యాంటిమోనీ

From LTRC
Revision as of 23:26, 28 September 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Antimony” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)

యాంటిమోనీ (Antimony) అనేది Sb (stibium) అనే సంకేతం మరియు 51 పరమాణు సంఖ్య కలిగిన ఒక రసాయన మూలకం. ఇది మెరిసే బూడిద రంగు లోహం లేదా మెటలాయిడ్ (అలోహధర్మం కలిగిన లోహం). ఇది ప్రకృతిలో ప్రధానంగా సల్ఫైడ్ ఖనిజం అయిన స్టిబ్నైట్ (Sb2S3) రూపంలో లభిస్తుంది. యాంటిమోనీ సమ్మేళనాలు ప్రాచీన చరిత్ర కాలం నుండే తెలుసు మరియు వీటిని సౌందర్య సాధనాలుగా (తరచుగా అరబిక్ పేరు కోల్ అని పిలుస్తారు) మరియు ఔషధంగా ఉపయోగించడానికి పొడి చేసేవారు.

చైనా యాంటిమోనీ మరియు దాని సమ్మేళనాల యొక్క అతిపెద్ద ఉత్పత్తిదారు, హునాన్‌లోని Xikuangshan Mine నుండి ఎక్కువ ఉత్పత్తి వస్తుంది. స్టిబ్నైట్ నుండి యాంటిమోనీని శుద్ధి చేయడానికి పారిశ్రామిక పద్ధతులు రోస్టింగ్ మరియు దానిని అనుసరించి కార్బన్‌తో క్షయకరణం చేయడం, లేదా స్టిబ్నైట్‌ను నేరుగా ఇనుముతో క్షయకరణం చేయడం.

లోహ యాంటిమోనీకి అత్యంత సాధారణ అప్లికేషన్లు సీసం (lead) మరియు టిన్ (tin) తో కలిపిన మిశ్రమ లోహాలు (alloys), ఇవి సోల్డర్లు, బుల్లెట్లు, మరియు plain bearingల కోసం మెరుగైన లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి. ఇది సీసపు-ఆమ్ల బ్యాటరీలలో సీసపు మిశ్రమ లోహ ప్లేట్ల దృఢత్వాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది. యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్ అనేది హాలోజన్ కలిగిన జ్వాల నిరోధకాల (flame retardants) కోసం ఒక ప్రముఖ సంకలితం. యాంటిమోనీని సెమీకండక్టర్ పరికరాలలో డోపెంట్గా ఉపయోగిస్తారు.

లక్షణాలు

ధర్మాలు

యాంటిమోనీ ఆవర్తన పట్టికలోని గ్రూప్ 15లో సభ్యుడు. pnictogenలు అని పిలువబడే మూలకాలలో ఒకటిగా, ఇది 2.05 ఎలక్ట్రోనెగటివిటీని కలిగి ఉంటుంది. ఆవర్తన ధోరణుల ప్రకారం, ఇది టిన్ లేదా బిస్మత్ కంటే ఎక్కువ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీని, మరియు టెల్లూరియం లేదా ఆర్సెనిక్ కంటే తక్కువ ఎలక్ట్రోనెగటివిటీని కలిగి ఉంటుంది. ఒక మెటలాయిడ్‌గా, ఇది 3 మోహ్స్ స్కేల్ కాఠిన్యాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

యాంటిమోనీ అనేది వెండి రంగులో ఉండే, మెరిసే బూడిద రంగు ఘనపదార్థం, ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద గాలిలో స్థిరంగా ఉంటుంది.[1] వేడి చేస్తే, ఇది ఆక్సిజన్తో చర్య జరిపి యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్, Sb2O3ని ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[2] యాంటిమోనీ ఆక్సీకరణ ఆమ్లాల ద్వారా ప్రభావితమవుతుంది.

యాంటిమోనీ యొక్క స్థిరమైన అలోట్రోప్ ట్రైగోనల్ సెల్‌లో స్పటికీకరిస్తుంది, ఇది బిస్మత్ మరియు ఆర్సెనిక్ యొక్క బూడిద రంగు అలోట్రోప్‌తో ఐసోమార్ఫిక్గా ఉంటుంది.

పసుపు రంగు యాంటిమోనీ అలోట్రోప్, పసుపు ఆర్సెనిక్‌కు సమానమని భావించబడుతుంది, ఇది -90 °C వద్ద గాలి లేదా ఆక్సిజన్‌తో స్టిబైన్ (SbH3) ఆక్సీకరణం చెందడం ద్వారా ఏర్పడుతుంది.[3][4] పరిసర ఉష్ణోగ్రతలు మరియు పరిసర కాంతిలో, ఇది మరింత స్థిరమైన నలుపు రంగు అలోట్రోప్‌గా మారుతుంది.[5][6] యాంటిమోనీ యొక్క పేలుడు రూపం యాంటిమోనీ ట్రైక్లోరైడ్ యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ నుండి ఏర్పడవచ్చు, కానీ ఇది ఎల్లప్పుడూ గణనీయమైన క్లోరిన్‌ను కలిగి ఉంటుంది మరియు ఇది నిజమైన యాంటిమోనీ అలోట్రోప్ కాదు. పదునైన పరికరంతో గీసినప్పుడు, ఒక exothermic చర్య జరుగుతుంది మరియు లోహ యాంటిమోనీ ఏర్పడినప్పుడు తెల్లటి పొగలు వస్తాయి; రోకలితో రుబ్బినప్పుడు, బలమైన పేలుడు సంభవిస్తుంది.

మూలక యాంటిమోనీ ఒక పొరల నిర్మాణాన్ని (space group R3m No. 166) కలిగి ఉంటుంది, దీని పొరలు ఫ్యూజ్డ్, రఫ్లెడ్, ఆరు-సభ్యుల వలయాలతో కూడి ఉంటాయి. సమీప మరియు తదుపరి-సమీప పొరుగు అణువులు ఒక క్రమరహిత అష్టభుజి కాంప్లెక్స్‌ను ఏర్పరుస్తాయి, ప్రతి డబుల్ పొరలోని మూడు అణువులు తదుపరి పొరలోని మూడు అణువుల కంటే కొంచెం దగ్గరగా ఉంటాయి. ఈ సాపేక్షంగా దగ్గరి ప్యాకింగ్ 6.697 g/cm³ అధిక సాంద్రతకు దారితీస్తుంది, కానీ పొరల మధ్య బలహీనమైన బంధం యాంటిమోనీ యొక్క తక్కువ కాఠిన్యం మరియు పెళుసుతనానికి దారితీస్తుంది.[2]

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: యాంటిమోనీ ఐసోటోపులు యాంటిమోనీ రెండు స్థిరమైన ఐసోటోపులను కలిగి ఉంది: 57.21% సహజ సమృద్ధి కలిగిన 121Sb మరియు 42.79% సహజ సమృద్ధి కలిగిన 123Sb. 104 నుండి 142 వరకు ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలతో 37 కృత్రిమ రేడియోధార్మిక ఐసోటోపులు తెలుసు, వీటిలో అత్యధిక కాలం జీవించేది 2.758 సంవత్సరాల అర్థ-జీవిత కాలం కలిగిన fission product 125Sb. అనేక మెటా స్టేట్లు తెలుసు, వీటిలో అత్యంత స్థిరమైనది 5.76 రోజుల అర్థ-జీవిత కాలం కలిగిన 120m1Sb. స్థిరమైన 123Sb కంటే తేలికైన ఐసోటోపులు β⁺ క్షయం చెందుతాయి, మరియు భారీగా ఉన్నవి β⁻ క్షయం చెందుతాయి, కొన్ని మినహాయింపులతో.

