్టించే వాయువు", ఒక సరళ అణువు, CO2తో ఐసోఎలక్ట్రానిక్ కానీ పరమాణువుల అమరిక అసమానంగా ఉంటుంది (NNO)
* [[నైట్రైల్]]
* [[నైట్రిల్]]


== సూచనలు ==
== సూచనలు ==
Line 292: Line 292:
*[http://www.npi.gov.au/resource/oxides-nitrogen-0 నేషనల్ పొల్యూటెంట్ ఇన్వెంటరీ – నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ల ఫ్యాక్ట్ షీట్]
*[http://www.npi.gov.au/resource/oxides-nitrogen-0 నేషనల్ పొల్యూటెంట్ ఇన్వెంటరీ – నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ల ఫ్యాక్ట్ షీట్]
*[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0454.html NIOSH పాకెట్ గైడ్ టు కెమికల్ హజార్డ్స్]
*[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0454.html NIOSH పాకెట్ గైడ్ టు కెమికల్ హజార్డ్స్]
*WHO-యూరప్ నివేదికలు: [http://www.euro.who.int/document/e79097.pdf గాలి కాలుష్యం యొక్క ఆరోగ్య అంశాలు (2003)] (PDF) మరియు "[https://web.archive.org/web/20050909162153/http://www.euro.who.int/document/E82790.pdf CAFE నుండి ఫాలో-అప్ ప్రశ్నలకు సమాధానం (2004)] (PDF)
*WHO-యూరప్ నివేదికలు: [http://www.euro.who.int/document/e79097.pdf వాయు కాలుష్యం యొక్క ఆరోగ్య అంశాలు (2003)] (PDF) మరియు "[https://web.archive.org/web/20050909162153/http://www.euro.who.int/document/E82790.pdf CAFE నుండి ఫాలో-అప్ ప్రశ్నలకు సమాధానం (2004)] (PDF)
*[http://www.greenfacts.org/air-pollution/nitrogen-dioxide-no2/index.htm నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ గాలి కాలుష్యం]
*[http://www.greenfacts.org/air-pollution/nitrogen-dioxide-no2/index.htm నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ వాయు కాలుష్యం]
*[https://earth.nullschool.net/#current/chem/surface/level/overlay=no2/winkel3 నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ పంపిణీ యొక్క ప్రస్తుత గ్లోబల్ మ్యాప్]
*[https://earth.nullschool.net/#current/chem/surface/level/overlay=no2/winkel3 నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ పంపిణీ యొక్క ప్రస్తుత గ్లోబల్ మ్యాప్]
*[https://web.archive.org/web/20160415110253/http://www.iom-world.org/pubs/IOM_TM0403.pdf యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఎక్స్‌పోజర్ యొక్క తీవ్రమైన మరియు దీర్ఘకాలిక ప్రభావాల సమీక్ష] IOM రీసెర్చ్ రిపోర్ట్ TM/04/03
*[https://web.archive.org/web/20160415110253/http://www.iom-world.org/pubs/IOM_TM0403.pdf యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఎక్స్‌పోజర్ యొక్క తీవ్రమైన మరియు దీర్ఘకాలిక ప్రభావాల సమీక్ష] IOM రీసెర్చ్ రిపోర్ట్ TM/04/03
*[https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2001/cp/b006088g హైడ్రోకార్బన్‌లతో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ చర్య మరియు స్వయంప్రేరిత జ్వలనపై దాని ప్రభావం]
*[https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2001/cp/b006088g హైడ్రోకార్బన్‌లతో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ చర్య మరియు ఆకస్మిక జ్వలనపై దాని ప్రభావం]


[[Category:నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు]]
[[Category:నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు]]
Line 304: Line 304:
[[Category:ఆహార సంకలితాలు]]
[[Category:ఆహార సంకలితాలు]]
[[Category:రంగు కలిగిన వాయువులు]]
[[Category:రంగు కలిగిన వాయువులు]]
[[Category:ట్రయాటోమిక్ అణువులు]]
[[Category:ట్రయాటమిక్ అణువులు]]


