నియోపెంటేన్: Difference between revisions

From LTRC
VisualWikitext
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Neopentane” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Neopentane” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం
 
Line 49: Line 49:
| 2044
| 2044
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | కాంప్టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ (EPA)
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | కాంప్టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ ( EPA )
| DTXSID6029179
| DTXSID6029179
|-
|-
Line 78: Line 78:
| −16.5 °C (2.3 °F; 256.6 K)
| −16.5 °C (2.3 °F; 256.6 K)
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | బాష్పీభవన స్థానం
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | మరిగే స్థానం
| 9.5 °C (49.1 °F; 282.6 K)
| 9.5 °C (49.1 °F; 282.6 K)
|-
|-
Line 124: Line 124:
| ప్రమాదం
| ప్రమాదం
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రమాద ప్రకటనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రమాద హెచ్చరికలు
| H220, H411
| H220, H411
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్త ప్రకటనలు
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | జాగ్రత్తా ప్రకటనలు
| P203, P210, P222, P273, P280, P377, P381, P391, P403, P501
| P203, P210, P222, P273, P280, P377, P381, P391, P403, P501
|-
|-
Line 144: Line 144:
| టెట్రామిథైల్ సిలేన్<br />టెట్రామిథైల్ జెర్మేన్<br />టెట్రామిథైల్ స్టానెన్<br />టెట్రామిథైల్ ప్లంబెన్<br />టెట్రామిథైల్ అమ్మోనియం
| టెట్రామిథైల్ సిలేన్<br />టెట్రామిథైల్ జెర్మేన్<br />టెట్రామిథైల్ స్టానెన్<br />టెట్రామిథైల్ ప్లంబెన్<br />టెట్రామిథైల్ అమ్మోనియం
|-
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల యొక్క
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క
| ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్సులు
| ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్స్‌లు
|}
|}


'''నియోపెంటేన్ (Neopentane)''', దీనిని '''2,2-డైమిథైల్ ప్రొపేన్''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఐదు [[కార్బన్]] పరమాణువులను కలిగి ఉన్న ఒక డబుల్-బ్రాంచెడ్-చైన్ [[ఆల్కేన్]]. దీని [[రసాయన ఫార్ములా]] C(CH3)4. నియోపెంటేన్ గది [[ఉష్ణోగ్రత]] మరియు [[పీడనం]] వద్ద ఒక [[జ్వలనశీల]] [[వాయువు]]. ఇది చల్లని రోజున, ఐస్ బాత్‌లో లేదా అధిక పీడనం వద్ద కుదించబడినప్పుడు అత్యంత [[బాష్పశీలత (రసాయన శాస్త్రం)|బాష్పశీల]] [[ద్రవం]]గా మారుతుంది.
'''నియోపెంటేన్ (Neopentane)''', దీనిని '''2,2-డైమిథైల్‌ప్రొపేన్''' అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఐదు [[కార్బన్]] పరమాణువులను కలిగిన ఒక ద్వి-శాఖాయుత [[ఆల్కేన్]]. దీని [[రసాయన ఫార్ములా]] C(CH3)4. నియోపెంటేన్ గది [[ఉష్ణోగ్రత]] మరియు [[పీడనం]] వద్ద ఒక [[జ్వలనశీల]] [[వాయువు]]. ఇది చల్లని రోజుల్లో, ఐస్ బాత్‌లో లేదా అధిక పీడనం వద్ద సంకోచించి అత్యంత [[బాష్పశీలత (రసాయన శాస్త్రం)|బాష్పశీల]] [[ద్రవం]]గా మారుతుంది.


నియోపెంటేన్ అనేది [[క్వాటర్నరీ కార్బన్]] కలిగిన అత్యంత సరళమైన ఆల్కేన్, మరియు ఇది అచైరల్ [[టెట్రాహెడ్రల్ సిమెట్రీ]]ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది C<sub>5</sub>H<sub>12</sub> ([[పెంటేన్]]లు) [[అణు ఫార్ములా]] కలిగిన మూడు [[నిర్మాణాత్మక ఐసోమెరిజం|నిర్మాణాత్మక ఐసోమర్‌లలో]] ఒకటి, మిగిలిన రెండు [[పెంటేన్|''n''-పెంటేన్]] మరియు [[ఐసోపెంటేన్]]. ఈ మూడింటిలో, ప్రామాణిక పరిస్థితులలో వాయువుగా ఉండేది ఇది మాత్రమే; మిగిలినవి ద్రవాలు.
నియోపెంటేన్ అనేది [[క్వాటర్నరీ కార్బన్]] కలిగిన అత్యంత సరళమైన ఆల్కేన్, మరియు ఇది అచైరల్ [[టెట్రాహెడ్రల్ సిమెట్రీ]]ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది C<sub>5</sub>H<sub>12</sub> [[అణు ఫార్ములా]] కలిగిన మూడు [[నిర్మాణ ఐసోమెరిజం|నిర్మాణ ఐసోమర్‌లలో]] (పెంటేన్లు) ఒకటి; మిగిలిన రెండు [[పెంటేన్|''n''-పెంటేన్]] మరియు [[ఐసోపెంటేన్]]. ఈ మూడింటిలో, ప్రామాణిక పరిస్థితుల్లో వాయువుగా ఉండేది ఇది మాత్రమే; మిగిలినవి ద్రవాలు.