లభ్యత

ఇవి కూడా చూడండి: Category:Antimonide minerals, Category:Antimonate minerals

భూమి యొక్క క్రస్ట్‌లో యాంటిమోనీ సమృద్ధి 0.2 పార్ట్స్ పర్ మిలియన్గా అంచనా వేయబడింది,[7] ఇది 0.5 ppm వద్ద థాలియం మరియు 0.07 ppm వద్ద వెండితో సమానంగా ఉంటుంది. ఇది క్రస్ట్‌లో 63వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న మూలకం. ఈ మూలకం సమృద్ధిగా లేనప్పటికీ, ఇది 100 కంటే ఎక్కువ ఖనిజ జాతులలో కనిపిస్తుంది.[8] యాంటిమోనీ కొన్నిసార్లు సహజంగా (ఉదా. Antimony Peak వద్ద) కనిపిస్తుంది, కానీ తరచుగా ఇది సల్ఫైడ్ స్టిబ్నైట్ (Sb2S3)లో కనిపిస్తుంది, ఇది ప్రధాన ఖనిజం.[7]

సమ్మేళనాలు

ఇవి కూడా చూడండి: Category:యాంటిమోనీ సమ్మేళనాలు యాంటిమోనీ సమ్మేళనాలు తరచుగా వాటి ఆక్సీకరణ స్థితి ప్రకారం వర్గీకరించబడతాయి: Sb(III) మరియు Sb(V). +5 ఆక్సీకరణ స్థితి మరింత సాధారణం.[9]

ఆక్సైడ్లు మరియు హైడ్రాక్సైడ్లు

యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్ గాలిలో యాంటిమోనీని కాల్చినప్పుడు ఏర్పడుతుంది.[10] వాయు దశలో, సమ్మేళనం యొక్క అణువు Sb4O6, కానీ ఇది ఘనీభవించినప్పుడు పాలిమరైజ్ అవుతుంది.[2] యాంటిమోనీ పెంటాక్సైడ్ (Sb4O10)ను గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లంతో ఆక్సీకరణం చేయడం ద్వారా మాత్రమే ఏర్పరచవచ్చు.[11] యాంటిమోనీ ఒక మిశ్రమ-వాలెన్స్ ఆక్సైడ్, యాంటిమోనీ టెట్రాక్సైడ్ (Sb2O4)ను కూడా ఏర్పరుస్తుంది, ఇది Sb(III) మరియు Sb(V) రెండింటినీ కలిగి ఉంటుంది.[11] ఫాస్పరస్ మరియు ఆర్సెనిక్ ఆక్సైడ్ల వలె కాకుండా, ఈ ఆక్సైడ్లు amphoteric, బాగా నిర్వచించబడిన oxoacidలను ఏర్పరచవు, మరియు యాంటిమోనీ లవణాలను ఏర్పరచడానికి ఆమ్లాలతో చర్య జరుపుతాయి.

యాంటిమోనస్ ఆమ్లం Sb(OH)3 తెలియదు, కానీ సోడియం ఆక్సైడ్ మరియు Sb4O6లను ఫ్యూజ్ చేసినప్పుడు కాంజుగేట్ బేస్ సోడియం యాంటిమోనైట్ ([Na3SbO3]4) ఏర్పడుతుంది.[12] ట్రాన్సిషన్ మెటల్ యాంటిమోనైట్లు కూడా తెలుసు.[13] యాంటిమోనిక్ ఆమ్లం హైడ్రేట్ HSb(OH)6గా మాత్రమే ఉంటుంది, ఇది యాంటిమోనేట్ అయాన్ [Sb(OH)]_{6}-గా లవణాలను ఏర్పరుస్తుంది. ఈ అయాన్‌ను కలిగి ఉన్న ద్రావణాన్ని డీహైడ్రేట్ చేసినప్పుడు, అవక్షేపంలో మిశ్రమ ఆక్సైడ్లు ఉంటాయి.[13]

అత్యంత ముఖ్యమైన యాంటిమోనీ ఖనిజం స్టిబ్నైట్ (Sb2S3). ఇతర సల్ఫైడ్ ఖనిజాలలో pyrargyrite (Ag3SbS3), zinkenite, jamesonite, మరియు boulangerite ఉన్నాయి.[14] యాంటిమోనీ పెంటాసల్ఫైడ్ నాన్-స్టోయికియోమెట్రిక్, ఇది +3 ఆక్సీకరణ స్థితిలో యాంటిమోనీని మరియు S–S బంధాలను కలిగి ఉంటుంది.[15] Sb6S_{10}(2-) మరియు Sb8S_{13}(2-) వంటి అనేక థియోయాంటిమోనైట్లు తెలుసు.[16]

హాలైడ్లు

యాంటిమోనీ రెండు సిరీస్‌ల హాలైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది: SbX3 మరియు SbX5. ట్రైహాలైడ్లు SbF3, SbCl3, SbBr3, మరియు SbI3 అన్నీ ట్రైగోనల్ పిరమిడల్ మాలిక్యులర్ జ్యామితి కలిగిన అణు సమ్మేళనాలు. ట్రైఫ్లోరైడ్ యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్ను హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరపడం ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది:[17]

Sb2O3 + 6 HF -> 2 SbF3 + 3 H2O

ఇది లూయిస్ ఆమ్లం మరియు సంక్లిష్ట అయాన్లు SbF_{4}- మరియు SbF_{5}(2-)ను ఏర్పరచడానికి ఫ్లోరైడ్ అయాన్లను సులభంగా అంగీకరిస్తుంది. కరిగిన యాంటిమోనీ ట్రైఫ్లోరైడ్ బలహీనమైన విద్యుత్ వాహకం. ట్రైక్లోరైడ్ స్టిబ్నైట్ను హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంలో కరిగించడం ద్వారా తయారు చేయబడుతుంది:[18]

Sb2S3 + 6 HCl -> 2 SbCl3 + 3 H2S

ఆర్సెనిక్ సల్ఫైడ్లు హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లం ద్వారా సులభంగా ప్రభావితం కావు, కాబట్టి ఈ పద్ధతి As-రహిత Sbకి ఒక మార్గాన్ని అందిస్తుంది.

పెంటాహాలైడ్లు SbF5 మరియు SbCl5 వాయు దశలో ట్రైగోనల్ బైపిరమిడల్ మాలిక్యులర్ జ్యామితిని కలిగి ఉంటాయి, కానీ ద్రవ దశలో, SbF5 పాలిమరిక్, అయితే SbCl5 మోనోమెరిక్.[19] యాంటిమోనీ పెంటాఫ్లోరైడ్ అనేది సూపరాసిడ్ fluoroantimonic acid (H2F+*SbF_{6}-)ను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించే శక్తివంతమైన లూయిస్ ఆమ్లం.

ఆక్సోహాలైడ్లు ఆర్సెనిక్ మరియు ఫాస్పరస్ కంటే యాంటిమోనీకి సర్వసాధారణం. యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్ గాఢ ఆమ్లంలో కరిగి SbOCl మరియు (SbO)2SO4 వంటి ఆక్సోయాంటిమోనైల్ సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తుంది.[20]

యాంటిమోనైడ్లు, హైడ్రైడ్లు, మరియు ఆర్గానోయాంటిమోనీ సమ్మేళనాలు

ఈ తరగతిలోని సమ్మేళనాలు సాధారణంగా Sb(3-) యొక్క ఉత్పన్నాలుగా వర్ణించబడతాయి. యాంటిమోనీ లోహాలతో యాంటిమోనైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది, ఉదాహరణకు ఇండియం యాంటిమోనైడ్ (InSb) మరియు సిల్వర్ యాంటిమోనైడ్ (Ag3Sb).[21] ఆల్కలీ లోహం మరియు జింక్ యాంటిమోనైడ్లు, Na3Sb మరియు Zn3Sb2 వంటివి, మరింత రియాక్టివ్‌గా ఉంటాయి. ఈ యాంటిమోనైడ్లను ఆమ్లంతో చికిత్స చేయడం వల్ల అత్యంత అస్థిరమైన వాయువు స్టిబైన్, SbH3 ఉత్పత్తి అవుతుంది:[22]

Sb(3-) + 3 H+ -> SbH3

స్టిబైన్‌ను Sb(3+) లవణాలను సోడియం బోరోహైడ్రైడ్ వంటి హైడ్రైడ్ రియాజెంట్లతో చికిత్స చేయడం ద్వారా కూడా ఉత్పత్తి చేయవచ్చు. స్టిబైన్ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్వయంచాలకంగా విచ్ఛిన్నమవుతుంది. స్టిబైన్ సానుకూల ఏర్పడే ఉష్ణాన్ని కలిగి ఉన్నందున, ఇది థర్మోడైనమిక్‌గా అస్థిరంగా ఉంటుంది మరియు అందువల్ల యాంటిమోనీ హైడ్రోజన్తో నేరుగా చర్య జరపదు.[23]

ఆర్గానోయాంటిమోనీ సమ్మేళనాలు సాధారణంగా యాంటిమోనీ హాలైడ్లను గ్రిగ్నార్డ్ రియాజెంట్లతో ఆల్కైలేషన్ చేయడం ద్వారా తయారు చేయబడతాయి.[24] Sb(III) మరియు Sb(V) కేంద్రాలతో కూడిన అనేక రకాల సమ్మేళనాలు తెలుసు, వీటిలో మిశ్రమ క్లోరో-ఆర్గానిక్ ఉత్పన్నాలు, అయాన్లు మరియు కాటయాన్లు ఉన్నాయి. ఉదాహరణలలో triphenylstibine (Sb(C6H5)3) మరియు pentaphenylantimony (Sb(C6H5)5) ఉన్నాయి.[25]

చరిత్ర

యాంటిమోనీ(III) సల్ఫైడ్, Sb2S3, predynastic Egyptలో 3100 BC ప్రారంభంలోనే కంటి సౌందర్య సాధనంగా (కోల్) గుర్తించబడింది, అప్పుడే కాస్మెటిక్ ప్యాలెట్ కనుగొనబడింది.[26]