----
----

Latest revision as of 10:51, 7 October 2026

పేర్లు
IUPAC పేరు నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్
ఇతర పేర్లు నైట్రోజన్(IV) ఆక్సైడ్, డ్యూటాక్సైడ్ ఆఫ్ నైట్రోజన్
గుర్తింపు సంఖ్యలు
CAS సంఖ్య 10102-44-0
ChEBI CHEBI:33101
ChemSpider 2297499
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.030.234
EC సంఖ్య 233-272-6
గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్ 976
PubChem CID 3032552
RTECS సంఖ్య QW9800000
UNII S7G510RUBH
UN సంఖ్య 1067
కాంప్‌టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ ( EPA ) DTXSID7020974
InChI InChI=1S/NO2/c2-1-3
Key: JCXJVPUVTGWSNB-UHFFFAOYSA-N
InChI=1/NO2/c2-1-3
Key: JCXJVPUVTGWSNB-UHFFFAOYAA
SMILES N(=O)[O]
[N+](=O)[O-]
ధర్మాలు
రసాయన సంకేతం NO
2
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 46.005 g·mol
రూపం ఎరుపు-గోధుమ రంగు వాయువు
వాసన క్లోరిన్ వంటిది
సాంద్రత 1.880 g/L
ద్రవీభవన స్థానం −9.3 °C (15.3 °F; 263.8 K)
బాష్పీభవన స్థానం 21.15 °C (70.07 °F; 294.30 K)
నీటిలో ద్రావణీయత జలవిశ్లేషణ చెందుతుంది
ద్రావణీయత CCl
4, నైట్రిక్ యాసిడ్, క్లోరోఫామ్‌లలో కరుగుతుంది
బాష్ప పీడనం 98.80 kPa (20 °C వద్ద)
అయస్కాంత గ్రాహ్యత (χ) +150.0·10 cm/mol
వక్రీభవన గుణకం ( n D ) 1.449 (20 °C వద్ద)
నిర్మాణం
పాయింట్ గ్రూప్ C2v
అణు ఆకృతి వంగి ఉంటుంది
థర్మోకెమిస్ట్రీ
విశిష్ట ఉష్ణ సామర్థ్యం ( C ) 37.2 J/(mol·K)
ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) 240.1 J/(mol·K)
ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 ) +33.2 kJ/mol
ప్రమాదాలు
వృత్తిపరమైన భద్రత మరియు ఆరోగ్యం (OHS/OSH):
ప్రధాన ప్రమాదాలు విషపూరితం, ఆక్సిడైజర్
GHS లేబులింగ్ :
పిక్టోగ్రామ్‌లు ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఫ్లేమ్ ఓవర్ సర్కిల్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS కోరోషన్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. › ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS స్కల్ అండ్ క్రాస్‌బోన్స్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయం కోసం చర్చా పేజీలను చూడండి. ›
సూచిక పదం ప్రమాదం
ప్రమాద సూచికలు H270, H314, H330
జాగ్రత్త సూచికలు P220, P260, P280, P284, P305+P351+P338, P310
NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్) 3
0
0OX
ప్రాణాంతక మోతాదు లేదా గాఢత (LD, LC):
LC 50 ( మధ్యస్థ గాఢత ) 30 ppm (గినియా పిగ్, 1 గంట)
315 ppm (కుందేలు, 15 నిమిషాలు)
68 ppm (ఎలుక, 4 గంటలు)
138 ppm (ఎలుక, 30 నిమిషాలు)
1000 ppm (మౌస్, 10 నిమిషాలు)
LC Lo ( కనిష్ట ప్రచురితమైన ) 64 ppm (కుక్క, 8 గంటలు)
64 ppm (కోతి, 8 గంటలు)
NIOSH (అమెరికా ఆరోగ్య బహిర్గత పరిమితులు):
PEL (అనుమతించదగినది) C 5 ppm (9 mg/m)
REL (సిఫార్సు చేయబడినది) ST 1 ppm (1.8 mg/m)
IDLH (తక్షణ ప్రమాదం) 13 ppm
సేఫ్టీ డేటా షీట్ (SDS) ICSC 0930
సంబంధిత సమ్మేళనాలు
సంబంధిత నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు డై నైట్రోజన్ పెంటాక్సైడ్
డై నైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్
డై నైట్రోజన్ ట్రై ఆక్సైడ్
నైట్రిక్ ఆక్సైడ్
నైట్రస్ ఆక్సైడ్
సంబంధిత సమ్మేళనాలు క్లోరిన్ డయాక్సైడ్
కార్బన్ డయాక్సైడ్
ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. N సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు

నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ (ఫార్ములా ), నైట్రస్ ఆక్సైడ్ (N2O), లేదా సాధారణ నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్ కాలుష్య కారకాలు NOx లతో అయోమయం చెందకూడదు.

నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ అనేది NO2 ఫార్ములా కలిగిన ఒక రసాయన సమ్మేళనం. అనేక నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లలో ఒకటైన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఎరుపు-గోధుమ రంగు వాయువు. ఇది పారా అయస్కాంత (paramagnetic), వంగిన అణువు, ఇది C2v పాయింట్ గ్రూప్ సౌష్టవాన్ని కలిగి ఉంటుంది. పారిశ్రామికంగా, NO2 అనేది నైట్రిక్ ఆమ్లం సంశ్లేషణలో ఒక మధ్యంతర పదార్థం. దీనిని ప్రతి సంవత్సరం మిలియన్ల టన్నుల కొద్దీ ప్రధానంగా ఎరువుల ఉత్పత్తి కోసం తయారు చేస్తారు. ఇది ఒక ఫ్రీ రాడికల్.

నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విషపూరితమైనది మరియు ఎక్కువ మొత్తంలో పీల్చినట్లయితే ప్రాణాంతకం కావచ్చు. గ్యాస్ స్టవ్తో వంట చేయడం వల్ల నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విడుదలవుతుంది, ఇది ఇండోర్ గాలి నాణ్యతను తగ్గిస్తుంది. గ్యాస్ దహనం వల్ల ఇంటి పరిసరాల్లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రతలు పెరగవచ్చు, ఇది శ్వాసకోశ సమస్యలు మరియు వ్యాధులకు దారితీస్తుంది.[1][2] మనుషులకు LC50 (మధ్యస్థ ప్రాణాంతక మోతాదు) 1 గంట ఎక్స్‌పోజర్‌కు 174 ppmగా అంచనా వేయబడింది.[3] ఇది NOx కుటుంబానికి చెందిన వాతావరణ కాలుష్య కారకాలలో కూడా చేర్చబడింది.

గుణాలు

నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ అనేది 21.2 C పైన ఘాటైన, కారే వాసన కలిగిన ఎరుపు-గోధుమ రంగు వాయువు మరియు 21.2 C కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద పసుపు-గోధుమ రంగు ద్రవంగా మారుతుంది. ఇది దాని డైమర్, డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ (N2O4)తో సమతుల్యతను ఏర్పరుస్తుంది మరియు -11.2 C కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద దాదాపు పూర్తిగా N2O4గా మారుతుంది.

నైట్రోజన్ పరమాణువు మరియు ఆక్సిజన్ పరమాణువు మధ్య బంధం పొడవు 119.7 pm. ఈ బంధం పొడవు ఒకటి మరియు రెండు మధ్య బంధ క్రమానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది. నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఒక డబుల్ స్టేట్.

తయారీ

ఇవి కూడా చూడండి: ఆస్ట్వాల్డ్ ప్రక్రియ పారిశ్రామికంగా, నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ దాని క్రయోజెనిక్ ద్రవ డైమర్, డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్గా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు రవాణా చేయబడుతుంది. ఇది అమ్మోనియా యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా, అంటే ఆస్ట్వాల్డ్ ప్రక్రియ ద్వారా పారిశ్రామికంగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఈ చర్య నైట్రిక్ ఆమ్ల ఉత్పత్తిలో మొదటి దశ:[4]

4 NH3 + 7 O2 -> 4 NO2 + 6 H2O

ఇది నైట్రోసైల్ క్లోరైడ్ యొక్క ఆక్సీకరణ ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:

2 NOCl + O2 -> 2NO2 + Cl2

దీనికి బదులుగా, చాలా ప్రయోగశాల సంశ్లేషణలు నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని స్థిరీకరించి, ఆపై వియోగం చెందడానికి వేడి చేస్తాయి. ఉదాహరణకు, కొన్ని లోహ నైట్రేట్ల ఉష్ణ వియోగం NO2ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది:

Pb(NO3)2 -> PbO + 2 NO2 + 2 O2

ప్రత్యామ్నాయంగా, నైట్రిక్ ఆమ్లం యొక్క డీహైడ్రేషన్ నైట్రోనియం నైట్రేట్ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది...