దీనిని 1870లో రష్యన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త మిఖాయిల్ ల్వోవ్ మొదటిసారిగా సంశ్లేషణ చేశారు.<ref>(1870). [https://books.google.com/books?id=UG4vAQAAMAAJ&pg=PA520 Zeitschrift für Chemie]. Quandt & Händel.</ref>
దీనిని 1870లో రష్యన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త మిఖాయిల్ ల్వోవ్ మొదటిసారిగా సంశ్లేషణ చేశారు.<ref>(1870). [https://books.google.com/books?id=UG4vAQAAMAAJ&pg=PA520 Zeitschrift für Chemie]. Quandt & Händel.</ref>


== నామకరణం ==
== నామకరణం ==
1876లో [[విలియం ఓడ్లింగ్]] రూపొందించిన నియోపెంటేన్ అనే సాంప్రదాయ పేరు,<ref>(1876). [https://books.google.com/books?id=JplJAQAAMAAJ&pg=PA209 Philosophical Magazine]. Taylor & Francis..</ref> 1993 [[ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ ప్యూర్ అండ్ అప్లైడ్ కెమిస్ట్రీ|IUPAC]] సిఫార్సులలో అలాగే ఉంచబడింది,<ref>[http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/93/r93_679.htm Table 19(a) Acyclic and monocyclic hydrocarbons. Parent hydrocarbons]</ref><ref name="panico">(1994). "A Guide to IUPAC Nomenclature of Organic Compounds 1993". Blackwell Science. ISBN 978-0-632-03488-8.
1876లో [[విలియం ఓడ్లింగ్]] రూపొందించిన నియోపెంటేన్ అనే సాంప్రదాయ పేరు,<ref>(1876). [https://books.google.com/books?id=JplJAQAAMAAJ&pg=PA209 Philosophical Magazine]. Taylor & Francis..</ref> 1993 [[ఇంటర్నేషనల్ యూనియన్ ఆఫ్ ప్యూర్ అండ్ అప్లైడ్ కెమిస్ట్రీ|IUPAC]] సిఫార్సులలో కొనసాగించబడింది,<ref>[http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/93/r93_679.htm Table 19(a) Acyclic and monocyclic hydrocarbons. Parent hydrocarbons]</ref><ref name="panico">(1994). "A Guide to IUPAC Nomenclature of Organic Compounds 1993". Blackwell Science. ISBN 978-0-632-03488-8.
</ref> కానీ 2013 సిఫార్సుల ప్రకారం ఇది ఇకపై సిఫార్సు చేయబడలేదు. [[ప్రిఫర్డ్ IUPAC నేమ్]] అనేది క్రమబద్ధమైన పేరు 2,2-డైమిథైల్ ప్రొపేన్, కానీ ఇది సాధ్యమయ్యే ఏకైక "డైమిథైల్ ప్రొపేన్" కాబట్టి సబ్‌స్టిట్యూయంట్ సంఖ్యలు అనవసరం.
</ref> కానీ 2013 సిఫార్సుల ప్రకారం ఇది ఇకపై సిఫార్సు చేయబడలేదు. [[ప్రిఫర్డ్ IUPAC నేమ్]] అనేది 2,2-డైమిథైల్‌ప్రొపేన్ అనే క్రమబద్ధమైన పేరు, కానీ ఇందులో ప్రతిక్షేపక సంఖ్యలు అనవసరం ఎందుకంటే ఇది మాత్రమే సాధ్యమయ్యే "డైమిథైల్‌ప్రొపేన్".


నియోపెంటైల్ [[సబ్‌స్టిట్యూయంట్]], దీనిని తరచుగా "Np" అని సూచిస్తారు, ఇది Me<sub>3</sub>C–CH<sub>2</sub>– నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఉదాహరణకు [[నియోపెంటైల్ ఆల్కహాల్]] (Me<sub>3</sub>CCH<sub>2</sub>OH లేదా NpOH). Np అనేది [[నెప్ట్యూనియం]] (పరమాణు సంఖ్య 93) మూలకాన్ని కూడా సూచిస్తుంది కాబట్టి, ఈ సంక్షిప్త నామాన్ని జాగ్రత్తగా ఉపయోగించాలి.
నియోపెంటైల్ [[ప్రతిక్షేపకం]], దీనిని తరచుగా "Np" అని సూచిస్తారు, ఇది Me<sub>3</sub>C–CH<sub>2</sub>– నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది (ఉదాహరణకు [[నియోపెంటైల్ ఆల్కహాల్]] (Me<sub>3</sub>CCH<sub>2</sub>OH లేదా NpOH)). Np అనేది [[నెప్ట్యూనియం]] (పరమాణు సంఖ్య 93) మూలకాన్ని కూడా సూచిస్తుంది కాబట్టి, ఈ సంక్షిప్త నామాన్ని ఉపయోగించేటప్పుడు జాగ్రత్తగా ఉండాలి.