సుమారు 3000 BC నాటి యాంటిమోనీతో చేసిన ఒక కుండీలో భాగమని చెప్పబడిన ఒక కళాఖండం Telloh, Chaldea (ప్రస్తుత ఇరాక్‌లో భాగం)లో కనుగొనబడింది, మరియు 2500 BC నుండి 2200 BC మధ్య కాలానికి చెందిన యాంటిమోనీ పూత పూసిన రాగి వస్తువు ఈజిప్ట్లో కనుగొనబడింది.[5] ఆస్టెన్, 1892లో హెర్బర్ట్ గ్లాడ్‌స్టోన్ ప్రసంగంలో, "ప్రస్తుత కాలంలో యాంటిమోనీని మనం అత్యంత పెళుసుగా ఉండే మరియు స్పటిక లోహంగా మాత్రమే తెలుసు, దీనిని ఉపయోగకరమైన కుండీగా మార్చడం కష్టం, కాబట్టి ఈ అద్భుతమైన 'కనుగొన్న వస్తువు' (పైన పేర్కొన్న కళాఖండం) యాంటిమోనీని సాగే గుణం కలిగేలా చేసే కోల్పోయిన కళను సూచించాలి" అని వ్యాఖ్యానించారు.[27]

బ్రిటిష్ పురావస్తు శాస్త్రవేత్త Roger Moorey ఆ కళాఖండం నిజంగా కుండీ అని నమ్మలేదు, సెలిమ్‌ఖానోవ్ టెల్లో వస్తువుపై తన విశ్లేషణ (1975లో ప్రచురించబడింది) తర్వాత, "లోహాన్ని ట్రాన్స్‌కాకేసియన్ సహజ యాంటిమోనీతో (అంటే సహజ లోహం) సంబంధం కలిగి ఉండటానికి ప్రయత్నించారు" మరియు "ట్రాన్స్‌కాకేసియా నుండి వచ్చిన యాంటిమోనీ వస్తువులన్నీ చిన్న వ్యక్తిగత ఆభరణాలు" అని పేర్కొన్నారు.[27] ఇది "యాంటిమోనీని సాగే గుణం కలిగేలా చేసే" కోల్పోయిన కళకు సంబంధించిన ఆధారాలను బలహీనపరుస్తుంది.[27]

రోమన్ పండితుడు Pliny the Elder 77 AD ప్రాంతంలో తన గ్రంథం Natural Historyలో వైద్య ప్రయోజనాల కోసం యాంటిమోనీ సల్ఫైడ్‌ను తయారు చేసే అనేక మార్గాలను వివరించారు.[28] ప్లినీ ది ఎల్డర్ యాంటిమోనీ యొక్క "పురుష" మరియు "స్త్రీ" రూపాల మధ్య వ్యత్యాసాన్ని కూడా చూపారు; పురుష రూపం బహుశా సల్ఫైడ్, అయితే స్త్రీ రూపం, ఇది ఉన్నతమైనది, బరువైనది మరియు తక్కువ పెళుసుగా ఉంటుంది, ఇది సహజ లోహ యాంటిమోనీ అని అనుమానించబడింది.[29]

గ్రీకు ప్రకృతి శాస్త్రవేత్త Pedanius Dioscorides యాంటిమోనీ సల్ఫైడ్‌ను గాలి ప్రవాహం ద్వారా వేడి చేయడం ద్వారా రోస్ట్ చేయవచ్చని పేర్కొన్నారు. ఇది లోహ యాంటిమోనీని ఉత్పత్తి చేసిందని భావిస్తారు.[28]

యాంటిమోనీ తరచుగా ఆల్కెమికల్ మాన్యుస్క్రిప్ట్‌లలో వివరించబడింది, ఇందులో 14వ శతాబ్దం నాటి Pseudo-Geber యొక్క Summa Perfectionis కూడా ఉంది.[30] యాంటిమోనీని వేరుచేసే విధానం యొక్క వివరణ తర్వాత 1540 పుస్తకం De la pirotechniaలో Vannoccio Biringuccio ద్వారా ఇవ్వబడింది,[31] ఇది అగ్రికోలా యొక్క 1556 పుస్తకం De re metallica కంటే ముందుంది. ఈ సందర్భంలో అగ్రికోలా తరచుగా లోహ యాంటిమోనీని కనుగొన్నందుకు తప్పుగా క్రెడిట్ చేయబడ్డారు. లోహ యాంటిమోనీ తయారీని వివరించే పుస్తకం Currus Triumphalis Antimonii (ది ట్రయంఫల్ చారియట్ ఆఫ్ యాంటిమోనీ), 1604లో జర్మనీలో ప్రచురించబడింది. ఇది 15వ శతాబ్దంలో Basilius Valentinus అనే పేరుతో రాసిన Benedictine సన్యాసి రాసినట్లు పేర్కొనబడింది; ఇది నిజమైతే, ఇది బిరింగుసియో కంటే ముందుండేది.Cite error: Closing </ref> missing for <ref> tag హెరాల్డ్ జాంట్జ్ థోల్డే రచయితత్వాన్ని తిరస్కరించిన ఏకైక ఆధునిక పండితుడు కావచ్చు, కానీ అతను కూడా ఈ పని 1550 తర్వాత నాటిదని అంగీకరిస్తాడు.[32]</ref>[33]

లోహ యాంటిమోనీ 1615లో జర్మన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త Andreas Libaviusకు తెలుసు, అతను యాంటిమోనీ సల్ఫైడ్, ఉప్పు మరియు పొటాషియం tartrateల కరిగిన మిశ్రమానికి ఇనుమును జోడించడం ద్వారా దీనిని పొందాడు. ఈ విధానం స్పటిక లేదా నక్షత్ర ఆకారపు ఉపరితలంతో యాంటిమోనీని ఉత్పత్తి చేసింది.[28]

ఫ్లోజిస్టన్ సిద్ధాంతంపై సవాళ్లతో, యాంటిమోనీ అనేది ఇతర లోహాల వలె సల్ఫైడ్లు, ఆక్సైడ్లు మరియు ఇతర సమ్మేళనాలను ఏర్పరిచే ఒక మూలకం అని గుర్తించబడింది.[28]

భూమి యొక్క క్రస్ట్‌లో సహజంగా లభించే స్వచ్ఛమైన యాంటిమోనీని మొదటిసారిగా 1783లో స్వీడిష్ శాస్త్రవేత్త మరియు స్థానిక మైనింగ్ జిల్లా ఇంజనీర్ Anton von Swab వివరించారు; టైప్-నమూనా Sala Silver Mine, Sala, Västmanland, స్వీడన్‌లోని బెర్గ్‌స్లాగెన్ మైనింగ్ జిల్లా నుండి సేకరించబడింది.[34][35]

యాంటిమోనీ నాణేలు 1931లో చైనాలోని Guizhouలో జారీ చేయబడ్డాయి; మన్నిక తక్కువగా ఉంది, మరియు దాని మెత్తదనం మరియు విషపూరితం కారణంగా మింటింగ్ త్వరలోనే నిలిపివేయబడింది.[36]

వ్యుత్పత్తి

medieval Latin రూపం, దీని నుండి ఆధునిక భాషలు మరియు చివరి Byzantine Greek యాంటిమోనీ కోసం తమ పేర్లను తీసుకున్నాయి, అది antimonium.[37] దాని మూలం అనిశ్చితంగా ఉంది, మరియు అన్ని సూచనలు రూపం లేదా వివరణలో కొంత ఇబ్బందిని కలిగి ఉన్నాయి. ప్రజా వ్యుత్పత్తి, ἀντίμοναχός anti-monachos లేదా ఫ్రెంచ్ antimoine నుండి, "సన్యాసిని చంపేది" అని అర్థం, ఇది చాలా మంది ప్రారంభ ఆల్కెమిస్టులు సన్యాసులు అని, మరియు వారు ఉపయోగించిన కొన్ని యాంటిమోనీ సమ్మేళనాలు విషపూరితమైనవి అనే వాస్తవం ద్వారా వివరించబడింది.[38]

మరొక ప్రజా వ్యుత్పత్తి హైపోథెటికల్ గ్రీకు పదం ἀντίμόνος antimonos, "ఏకాంతానికి వ్యతిరేకం", ఇది "లోహంగా దొరకదు" లేదా "మిశ్రమం లేకుండా దొరకదు" అని వివరించబడింది.[5] అయితే, ప్రాచీన గ్రీకు స్వచ్ఛమైన ప్రతికూలతను α- ("కాదు")గా మరింత సహజంగా వ్యక్తపరుస్తుంది.[39] Edmund Oscar von Lippmann ఒక హైపోథెటికల్ గ్రీకు పదం ανθήμόνιον anthemonionను ఊహించారు, దీని అర్థం "పువ్వు", మరియు రసాయన లేదా జీవసంబంధమైన పుష్పించే ప్రక్రియలను వివరించే సంబంధిత గ్రీకు పదాల యొక్క అనేక ఉదాహరణలను ఉదహరించారు.[40]

antimonium యొక్క ప్రారంభ ఉపయోగాలలో 1050–1100లో Constantine the African ద్వారా అరబిక్ వైద్య గ్రంథాల అనువాదాలు ఉన్నాయి.[40] అనేక మంది అధికారులు antimonium అనేది కొన్ని అరబిక్ రూపాల యొక్క స్క్రిబల్ అవినీతి అని నమ్ముతారు; మేయర్‌హాఫ్ దీనిని ithmid నుండి ఉద్భవించారని పేర్కొన్నారు;[41] ఇతర అవకాశాలలో athimar, మెటలాయిడ్ యొక్క అరబిక్ పేరు, మరియు గ్రీకు నుండి ఉద్భవించిన లేదా సమాంతరంగా ఉన్న హైపోథెటికల్ as-stimmi ఉన్నాయి.[42]

