ఇండియం

From LTRC
Revision as of 19:46, 28 September 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Indium” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)

ఇండియం (Indium) ఒక రసాయన మూలకం; దీని సంకేతం In మరియు దీని పరమాణు సంఖ్య 49. ఇది వెండి-తెలుపు రంగులో ఉండే ఒక పోస్ట్-ట్రాన్సిషన్ మెటల్ మరియు అత్యంత మెత్తని మూలకాలలో ఒకటి. రసాయనికంగా, ఇండియం గాలియం మరియు థాలియంలను పోలి ఉంటుంది, మరియు దీని ధర్మాలు ఎక్కువగా ఈ రెండింటి మధ్యస్థంగా ఉంటాయి. దీనిని 1863లో ఫెర్డినాండ్ రీచ్ మరియు హిరోనిమస్ థియోడర్ రిక్టర్ అనే శాస్త్రవేత్తలు స్పెక్ట్రోస్కోపిక్ పద్ధతుల ద్వారా కనుగొన్నారు. దీని వర్ణపటంలో కనిపించే ఇండిగో (నీలి) రంగు గీత ఆధారంగా దీనికి ఈ పేరు పెట్టారు.[1]

ఇండియం ప్రధానంగా ఫ్లాట్-ప్యానెల్ డిస్‌ప్లేల తయారీలో ఇండియం టిన్ ఆక్సైడ్ (ITO) రూపంలో ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది గాజుపై పూసే పారదర్శక మరియు వాహక పూత.[2] ఇది సెమీకండక్టర్ పరిశ్రమలో, తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన మిశ్రమ లోహాలు (ఉదాహరణకు సోల్డర్లు) మరియు సాఫ్ట్-మెటల్ హై-వాక్యూమ్ సీల్స్‌లో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇది నీలం మరియు తెలుపు LED సర్క్యూట్ల తయారీలో, ప్రధానంగా ఇండియం గాలియం నైట్రైడ్ p-టైప్ సెమీకండక్టర్ సబ్‌స్ట్రేట్‌లను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.[3] ఇది ఇతర లోహాల ఖనిజాలను, ముఖ్యంగా స్ఫాలరైట్ మరియు ఇతర జింక్ సల్ఫైడ్ ఖనిజాలను శుద్ధి చేసేటప్పుడు ఒక ఉప-ఉత్పత్తిగా మాత్రమే ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.[4]

ఇండియంకు ఎటువంటి జీవసంబంధిత పాత్ర లేదు మరియు దీని సమ్మేళనాలు పీల్చినప్పుడు లేదా రక్తప్రవాహంలోకి ఇంజెక్ట్ చేసినప్పుడు విషపూరితమైనవి, అయినప్పటికీ ఆహారం ద్వారా తీసుకున్నప్పుడు ఇవి తక్కువగా శోషించబడతాయి.[5][6]

వ్యుత్పత్తి (Etymology)

ఈ పేరు లాటిన్ పదం indicum నుండి వచ్చింది, దీని అర్థం వైలెట్ లేదా ఇండిగో.[7] indicum అనే పదం "భారతీయ" అని అర్థాన్ని ఇస్తుంది, ఎందుకంటే సహజ సిద్ధమైన ఇండిగో రంగు మొదట భారతదేశం నుండి ఐరోపాకు ఎగుమతి చేయబడింది.

ధర్మాలు

భౌతిక ధర్మాలు

ఇండియం ఒక మెరిసే వెండి-తెలుపు రంగులో ఉండే, అత్యంత సాగే గుణం (ductile) కలిగిన పోస్ట్-ట్రాన్సిషన్ మెటల్.[8] ఇది ఎంత మెత్తగా ఉంటుందంటే (మోహ్స్ కాఠిన్యం 1.2), దీనిని కత్తితో కోయవచ్చు లేదా మానవ దంతాలతో కొరకవచ్చు. కాగితంపై రుద్దినప్పుడు ఇండియం పెన్సిల్ లాగా ఒక గీతను వదిలివేస్తుంది.[9] ఇది ఆవర్తన పట్టికలోని గ్రూప్ 13కి చెందినది మరియు దీని ధర్మాలు దాని నిలువు పొరుగు మూలకాలైన గాలియం మరియు థాలియంల మధ్యస్థంగా ఉంటాయి. టిన్ లాగానే, ఇండియంను వంచినప్పుడు ఒక రకమైన శబ్దం (tin cry) వినిపిస్తుంది – ఇది క్రిస్టల్ ట్విన్నింగ్ వల్ల కలిగే శబ్దం.[8] గాలియం లాగానే, ఇండియం గాజును తడపగలదు (wetting) మరియు దీని ద్రవీభవన స్థానం తక్కువ, 156.60 °C (313.88 °F); ఇది దాని తేలికపాటి హోమోలాగ్ గాలియం కంటే ఎక్కువ, కానీ దాని భారీ హోమోలాగ్ థాలియం మరియు టిన్ కంటే తక్కువ.[10] దీని బాష్పీభవన స్థానం 2072 °C (3762 °F), ఇది థాలియం కంటే ఎక్కువ, కానీ గాలియం కంటే తక్కువ. ఇది ద్రవీభవన స్థానాల సాధారణ ధోరణికి విరుద్ధంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇతర పోస్ట్-ట్రాన్సిషన్ మెటల్ గ్రూపులలోని ధోరణులను పోలి ఉంటుంది, ఎందుకంటే కొన్ని ఎలక్ట్రాన్ల డీలోకలైజేషన్ కారణంగా లోహ బంధం బలహీనంగా ఉంటుంది.[11]

ఇండియం సాంద్రత 7.31 g/cm³, ఇది గాలియం కంటే ఎక్కువ, కానీ థాలియం కంటే తక్కువ. క్రిటికల్ టెంపరేచర్ 3.41 K కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద, ఇండియం ఒక సూపర్ కండక్టర్గా మారుతుంది. ఇండియం బాడీ-సెంటర్డ్ టెట్రాగోనల్ క్రిస్టల్ సిస్టమ్లో I4/mmm స్పేస్ గ్రూప్లో స్పటికీకరించబడుతుంది (లాటిస్ పారామీటర్లు: a = 325 pm, c = 495 pm):[10] ఇది కొద్దిగా వక్రీకరించబడిన ఫేస్-సెంటర్డ్ క్యూబిక్ నిర్మాణం, ఇక్కడ ప్రతి ఇండియం పరమాణువుకు 324 pm దూరంలో నాలుగు పొరుగు పరమాణువులు మరియు కొంచెం దూరంలో (336 pm) ఎనిమిది పొరుగు పరమాణువులు ఉంటాయి.[12] ద్రవ పాదరసంలో ఇండియం యొక్క ద్రావణీయత ఇతర లోహాల కంటే ఎక్కువ (0 °C వద్ద 50 ద్రవ్యరాశి శాతం కంటే ఎక్కువ).[13] ఇండియం ఒక సాగే విస్కోప్లాస్టిసిటీ ప్రతిస్పందనను ప్రదర్శిస్తుంది, ఇది టెన్షన్ మరియు కంప్రెషన్‌లో పరిమాణంపై ఆధారపడదు. అయితే, ఇది వంగడం మరియు ఇండెంటేషన్‌లో పరిమాణ ప్రభావం (Size effect)ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది 50–100 μm పరిధికి సంబంధించినది,[14] ఇది ఇతర లోహాలతో పోలిస్తే గణనీయంగా పెద్దది.