2 HNO3 -> N2O5 + H2O
6 HNO3 + 2 P4O10 -> 3 N2O5 + 2 H3PO4

...ఇది తదనంతరం ఉష్ణ వియోగానికి లోనవుతుంది:

N2O5 -> 2 NO2 + 2 O2

NO2 అనేది గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లాన్ని లోహంతో (రాగి వంటివి) తగ్గించడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:

4 HNO3 + Cu -> Cu(NO3)2 + 2 NO2 + 2 H2O

నైట్రిక్ ఆమ్లం మొత్తం చర్య ద్వారా నెమ్మదిగా నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌గా వియోగం చెందుతుంది:

4 HNO3 → 4 NO2 + 2 H2O + O2

ఇలా ఏర్పడిన నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఈ ఆమ్లం తరచుగా ప్రదర్శించే లక్షణ పసుపు రంగును ఇస్తుంది. అయితే, ఈ చర్య NO2కి ఆచరణాత్మక వనరుగా ఉండటానికి చాలా నెమ్మదిగా ఉంటుంది.

ఎంచుకున్న చర్యలు

నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ ఇతర N-O సమ్మేళనాలకు మారుతుంది. తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, NO2 తిరిగి రంగులేని వాయువు డైనైట్రోజన్ టెట్రాక్సైడ్ (N2O4)గా మారుతుంది:

2 NO2 <-> N2O4

ఈ ఉష్ణమోచక సమతుల్యత 1=ΔH = −57.23 kJ/mol ఎంథాల్పీ మార్పును కలిగి ఉంటుంది.[5]

150 C వద్ద, NO2 ఒక ఉష్ణగ్రాహక ప్రక్రియ (1=ΔH = 14 kJ/mol) ద్వారా ఆక్సిజన్‌ను విడుదల చేస్తూ వియోగం చెందుతుంది:

2 NO2 →2 NO +  O2

నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌తో కలిసి తిరిగి డైనైట్రోజన్ ట్రైయాక్సైడ్‌ను ఇస్తుంది:

NO + NO2 <-> N2O3

ఈ చర్య సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ నుండి సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లాన్ని ఉత్పత్తి చేసే లెడ్ ఛాంబర్ ప్రక్రియలో ఒక దశ.[6] 400 nm కంటే తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యం వద్ద కాంతిని గ్రహించడం వల్ల ఫోటోలిసిస్ జరిగి NO + O (పరమాణు ఆక్సిజన్) ఏర్పడుతుంది. వాతావరణంలో ఇలా ఏర్పడిన ఆక్సిజన్ పరమాణువు O2కి చేరడం వల్ల ఓజోన్ ఏర్పడుతుంది.

జలవిశ్లేషణ

NO2 నీటితో చర్య జరిపి నైట్రిక్ ఆమ్లం మరియు నైట్రస్ ఆమ్లం ఇస్తుంది:

2NO2 + H2O -> HNO3 + HNO2

నైట్రస్ ఆమ్లం మరింత క్షీణించి నైట్రిక్ ఆమ్లం మరియు నైట్రిక్ ఆక్సైడ్‌గా మారుతుంది.

ఈ చర్యలు అమ్మోనియా నుండి నైట్రిక్ ఆమ్లం యొక్క పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి కోసం ఆస్ట్వాల్డ్ ప్రక్రియకు పునాది వేస్తాయి.[4] ఈ చర్య పరిసర వాతావరణంలో ఉండే తక్కువ సాంద్రత కలిగిన NO2 వద్ద చాలా నెమ్మదిగా ఉంటుంది, అయినప్పటికీ ఇది ఉపరితలాలపై NO2 గ్రహించబడినప్పుడు జరుగుతుంది. ఇటువంటి ఉపరితల చర్య బహిరంగ మరియు ఇండోర్ పరిసరాలలో వాయు రూపంలో HNO2 (తరచుగా HONOగా వ్రాయబడుతుంది) ఉత్పత్తి చేస్తుందని భావిస్తారు.[7]

నైట్రేట్‌లుగా మార్పు

NO2 ఆక్సైడ్ల నుండి అన్‌హైడ్రస్ లోహ నైట్రేట్‌లను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించబడుతుంది:[5]