యాంటిమోనీ (Sb) కోసం ప్రామాణిక రసాయన చిహ్నం Jöns Jakob Berzeliusకు క్రెడిట్ ఇవ్వబడింది, అతను stibium నుండి సంక్షిప్త నామాన్ని పొందాడు.[43]

యాంటిమోనీ కోసం ప్రాచీన పదాలు ఎక్కువగా కోల్, యాంటిమోనీ యొక్క సల్ఫైడ్ అనే ప్రధాన అర్థాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.[44]

ఈజిప్షియన్లు యాంటిమోనీని mśdmt[45][46] లేదా stm అని పిలిచేవారు.[47]

సౌందర్య సాధనానికి భిన్నంగా, పదార్థం కోసం అరబిక్ పదం إثمد ithmid, athmoud, othmod, లేదా uthmodగా కనిపిస్తుంది. Littré మొదటి రూపం, ఇది ప్రారంభమైనది, stimmida నుండి ఉద్భవించిందని సూచిస్తున్నారు, ఇది stimmi కోసం ఒక అక్యూసేటివ్.[42][48] గ్రీకు పదం στίμμι (stimmi) 5వ శతాబ్దపు BC నాటి అట్టిక్ ట్రాజిక్ కవులచే ఉపయోగించబడింది, మరియు ఇది అరబిక్ నుండి లేదా ఈజిప్షియన్ stm నుండి వచ్చిన లోన్ వర్డ్ కావచ్చు.[47]

ఉత్పత్తి

ప్రక్రియ

ఖనిజాల నుండి యాంటిమోనీని వెలికితీయడం ఖనిజం యొక్క నాణ్యత మరియు కూర్పుపై ఆధారపడి ఉంటుంది. చాలా యాంటిమోనీ సల్ఫైడ్‌గా త్రవ్వబడుతుంది; తక్కువ-స్థాయి ఖనిజాలు ఫ్రాత్ ఫ్లోటేషన్ ద్వారా గాఢత చేయబడతాయి, అయితే అధిక-స్థాయి ఖనిజాలు 500–600 °C వరకు వేడి చేయబడతాయి, ఈ ఉష్ణోగ్రత వద్ద స్టిబ్నైట్ కరిగి gangue ఖనిజాల నుండి వేరు చేయబడుతుంది. యాంటిమోనీని ముడి యాంటిమోనీ సల్ఫైడ్ నుండి స్క్రాప్ ఇనుముతో క్షయకరణం చేయడం ద్వారా వేరు చేయవచ్చు:[49]

Sb2S3 + 3 Fe -> 2 Sb + 3 FeS

సల్ఫైడ్ రోస్టింగ్ ద్వారా ఆక్సైడ్‌గా మార్చబడుతుంది. ఉత్పత్తి మరింత శుద్ధి చేయబడుతుంది, అస్థిరమైన యాంటిమోనీ(III) ఆక్సైడ్‌ను ఆవిరి చేయడం ద్వారా, ఇది తిరిగి పొందబడుతుంది.[18] ఈ సబ్లిమేట్ తరచుగా ప్రధాన అప్లికేషన్ల కోసం నేరుగా ఉపయోగించబడుతుంది, మలినాలు ఆర్సెనిక్ మరియు సల్ఫైడ్.[50][51] యాంటిమోనీ ఆక్సైడ్ నుండి కార్బోథర్మల్ క్షయకరణం ద్వారా వేరు చేయబడుతుంది:[49][50]

2 Sb2O3 + 3 C -> 4 Sb + 3 CO2

తక్కువ-స్థాయి ఖనిజాలు బ్లాస్ట్ ఫర్నేస్‌లలో క్షయకరణం చేయబడతాయి, అయితే అధిక-స్థాయి ఖనిజాలు రివెర్బరేటరీ ఫర్నేస్‌లలో క్షయకరణం చేయబడతాయి.[49]

[52]

అగ్ర ఉత్పత్తిదారులు మరియు ఉత్పత్తి పరిమాణాలు

2022లో, US Geological Survey ప్రకారం, చైనా మొత్తం యాంటిమోనీ ఉత్పత్తిలో 54.5% వాటాను కలిగి ఉంది, ఆ తర్వాత రష్యా 18.2% మరియు తజికిస్తాన్ 15.5%తో రెండవ స్థానంలో ఉన్నాయి.[52]

2022లో యాంటిమోనీ మైనింగ్[52]
దేశం టన్నులు మొత్తం శాతంలో %
China 60,000 54.5
Russia 20,000 18.2
Tajikistan 17,000 15.5
Myanmar 4,000 3.6
Australia 4,000 3.6
టాప్ 5 105,000 95.5
ప్రపంచ మొత్తం 110,000 100.0

కాలుష్య నియంత్రణ మరియు కఠినమైన పర్యావరణ నిబంధనలలో భాగంగా ప్రభుత్వం గనులను మరియు స్మెల్టర్లను మూసివేస్తుండటంతో, భవిష్యత్తులో చైనాలో యాంటిమోనీ ఉత్పత్తి తగ్గుతుందని అంచనా వేయబడింది.[53] ముఖ్యంగా జనవరి 2015 నుండి అమలులోకి వచ్చిన పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం[54] మరియు సవరించిన "స్టానమ్[note 1], యాంటిమోనీ మరియు మెర్క్యురీ పరిశ్రమల కోసం కాలుష్య కారకాల ఉద్గార ప్రమాణాలు"[55] అమలులోకి రావడంతో, ఆర్థికపరమైన ఉత్పత్తికి అడ్డంకులు పెరిగాయి.

రోస్కిల్ నివేదిక ప్రకారం, చైనాలో నమోదైన యాంటిమోనీ ఉత్పత్తి పడిపోయింది మరియు రాబోయే సంవత్సరాల్లో ఇది పెరిగే అవకాశం లేదు. చైనాలో సుమారు పదేళ్లుగా ఎటువంటి ముఖ్యమైన యాంటిమోనీ నిక్షేపాలు అభివృద్ధి చేయబడలేదు మరియు మిగిలి ఉన్న ఆర్థిక నిల్వలు వేగంగా క్షీణిస్తున్నాయి.[56] రాజకీయ అశాంతి కారణంగా మయన్మార్ కూడా సరఫరా అంతరాయాలను ఎదుర్కొంటోంది.[53]

నిల్వలు

2022లో ప్రపంచ యాంటిమోనీ నిల్వలు[52]
దేశం నిల్వలు
(టన్నులు)
China 670,000
Russia 350,000
Bolivia 310,000
Kyrgyzstan 260,000
Myanmar 140,000
Australia 120,000
Turkey 100,000
Canada 78,000
United States 60,000
Slovakia 60,000
Tajikistan 50,000
ప్రపంచ మొత్తం >2,470,000

సరఫరా ప్రమాదం

ఐరోపా మరియు అమెరికా వంటి యాంటిమోనీని దిగుమతి చేసుకునే ప్రాంతాలకు, పారిశ్రామిక తయారీకి అవసరమైన క్లిష్టమైన ఖనిజంగా యాంటిమోనీ పరిగణించబడుతుంది, ఇది సరఫరా గొలుసు అంతరాయానికి గురయ్యే ప్రమాదం ఉంది. ప్రపంచ ఉత్పత్తి (2019లో) ప్రధానంగా చైనా (74%), తజికిస్థాన్ (8%), మరియు రష్యా (4%) నుండి వస్తున్నందున, ఈ వనరులు సరఫరాకు చాలా కీలకం.[57][58]