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of indium ఇండియం 39 తెలిసిన ఐసోటోపులను కలిగి ఉంది, వీటి ద్రవ్యరాశి సంఖ్య 97 నుండి 135 వరకు ఉంటుంది. కేవలం రెండు ఐసోటోపులు మాత్రమే సహజంగా ప్రిమోర్డియల్ న్యూక్లైడ్లుగా కనిపిస్తాయి: ఇండియం-113, ఇది ఏకైక స్థిర ఐసోటోపు, మరియు ఇండియం-115, దీని అర్థ-జీవిత కాలం (half-life) 4.4114 సంవత్సరాలు, ఇది విశ్వం వయస్సు కంటే నాలుగు రెట్లు ఎక్కువ మరియు థోరియం-232 అర్థ-జీవిత కాలం కంటే దాదాపు 30,000 రెట్లు ఎక్కువ.[15] 115In యొక్క అర్థ-జీవిత కాలం చాలా ఎక్కువ, ఎందుకంటే 115Snకి జరిగే బీటా క్షయం స్పిన్-నిషిద్ధం (spin-forbidden).[16] ఇండియం-115 మొత్తం ఇండియంలో 95.7% ఉంటుంది. తెలిసిన మూడు మూలకాలలో ఇండియం ఒకటి (మిగిలినవి టెల్లూరియం మరియు రేనియం), వీటిలో స్థిరమైన ఐసోటోపు ప్రకృతిలో దీర్ఘకాలిక ప్రిమోర్డియల్ రేడియో ఐసోటోపుల కంటే తక్కువ సమృద్ధిగా ఉంటుంది.[17]

అత్యంత స్థిరమైన కృత్రిమ రేడియో ఐసోటోపు ఇండియం-111, దీని అర్థ-జీవిత కాలం సుమారు 2.8 రోజులు. ఇతర ఐసోటోపులన్నీ 5 గంటల కంటే తక్కువ అర్థ-జీవిత కాలాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇండియం 47 మెటా స్టేట్‌లను కూడా కలిగి ఉంది, వీటిలో ఇండియం-114m1 (అర్థ-జీవిత కాలం సుమారు 49.51 రోజులు) అత్యంత స్థిరమైనది. అన్నీ ఐసోమెరిక్ ట్రాన్సిషన్ ద్వారా క్షీణిస్తాయి. 113In కంటే తేలికైన ఇండియం ఐసోటోపులు ప్రధానంగా ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ లేదా పాజిట్రాన్ ఎమిషన్ ద్వారా కాడ్మియం ఐసోటోపులను ఏర్పరుస్తాయి, అయితే 113In కంటే భారీగా ఉన్న ఇండియం ఐసోటోపులు ప్రధానంగా బీటా-మైనస్ క్షయం ద్వారా టిన్ ఐసోటోపులను ఏర్పరుస్తాయి.[15]

రసాయన శాస్త్రం

ఇండియం 49 ఎలక్ట్రాన్లను కలిగి ఉంటుంది, దీని ఎలక్ట్రానిక్ కాన్ఫిగరేషన్ [ Kr ] 4d105s25p1. సమ్మేళనాలలో, ఇండియం సాధారణంగా మూడు బయటి ఎలక్ట్రాన్లను దానం చేసి ఇండియం(III), In3+గా మారుతుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో, 5s-ఎలక్ట్రాన్ల జంట దానం చేయబడదు, దీని ఫలితంగా ఇండియం(I), In+ ఏర్పడుతుంది. మోనోవాలెంట్ స్థితి యొక్క స్థిరీకరణ ఇనర్ట్ పెయిర్ ఎఫెక్ట్కు కారణమని చెప్పవచ్చు, ఇందులో సాపేక్ష క్వాంటం రసాయన శాస్త్రం ప్రభావాల వల్ల 5s-ఆర్బిటల్ శక్తి తగ్గుతుంది, ఇది భారీ మూలకాలలో గమనించవచ్చు. థాలియం (ఇండియం యొక్క భారీ హోమోలాగ్) మరింత బలమైన ప్రభావాన్ని చూపుతుంది, ఇది థాలియం(I) మరియు థాలియం(III) ల విస్తృతి ద్వారా వ్యక్తమవుతుంది,[18] గాలియం (ఇండియం యొక్క తేలికపాటి హోమోలాగ్) +1 ఆక్సీకరణ స్థితిలో చాలా అరుదుగా కనిపిస్తుంది. అందువల్ల, థాలియం(III) ఒక మోస్తరు బలమైన ఆక్సీకరణ కారకం అయినప్పటికీ, ఇండియం(III) కాదు, మరియు అనేక ఇండియం(I) సమ్మేళనాలు శక్తివంతమైన క్షయకరణ కారకాలు.[19] గ్రూప్ 13 లోహాలలో ఇండియం కోసం రసాయన బంధంలో s-ఎలక్ట్రాన్లను చేర్చడానికి అవసరమైన శక్తి తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, గ్రూపులో కిందికి వెళ్లేకొద్దీ బంధ శక్తులు తగ్గుతాయి, తద్వారా ఇండియం నాటికి, రెండు అదనపు బంధాలను ఏర్పరచడం మరియు +3 స్థితిని పొందడం ద్వారా విడుదలయ్యే శక్తి, 5s-ఎలక్ట్రాన్లను చేర్చడానికి అవసరమైన శక్తిని అధిగమించడానికి ఎల్లప్పుడూ సరిపోదు.[20] ఇండియం(I) ఆక్సైడ్ మరియు హైడ్రాక్సైడ్ మరింత క్షారయుతమైనవి మరియు ఇండియం(III) ఆక్సైడ్ మరియు హైడ్రాక్సైడ్ మరింత ఆమ్లయుతమైనవి.[20]

అధ్యయనంలో ఉన్న ప్రతిచర్యను బట్టి, ఇండియం కోసం అనేక ప్రామాణిక ఎలక్ట్రోడ్ పొటెన్షియల్స్ నివేదించబడ్డాయి, ఇవి +3 ఆక్సీకరణ స్థితి యొక్క తగ్గిన స్థిరత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి:[12]