అప్రచలిత పేరు '''టెట్రామిథైల్ మీథేన్''' కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, ముఖ్యంగా పాత మూలాలలో.<ref>(1934-09-01). "Preparation of Tetramethylmethane (Neopentane) and Determination of its Physical Constants1". ''Journal of the American Chemical Society''. 55 (9) 3803–3806. doi:[https://doi.org/10.1021/ja01336a058 10.1021/ja01336a058].</ref><ref>LaCoste, Lucien J. B.. (1934-10-15). "The Rotational Wave Equation of Tetramethylmethane for Zero Potential and a Generalization". ''Physical Review''. 46 (8) 718–724. doi:[https://doi.org/10.1103/PhysRev.46.718 10.1103/PhysRev.46.718].</ref>
పాత పేరు '''టెట్రామిథైల్‌మీథేన్''' కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, ముఖ్యంగా పాత మూలాలలో.<ref>(1934-09-01). "Preparation of Tetramethylmethane (Neopentane) and Determination of its Physical Constants1". ''Journal of the American Chemical Society''. 55 (9) 3803–3806. doi:[https://doi.org/10.1021/ja01336a058 10.1021/ja01336a058].</ref><ref>LaCoste, Lucien J. B.. (1934-10-15). "The Rotational Wave Equation of Tetramethylmethane for Zero Potential and a Generalization". ''Physical Review''. 46 (8) 718–724. doi:[https://doi.org/10.1103/PhysRev.46.718 10.1103/PhysRev.46.718].</ref>


== భౌతిక ధర్మాలు ==
== భౌతిక ధర్మాలు ==


=== మరిగే మరియు ద్రవీభవన స్థానాలు ===
=== మరుగు మరియు ద్రవీభవన స్థానాలు ===
నియోపెంటేన్ మరిగే స్థానం కేవలం 9.5 °C మాత్రమే, ఇది ఐసోపెంటేన్ (27.7 °C) మరియు సాధారణ పెంటేన్ (36.0 °C) కంటే గణనీయంగా తక్కువ. అందువల్ల, నియోపెంటేన్ గది ఉష్ణోగ్రత మరియు వాతావరణ పీడనం వద్ద వాయువుగా ఉంటుంది, అయితే ఇతర రెండు ఐసోమర్లు ద్రవాలుగా ఉంటాయి.
నియోపెంటేన్ యొక్క మరుగు స్థానం కేవలం 9.5 °C మాత్రమే, ఇది ఐసోపెంటేన్ (27.7 °C) మరియు సాధారణ పెంటేన్ (36.0 °C) కంటే గణనీయంగా తక్కువ. అందువల్ల, నియోపెంటేన్ గది ఉష్ణోగ్రత మరియు వాతావరణ పీడనం వద్ద వాయువుగా ఉంటుంది, మిగిలిన రెండు ఐసోమర్లు ద్రవాలుగా ఉంటాయి.


మరోవైపు, నియోపెంటేన్ ద్రవీభవన స్థానం (−16.6 °C), ఐసోపెంటేన్ (−159.9 °C) కంటే 140 డిగ్రీలు మరియు ''n''-పెంటేన్ (−129.8 °C) కంటే 110 డిగ్రీలు ఎక్కువ. ఈ అసాధారణత టెట్రాహెడ్రల్ నియోపెంటేన్ అణువుతో సాధ్యమయ్యే మెరుగైన ఘన-స్థితి ప్యాకింగ్‌కు కారణమని చెప్పబడింది; కానీ ఇతర రెండు ఐసోమర్ల కంటే తక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉండటం వల్ల ఈ వివరణ సవాలు చేయబడింది. అంతేకాకుండా, దీని [[ఎంతాల్పీ ఆఫ్ ఫ్యూజన్]] ''n''-పెంటేన్ మరియు ఐసోపెంటేన్ రెండింటి ఎంతాల్పీ ఆఫ్ ఫ్యూజన్ కంటే తక్కువగా ఉంటుంది, తద్వారా దీని అధిక ద్రవీభవన స్థానం అధిక అణు సౌష్టవం వల్ల కలిగే ఎంట్రోపీ ప్రభావం వల్ల అని సూచిస్తుంది. నిజానికి, నియోపెంటేన్ యొక్క [[ఎంట్రోపీ ఆఫ్ ఫ్యూజన్]] ''n''-పెంటేన్ మరియు ఐసోపెంటేన్ కంటే సుమారు నాలుగు రెట్లు తక్కువ.<ref name="Wei">Wei, James. (1999). "Molecular Symmetry, Rotational Entropy, and Elevated Melting Points". ''[[Ind. Eng. Chem. Res.]]''. 38 (12) 5019–5027. doi:[https://doi.org/10.1021/ie990588m 10.1021/ie990588m].</ref>
మరోవైపు, నియోపెంటేన్ యొక్క ద్రవీభవన స్థానం (−16.6 °C), ఐసోపెంటేన్ (−159.9 °C) కంటే 140 డిగ్రీలు మరియు ''n''-పెంటేన్ (−129.8 °C) కంటే 110 డిగ్రీలు ఎక్కువ. ఈ అసాధారణతను టెట్రాహెడ్రల్ నియోపెంటేన్ అణువుతో సాధ్యమయ్యే మెరుగైన ఘన-స్థితి ప్యాకింగ్‌కు ఆపాదించారు; కానీ ఇతర రెండు ఐసోమర్ల కంటే తక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉండటం వల్ల ఈ వివరణ సవాలు చేయబడింది. అంతేకాకుండా, దీని [[ఎంతాల్పీ ఆఫ్ ఫ్యూజన్]] ''n''-పెంటేన్ మరియు ఐసోపెంటేన్ రెండింటి కంటే తక్కువగా ఉంటుంది, ఇది దాని అధిక ద్రవీభవన స్థానం అధిక అణు సౌష్టవం వల్ల కలిగే ఎంట్రోపీ ప్రభావం అని సూచిస్తుంది. నిజానికి, నియోపెంటేన్ యొక్క [[ఎంట్రోపీ ఆఫ్ ఫ్యూజన్]] ''n''-పెంటేన్ మరియు ఐసోపెంటేన్ కంటే సుమారు నాలుగు రెట్లు తక్కువ.<ref name="Wei">Wei, James. (1999). "Molecular Symmetry, Rotational Entropy, and Elevated Melting Points". ''[[Ind. Eng. Chem. Res.]]''. 38 (12) 5019–5027. doi:[https://doi.org/10.1021/ie990588m 10.1021/ie990588m].</ref>