MO + 3 NO2 -> M(NO3)2 + NO

ఆల్కైల్ మరియు లోహ అయోడైడ్‌లు సంబంధిత నైట్రేట్‌లను ఇస్తాయి:

TiI4 + 8 NO2 -> Ti(NO3)4 + 4 NO + 2 I2

సేంద్రీయ సమ్మేళనాలతో

సేంద్రీయ సమ్మేళనాల పట్ల నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ యొక్క రియాక్టివిటీ చాలా కాలంగా తెలుసు.[8] ఉదాహరణకు, ఇది అమైడ్‌లతో చర్య జరిపి N-నైట్రోసో ఉత్పన్నాలను ఇస్తుంది.[9] ఇది అన్‌హైడ్రస్ పరిస్థితులలో నైట్రేషన్ కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.

ఉపయోగాలు

NO2 నైట్రిక్ ఆమ్లం తయారీలో మధ్యంతర పదార్థంగా, రసాయన పేలుడు పదార్థాల తయారీలో నైట్రేటింగ్ ఏజెంట్‌గా, అక్రిలేట్ల కోసం పాలిమరైజేషన్ ఇన్హిబిటర్‌గా, పిండి బ్లీచింగ్ ఏజెంట్గా,[10] మరియు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్టెరిలైజేషన్ ఏజెంట్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది.[11] ఇది రాకెట్ ఇంధనంలో ఆక్సిడైజర్గా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, ఉదాహరణకు రెడ్ ఫ్యూమింగ్ నైట్రిక్ ఆమ్లంలో; ఇది టైటాన్ రాకెట్లలో, ప్రాజెక్ట్ జెమినిని ప్రయోగించడానికి, స్పేస్ షటిల్ యొక్క మ్యాన్యువరింగ్ థ్రస్టర్లలో మరియు వివిధ గ్రహాలకు పంపిన మానవరహిత అంతరిక్ష నౌకలలో ఉపయోగించబడింది.[12]

పర్యావరణ ఉనికి

నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ సాధారణంగా గాలిలో ఆక్సిజన్ ద్వారా నైట్రిక్ ఆక్సైడ్ ఆక్సీకరణం చెందడం ద్వారా ఏర్పడుతుంది (ఉదా. కరోనా డిశ్చార్జ్ ఫలితంగా):[5]

2 NO + O2 → 2 NO2

NO2 సహజ కారణాల ద్వారా పర్యావరణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది, ఇందులో స్ట్రాటోస్పియర్ నుండి ప్రవేశం, బ్యాక్టీరియా శ్వాసక్రియ, అగ్నిపర్వతాలు మరియు మెరుపులు ఉన్నాయి. ఈ వనరులు NO2ని భూమి వాతావరణంలో ఒక ట్రేస్ గ్యాస్గా మారుస్తాయి, ఇక్కడ ఇది సూర్యరశ్మిని గ్రహించడంలో మరియు ట్రోపోస్పియర్ రసాయన శాస్త్రాన్ని నియంత్రించడంలో, ముఖ్యంగా ఓజోన్ సాంద్రతలను నిర్ణయించడంలో పాత్ర పోషిస్తుంది.[13]

మానవజన్య వనరులు

నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ చాలా దహన ప్రక్రియలలో కూడా ఏర్పడుతుంది. అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద నైట్రోజన్ ఆక్సిజన్తో కలిసి నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది:

N2 + 2 O2 -> 2 NO2

సాధారణ ప్రజలకు, NO2 యొక్క అత్యంత ప్రముఖ వనరులు అంతర్గత దహన యంత్రాలు, ఎందుకంటే దహన ఉష్ణోగ్రతలు గాలిలోని నైట్రోజన్ మరియు ఆక్సిజన్‌ను ఉష్ణీయంగా కలిపి NO2ని ఏర్పరచడానికి తగినంత ఎక్కువగా ఉంటాయి. నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ NOx ఆటో ఉద్గారాలలో చిన్న భాగాన్ని (సాధారణంగా 0.1 కంటే తక్కువ) కలిగి ఉంటుంది.[14]