In(2+) + e− <-> In+ E0 = −0.40 V
In(3+) + e− <-> In(2+) E0 = −0.49 V
In(3+) + 2 e− <-> In+ E0 = −0.443 V
In(3+) + 3 e− <-> In E0 = −0.3382 V
In+ + e− <-> In E0 = −0.14 V

ఇండియం లోహం నీటితో చర్య జరపదు, కానీ ఇది హాలోజన్ల వంటి బలమైన ఆక్సీకరణ కారకాల ద్వారా ఆక్సీకరణం చెంది ఇండియం(III) సమ్మేళనాలను ఇస్తుంది. ఇది బోరైడ్, సిలిసైడ్ లేదా కార్బైడ్ను ఏర్పరచదు. ఇండియం జల ద్రావణంలో చాలా క్షారయుతమైనది, స్వల్ప యాంఫోటెరిక్ లక్షణాలను మాత్రమే చూపుతుంది, మరియు దాని తేలికపాటి హోమోలాగ్స్ అల్యూమినియం మరియు గాలియం వలె కాకుండా, ఇది జల క్షార ద్రావణాలలో కరగదు.[21]

ఇండియం(III) సమ్మేళనాలు

ఇవి కూడా చూడండి: Indium chalcogenides, Category:Indium compounds

హైడ్రైడ్లు మరియు హాలైడ్లు

హైడ్రైడ్ InH3 తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఈథర్ ద్రావణాలలో అస్థిరంగా ఉంటుంది. ఇది క్షారాలు లేనప్పుడు పాలిమరైజ్ అవుతుంది.[19] లూయిస్ బేస్లు LInH3 (L = టెర్షియరీ ఫాస్ఫైన్ మరియు N-హెటెరోసైక్లిక్ కార్బీన్లు) ఫార్ములా కలిగిన ఇండియం హైడ్రైడ్ల సమూహాన్ని స్థిరీకరిస్తాయి.[22]

In యొక్క క్లోరినేషన్, బ్రోమినేషన్ మరియు అయోడినేషన్ రంగులేని InCl3, InBr3, మరియు పసుపు రంగు InI3లను ఉత్పత్తి చేస్తాయి. ఈ సమ్మేళనాలు లూయిస్ ఆమ్లాలు, ఇవి అల్యూమినియం ట్రైహాలైడ్లను పోలి ఉంటాయి. సంబంధిత అల్యూమినియం సమ్మేళనం వలె, InF3 పాలిమరిక్.[23]

ఇండియం హాలైడ్లు నీటిలో కరిగి [In(H2O)6](3+) మరియు [InCl2(H2O)4]+ వంటి ఆక్వో కాంప్లెక్సులను ఇస్తాయి. నైట్రేట్లు మరియు ఎసిటేట్ల నుండి ఇలాంటి కాంప్లెక్సులను తయారు చేయవచ్చు. మొత్తంమీద, ఈ నమూనా అల్యూమినియం(III)కి సమానంగా ఉంటుంది.[22]

చాల్కోజెనైడ్లు మరియు నిక్టైడ్లు

చాల్కోజెనైడ్ల (O, S, Se, Te) ఇండియం ఉత్పన్నాలు బాగా అభివృద్ధి చెందాయి. ఇండియం(III) ఆక్సైడ్, In2O3, ఇండియం లోహాన్ని గాలిలో కాల్చినప్పుడు లేదా హైడ్రాక్సైడ్ లేదా నైట్రేట్‌ను వేడి చేసినప్పుడు ఏర్పడుతుంది.[24] సల్ఫర్, సెలీనియం మరియు టెల్లూరియంతో కూడిన అనలాగ్ సెస్‌క్వి-చాల్కోజెనైడ్లు కూడా తెలిసినవే.[25]

ఇండియం నిక్టైడ్ల (N, P, As, Sb) రసాయన శాస్త్రం కూడా బాగా తెలిసినదే, ఇది సెమీకండక్టర్ సాంకేతికతకు వాటి ప్రాముఖ్యత కారణంగా ప్రేరేపించబడింది. మైక్రోఎలక్ట్రానిక్స్‌లో అనువర్తనాల కోసం, P, As మరియు Sb ఉత్పన్నాలను ట్రైమిథైలిండియం చర్యల ద్వారా తయారు చేస్తారు:

In(CH3)3 + H3E -> InE + 3 CH4 (E = P, As, Sb)

వీటిలో చాలా ఉత్పన్నాలు జలవిశ్లేషణకు గురవుతాయి.[26]

ఇండియం(I) సమ్మేళనాలు

ఇండియం(I) సమ్మేళనాలు సాధారణం కావు. క్లోరైడ్, బ్రోమైడ్ మరియు అయోడైడ్లు లోతైన రంగును కలిగి ఉంటాయి, ఇవి తయారు చేయబడిన మాతృ ట్రైహాలైడ్ల వలె కాకుండా ఉంటాయి. ఫ్లోరైడ్ అస్థిర వాయువుగా మాత్రమే తెలుసు.[27] ఇండియం(III) ఆక్సైడ్ 700 °C వద్ద వేడి చేసినప్పుడు విచ్ఛిన్నమైనప్పుడు ఇండియం(I) ఆక్సైడ్ నల్లటి పొడి ఉత్పత్తి అవుతుంది.[24]

ఇతర ఆక్సీకరణ స్థితులలో సమ్మేళనాలు

తక్కువ తరచుగా, ఇండియం +2 ఆక్సీకరణ స్థితిలో మరియు భిన్న ఆక్సీకరణ స్థితులలో సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తుంది. సాధారణంగా ఇటువంటి పదార్థాలు In–In బంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి, ముఖ్యంగా హాలైడ్లు In2X4 మరియు [In2X6](2-),[28] మరియు In4Se3 వంటి వివిధ సబ్-చాల్కోజెనైడ్లు.[29] In^{I}6(In^{III}Cl6)Cl3,[30] In^{I}5(In^{III}Br4)2(In^{III}Br6),[31] మరియు In^{I}In^{III}Br4 వంటి ఇండియం(I) మరియు ఇండియం(III)లను కలిపే అనేక ఇతర సమ్మేళనాలు తెలిసినవి.[28]

ఆర్గానోఇండియం సమ్మేళనాలు

ఆర్గానోఇండియం సమ్మేళనాలు In–C బంధాలను కలిగి ఉంటాయి. చాలా వరకు In(III) ఉత్పన్నాలు, కానీ సైక్లోపెంటాడైనైలిండియం(I) ఒక మినహాయింపు. ఇది మొదటి తెలిసిన ఆర్గానోఇండియం(I) సమ్మేళనం,[32] మరియు ఇది పాలిమరిక్, ఇది ఇండియం పరమాణువులు మరియు సైక్లోపెంటాడైనైల్ కాంప్లెక్స్ల ప్రత్యామ్నాయ జిగ్-జాగ్ గొలుసులను కలిగి ఉంటుంది.[33] బహుశా అత్యంత ప్రసిద్ధ ఆర్గానోఇండియం సమ్మేళనం ట్రైమిథైలిండియం, In(CH3)3, ఇది కొన్ని సెమీకండక్టింగ్ పదార్థాలను తయారు చేయడానికి ఉపయోగించబడుతుంది.[34][35]