=== <sup>1</sup>H NMR స్పెక్ట్రమ్ ===
=== <sup>1</sup>H NMR స్పెక్ట్రమ్ ===
నియోపెంటేన్ యొక్క [[టెట్రాహెడ్రల్ సిమెట్రీ#అచైరల్ టెట్రాహెడ్రల్ సిమెట్రీ|పూర్తి టెట్రాహెడ్రల్ సౌష్టవం]] కారణంగా, అన్ని ప్రోటాన్లు రసాయనికంగా సమానంగా ఉంటాయి, దీనివల్ల [[కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్]]లో కరిగించినప్పుడు ఒకే [[న్యూక్లియర్ మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్|NMR కెమికల్ షిఫ్ట్]] ''δ'' = 0.902 ఏర్పడుతుంది.<ref>[[Spectral Database for Organic Compounds]], [http://sdbs.db.aist.go.jp/sdbs/cgi-bin/cre_frame_disp.cgi?spectrum_type=hnmr&amp;sdbsno=5425 Proton NMR spectrum of neopentane] [https://web.archive.org/web/20200414060659/https://sdbs.db.aist.go.jp/sdbs/cgi-bin/cre_frame_disp.cgi?spectrum_type=hnmr&sdbsno=5425 ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ], accessed 4 Jun 2018.</ref> ఈ విషయంలో, నియోపెంటేన్ దాని [[సిలేన్]] అనలాగ్ అయిన [[టెట్రామిథైల్ సిలేన్]]ను పోలి ఉంటుంది, దీని ఏకైక కెమికల్ షిఫ్ట్ సంప్రదాయం ప్రకారం సున్నా.
నియోపెంటేన్ యొక్క [[టెట్రాహెడ్రల్ సిమెట్రీ#అచైరల్ టెట్రాహెడ్రల్ సిమెట్రీ|పూర్తి టెట్రాహెడ్రల్ సౌష్టవం]] కారణంగా, అన్ని ప్రోటాన్లు రసాయనికంగా సమానంగా ఉంటాయి, ఇది [[కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్]]లో కరిగించినప్పుడు ఒకే [[న్యూక్లియర్ మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్|NMR కెమికల్ షిఫ్ట్]] ''δ'' = 0.902కి దారితీస్తుంది.<ref>[[Spectral Database for Organic Compounds]], [http://sdbs.db.aist.go.jp/sdbs/cgi-bin/cre_frame_disp.cgi?spectrum_type=hnmr&amp;sdbsno=5425 Proton NMR spectrum of neopentane] [https://web.archive.org/web/20200414060659/https://sdbs.db.aist.go.jp/sdbs/cgi-bin/cre_frame_disp.cgi?spectrum_type=hnmr&sdbsno=5425 ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ], accessed 4 Jun 2018.</ref> ఈ విషయంలో, నియోపెంటేన్ దాని [[సైలేన్]] అనలాగ్ అయిన [[టెట్రామిథైల్‌సైలేన్]]కి సమానంగా ఉంటుంది, దీని ఏకైక కెమికల్ షిఫ్ట్ సంప్రదాయం ప్రకారం సున్నా.