యూరోపియన్ యూనియన్
రక్షణ, ఆటోమోటివ్, నిర్మాణం మరియు వస్త్ర పరిశ్రమలకు యాంటిమోనీ ఒక క్లిష్టమైన ముడి పదార్థంగా పరిగణించబడుతుంది. 2019లో, ఈయూ వనరులు 100% దిగుమతి చేసుకున్నవే, ఇవి ప్రధానంగా టర్కీ (62%), బొలీవియా (20%), మరియు గ్వాటెమాలా (7%) నుండి వచ్చాయి.[57]
యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్
British Geological Survey యొక్క 2015 రిస్క్ జాబితాలో యాంటిమోనీ సాపేక్ష సరఫరా ప్రమాద సూచికలో రెండవ అత్యధిక స్థానంలో (rare-earth elementల తర్వాత) ఉంది.[59][60]
యునైటెడ్ స్టేట్స్
యాంటిమోనీ ఆర్థిక మరియు జాతీయ భద్రతకు కీలకమైన ఖనిజ వస్తువుగా పరిగణించబడుతుంది.[61][58] 2021లో, అమెరికాలో ఎటువంటి యాంటిమోనీ మైనింగ్ జరగలేదు.[62]

డిసెంబర్ 2024లో, పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా క్లిష్టమైన ఖనిజాల ఎగుమతిని నిషేధించింది.[63][64]

అప్లికేషన్లు

2017లో, సుమారు 48% యాంటిమోనీ flame retardantలలో, 33% లెడ్-యాసిడ్ బ్యాటరీలలో, మరియు 8% ప్లాస్టిక్‌లలో వినియోగించబడింది.[49]

ఫ్లేమ్ రిటార్డెంట్లు

యాంటిమోనీ ప్రధానంగా మంటలను ఆర్పే సమ్మేళనాల కోసం ట్రైఆక్సైడ్గా ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది హాలోజన్ కలిగిన పాలిమర్‌లలో తప్ప, ఎల్లప్పుడూ హాలోజనేటెడ్ ఫ్లేమ్ రిటార్డెంట్లతో కలిపి ఉపయోగించబడుతుంది. యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్ యొక్క మంటను ఆర్పే ప్రభావం హాలోజనేటెడ్ యాంటిమోనీ సమ్మేళనాల ఏర్పాటు ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది,[65] ఇవి హైడ్రోజన్ పరమాణువులతో, మరియు బహుశా ఆక్సిజన్ పరమాణువులు మరియు OH రాడికల్స్‌తో కూడా చర్య జరిపి, తద్వారా మంటను నిరోధిస్తాయి.[66] ఈ ఫ్లేమ్-రిటార్డెంట్ల మార్కెట్లలో పిల్లల దుస్తులు, బొమ్మలు, విమానాలు మరియు ఆటోమొబైల్ సీట్ కవర్లు ఉన్నాయి. వీటిని తేలికపాటి విమాన ఇంజిన్ కవర్ల వంటి వస్తువుల కోసం ఫైబర్‌గ్లాస్ కాంపోజిట్‌లలో polyester resinలకు కూడా కలుపుతారు. బాహ్యంగా ఉత్పన్నమయ్యే మంట సమక్షంలో రెసిన్ కాలుతుంది, కానీ బాహ్య మంటను తొలగించినప్పుడు అది ఆరిపోతుంది.[18][67] యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్ విద్యుత్ మరియు ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాల (ఉదా. HIPS/ABS ఎన్‌క్లోజర్‌లు) కోసం హౌసింగ్‌లు మరియు ప్లాస్టిక్ భాగాలలో బ్రోమినేటెడ్ ఫ్లేమ్ రిటార్డెంట్లతో కలిసి సినర్జిస్ట్‌గా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది UL 94 వంటి మంట ప్రమాణాలను అందుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.[68][69][70]

మిశ్రమ లోహాలు

యాంటిమోనీ సీసంతో (lead) అత్యంత ఉపయోగకరమైన alloyని ఏర్పరుస్తుంది, ఇది దాని కాఠిన్యాన్ని మరియు యాంత్రిక బలాన్ని పెంచుతుంది. కాస్టింగ్ చేసేటప్పుడు ఇది మెల్ట్ యొక్క ద్రవత్వాన్ని పెంచుతుంది మరియు చల్లబరిచేటప్పుడు కుంచించుకుపోవడాన్ని తగ్గిస్తుంది.[71] సీసంతో కూడిన చాలా అప్లికేషన్లలో, మిశ్రమ లోహంగా వివిధ పరిమాణాలలో యాంటిమోనీని ఉపయోగిస్తారు. lead–acid batteriesలో, ఈ అదనపు పదార్థం ప్లేట్ బలాన్ని మరియు ఛార్జింగ్ లక్షణాలను మెరుగుపరుస్తుంది.[18][72] సెయిల్‌బోట్‌ల కోసం, రైటింగ్ మూమెంట్‌ను అందించడానికి లెడ్ కీల్స్ (lead keels) ఉపయోగిస్తారు, ఇవి 600 పౌండ్ల నుండి అతిపెద్ద సెయిలింగ్ సూపర్ యాట్‌ల కోసం 200 టన్నుల కంటే ఎక్కువ ఉంటాయి; లెడ్ కీల్ యొక్క కాఠిన్యం మరియు తన్యత బలాన్ని మెరుగుపరచడానికి, యాంటిమోనీని 2% నుండి 5% వాల్యూమ్ వరకు సీసంతో కలుపుతారు. యాంటిమోనీని యాంటీఫ్రిక్షన్ మిశ్రమ లోహాలలో (ఉదాహరణకు Babbitt metal),[73] బుల్లెట్లు మరియు lead shot, electrical cable షీతింగ్, type metal (ఉదాహరణకు, Linotype machineల కోసం[74]), solder (కొన్ని "లెడ్-ఫ్రీ" సోల్డర్‌లలో 5% Sb ఉంటుంది),[75] pewterలో,[76] మరియు organ pipeల తయారీలో తక్కువ tin కంటెంట్ ఉన్న హార్డెనింగ్ మిశ్రమ లోహాలలో ఉపయోగిస్తారు.

ఇతర అప్లికేషన్లు

మరో మూడు అప్లికేషన్లు ప్రపంచ సరఫరాలో మిగిలిన దాదాపు అన్నింటినీ వినియోగిస్తాయి.[49] ఒక అప్లికేషన్ polyethylene terephthalate ఉత్పత్తికి స్టెబిలైజర్ మరియు ఉత్ప్రేరకం (catalyst)గా ఉంటుంది.[49] మరొకటి గాజులో, ఎక్కువగా టీవీ స్క్రీన్‌ల కోసం సూక్ష్మ బుడగలను తొలగించడానికి ఫైనింగ్ ఏజెంట్‌గా ఉంటుంది;[77] యాంటిమోనీ అయాన్లు ఆక్సిజన్‌తో చర్య జరిపి, బుడగలను ఏర్పరిచే ఆక్సిజన్ ధోరణిని అణిచివేస్తాయి.[78] ఇది రంగు మారకుండా కూడా నిరోధిస్తుంది. మూడవ అప్లికేషన్ పిగ్మెంట్స్.[49] యాంటిమోనీ కొన్ని రకాల సిరామిక్స్ మరియు ఎనామెల్స్‌తో ఉపయోగించినప్పుడు రంగు స్థిరత్వాన్ని మరియు ఉపరితల మృదుత్వాన్ని నిర్వహించడానికి కూడా సహాయపడుతుంది.

1990లలో యాంటిమోనీని semiconductorలలో n-type silicon వేఫర్‌లలో dopantగా ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తున్నారు[79] డయోడ్‌లు, infrared డిటెక్టర్లు మరియు హాల్-ఎఫెక్ట్ పరికరాల కోసం. 1950లలో, n–p–n alloy-junction transistorల ఎమిటర్లు మరియు కలెక్టర్లు లెడ్-యాంటిమోనీ మిశ్రమ లోహం యొక్క చిన్న పూసలతో డోప్ చేయబడ్డాయి.[80] Indium antimonide (InSb) మధ్య-infrared detectorల కోసం పదార్థంగా ఉపయోగించబడుతుంది.[81][82][83]

Ge2Sb2Te5 పదార్థం phase-change memory, ఒక రకమైన computer memory కోసం ఉపయోగించబడుతుంది.