చరిత్ర

1863లో, జర్మన్ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు ఫెర్డినాండ్ రీచ్ మరియు హిరోనిమస్ థియోడర్ రిక్టర్ ఫ్రీబర్గ్, సాక్సోనీ చుట్టుపక్కల గనుల నుండి ఖనిజాలను పరీక్షించారు. వారు పైరైట్, ఆర్సెనోపైరైట్, గెలీనా మరియు స్ఫాలరైట్ ఖనిజాలను హైడ్రోక్లోరిక్ ఆమ్లంలో కరిగించి ముడి జింక్ క్లోరైడ్ను స్వేదనం చేశారు. రీచ్, వర్ణాంధత్వం (color-blind) ఉన్న వ్యక్తి, రంగుల స్పెక్ట్రల్ గీతలను గుర్తించడానికి రిక్టర్‌ను సహాయకుడిగా నియమించుకున్నాడు. ఆ ప్రాంతంలోని ఖనిజాలలో కొన్నిసార్లు థాలియం ఉంటుందని తెలిసి, వారు ఆకుపచ్చని థాలియం ఉద్గార స్పెక్ట్రమ్ గీతల కోసం వెతికారు. దానికి బదులుగా, వారు ఒక ప్రకాశవంతమైన నీలిరంగు గీతను కనుగొన్నారు. ఆ నీలిరంగు గీత ఏ తెలిసిన మూలకంతోనూ సరిపోలకపోవడంతో, ఖనిజాలలో ఒక కొత్త మూలకం ఉందని వారు ఊహించారు. వారు ఆ మూలకానికి ఇండియం అని పేరు పెట్టారు, దీని స్పెక్ట్రమ్‌లో కనిపించే ఇండిగో రంగు నుండి, లాటిన్ indicum నుండి, అంటే 'భారతదేశం యొక్క' అని అర్థం.[36][37][38][39]

రిక్టర్ 1864లో లోహాన్ని వేరు చేశాడు.[40] 1867 వరల్డ్ ఫెయిర్లో 0.5 kg బరువున్న ఒక ఇండియం కడ్డీని ప్రదర్శించారు.[41] రీచ్ మరియు రిక్టర్ తర్వాత రిక్టర్ తనను తాను ఏకైక ఆవిష్కర్తగా చెప్పుకోవడంతో వారి మధ్య విభేదాలు వచ్చాయి.[39]

లభ్యత

ఇండియం తక్కువ-నుండి-మధ్యస్థ ద్రవ్యరాశి కలిగిన నక్షత్రాలలో (0.6 మరియు 10 సౌర ద్రవ్యరాశిల మధ్య) దీర్ఘకాలిక (వేల సంవత్సరాల వరకు) s-process (నెమ్మదిగా న్యూట్రాన్ క్యాప్చర్) ద్వారా సృష్టించబడుతుంది. ఒక సిల్వర్-109 పరమాణువు న్యూట్రాన్‌ను సంగ్రహించినప్పుడు, అది సిల్వర్-110గా మారుతుంది, ఇది తర్వాత బీటా క్షయం చెంది కాడ్మియం-110గా మారుతుంది. మరిన్ని న్యూట్రాన్లను సంగ్రహించడం ద్వారా, అది కాడ్మియం-115గా మారుతుంది, ఇది మరొక బీటా క్షయం ద్వారా ఇండియం-115గా మారుతుంది. స్థిరమైన ఐసోటోపు కంటే రేడియోధార్మిక ఐసోటోపు ఎందుకు ఎక్కువగా ఉందో ఇది వివరిస్తుంది.[42] స్థిరమైన ఇండియం ఐసోటోపు, ఇండియం-113, p-న్యూక్లియైలలో ఒకటి, దీని మూలం పూర్తిగా అర్థం కాలేదు; ఇండియం-113 నేరుగా s- మరియు r-processలలో (వేగవంతమైన న్యూట్రాన్ క్యాప్చర్) తయారవుతుందని తెలిసినప్పటికీ, మరియు చాలా కాలం జీవించే కాడ్మియం-113 యొక్క కుమార్తెగా కూడా, దీని అర్థ-జీవిత కాలం సుమారు ఎనిమిది క్వాడ్రిలియన్ సంవత్సరాలు, ఇది మొత్తం ఇండియం-113ని వివరించలేదు.[43][44]

ఇండియం భూమి యొక్క క్రస్ట్‌లో 68వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉండే మూలకం, సుమారు 50 ppb వద్ద ఉంటుంది. ఇది వెండి, బిస్మత్ మరియు పాదరసం యొక్క క్రస్టల్ సమృద్ధిని పోలి ఉంటుంది. ఇది చాలా అరుదుగా తన స్వంత ఖనిజాలను ఏర్పరుస్తుంది లేదా మూలక రూపంలో ఉంటుంది. రోక్సైట్ (CuInS2) వంటి 10 కంటే తక్కువ ఇండియం ఖనిజాలు తెలిసినవి, మరియు ఆర్థిక వెలికితీతకు తగిన సాంద్రతలో ఏవీ లేవు.[45] బదులుగా, ఇండియం సాధారణంగా స్ఫాలరైట్ మరియు చాల్కోపైరైట్ వంటి సాధారణ ఖనిజాలలో ఒక ట్రేస్ కాన్‌స్టిట్యూయెంట్‌గా ఉంటుంది.[46][47] వీటి నుండి, స్మెల్టింగ్ సమయంలో ఇది ఉప-ఉత్పత్తిగా వెలికితీయబడుతుంది.[4] ఈ నిక్షేపాలలో ఇండియం యొక్క సమృద్ధి దాని క్రస్టల్ సమృద్ధికి సంబంధించి ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, ప్రస్తుత ధరల వద్ద, ఇండియంను ప్రధాన ఉత్పత్తిగా వెలికితీయడానికి ఇది సరిపోదు.[45]

ఇతర లోహాల ఖనిజాలలో ఉండే ఇండియం పరిమాణాల గురించి వేర్వేరు అంచనాలు ఉన్నాయి.[48][49] అయితే, ఈ పరిమాణాలు హోస్ట్ పదార్థాలను మైనింగ్ చేయకుండా వెలికితీయలేము (ఉత్పత్తి మరియు లభ్యత చూడండి). అందువల్ల, ఇండియం లభ్యత ప్రాథమికంగా ఈ ఖనిజాలు ఏ 'రేటు'లో వెలికితీయబడతాయనే దానిపై నిర్ణయించబడుతుంది, వాటి సంపూర్ణ పరిమాణంపై కాదు. ఇది ప్రస్తుత చర్చలో తరచుగా మరచిపోయే అంశం, ఉదాహరణకు యేల్ వద్ద ఉన్న గ్రేడెల్ గ్రూప్ వారి క్రిటికాలిటీ అసెస్‌మెంట్లలో,[50] కొన్ని అధ్యయనాలు పేర్కొన్న విరుద్ధంగా తక్కువ క్షీణత సమయాలను వివరిస్తుంది.[51][4]