కొన్ని హైడ్రోజన్ పరమాణువులను [[డ్యూటీరియం]] పరమాణువులతో భర్తీ చేస్తే నియోపెంటేన్ అణువు యొక్క సౌష్టవం దెబ్బతింటుంది. ముఖ్యంగా, ప్రతి మిథైల్ గ్రూపులో వేర్వేరు సంఖ్యలో సబ్‌స్టిట్యూట్ చేయబడిన పరమాణువులు (0, 1, 2, మరియు 3) ఉంటే, ఒక [[కైరాలిటీ (రసాయన శాస్త్రం)|కైరల్]] అణువు లభిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో కైరాలిటీ కేవలం దాని కేంద్రకాల ద్రవ్యరాశి పంపిణీ ద్వారా మాత్రమే ఏర్పడుతుంది, అయితే [[ఎలక్ట్రాన్]] పంపిణీ ఇప్పటికీ ప్రాథమికంగా అచైరల్‌గానే ఉంటుంది.<ref>(2007). [http://doc.rero.ch/record/7838/files/hug_acc.pdf Absolute configuration of chirally deuterated neopentane]. ''[[Nature (journal)|Nature]]''. 446 (7135) 526–529. doi:[https://doi.org/10.1038/nature05653 10.1038/nature05653].</ref>
కొన్ని హైడ్రోజన్ పరమాణువులను [[డ్యూటీరియం]] పరమాణువులతో భర్తీ చేస్తే నియోపెంటేన్ అణువు యొక్క సౌష్టవం దెబ్బతింటుంది. ముఖ్యంగా, ప్రతి మిథైల్ సమూహం వేర్వేరు సంఖ్యలో ప్రతిక్షేపించబడిన పరమాణువులను (0, 1, 2, మరియు 3) కలిగి ఉంటే, ఒక [[కైరాలిటీ (రసాయన శాస్త్రం)|కైరల్]] అణువు లభిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో కైరాలిటీ కేవలం దాని కేంద్రకాల ద్రవ్యరాశి పంపిణీ ద్వారా మాత్రమే ఏర్పడుతుంది, అయితే [[ఎలక్ట్రాన్]] పంపిణీ ఇప్పటికీ ప్రాథమికంగా అచైరల్‌గానే ఉంటుంది.<ref>(2007). [http://doc.rero.ch/record/7838/files/hug_acc.pdf Absolute configuration of chirally deuterated neopentane]. ''[[Nature (journal)|Nature]]''. 446 (7135) 526–529. doi:[https://doi.org/10.1038/nature05653 10.1038/nature05653].</ref>


== ఉత్పన్నాలు ==
== ఉత్పన్నాలు ==
[[ఆల్కహాల్ (రసాయన శాస్త్రం)|ఆల్కహాల్]] [[పెంటాఎరిథ్రిటాల్]]ను నాలుగు మిథైల్ గ్రూపులలో ప్రతి దానిలో ఒక హైడ్రోజన్‌ను [[హైడ్రాక్సిల్]] (–OH) గ్రూపుతో భర్తీ చేయడం ద్వారా ఏర్పడినట్లుగా వివరించవచ్చు.
[[ఆల్కహాల్ (రసాయన శాస్త్రం)|ఆల్కహాల్]] [[పెంటాఎరిథ్రిటాల్]]ను నాలుగు మిథైల్ సమూహాలలో ప్రతి ఒక్కదానిలో ఒక హైడ్రోజన్‌ను ఒక [[హైడ్రాక్సిల్]] (–OH) సమూహంతో భర్తీ చేయడం ద్వారా ఏర్పడినట్లుగా వివరించవచ్చు.


నియోపెంటేన్ మరియు [[ఆర్థోకార్బోనేట్]] గ్రూపులతో కూడిన ఒక లీనియర్ పాలిమర్, దీనిని [(\sCH2)2C(CH2\s)2 (\sO)2C(O\s)2]_{''n''} ఫార్ములాతో ఒక [[ఎస్టర్]] (పెంటాఎరిథ్రిటాల్ ఆర్థోకార్బోనేట్, తెల్లని స్ఫటికాకార ఘనపదార్థం) గా వివరించవచ్చు, ఇది 2002లో సంశ్లేషణ చేయబడింది.<ref name=voda2002>(2002). "One-Step Synthesis and Structure of an Oligo(spiro-orthocarbonate)". ''Journal of the American Chemical Society''. 124 (18) 4942–4943. doi:[https://doi.org/10.1021/ja017683i 10.1021/ja017683i].</ref>
నియోపెంటేన్ మరియు [[ఆర్థోకార్బోనేట్]] సమూహాలతో కూడిన ఒక లీనియర్ పాలిమర్, దీనిని [(\sCH2)2C(CH2\s)2 (\sO)2C(O\s)2]_{''n''} ఫార్ములాతో ఒక [[ఎస్టర్]] (పెంటాఎరిథ్రిటాల్ ఆర్థోకార్బోనేట్, తెల్లని స్ఫటికాకార ఘనపదార్థం) గా వివరించవచ్చు, ఇది 2002లో సంశ్లేషణ చేయబడింది.<ref name=voda2002>(2002). "One-Step Synthesis and Structure of an Oligo(spiro-orthocarbonate)". ''Journal of the American Chemical Society''. 124 (18) 4942–4943. doi:[https://doi.org/10.1021/ja017683i 10.1021/ja017683i].</ref>