బయట, NO2 మోటారు వాహనాల ట్రాఫిక్ ఫలితంగా ఉండవచ్చు.[15] లోపల, ఎక్స్‌పోజర్ సిగరెట్ పొగ,[16] మరియు బ్యూటేన్ మరియు కెరోసిన్ హీటర్లు మరియు స్టవ్ల నుండి వస్తుంది.[17] గ్యాస్ స్టవ్లు ఉన్న ఇళ్లలో ఎలక్ట్రిక్ స్టవ్లతో పోలిస్తే NO2 యొక్క ఇండోర్ ఎక్స్‌పోజర్ స్థాయిలు సగటున కనీసం మూడు రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటాయి.[18] NO2 ఉపయోగించే పరిశ్రమలలోని కార్మికులు కూడా ఎక్స్‌పోజర్‌కు గురవుతారు మరియు వృత్తిపరమైన ఊపిరితిత్తుల వ్యాధుల ప్రమాదంలో ఉన్నారు, మరియు NIOSH ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు మరియు భద్రతా ప్రమాణాలను నిర్ణయించింది. అధిక వోల్టేజ్ ప్రాంతాల్లోని కార్మికులు, ముఖ్యంగా స్పార్క్ లేదా ప్లాస్మా సృష్టి ఉన్నవారు ప్రమాదంలో ఉన్నారు. వ్యవసాయ కార్మికులు సైలోలలో కుళ్ళిపోతున్న ధాన్యం నుండి వచ్చే NO2కి గురవుతారు; దీర్ఘకాలిక ఎక్స్‌పోజర్ ఊపిరితిత్తుల దెబ్బతినడానికి దారితీస్తుంది, దీనిని "సైలో-ఫిల్లర్స్ వ్యాధి" అంటారు.[19][20]

విషపూరితం

[21] ప్రధాన వ్యాసం: నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ విషపూరితం

NO2 శ్వాసకోశ ఎపిథీలియం యొక్క ఎపిథీలియల్ లైనింగ్ ఫ్లూయిడ్ (ELF) లోకి వ్యాపిస్తుంది మరియు కరిగిపోతుంది. అక్కడ, ఇది ELFలోని యాంటీఆక్సిడెంట్ మరియు లిపిడ్ అణువులతో రసాయనికంగా చర్య జరుపుతుంది. NO2 యొక్క ఆరోగ్య ప్రభావాలు ప్రతిచర్య ఉత్పత్తులు లేదా వాటి మెటాబోలైట్ల వల్ల కలుగుతాయి, ఇవి రియాక్టివ్ నైట్రోజన్ స్పీసీస్ మరియు రియాక్టివ్ ఆక్సిజన్ స్పీసీస్, ఇవి బ్రోంకోకాన్స్ట్రిక్షన్, మంట, తగ్గిన రోగనిరోధక ప్రతిస్పందనకు దారితీస్తాయి మరియు గుండెపై ప్రభావాలను కలిగి ఉండవచ్చు.[21]

తీవ్రమైన ఎక్స్‌పోజర్

NO2 ఎక్స్‌పోజర్ కారణంగా తీవ్రమైన హాని అరుదు. 100–200 ppm ముక్కు మరియు గొంతులో స్వల్ప మంటను కలిగిస్తుంది, 250–500 ppm పల్మనరీ ఎడెమాకు కారణమవుతుంది, ఇది బ్రోన్కైటిస్ లేదా న్యుమోనియాకు దారితీస్తుంది మరియు 1000 ppm కంటే ఎక్కువ స్థాయిలు ఊపిరితిత్తులలో ద్రవం కారణంగా ఊపిరాడక మరణానికి కారణమవుతాయి. ఎక్స్‌పోజర్ సమయంలో దగ్గు, అలసట లేదా వికారం వంటి లక్షణాలు తప్ప వేరే లక్షణాలు ఉండవు, కానీ గంటల కొద్దీ ఊపిరితిత్తులలో మంట ఎడెమాకు కారణమవుతుంది.[22][23]