ఉత్పత్తి మరియు లభ్యత

[52] ఇండియం ప్రత్యేకంగా ఇతర లోహాల ఖనిజాలను శుద్ధి చేసేటప్పుడు ఒక ఉత్పత్తి ఉప-ఉత్పత్తి (by-product)గా లభిస్తుంది. దీని ప్రధాన వనరులు సల్ఫైడిక్ జింక్ ఖనిజాలు, ఇక్కడ ఇది ఎక్కువగా స్ఫాలరైట్ (sphalerite) రూపంలో ఉంటుంది.[4] స్వల్ప మొత్తంలో సల్ఫైడిక్ రాగి ఖనిజాల నుండి కూడా దీనిని సంగ్రహిస్తారు. జింక్ స్మెల్టింగ్ యొక్క రోస్ట్-లీచ్-ఎలక్ట్రోవిన్నింగ్ ప్రక్రియలో, ఇండియం ఇనుము అధికంగా ఉండే అవశేషాలలో పేరుకుపోతుంది. వీటి నుండి, దీనిని వివిధ మార్గాల్లో సంగ్రహించవచ్చు. దీనిని నేరుగా ప్రాసెస్ సొల్యూషన్ల నుండి కూడా తిరిగి పొందవచ్చు. మరింత శుద్ధీకరణ విద్యుద్విశ్లేషణ (electrolysis) ద్వారా జరుగుతుంది.[53] ఖచ్చితమైన ప్రక్రియ స్మెల్టర్ యొక్క పనితీరు విధానాన్ని బట్టి మారుతూ ఉంటుంది.[8][4]

దీని ఉప-ఉత్పత్తి స్థితి అంటే, ఇండియం ఉత్పత్తి ప్రతి సంవత్సరం వెలికితీసే సల్ఫైడిక్ జింక్ (మరియు రాగి) ఖనిజాల పరిమాణంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అందువల్ల, దీని లభ్యతను సరఫరా సామర్థ్యం పరంగా చర్చించాల్సి ఉంటుంది. ఒక ఉప-ఉత్పత్తి యొక్క సరఫరా సామర్థ్యం అనేది ప్రస్తుత మార్కెట్ పరిస్థితులలో (అంటే సాంకేతికత మరియు ధర) దాని హోస్ట్ పదార్థాల నుండి 'సంవత్సరానికి' ఆర్థికంగా సంగ్రహించదగిన మొత్తంగా నిర్వచించబడింది.[54] నిల్వలు మరియు వనరులు ఉప-ఉత్పత్తులకు సంబంధితమైనవి కావు, ఎందుకంటే వీటిని ప్రధాన ఉత్పత్తుల నుండి స్వతంత్రంగా సంగ్రహించడం 'సాధ్యం కాదు'.[4] ఇటీవలి అంచనాల ప్రకారం ఇండియం సరఫరా సామర్థ్యం సల్ఫైడిక్ జింక్ ఖనిజాల నుండి కనీసం 1,300 టన్నులు/సంవత్సరానికి మరియు సల్ఫైడిక్ రాగి ఖనిజాల నుండి 20 టన్నులు/సంవత్సరానికి ఉంది.[4] ఈ గణాంకాలు ప్రస్తుత ఉత్పత్తి (2016లో 655 టన్నులు) కంటే గణనీయంగా ఎక్కువ.[55] అందువల్ల, ఉత్పత్తి ఖర్చులు లేదా ధరలో గణనీయమైన పెరుగుదల లేకుండానే ఇండియం యొక్క ఉప-ఉత్పత్తి ఉత్పత్తిలో భవిష్యత్తులో పెద్ద ఎత్తున పెరుగుదల సాధ్యమవుతుంది. 2016లో సగటు ఇండియం ధర 240/కిలో, ఇది 2014లో 705/కిలో నుండి తగ్గింది.[56]

చైనా ఇండియం ఉత్పత్తిలో అగ్రగామిగా ఉంది (2016లో 290 టన్నులు), ఆ తర్వాత దక్షిణ కొరియా (195 టన్నులు), జపాన్ (70 టన్నులు) మరియు కెనడా (65 టన్నులు) ఉన్నాయి.[55] ట్రెయిల్, బ్రిటిష్ కొలంబియాలోని టెక్ రిసోర్సెస్ రిఫైనరీ ఒక పెద్ద ఇండియం ఉత్పత్తిదారు, ఇది 2005లో 32.5 టన్నులు, 2004లో 41.8 టన్నులు మరియు 2003లో 36.1 టన్నుల ఉత్పత్తిని సాధించింది.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇండియం యొక్క ప్రాథమిక వినియోగం లిక్విడ్-క్రిస్టల్ డిస్‌ప్లే (LCD) ఉత్పత్తి. 1990ల చివర నుండి 2010 వరకు LCD కంప్యూటర్ మానిటర్లు మరియు టెలివిజన్ సెట్ల ప్రజాదరణతో డిమాండ్ వేగంగా పెరిగింది, ఇవి ఇప్పుడు ఇండియం వినియోగంలో 50% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.[57] పెరిగిన తయారీ సామర్థ్యం మరియు రీసైక్లింగ్ (ముఖ్యంగా జపాన్‌లో) డిమాండ్ మరియు సరఫరా మధ్య సమతుల్యతను కాపాడుతున్నాయి. UNEP ప్రకారం, ఇండియం యొక్క ఎండ్-ఆఫ్-లైఫ్ రీసైక్లింగ్ రేటు 1% కంటే తక్కువ.[58]