== సూచనలు ==
== సూచనలు ==
Line 184: Line 184:
== బయటి లింకులు ==
== బయటి లింకులు ==
*
*
*[http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/ IUPAC Nomenclature of Organic Chemistry] ("''బ్లూ బుక్''" ఆన్‌లైన్ వెర్షన్)
*[http://www.acdlabs.com/iupac/nomenclature/ IUPAC Nomenclature of Organic Chemistry] ("''బ్లూ బుక్''" యొక్క ఆన్‌లైన్ వెర్షన్)


[[Category:ఆల్కేన్లు]]
[[Category:ఆల్కేన్లు]]

Latest revision as of 10:51, 7 October 2026

పేర్లు
ప్రాధాన్యత కలిగిన IUPAC పేరు 2,2-Dimethylpropane
ఇతర పేర్లు నియోపెంటేన్ టెట్రామిథైల్ మీథేన్
గుర్తింపు సంఖ్యలు
CAS సంఖ్య 463-82-1
సంక్షిప్త నామాలు Me4C
బెయిల్‌స్టెయిన్ రిఫరెన్స్ 1730722
ChEBI CHEBI:30358
ChemSpider 9646
ECHA ఇన్ఫోకార్డ్ 100.006.677
EC సంఖ్య 207-343-7
గ్మెలిన్ రిఫరెన్స్ 1850
MeSH నియోపెంటేన్
PubChem CID 10041
UNII M863R1J0BP
UN సంఖ్య 2044
కాంప్టాక్స్ డాష్‌బోర్డ్ ( EPA ) DTXSID6029179
InChI InChI=1S/C5H12/c1-5(2,3)4/h1-4H3
Key: CRSOQBOWXPBRES-UHFFFAOYSA-N
SMILES CC(C)(C)C
ధర్మాలు
రసాయన ఫార్ములా C(CH3)4
మోలార్ ద్రవ్యరాశి 72.151 g·mol
రూపం రంగులేని వాయువు
వాసన వాసన లేనిది
సాంద్రత 3.255 kg/m (వాయువు, 9.5 °C)
601.172 kg/m (ద్రవం, 9.5 °C)
ద్రవీభవన స్థానం −16.5 °C (2.3 °F; 256.6 K)
మరిగే స్థానం 9.5 °C (49.1 °F; 282.6 K)
నీటిలో ద్రావణీయత 33.2 mg/L
ద్రావణీయత ఇథనాల్, డైఇథైల్ ఈథర్, కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్‌లలో కరుగుతుంది
log P 3.11
బాష్ప పీడనం 146 kPa (20 °C వద్ద)
హెన్రీ నియమ స్థిరాంకం ( k H ) 4.7 nmol Pa kg
వక్రీభవన గుణకం ( n D ) 1.3476 (6 °C వద్ద)
థర్మోకెమిస్ట్రీ
ఉష్ణ సామర్థ్యం ( C ) 121.07–120.57 J K mol
ప్రామాణిక మోలార్ ఎంట్రోపీ ( S 298 ) 217 J K mol
ప్రామాణిక సంశ్లేషణ ఎంథాల్పీ (Δ f H 298 ) −168.5–−167.3 kJ mol
ప్రామాణిక దహన ఎంథాల్పీ (Δ c H 298 ) −3.51506–−3.51314 MJ mol
ప్రమాదాలు
GHS లేబులింగ్ :
పిక్టోగ్రామ్‌లు ‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఫ్లేమ్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS గ్యాస్ సిలిండర్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›‹ దిగువ ఉన్న టెంప్లేట్ (GHS ఎన్విరాన్‌మెంట్) GHS పిక్టోగ్రామ్‌తో విలీనం చేయడానికి పరిశీలనలో ఉంది. ఏకాభిప్రాయాన్ని చేరుకోవడానికి చర్చ కోసం టెంప్లేట్‌లను చూడండి. ›
సూచిక పదం ప్రమాదం
ప్రమాద హెచ్చరికలు H220, H411
జాగ్రత్తా ప్రకటనలు P203, P210, P222, P273, P280, P377, P381, P391, P403, P501
NFPA 704 (ఫైర్ డైమండ్) 2
4
0
స్వయం-జ్వలన ఉష్ణోగ్రత 450 °C (842 °F; 723 K)
సంబంధిత సమ్మేళనాలు
సంబంధిత ఆల్కేన్లు 2,2-డైమిథైల్ బ్యూటేన్
2,3-డైమిథైల్ బ్యూటేన్
ట్రిప్టేన్
టెట్రామిథైల్ బ్యూటేన్
టెట్రాఇథైల్ మీథేన్
టెట్రా-టెర్ట్-బ్యూటైల్ మీథేన్
సంబంధిత సమ్మేళనాలు టెట్రామిథైల్ సిలేన్
టెట్రామిథైల్ జెర్మేన్
టెట్రామిథైల్ స్టానెన్
టెట్రామిథైల్ ప్లంబెన్
టెట్రామిథైల్ అమ్మోనియం
ప్రత్యేకంగా పేర్కొనకపోతే, డేటా పదార్థాల యొక్క ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి ( అంటే ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ రిఫరెన్స్‌లు