జీవశాస్త్రం మరియు వైద్యశాస్త్రంలో యాంటిమోనీకి తక్కువ ఉపయోగాలు ఉన్నాయి. antimonialలు అని పిలువబడే యాంటిమోనీ కలిగిన చికిత్సలు emeticలుగా ఉపయోగించబడతాయి.[84] యాంటిమోనీ సమ్మేళనాలు యాంటిప్రోటోజోవాన్ మందులుగా ఉపయోగించబడతాయి. Potassium antimonyl tartrate, లేదా టార్టార్ ఎమెటిక్, 1919 నుండి ఒకప్పుడు యాంటీ-షిస్టోసోమియాసిస్ మందుగా ఉపయోగించబడింది. దీనిని తర్వాత praziquantelతో భర్తీ చేశారు.[85] యాంటిమోనీ మరియు దాని సమ్మేళనాలు అనేక veterinary తయారీలలో, ఉదాహరణకు anthiomaline మరియు lithium antimony thiomalate, ruminantల కోసం స్కిన్ కండీషనర్‌గా ఉపయోగించబడతాయి.[86] యాంటిమోనీ జంతువులలోని keratinized కణజాలాలపై పోషక లేదా కండిషనింగ్ ప్రభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

meglumine antimoniate వంటి యాంటిమోనీ ఆధారిత మందులు leishmaniasis చికిత్సకు ఎంపిక చేసిన మందులుగా కూడా పరిగణించబడతాయి. ప్రారంభ చికిత్సలు యాంటిమోనీ(III) జాతులను (trivalent antimonialలు) ఉపయోగించాయి, కానీ 1922లో Upendranath Brahmachari మరింత సురక్షితమైన యాంటిమోనీ(V) మందును కనుగొన్నారు మరియు అప్పటి నుండి, pentavalent antimonialలు ప్రామాణిక మొదటి-స్థాయి చికిత్సగా ఉన్నాయి. అయితే, Bihar మరియు పొరుగు ప్రాంతాల్లోని Leishmania జాతులు యాంటిమోనీకి నిరోధకతను అభివృద్ధి చేశాయి.[87] antimony pill రూపంలో ఉన్న మూలక యాంటిమోనీ ఒకప్పుడు ఔషధంగా ఉపయోగించబడింది. ఇది తీసుకోవడం మరియు విసర్జించడం తర్వాత ఇతరులచే తిరిగి ఉపయోగించబడవచ్చు.[88]

Antimony(III) sulfide కొన్ని safety matchల తలలలో ఉపయోగించబడుతుంది.[89][90] యాంటిమోనీ సల్ఫైడ్లు ఆటోమోటివ్ బ్రేక్ ప్యాడ్ పదార్థాలలో ఘర్షణ గుణకాన్ని స్థిరీకరించడానికి సహాయపడతాయి.[91] యాంటిమోనీని బుల్లెట్లు, బుల్లెట్ ట్రేసర్లు,[92] పెయింట్, గ్లాస్ ఆర్ట్ మరియు ఎనామెల్లో opacifierగా ఉపయోగిస్తారు.

క్రష్ చేసిన యాంటిమోనీ సల్ఫైడ్ (కోల్) నుండి పొందిన పొడిని వేల సంవత్సరాలుగా కంటి సౌందర్య సాధనంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. చారిత్రాత్మకంగా ఇది లోహపు కడ్డీతో మరియు ఒకరి spittleతో కళ్ళకు పూయబడింది, మరియు ఇది కంటి ఇన్ఫెక్షన్లను నయం చేయడంలో సహాయపడుతుందని ప్రాచీనులు భావించేవారు.[93] ఈ పద్ధతి ఇప్పటికీ Yemenలో మరియు ఇతర ముస్లిం దేశాలలో కనిపిస్తుంది.[94]

Antimony-124ని berylliumతో కలిపి neutron sourceలలో ఉపయోగిస్తారు; యాంటిమోనీ-124 ద్వారా విడుదలయ్యే gamma rayలు బెరీలియం యొక్క photodisintegrationని ప్రారంభిస్తాయి.[95][96] విడుదలైన న్యూట్రాన్లు సగటున 24 keV శక్తిని కలిగి ఉంటాయి.[97] సహజ యాంటిమోనీని startup neutron sourceలలో ఉపయోగిస్తారు.

జాగ్రత్తలు

[98] యాంటిమోనీ మరియు దాని అనేక సమ్మేళనాలు toxic, మరియు యాంటిమోనీ విషప్రభావాలు arsenic poisoningని పోలి ఉంటాయి. యాంటిమోనీ యొక్క విషపూరితం ఆర్సెనిక్ కంటే చాలా తక్కువ; ఇది ఆర్సెనిక్ మరియు యాంటిమోనీ మధ్య తీసుకోవడం, జీవక్రియ మరియు విసర్జనలో ఉన్న ముఖ్యమైన వ్యత్యాసాల వల్ల కావచ్చు. జీర్ణశయాంతర ప్రేగులలో యాంటిమోనీ(III) లేదా యాంటిమోనీ(V) తీసుకోవడం గరిష్టంగా 20% ఉంటుంది. యాంటిమోనీ(V) కణంలో యాంటిమోనీ(III)గా పరిమాణాత్మకంగా తగ్గించబడదు (వాస్తవానికి యాంటిమోనీ(III) యాంటిమోనీ(V)గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది).[99]

యాంటిమోనీ యొక్క biomethylation జరగదు కాబట్టి, మూత్రంలో యాంటిమోనీ(V) విసర్జన అనేది తొలగింపుకు ప్రధాన మార్గం.[100] ఆర్సెనిక్ లాగానే, తీవ్రమైన యాంటిమోనీ విషప్రయోగం యొక్క అత్యంత తీవ్రమైన ప్రభావం cardiotoxicity మరియు దాని ఫలితంగా వచ్చే myocarditis; అయితే, ఇది Adams–Stokes syndromeగా కూడా వ్యక్తమవుతుంది, ఇది ఆర్సెనిక్ విషయంలో జరగదు. ఎనామెల్ నుండి కరిగిన 90 mg antimony potassium tartrateకి సమానమైన యాంటిమోనీ ద్వారా విషప్రయోగం జరిగినట్లు నివేదించబడిన కేసులు స్వల్పకాలిక ప్రభావాలను మాత్రమే చూపుతాయని నివేదించబడింది. 6 గ్రాముల యాంటిమోనీ పొటాషియం టార్ట్రేట్‌తో విషప్రయోగం మూడు రోజుల తర్వాత మరణానికి దారితీసిందని నివేదించబడింది.[101]

యాంటిమోనీ దుమ్మును పీల్చడం హానికరం మరియు కొన్ని సందర్భాల్లో ప్రాణాంతకం కావచ్చు; తక్కువ మోతాదులో, యాంటిమోనీ తలనొప్పి, dizziness, మరియు డిప్రెషన్‌కు కారణమవుతుంది. ఎక్కువ మోతాదులు, అంటే చర్మంతో ఎక్కువసేపు సంబంధం కలిగి ఉండటం వల్ల డెర్మటైటిస్ రావచ్చు, లేదా మూత్రపిండాలు మరియు కాలేయం దెబ్బతినవచ్చు, దీనివల్ల తీవ్రమైన మరియు తరచుగా వాంతులు అవుతాయి, ఇది కొన్ని రోజుల్లో మరణానికి దారితీస్తుంది.[102]

యాంటిమోనీ బలమైన oxidizing agentలు, strong acidలు, హాలోజన్ ఆమ్లాలు, chlorine, లేదా fluorineలతో అననుకూలమైనది. దీనిని వేడికి దూరంగా ఉంచాలి.[103]

యాంటిమోనీ polyethylene terephthalate (PET) బాటిళ్ల నుండి ద్రవాలలోకి లీచ్ అవుతుంది.[104] bottled water కోసం గమనించిన స్థాయిలు drinking water మార్గదర్శకాల కంటే తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ,[105] UKలో ఉత్పత్తి చేయబడిన fruit juice కాన్సెంట్రేట్లు (వీటికి ఎటువంటి మార్గదర్శకాలు లేవు) 44.7 μg/L వరకు యాంటిమోనీని కలిగి ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది, ఇది tap water కోసం EU పరిమితులైన 5 μg/L కంటే చాలా ఎక్కువ.[106] మార్గదర్శకాలు ఇక్కడ ఉన్నాయి:

WHO ప్రతిపాదించిన tolerable daily intake (TDI) శరీర బరువుకు కిలోగ్రాముకు 6 μg యాంటిమోనీ.[107] యాంటిమోనీ కోసం immediately dangerous to life or health (IDLH) విలువ 50 mg/m3 (50 μg/L).[110]

విషపూరితం (Toxicity)

యాంటిమోనీకి చెందిన కొన్ని సమ్మేళనాలు విషపూరితమైనవిగా కనిపిస్తాయి, ముఖ్యంగా యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్ మరియు యాంటిమోనీ పొటాషియం టార్ట్రేట్.[111] వీటి ప్రభావాలు ఆర్సెనిక్ విషప్రయోగం మాదిరిగానే ఉండవచ్చు.[112] వృత్తిపరమైన బహిర్గతం (Occupational exposure) వల్ల శ్వాసకోశ చికాకు, న్యుమోకోనియోసిస్, చర్మంపై యాంటిమోనీ మచ్చలు, జీర్ణశయాంతర లక్షణాలు మరియు కార్డియాక్ అరిథ్మియా (గుండె లయలో మార్పులు) సంభవించవచ్చు. యాంటిమోనీ ట్రైఆక్సైడ్ మానవులకు క్యాన్సర్ కారకంగా మారే అవకాశం ఉంది.[102]