అప్లికేషన్లు

పారిశ్రామిక ఉపయోగాలు

1924లో, ఇండియం అలోహ లోహాలను (non-ferrous metals) స్థిరీకరించే విలువైన లక్షణాన్ని కలిగి ఉందని కనుగొనబడింది, అదే ఈ మూలకం యొక్క మొదటి ముఖ్యమైన ఉపయోగంగా మారింది.[59] ఇండియం యొక్క మొదటి పెద్ద-స్థాయి అప్లికేషన్ రెండవ ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో అధిక-పనితీరు గల విమానం ఇంజిన్‌లలోని బేరింగ్‌లను పూత పూయడం, ఇది నష్టం మరియు తుప్పు (corrosion) నుండి రక్షించడానికి ఉపయోగపడింది; ఇది ఇప్పుడు ఈ మూలకం యొక్క ప్రధాన ఉపయోగం కాదు.[53] ఫ్యూసిబుల్ అల్లాయ్స్, సోల్డర్లు, మరియు ఎలక్ట్రానిక్స్లో కొత్త ఉపయోగాలు కనుగొనబడ్డాయి. 1950లలో, PNP అల్లాయ్-జంక్షన్ ట్రాన్సిస్టర్ల ఎమిటర్లు మరియు కలెక్టర్ల కోసం చిన్న ఇండియం పూసలను ఉపయోగించారు. 1980ల మధ్య మరియు చివరిలో, ఇండియం ఫాస్ఫైడ్ సెమీకండక్టర్లు మరియు లిక్విడ్-క్రిస్టల్ డిస్‌ప్లేల (LCD) కోసం ఇండియం టిన్ ఆక్సైడ్ సన్నని ఫిల్మ్‌ల అభివృద్ధి చాలా ఆసక్తిని కలిగించింది. 1992 నాటికి, థిన్-ఫిల్మ్ అప్లికేషన్ అతిపెద్ద తుది వినియోగంగా మారింది.[60][61]

ఇండియం(III) ఆక్సైడ్ మరియు ఇండియం టిన్ ఆక్సైడ్ (ITO) ఎలక్ట్రోల్యూమినిసెంట్ ప్యానెళ్లలో గ్లాస్ సబ్‌స్ట్రేట్‌లపై పారదర్శక (transparency) విద్యుత్ వాహక (conductive) పూతగా ఉపయోగించబడతాయి.[62] ఇండియం టిన్ ఆక్సైడ్ తక్కువ-పీడన సోడియం-వేపర్ ల్యాంప్‌లలో ఇన్‌ఫ్రారెడ్ రేడియేషన్ ఫిల్టర్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది. ఇన్‌ఫ్రారెడ్ రేడియేషన్ తిరిగి ల్యాంప్‌లోకి ప్రతిబింబిస్తుంది, ఇది ట్యూబ్ లోపల ఉష్ణోగ్రతను పెంచుతుంది మరియు ల్యాంప్ పనితీరును మెరుగుపరుస్తుంది.[61]

ఇండియం అనేక సెమీకండక్టర్-సంబంధిత అప్లికేషన్లను కలిగి ఉంది. ఇండియం యాంటిమోనైడ్ మరియు ఇండియం ఫాస్ఫైడ్ వంటి కొన్ని ఇండియం సమ్మేళనాలు,[63] ఉపయోగకరమైన లక్షణాలతో కూడిన సెమీకండక్టర్లు: ఒక ప్రికర్సర్ సాధారణంగా ట్రైమిథైలిండియం (TMI), ఇది II–VI కాంపౌండ్ సెమీకండక్టర్లలో సెమీకండక్టర్ డోపెంట్గా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.[35] InAs మరియు InSb తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత ట్రాన్సిస్టర్‌ల కోసం మరియు InP అధిక-ఉష్ణోగ్రత ట్రాన్సిస్టర్‌ల కోసం ఉపయోగించబడతాయి.[53] కాంపౌండ్ సెమీకండక్టర్లు InGaN మరియు InGaP లైట్-ఎమిటింగ్ డయోడ్లు (LEDలు) మరియు లేజర్ డయోడ్‌లలో ఉపయోగించబడతాయి.[64] ఇండియం ఫోటోవోల్టాయిక్స్లో సెమీకండక్టర్ కాపర్ ఇండియం గాలియం సెలీనైడ్ (CIGS)గా ఉపయోగించబడుతుంది, దీనిని CIGS సోలార్ సెల్లు అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది రెండవ తరం థిన్-ఫిల్మ్ సోలార్ సెల్ రకం.[65] ఇండియం PNP బైపోలార్ జంక్షన్ ట్రాన్సిస్టర్లలో జర్మనియంతో ఉపయోగించబడుతుంది: తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద సోల్డర్ చేసినప్పుడు, ఇండియం జర్మనియంపై ఒత్తిడి కలిగించదు.[53]

ఇండియం వైర్ వాక్యూమ్ సీల్గా మరియు క్రయోజెనిక్స్ మరియు అల్ట్రా-హై వాక్యూమ్ అప్లికేషన్లలో థర్మల్ కండక్టర్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది, గ్యాప్‌లను పూరించడానికి వైకల్యానికి గురయ్యే గాస్కెట్ల వంటి తయారీ అప్లికేషన్లలో ఇది ఉపయోగపడుతుంది.[66] దీని గొప్ప ప్లాస్టిసిటీ మరియు లోహాలకు అంటుకునే గుణం కారణంగా, ఇండియం షీట్లను కొన్నిసార్లు మైక్రోవేవ్ సర్క్యూట్లు మరియు వేవ్‌గైడ్ జాయింట్లలో కోల్డ్-సోల్డరింగ్ కోసం ఉపయోగిస్తారు, అక్కడ నేరుగా సోల్డరింగ్ చేయడం క్లిష్టంగా ఉంటుంది. ఇండియం గాలియం-ఇండియం-టిన్ అల్లాయ్ గాలిన్‌స్టాన్లో ఒక పదార్ధం, ఇది గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవంగా ఉంటుంది మరియు కొన్ని థర్మామీటర్లలో పాదరసం స్థానంలో ఉపయోగించబడుతుంది.[67] బిస్మత్, కాడ్మియం, సీసం, మరియు టిన్లతో ఇండియం యొక్క ఇతర మిశ్రమాలు, ఇవి ఎక్కువ కానీ తక్కువ ద్రవీభవన స్థానాలను (50 మరియు 100 °C మధ్య) కలిగి ఉంటాయి, ఫైర్ స్ప్రింక్లర్ సిస్టమ్లు మరియు హీట్ రెగ్యులేటర్లలో ఉపయోగించబడతాయి.[53]

ఆల్కలీన్ బ్యాటరీలలో జింక్ తుప్పు పట్టకుండా మరియు హైడ్రోజన్ వాయువును విడుదల చేయకుండా నిరోధించడానికి పాదరసానికి ప్రత్యామ్నాయంగా ఇండియం ఉపయోగపడుతుంది.[68] పాదరసం యొక్క ఉపరితల ఉద్రిక్తత (surface tension)ను తగ్గించడానికి మరియు తక్కువ పాదరసం మరియు సులభమైన అమాల్గమేషన్ కోసం కొన్ని డెంటల్ అమాల్గమ్ మిశ్రమాలకు ఇండియం జోడించబడుతుంది.[69]

థర్మల్ న్యూట్రాన్‌ల కోసం ఇండియం యొక్క అధిక న్యూట్రాన్-క్యాప్చర్ క్రాస్-సెక్షన్ దీనిని న్యూక్లియర్ రియాక్టర్ల కోసం కంట్రోల్ రాడ్లలో ఉపయోగించడానికి అనువుగా చేస్తుంది, సాధారణంగా 80% వెండి, 15% ఇండియం మరియు 5% కాడ్మియం మిశ్రమంగా ఉంటుంది.[70] అణు ఇంజనీరింగ్‌లో, 113In మరియు 115In యొక్క (n,n') ప్రతిచర్యలు న్యూట్రాన్ ఫ్లక్స్‌ల పరిమాణాలను నిర్ణయించడానికి ఉపయోగించబడతాయి.[71]