చర్మం లేదా కంటి ఎక్స్‌పోజర్ కోసం, ప్రభావిత ప్రాంతాన్ని సెలైన్‌తో కడుగుతారు. పీల్చడం కోసం, ఆక్సిజన్ ఇవ్వబడుతుంది, బ్రోంకోడైలేటర్లు ఇవ్వబడవచ్చు మరియు మెథెమోగ్లోబినిమియా సంకేతాలు ఉంటే, నైట్రోజన్ ఆధారిత సమ్మేళనాలు ఎర్ర రక్త కణాలలో హిమోగ్లోబిన్ను ప్రభావితం చేసినప్పుడు తలెత్తే పరిస్థితి, మిథైలీన్ బ్లూ ఇవ్వబడవచ్చు.[24][25]

ఇది యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో U.S. ఎమర్జెన్సీ ప్లానింగ్ అండ్ కమ్యూనిటీ రైట్-టు-నో యాక్ట్ (42 U.S.C. 11002) సెక్షన్ 302లో నిర్వచించినట్లుగా అత్యంత ప్రమాదకరమైన పదార్థంగా వర్గీకరించబడింది మరియు దీనిని ఉత్పత్తి చేసే, నిల్వ చేసే లేదా గణనీయమైన పరిమాణంలో ఉపయోగించే సౌకర్యాల ద్వారా కఠినమైన రిపోర్టింగ్ అవసరాలకు లోబడి ఉంటుంది.[26]

దీర్ఘకాలిక

కాలక్రమేణా తక్కువ స్థాయి NO2 ఎక్స్‌పోజర్ ఊపిరితిత్తుల పనితీరులో మార్పులకు కారణమవుతుంది.[27] గ్యాస్ స్టవ్తో వంట చేయడం వల్ల ఇండోర్ గాలి నాణ్యత తగ్గుతుంది. గ్యాస్ దహనం వల్ల ఇంటి పరిసరాల్లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ సాంద్రతలు పెరగవచ్చు, ఇది శ్వాసకోశ సమస్యలు మరియు వ్యాధులకు దారితీస్తుంది.[1][2] NO2కి గురైన పిల్లలు ఆస్తమాతో ఆసుపత్రిలో చేరే అవకాశం ఉంది.[28]

2019లో, EU కోర్ట్ ఆఫ్ జస్టిస్, ఫ్రాన్స్ 12 గాలి నాణ్యత మండలాల్లో నైట్రోజన్ డయాక్సైడ్ (NO2) సాంద్రతలకు వర్తించే EU గాలి నాణ్యత ప్రమాణాల పరిమితి విలువలను పాటించలేదని కనుగొంది.[29]

పర్యావరణ ప్రభావాలు

NO2 మరియు ఇతర NO_{x} వాతావరణంలో నీరు, ఆక్సిజన్ మరియు ఇతర రసాయనాలతో పరస్పర చర్య చేయడం వల్ల ఆమ్ల వర్షం ఏర్పడవచ్చు, ఇది సరస్సులు మరియు అడవుల వంటి సున్నితమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలకు హాని కలిగిస్తుంది.[30] 2 స్థాయిలు పెరగడం వల్ల వృక్షసంపదకు కూడా హాని కలుగుతుంది, పెరుగుదల తగ్గుతుంది మరియు పంట దిగుబడి తగ్గుతుంది.[31]