యాంటిమోనీ మరియు యాంటిమోనీ సమ్మేళనాలను పీల్చడం, నోటి ద్వారా తీసుకోవడం లేదా చర్మం ద్వారా బహిర్గతం కావడం వల్ల మానవులలో మరియు జంతువులలో ప్రతికూల ఆరోగ్య ప్రభావాలు గమనించబడ్డాయి.[111] యాంటిమోనీ విషప్రయోగం సాధారణంగా వృత్తిపరమైన బహిర్గతం వల్ల, చికిత్స సమయంలో లేదా ప్రమాదవశాత్తు తీసుకోవడం వల్ల జరుగుతుంది. యాంటిమోనీ చర్మం ద్వారా శరీరంలోకి ప్రవేశించగలదా అనేది అస్పష్టంగా ఉంది.[111] లాలాజలంలో తక్కువ స్థాయి యాంటిమోనీ ఉండటం కూడా దంత క్షయంతో సంబంధం కలిగి ఉండవచ్చు.[113]

గమనికలు

  1. ↑ టిన్

ప్రస్తావనలు

  1. ↑ (2013). "Some Aspects of the Chemical Bonding in Antimony". Inorganic Materials. 49 (8) 766–769. doi:10.1134/s0020168513070017.
  2. ↑ 2.0 2.1 2.2 Wiberg and Holleman, p. 758
  3. ↑ (1955). "Über die Struktur und die Eigenschaften der Halbmetalle. IX: Die Allotropie des Antimons". Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie. 282 (1–6) 177–195. doi:10.1002/zaac.19552820121.
  4. ↑ (1904). "Ueber den Antimonwasserstoff und das gelbe Antimon". Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft. 37 885–900. doi:10.1002/cber.190403701148.
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 "Antimony" in Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology, 5th ed. 2004. 978-0-471-48494-3
  6. ↑ (Norman, 1998), [PA50 pp. 50–51]
  7. ↑ 7.0 7.1 Greenwood and Earnshaw, p. 548
  8. ↑ యాంటిమోనీ ఖనిజాలు. mindat.org
  9. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 553
  10. ↑ Reger, Daniel L.. (2009). Chemistry: Principles and Practice. 883. Cengage Learning. ISBN 978-0-534-42012-3.
  11. ↑ 11.0 11.1 House, James E.. (2008). Inorganic chemistry. 502. Academic Press. ISBN 978-0-12-356786-4.
  12. ↑ Wiberg and Holleman, p. 763
  13. ↑ 13.0 13.1 Godfrey, S. M.. (1998). "Chemistry of arsenic, antimony, and bismuth". Springer. ISBN 978-0-7514-0389-3.
  14. ↑ Wiberg and Holleman, p. 757
  15. ↑ (1969). "The oxidation number of antimony in antimony pentasulfide". Inorganic and Nuclear Chemistry Letters. 5 21. doi:10.1016/0020-1650(69)80231-X.
  16. ↑ (2007). "The synthesis and characterisation of four new antimony sulphides incorporating transition-metal complexes". Journal of Physics and Chemistry of Solids. 68 (5–6) 1215. doi:10.1016/j.jpcs.2006.12.010.
  17. ↑ Wiberg and Holleman, pp. 761–762
  18. ↑ 18.0 18.1 18.2 18.3 Grund, Sabina C.; Hanusch, Kunibert; Breunig, Hans J.; Wolf, Hans Uwe (2006) "Antimony and Antimony Compounds" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley-VCH, Weinheim. 10.1002/14356007.a03_055.pub2
  19. ↑ Wiberg and Holleman, p. 761
  20. ↑ Wiberg and Holleman, p. 764
  21. ↑ Wiberg and Holleman, p. 760
  22. ↑ Kahlenberg, Louis. (2008). "Outlines of Chemistry – A Textbook for College Students". 324–325. READ BOOKS. ISBN 978-1-4097-6995-8.
  23. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 558
  24. ↑ Elschenbroich, C. (2006) "Organometallics". Wiley-VCH: Weinheim. 3-527-29390-6
  25. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 598
  26. ↑ (2006). "Application of Lead Isotope Analysis to a Wide Range of Late Bronze Age Egyptian Materials". Archaeometry. 48 (4) 657. doi:10.1111/j.1475-4754.2006.00279.x.
  27. ↑ 27.0 27.1 27.2 Moorey, P. R. S.. (1994). Ancient Mesopotamian Materials and Industries: the Archaeological Evidence. 241. Clarendon Press. ISBN 978-1-57506-042-2.
  28. ↑ 28.0 28.1 28.2 28.3 Mellor, Joseph William. (1964). A comprehensive treatise on inorganic and theoretical chemistry. 9 339.
  29. ↑ Pliny, Natural history, 33.33; W.H.S. Jones, the Loeb Classical Library translator, supplies a note suggesting the identifications.
  30. ↑ (2021). Antimony. 4. De Gruyter. ISBN 978-3-11-066871-1. doi:10.1515/9783110668711.
  31. ↑ Vannoccio Biringuccio, De la Pirotechnia (Venice (Italy): Curtio Navo e fratelli, 1540), Book 2, chapter 3: Del antimonio & sua miniera, Capitolo terzo (On antimony and its ore, third chapter), pp. 27–28. [Note: Only every second page of this book is numbered, so the relevant passage is to be found on the 74th and 75th pages of the text.] (in Italian)
  32. ↑ Harold Jantz Collection of German Baroque Literature Reel Listing.
  33. ↑ (1932). "The discovery of the elements. II. Elements known to the alchemists". Journal of Chemical Education. 9 (1) 11. doi:10.1021/ed009p11.
  34. ↑ Native antimony. Mindat.org.
  35. ↑ (1803). XL. Extracts from the third volume of the analyses. Philosophical Magazine. 17 (67) 230. doi:10.1080/14786440308676406.
  36. ↑ Metals Used in Coins and Medals. ukcoinpics.co.uk.
  37. ↑ (May 22, 2024). antimony. Britannica.com.
  38. ↑ Fernando, Diana. (1998). "Alchemy: an illustrated A to Z". Blandford. ISBN 9780713726688. Fernando connects the proposed etymology to the story of "Basil Valentine", although antimonium is found two centuries before Valentine's time.
  39. ↑ Antimony, which considers the derivation a "popular etymology".
  40. ↑ 40.0 40.1 von Lippmann, Edmund Oscar (1919) Entstehung und Ausbreitung der Alchemie, teil 1. Berlin: Julius Springer (in German). pp. 642–5
  41. ↑ Meyerhof as quoted in (Sarton, 1935), asserts that ithmid or athmoud became corrupted in the medieval "traductions barbaro-latines". The OED asserts some Arabic form is the origin, and if ithmid is the root, posits athimodium, atimodium, atimonium as intermediates.
  42. ↑ 42.0 42.1 Endlich, F. M.. (1888). "On Some Interesting Derivations of Mineral Names". The American Naturalist. 22 (253) 21–32. doi:10.1086/274630.
  43. ↑ Jöns Jacob Berzelius, "Essay on the cause of chemical proportions, and on some circumstances relating to them: together with a short and easy method of expressing them," Annals of Philosophy, vol. 2, pages 443–454 (1813) and vol. 3, pages 51–62, 93–106, 244–255, 353–364 (1814). On [PA52 p. 52], Berzelius lists the symbol for antimony as "St"; however, starting from [PA248 p. 248], Berzelius consistently uses the symbol "Sb" instead.
  44. ↑ Helmenstine, Anne. (2024-07-09). Antimony Facts - Symbol, Definition, Uses. Science Notes and Projects.
  45. ↑ Albright, W. F.. (1918). "Notes on Egypto-Semitic Etymology. II". The American Journal of Semitic Languages and Literatures. 34 (4) 215–255. doi:10.1086/369866.
  46. ↑ Sarton, George. (1935). "Review of Al-morchid fi'l-kohhl, ou Le guide d'oculistique (Translated by Max Meyerhof)". Isis. 22 (2) 539–542. doi:10.1086/346926.
  47. ↑ 47.0 47.1 antimony
  48. ↑ OED, s. "antimony"
  49. ↑ 49.0 49.1 49.2 49.3 49.4 49.5 49.6 (2021). 2017 Minerals Yearbook: Antimony. United States Geological Survey.
  50. ↑ 50.0 50.1 (Norman, 1998), [PA45 p. 45]
  51. ↑ (2004). "Antimony distribution and environmental mobility at an historic antimony smelter site, New Zealand". Environmental Pollution. 129 (2) 257–66. doi:10.1016/j.envpol.2003.10.014.
  52. ↑ 52.0 52.1 52.2 52.3 Antimony Statistics and Information. National Minerals Information Center.
  53. ↑ 53.0 53.1 S, Saptakee. (2025-03-06). The Future of Antimony: Rising Prices, Supply Chain Risks, and Demand Growth. Carbon Credits.
  54. ↑ (24 April 2014). Environmental Protection Law of the People's Republic of China.
  55. ↑ Emission standards of pollutants for stannum, antimony and mercury industries.
  56. ↑ Study of the antimony market by Roskill Consulting Group.
  57. ↑ 57.0 57.1 (2020). Critical Raw Materials Resilience: Charting a Path towards greater Security and Sustainability. European Commission.
  58. ↑ 58.0 58.1 Nassar, Nedal T.. (2020-02-21). "Evaluating the mineral commodity supply risk of the U.S. manufacturing sector". Sci. Adv.. 6 (8). doi:10.1126/sciadv.aay8647.