నియోపెంటేన్ (Neopentane), దీనిని 2,2-డైమిథైల్‌ప్రొపేన్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఐదు కార్బన్ పరమాణువులను కలిగిన ఒక ద్వి-శాఖాయుత ఆల్కేన్. దీని రసాయన ఫార్ములా C(CH3)4. నియోపెంటేన్ గది ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం వద్ద ఒక జ్వలనశీల వాయువు. ఇది చల్లని రోజుల్లో, ఐస్ బాత్‌లో లేదా అధిక పీడనం వద్ద సంకోచించి అత్యంత బాష్పశీల ద్రవంగా మారుతుంది.

నియోపెంటేన్ అనేది క్వాటర్నరీ కార్బన్ కలిగిన అత్యంత సరళమైన ఆల్కేన్, మరియు ఇది అచైరల్ టెట్రాహెడ్రల్ సిమెట్రీని కలిగి ఉంటుంది. ఇది C5H12 అణు ఫార్ములా కలిగిన మూడు నిర్మాణ ఐసోమర్‌లలో (పెంటేన్లు) ఒకటి; మిగిలిన రెండు n-పెంటేన్ మరియు ఐసోపెంటేన్. ఈ మూడింటిలో, ప్రామాణిక పరిస్థితుల్లో వాయువుగా ఉండేది ఇది మాత్రమే; మిగిలినవి ద్రవాలు.

దీనిని 1870లో రష్యన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త మిఖాయిల్ ల్వోవ్ మొదటిసారిగా సంశ్లేషణ చేశారు.[1]

నామకరణం

1876లో విలియం ఓడ్లింగ్ రూపొందించిన నియోపెంటేన్ అనే సాంప్రదాయ పేరు,[2] 1993 IUPAC సిఫార్సులలో కొనసాగించబడింది,[3][4] కానీ 2013 సిఫార్సుల ప్రకారం ఇది ఇకపై సిఫార్సు చేయబడలేదు. ప్రిఫర్డ్ IUPAC నేమ్ అనేది 2,2-డైమిథైల్‌ప్రొపేన్ అనే క్రమబద్ధమైన పేరు, కానీ ఇందులో ప్రతిక్షేపక సంఖ్యలు అనవసరం ఎందుకంటే ఇది మాత్రమే సాధ్యమయ్యే "డైమిథైల్‌ప్రొపేన్".

నియోపెంటైల్ ప్రతిక్షేపకం, దీనిని తరచుగా "Np" అని సూచిస్తారు, ఇది Me3C–CH2– నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది (ఉదాహరణకు నియోపెంటైల్ ఆల్కహాల్ (Me3CCH2OH లేదా NpOH)). Np అనేది నెప్ట్యూనియం (పరమాణు సంఖ్య 93) మూలకాన్ని కూడా సూచిస్తుంది కాబట్టి, ఈ సంక్షిప్త నామాన్ని ఉపయోగించేటప్పుడు జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

పాత పేరు టెట్రామిథైల్‌మీథేన్ కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, ముఖ్యంగా పాత మూలాలలో.[5][6]

భౌతిక ధర్మాలు

మరుగు మరియు ద్రవీభవన స్థానాలు

నియోపెంటేన్ యొక్క మరుగు స్థానం కేవలం 9.5 °C మాత్రమే, ఇది ఐసోపెంటేన్ (27.7 °C) మరియు సాధారణ పెంటేన్ (36.0 °C) కంటే గణనీయంగా తక్కువ. అందువల్ల, నియోపెంటేన్ గది ఉష్ణోగ్రత మరియు వాతావరణ పీడనం వద్ద వాయువుగా ఉంటుంది, మిగిలిన రెండు ఐసోమర్లు ద్రవాలుగా ఉంటాయి.

మరోవైపు, నియోపెంటేన్ యొక్క ద్రవీభవన స్థానం (−16.6 °C), ఐసోపెంటేన్ (−159.9 °C) కంటే 140 డిగ్రీలు మరియు n-పెంటేన్ (−129.8 °C) కంటే 110 డిగ్రీలు ఎక్కువ. ఈ అసాధారణతను టెట్రాహెడ్రల్ నియోపెంటేన్ అణువుతో సాధ్యమయ్యే మెరుగైన ఘన-స్థితి ప్యాకింగ్‌కు ఆపాదించారు; కానీ ఇతర రెండు ఐసోమర్ల కంటే తక్కువ సాంద్రత కలిగి ఉండటం వల్ల ఈ వివరణ సవాలు చేయబడింది. అంతేకాకుండా, దీని ఎంతాల్పీ ఆఫ్ ఫ్యూజన్ n-పెంటేన్ మరియు ఐసోపెంటేన్ రెండింటి కంటే తక్కువగా ఉంటుంది, ఇది దాని అధిక ద్రవీభవన స్థానం అధిక అణు సౌష్టవం వల్ల కలిగే ఎంట్రోపీ ప్రభావం అని సూచిస్తుంది. నిజానికి, నియోపెంటేన్ యొక్క ఎంట్రోపీ ఆఫ్ ఫ్యూజన్ n-పెంటేన్ మరియు ఐసోపెంటేన్ కంటే సుమారు నాలుగు రెట్లు తక్కువ.[7]