ఇవి కూడా చూడండి

సూచనలు

  1. ↑ 1.0 1.1 (8 November 2023). Clearing the Air: Gas Cooking and Pollution in European Homes. CLASP.
  2. ↑ 2.0 2.1 Gas Stoves: Health and Air Quality Impacts and Solutions. RMI.
  3. ↑ (May 1994). Immediately Dangerous to Life or Health Concentrations (IDLH): Nitrogen dioxide. The National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH).
  4. ↑ 4.0 4.1 Thiemann, Michael. (2005). Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a17_293.
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 Holleman, A. F.; Wiberg, E. (2001) Inorganic Chemistry. Academic Press: San Diego. 0-12-352651-5.
  6. ↑ (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:10.1002/14356007.a25_635.
  7. ↑ (2002-12-16). The heterogeneous hydrolysis of NO2 in laboratory systems and in outdoor and indoor atmospheres: An integrated mechanism. Physical Chemistry Chemical Physics. 5 (2) 223–242. doi:10.1039/B208564J.
  8. ↑ (1945). "The Reactions of Nitrogen Tetroxide with Organic Compounds". Chemical Reviews. 36 (2) 157–233. doi:10.1021/cr60114a002.
  9. ↑ Emil White. (1967). "Deamination of Amines. 2-Phenylethyl Benzoate Via the Nitrosoamide Decomposition". Organic Syntheses. 47 44. doi:10.15227/orgsyn.047.0044.
  10. ↑ Subcommittee on Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants; Committee on Toxicology; Board on Environmental Studies and Toxicology; Division on Earth and Life Studies; National Research Council. Chapter 12: Nitrogen Dioxide in Emergency and Continuous Exposure Guidance Levels for Selected Submarine Contaminants. National Academies Press, 2007. 978-0-309-09225-8
  11. ↑ Mechanism Overview, June 2012. noxilizer.com.
  12. ↑ Cotton, Simon (21 March 2013) Nitrogen dioxide. RSC Chemistry World.
  13. ↑ WHO Air Quality Guidelines – Second Edition. Chapter 7.1 Nitrogen Dioxide.
  14. ↑ (2017). On-road measurements of vehicle NO2/NOx emission ratios in Denver, Colorado, USA. Atmospheric Environment. 148 182–189. doi:10.1016/j.atmosenv.2016.10.039.
  15. ↑ Air quality guidelines – global update 2005. WHO.
  16. ↑ US Dept. of Health and Human Services, Public Health Service, Agency for Toxic Substances and Disease Registry, Division of Toxicology. April 2002 ATSDR Nitrous Oxides.
  17. ↑ (2013-03-21). The Impact of Unvented Gas Heating Appliances on Indoor Nitrogen Dioxide Levels in 'TIGHT' Homes. ahrinet.org.
  18. ↑ (1998-09-01). Respiratory Symptoms in Children and Indoor Exposure to Nitrogen Dioxide and Gas Stoves. American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 158 (3) 891–895. doi:10.1164/ajrccm.158.3.9701084.
  19. ↑ (1978). "Grain dust and the lungs". Canadian Medical Association Journal. 118 (10) 1271–4.
  20. ↑ (1991). "Agricultural disorders of the lung". Radiographics. 11 (4) 625–34. doi:10.1148/radiographics.11.4.1887117.
  21. ↑ 21.0 21.1 U.S. EPA. Integrated Science Assessment for Oxides of Nitrogen – Health Criteria (2016 Final Report). U.S. Environmental Protection Agency, Washington, DC, EPA/600/R-15/068, 2016. Federal Register Notice Jan 28, 2016 Free download available at Report page at EPA website.
  22. ↑ Toxnet Nitrogen dioxide: Human Health Effects Page accessed March 28, 2016.
  23. ↑ CDC NIOSH International Chemical Safety Cards (ICSC): Nitrogen Dioxide Page last reviewed: July 22, 2015; Page last updated: July 1, 2014.
  24. ↑ Agency for Toxic Substances and Disease Registry via the CDC Medical Management Guidelines for Nitrogen Oxides Page last reviewed: October 21, 2014; Page last updated: October 21, 2014
  25. ↑ University of Kansas Hospital, Poison Control Center Poison Facts: Medium Chemicals: Nitrogen Dioxide ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ page accessed March 28, 2016
  26. ↑ 40 C.F.R.: Appendix A to Part 355—The List of Extremely Hazardous Substances and Their Threshold Planning Quantities. Government Printing Office.
  27. ↑ Int Panis, L. (2017). "Short-term air pollution exposure decreases lung function: a repeated measures study in healthy adults". Environmental Health. 16 (1). doi:10.1186/s12940-017-0271-z.
  28. ↑ (2024). "Short-Term Nitrogen Dioxide Exposure and Emergency Hospital Admissions for Asthma in Children: A Case-Crossover Analysis in England". Journal of Asthma and Allergy. 17 349–359. doi:10.2147/JAA.S448600.
  29. ↑ (2020-10-30). Air quality: Commission decides to refer France to the Court over failure to meet its obligation to protect citizens against poor air quality. European Commission.
  30. ↑ US EPA, OAR. (2016-07-06). Basic Information about NO2. US EPA.
  31. ↑ Nitrogen oxides. Queensland Government.

ఉదహరించిన వనరులు

  • (2011). "CRC Handbook of Chemistry and Physics". CRC Press. ISBN 978-1-4398-5511-9.

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Nitrogen dioxide” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Nitrogen_dioxide ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=నైట్రోజన్_డయాక్సైడ్&oldid=3573"