  59. ↑ MineralsUK Risk List 2015. BGS.
  60. ↑ British Geological Survey Risk list 2015. Minerals UK.
  61. ↑ Interior Releases 2018's Final List of Critical Minerals. United States Geological Survey.
  62. ↑ U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries, January 2022.
  63. ↑ reuters.com 3 Dec 2025: China bans export of critical minerals to US as trade tensions escalate
  64. ↑ reuters.com 9 July 2025: How US buyers of critical minerals bypass China's export ban
  65. ↑ (4 June 2009). Flame retardants for plastics and textiles: Practical applications. Hanser. ISBN 978-3-446-41652-9.
  66. ↑ (1973). "Mass spectrometric studies of flame inhibition: Analysis of antimony trihalides in flames". Combustion and Flame. 21 (1) 49. doi:10.1016/0010-2180(73)90006-0.
  67. ↑ (4 June 2009). Flame retardants for plastics and textiles: Practical applications. 15–16. Hanser. ISBN 978-3-446-41652-9.
  68. ↑ (15 April 2005). Decabromodiphenyl ether (decaBDE) substitution in TV enclosures. University of Massachusetts Lowell.
  69. ↑ Decabromodiphenyl Ether (PEC 41). Australian Industrial Chemicals Introduction Scheme.
  70. ↑ (20 May 2025). Hidden Uses of Antimony in Modern Technology. MineToMetal.com.
  71. ↑ (2004). Mineral Commodity Profiles - Antimony. U.S. Geological Survey.
  72. ↑ Kiehne, Heinz Albert. (2003). Battery Technology Handbook. 60–61. CRC Press. ISBN 978-0-8247-4249-2.
  73. ↑ Williams, Robert S.. (2007). Principles of Metallography. 46–47. Read books. ISBN 978-1-4067-4671-6.
  74. ↑ Holmyard, E. J.. (2008). Inorganic Chemistry – A Textbook for Colleges and Schools. 399–400. Read Books. ISBN 978-1-4437-2253-7.
  75. ↑ (2007). "Thermodynamics and phase diagrams of lead-free solder materials". Journal of Materials Science: Materials in Electronics. 18 (1–3) 3–17. doi:10.1007/s10854-006-9009-3.
  76. ↑ Hull, Charles. (1992). "Pewter". 1–5. Osprey Publishing. ISBN 978-0-7478-0152-8.
  77. ↑ (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a12_365.
  78. ↑ (2001). "Voltammetric Studies of Antimony Ions in Soda-lime-silica Glass Melts up to 1873 K". Analytical Sciences. 17 (1) 45–50. doi:10.2116/analsci.17.45.
  79. ↑ (1990). Handbook of semiconductor silicon technology. 473. William Andrew. ISBN 978-0-8155-1237-0.
  80. ↑ Maiti, C. K.. (2008). Selected Works of Professor Herbert Kroemer. 101. World Scientific, 2008. ISBN 978-981-270-901-1.
  81. ↑ (1995). Expanding the vision of sensor materials. 68. National Academies Press. ISBN 978-0-309-05175-0.
  82. ↑ Kinch, Michael A. (2007). Fundamentals of infrared detector materials. 35. SPIE Press. ISBN 978-0-8194-6731-7.
  83. ↑ Willardson, Robert K. (1970). Infrared detectors. 15. Academic Press. ISBN 978-0-12-752105-3.
  84. ↑ Russell, Colin A.. (2000). "Antimony's Curious History". Notes and Records of the Royal Society of London. 54 (1) 115–116. doi:10.1098/rsnr.2000.0101.
  85. ↑ (May 2002). "Chemotherapeutic approaches to schistosomes: current knowledge and outlook". Parasitology Research. 88 (5) 395–397. doi:10.1007/s00436-001-0588-x.
  86. ↑ (1 August 2003). Diseases of Warm Lands: A Clinical Manual. 262–265. The Minerva Group. ISBN 978-1-4102-0789-0.
  87. ↑ (2010). "Control of the leishmaniases: report of a meeting of the WHO Expert Committee on the Control of Leishmaniases, Geneva, 22-26 March 2010". 1–2, 55, 67–68. World Health Organization. ISBN 978-92-4-120949-6.
  88. ↑ McCallum, R. I.. (1999). "Antimony in medical history: an account of the medical uses of antimony and its compounds since early times to the present". Pentland Press. ISBN 978-1-85821-642-3.
  89. ↑ Stellman, Jeanne Mager. (1998). Encyclopaedia of Occupational Health and Safety: Chemical, industries and occupations. 109. International Labour Organization. ISBN 978-92-2-109816-4.
  90. ↑ Jang, H. (2000). "The effects of antimony trisulfide (Sb2S3) and zirconium silicate (ZrSiO4) in the automotive brake friction material on friction". Journal of Wear. 239 (2) 229. doi:10.1016/s0043-1648(00)00314-8.
  91. ↑ (2002). "A metallurgical review of the interpretation of bullet lead compositional analysis". Forensic Science International. 127 (3) 174–91. doi:10.1016/S0379-0738(02)00118-4.
  92. ↑ Rabbeinu Hananel. (1995). "Perushe Rabenu Ḥananʼel Bar Ḥushiʼel la-Talmud". 215 (Shabbat 109a). Mekhon 'Lev Sameaḥ'.
  93. ↑ Sunan an-Nasa'i 5113 – The Book of Adornment – كتاب الزينة من السنن – Sunnah.com – Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم). sunnah.com.
  94. ↑ (1970). "The energy distribution of antimonyberyllium photoneutrons". Journal of Nuclear Energy. 24 (3) 123. doi:10.1016/0022-3107(70)90058-4.
  95. ↑ Ahmed, Syed Naeem. (2007). Physics and engineering of radiation detection. 51. Academic Press. ISBN 978-0-12-045581-2.
  96. ↑ Schmitt, H. (1960). "Determination of the energy of antimony-beryllium photoneutrons". Nuclear Physics. 20 220. doi:10.1016/0029-5582(60)90171-1.
  97. ↑ Safety Data Sheet, Antimony, metal. Fisher Scientific.
  98. ↑ (2005). "Observations on the measurement of total antimony and antimony species in algae, plant and animal tissues". Journal of Environmental Monitoring. 7 (12) 1214–1219. doi:10.1039/b509202g.
  99. ↑ (1997). "Arsenic and antimony: Comparative approach on mechanistic toxicology". Chemico-Biological Interactions. 107 (3) 131–44. doi:10.1016/S0009-2797(97)00087-2.
  100. ↑ (1977). "President's address. Observations upon antimony". Proceedings of the Royal Society of Medicine. 70 (11) 756–63. doi:10.1177/003591577707001103.
  101. ↑ 102.0 102.1 (2010). "Antimony Toxicity". International Journal of Environmental Research and Public Health. 7 (12) 4267–4277. doi:10.3390/ijerph7124267.
  102. ↑ Antimony MSDS. Baker
  103. ↑ (2008). "Antimony leaching from polyethylene terephthalate (PET) plastic used for bottled drinking water". Water Research. 42 (3) 551–6. doi:10.1016/j.watres.2007.07.048.
  104. ↑ 105.0 105.1 (2006). "Contamination of Canadian and European bottled waters with antimony from PET containers". Journal of Environmental Monitoring. 8 (2) 288–292. doi:10.1039/b517844b.
  105. ↑ (2010). "Elevated antimony concentrations in commercial juices". Journal of Environmental Monitoring. 12 (4) 822–4. doi:10.1039/b926551a.
  106. ↑ 107.0 107.1 (2011). "Guidelines for Drinking-water Quality". 314. World Health Organization. ISBN 978-92-4-154815-1.
  107. ↑ Wakayama, Hiroshi (2003) "Revision of Drinking Water Standards in Japan", Ministry of Health, Labor and Welfare (Japan); Table 2, p. 84
  108. ↑ Screening assessment antimony-containing substances ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. Health Canada. July 2020. 978-0-660-32826-3
  109. ↑ 0036
  110. ↑ 111.0 111.1 111.2 Toxicological Profile for Antimony and Compounds. U.S. Department of Health and Human Services.
  111. ↑ Antimony poisoning. Encyclopedia Britannica.
  112. ↑ (2020). "Low levels of salivary metals, oral microbiome composition and dental decay". Scientific Reports. 10 (1) 14640. doi:10.1038/s41598-020-71495-9.

ఉదహరించిన వనరులు

  • (1997). "Chemistry of the Elements". Butterworth-Heinemann. ISBN 0-7506-3365-4.
  • (2001). "Inorganic chemistry". Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.

బయటి లింకులు

antimony

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Antimony” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Antimony ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=యాంటిమోనీ&oldid=964"