1H NMR స్పెక్ట్రమ్

నియోపెంటేన్ యొక్క పూర్తి టెట్రాహెడ్రల్ సౌష్టవం కారణంగా, అన్ని ప్రోటాన్లు రసాయనికంగా సమానంగా ఉంటాయి, ఇది కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్లో కరిగించినప్పుడు ఒకే NMR కెమికల్ షిఫ్ట్ δ = 0.902కి దారితీస్తుంది.[8] ఈ విషయంలో, నియోపెంటేన్ దాని సైలేన్ అనలాగ్ అయిన టెట్రామిథైల్‌సైలేన్కి సమానంగా ఉంటుంది, దీని ఏకైక కెమికల్ షిఫ్ట్ సంప్రదాయం ప్రకారం సున్నా.

కొన్ని హైడ్రోజన్ పరమాణువులను డ్యూటీరియం పరమాణువులతో భర్తీ చేస్తే నియోపెంటేన్ అణువు యొక్క సౌష్టవం దెబ్బతింటుంది. ముఖ్యంగా, ప్రతి మిథైల్ సమూహం వేర్వేరు సంఖ్యలో ప్రతిక్షేపించబడిన పరమాణువులను (0, 1, 2, మరియు 3) కలిగి ఉంటే, ఒక కైరల్ అణువు లభిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో కైరాలిటీ కేవలం దాని కేంద్రకాల ద్రవ్యరాశి పంపిణీ ద్వారా మాత్రమే ఏర్పడుతుంది, అయితే ఎలక్ట్రాన్ పంపిణీ ఇప్పటికీ ప్రాథమికంగా అచైరల్‌గానే ఉంటుంది.[9]

ఉత్పన్నాలు

ఆల్కహాల్ పెంటాఎరిథ్రిటాల్ను నాలుగు మిథైల్ సమూహాలలో ప్రతి ఒక్కదానిలో ఒక హైడ్రోజన్‌ను ఒక హైడ్రాక్సిల్ (–OH) సమూహంతో భర్తీ చేయడం ద్వారా ఏర్పడినట్లుగా వివరించవచ్చు.

నియోపెంటేన్ మరియు ఆర్థోకార్బోనేట్ సమూహాలతో కూడిన ఒక లీనియర్ పాలిమర్, దీనిని [(\sCH2)2C(CH2\s)2 (\sO)2C(O\s)2]_{n} ఫార్ములాతో ఒక ఎస్టర్ (పెంటాఎరిథ్రిటాల్ ఆర్థోకార్బోనేట్, తెల్లని స్ఫటికాకార ఘనపదార్థం) గా వివరించవచ్చు, ఇది 2002లో సంశ్లేషణ చేయబడింది.[10]

సూచనలు

  1. ↑ (1870). Zeitschrift für Chemie. Quandt & Händel.
  2. ↑ (1876). Philosophical Magazine. Taylor & Francis..
  3. ↑ Table 19(a) Acyclic and monocyclic hydrocarbons. Parent hydrocarbons
  4. ↑ (1994). "A Guide to IUPAC Nomenclature of Organic Compounds 1993". Blackwell Science. ISBN 978-0-632-03488-8.
  5. ↑ (1934-09-01). "Preparation of Tetramethylmethane (Neopentane) and Determination of its Physical Constants1". Journal of the American Chemical Society. 55 (9) 3803–3806. doi:10.1021/ja01336a058.
  6. ↑ LaCoste, Lucien J. B.. (1934-10-15). "The Rotational Wave Equation of Tetramethylmethane for Zero Potential and a Generalization". Physical Review. 46 (8) 718–724. doi:10.1103/PhysRev.46.718.
  7. ↑ Wei, James. (1999). "Molecular Symmetry, Rotational Entropy, and Elevated Melting Points". Ind. Eng. Chem. Res.. 38 (12) 5019–5027. doi:10.1021/ie990588m.
  8. ↑ Spectral Database for Organic Compounds, Proton NMR spectrum of neopentane ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ, accessed 4 Jun 2018.
  9. ↑ (2007). Absolute configuration of chirally deuterated neopentane. Nature. 446 (7135) 526–529. doi:10.1038/nature05653.
  10. ↑ (2002). "One-Step Synthesis and Structure of an Oligo(spiro-orthocarbonate)". Journal of the American Chemical Society. 124 (18) 4942–4943. doi:10.1021/ja017683i.

బయటి లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Neopentane” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Neopentane ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=నియోపెంటేన్&oldid=3569"