2009లో, ప్రొఫెసర్ మాస్ సుబ్రమణియన్ మరియు ఒరెగాన్ స్టేట్ యూనివర్శిటీలో మాజీ గ్రాడ్యుయేట్ విద్యార్థి ఆండ్రూ స్మిత్, ఇండియంను ఇట్రియం మరియు మాంగనీస్లతో కలిపి తీవ్రమైన నీలం, విషపూరితం కాని, జడ, ఫేడ్-రెసిస్టెంట్ పిగ్మెంట్, YInMn బ్లూని తయారు చేయవచ్చని కనుగొన్నారు, ఇది 200 ఏళ్లలో కనుగొనబడిన మొదటి కొత్త అకర్బన నీలం పిగ్మెంట్.[72]

వైద్య అప్లికేషన్లు

రేడియోధార్మిక ఇండియం-111 (చాలా తక్కువ మొత్తంలో) న్యూక్లియర్ మెడిసిన్ పరీక్షలలో, వివిధ రకాల ఇన్ఫెక్షన్‌లను నిర్ధారించడానికి లేబుల్ చేయబడిన ప్రోటీన్లు మరియు తెల్ల రక్త కణాల కదలికను అనుసరించడానికి రేడియోట్రేసర్గా ఉపయోగించబడుతుంది.[73][74] ఇండియం సమ్మేళనాలు ఎక్కువగా తీసుకోవడం ద్వారా గ్రహించబడవు మరియు పీల్చడం ద్వారా మాత్రమే మితంగా గ్రహించబడతాయి; అవి విసర్జించబడటానికి ముందు కండరాలు, చర్మం, మరియు ఎముకలలో తాత్కాలికంగా నిల్వ చేయబడతాయి, మరియు మానవులలో ఇండియం యొక్క జీవసంబంధిత అర్ధ-జీవిత కాలం (biological half-life) సుమారు రెండు వారాలు.[75] ఇది న్యూరోఎండోక్రైన్ ట్యూమర్‌లలో గ్రోత్ హార్మోన్ గ్రాహకాలను కనుగొనడానికి ఆక్ట్రియోటైడ్ వంటి గ్రోత్ హార్మోన్ అనలాగ్‌లకు కూడా ట్యాగ్ చేయబడుతుంది.[76]

జీవసంబంధిత పాత్ర మరియు జాగ్రత్తలు

ఇండియం అధ్యయనం చేసిన ఏ జీవిలోనూ ఆహార మూలకం (Dietary element) పాత్రను కలిగి లేదు. ఒక అవలోకనం ప్రకారం, "ఇండియం పారిశ్రామిక ఉపయోగం వల్ల ఎటువంటి ఆరోగ్య ప్రమాదం ఉన్నట్లు ఆధారాలు లేవు."[77]

గమనికలు


ప్రస్తావనలు

  1. ↑ Indium | In (Element) - PubChem. pubchem.ncbi.nlm.nih.gov.
  2. ↑ Indium Tin Oxide Targets for Mobile Phone and Tablet Display Screens. www.samaterials.com.
  3. ↑ (2024-03-06). Why It Was Almost Impossible to Make the Blue LED. YouTube.
  4. ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 (June 2017). "Quantifying the relative availability of high-tech by-product metals – The cases of gallium, germanium and indium". Resources Policy. 52 327–335. doi:10.1016/j.resourpol.2017.04.008.
  5. ↑ "Indium and compounds". app.croneri.co.uk. Retrieved 2025-09-12.
  6. ↑ Bomhard, Ernst. (2018). The toxicology of indium oxide. Environmental Toxicology and Pharmacology. 58. 10.1016/j.etap.2018.02.003.
  7. ↑ The Royal Society of Chemistry. Royal Society of Chemistry.
  8. ↑ 8.0 8.1 8.2 Alfantazi, A. M.. (2003). "Processing of indium: a review". Minerals Engineering. 16 (8) 687–694. doi:10.1016/S0892-6875(03)00168-7.
  9. ↑ Binder, Harry H.. (1999). "Lexicon der chemischen Elemente". S. Hirzel Verlag. ISBN 978-3-7776-0736-8.
  10. ↑ 10.0 10.1 Dean, John A.. (523). "Lange's handbook of chemistry". McGraw-Hill, Inc.. ISBN 978-0-07-016190-0.
  11. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 222
  12. ↑ 12.0 12.1 Greenwood and Earnshaw, p. 252
  13. ↑ (2012). "Hg-In phase diagram". Journal of Phase Equilibria and Diffusion. 33 (2) 159–160. doi:10.1007/s11669-012-9993-3.
  14. ↑ (2017-01-23). "Measurements of the mechanical response of Indium and of its size dependence in bending and indentation". Materials Science and Engineering: A. 683 244–251. doi:10.1016/j.msea.2016.12.017.
  15. ↑ 15.0 15.1 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Audi
  16. ↑ (13–16 June 2011). "Second unique forbidden β decay of 115In and neutrino mass". AIP Conf. Proc.. 1417 (33) 33. doi:10.1063/1.3671032.
  17. ↑ (1 October 2013). IUPAC Periodic Table of the Isotopes. ciaaw.org.
  18. ↑ Holleman, Arnold F.. (1985). "Lehrbuch der Anorganischen Chemie". 892–893. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-007511-3.
  19. ↑ 19.0 19.1 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named G&E
  20. ↑ 20.0 20.1 Greenwood and Earnshaw, p. 256
  21. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 255
  22. ↑ 22.0 22.1 (2005). "Encyclopedia of Inorganic and Bioinorganic Chemistry". ISBN 978-1-119-95143-8. doi:10.1002/9781119951438.eibc0090.
  23. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 263–7
  24. ↑ 24.0 24.1 Anthony John Downs. (1993). "Chemistry of aluminium, gallium, indium, and thallium". Springer. ISBN 978-0-7514-0103-5.
  25. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 286
  26. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 288
  27. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 270–1
  28. ↑ 28.0 28.1 (1982). "Neutral complexes of the indium dihalides". Canadian Journal of Chemistry. 60 (6) 695–698. doi:10.1139/v82-102.
  29. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 287
  30. ↑ (1991). "In7Cl9—A New"Old" Compound in the System In-Cl". Angewandte Chemie International Edition in English. 30 (7) 824–825. doi:10.1002/anie.199108241.
  31. ↑ (1995). "Synthesis, Structure, and Decay of In4Br7". Angewandte Chemie International Edition in English. 34 (10) 1126–1128. doi:10.1002/anie.199511261.
  32. ↑ (1957). "Metall-cyclopentadienyle des Indiums". Angewandte Chemie. 69 (20) 639–640. doi:10.1002/ange.19570692008.
  33. ↑ (1988). "Synthesis, characterization and structural studies of In(C5H4Me) by x-ray diffraction and electron diffraction techniques and a reinvestigation of the crystalline state of In(C5H5) by x-ray diffraction studies". Organometallics. 7 (5) 1051–1059. doi:10.1021/om00095a007.
  34. ↑ (2003). "Correlation of vapor pressure equation and film properties with trimethylindium purity for the MOVPE grown III–V compounds". Journal of Crystal Growth. 248 91–98. doi:10.1016/S0022-0248(02)01854-7.
  35. ↑ 35.0 35.1 (2004). "Correlation of film properties and reduced impurity concentrations in sources for III/V-MOVPE using high-purity trimethylindium and tertiarybutylphosphine". Journal of Crystal Growth. 272 (1–4) 603–608. doi:10.1016/j.jcrysgro.2004.09.006.
  36. ↑ Reich, F.. (1863). Ueber das Indium. Journal für Praktische Chemie. 90 (1) 172–176. doi:10.1002/prac.18630900122.
  37. ↑ Venetskii, S.. (1971). "Indium". Metallurgist. 15 (2) 148–150. doi:10.1007/BF01088126.
  38. ↑ Greenwood and Earnshaw, p. 244
  39. ↑ 39.0 39.1 Weeks, Mary Elvira. (1932). The Discovery of the Elements: XIII. Some Spectroscopic Studies. Journal of Chemical Education. 9 (8) 1413–1434. doi:10.1021/ed009p1413.
  40. ↑ Reich, F.. (1864). "Ueber das Indium". Journal für Praktische Chemie. 92 (1) 480–485. doi:10.1002/prac.18640920180.
  41. ↑ Schwarz-Schampera, Ulrich. (2002). Indium: Geology, Mineralogy, and Economics. Springer. ISBN 978-3-540-43135-0.
  42. ↑ Boothroyd, A. I.. (2006). "Heavy elements in stars". Science. 314 (5806) 1690–1691. doi:10.1126/science.1136842.
  43. ↑ (1999). "Neutron Capture in Low-Mass Asymptotic Giant Branch Stars: Cross Sections and Abundance Signatures.". The Astrophysical Journal. 525 (2) 886–900. doi:10.1086/307938.
  44. ↑ (1994). "Nucleosynthesis in the Cd-In-Sn region.". The Astrophysical Journal. 426 357–365. doi:10.1086/174071.
  45. ↑ 45.0 45.1 (2016). The distribution of gallium, germanium and indium in conventional and non-conventional resources - Implications for global availability (PDF Download Available). ResearchGate. doi:10.13140/rg.2.2.20956.18564.
  46. ↑ (July 2016). "Gallium, germanium, indium, and other trace and minor elements in sphalerite as a function of deposit type — A meta-analysis". Ore Geology Reviews. 76 52–78. doi:10.1016/j.oregeorev.2015.12.017.
  47. ↑ (June 2017). "Advanced Identification and Quantification of In-Bearing Minerals by Scanning Electron Microscope-Based Image Analysis". Microscopy and Microanalysis. 23 (3) 527–537. doi:10.1017/S1431927617000460.
  48. ↑ Mineral Commodities Summary 2007: Indium. United States Geological Survey.
  49. ↑ (2015-10-02). "Indium: key issues in assessing mineral resources and long-term supply from recycling". Applied Earth Science. 124 (4) 213–226. doi:10.1179/1743275815Y.0000000007.
  50. ↑ (2012-01-17). "Methodology of Metal Criticality Determination". Environmental Science & Technology. 46 (2) 1063–1070. doi:10.1021/es203534z.
  51. ↑ (2015-08-01). Criticality of the Geological Zinc, Tin, and Lead Family. Journal of Industrial Ecology. 19 (4) 628–644. doi:10.1111/jiec.12213.
  52. ↑ U.S. Geological Survey – Historical Statistics for Mineral and Material Commodities in the United States; INDIUM STATISTICS // USGS, ఏప్రిల్ 1, 2014
  53. ↑ 53.0 53.1 53.2 53.3 53.4 గ్రీన్‌వుడ్ మరియు ఎర్న్‌షా, పేజీ 247
  54. ↑ (డిసెంబర్ 2015). "Assessing the supply potential of high-tech metals – A general method". Resources Policy. 46, Part 2 45–58. doi:10.1016/j.resourpol.2015.08.002.
  55. ↑ 55.0 55.1 (2017). Indium - in: USGS Mineral Commodity Summaries. United States Geological Survey.
  56. ↑ (2015). Historical Statistics for Mineral and Material Commodities in the United States.
  57. ↑ Indium Price Supported by LCD Demand and New Uses for the Metal. Geology.com.
  58. ↑ USGS Mineral Commodity Summaries 2011. USGS and USDI.
  59. ↑ (1934). "A story of indium". Journal of Chemical Education. 11 (5) 270. doi:10.1021/ed011p270.
  60. ↑ Tolcin, Amy C.. Mineral Yearbook 2007: Indium. United States Geological Survey.
  61. ↑ 61.0 61.1 Downs, Anthony John. (1993). Chemistry of Aluminium, Gallium, Indium, and Thallium. 89 and 106. Springer. ISBN 978-0-7514-0103-5.
  62. ↑ (జూన్ 2, 2005). The Electroluminescent Light Sabre. Nanotechnology News Archive.
  63. ↑ Bachmann, K. J.. (1981). "Properties, Preparation, and Device Applications of Indium Phosphide". Annual Review of Materials Science. 11 441–484. doi:10.1146/annurev.ms.11.080181.002301.
  64. ↑ Schubert, E. Fred. (2003). "Light-Emitting Diodes". 16. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-53351-5.
  65. ↑ Powalla, M.. (2000). "Scaling up issues of CIGS solar cells". Thin Solid Films. 361–362 (1–2) 540–546. doi:10.1016/S0040-6090(99)00849-4.
  66. ↑ (1990). Vacuum physics and technology. 296. Acad. Press. ISBN 978-0-12-475914-5.
  67. ↑ Surmann, P. (నవంబర్ 2005). "Voltammetric analysis using a self-renewable non-mercury electrode". Analytical and Bioanalytical Chemistry. 383 (6) 1009–13. doi:10.1007/s00216-005-0069-7.
  68. ↑ Geological Survey (U.S.). (2010). "Minerals Yearbook, 2008, V. 1, Metals and Minerals". 35–2. Government Printing Office. ISBN 978-1-4113-3015-3.
  69. ↑ Powell L. V.. (1989). "Effect of Admixed Indium on Mercury Vapor Release from Dental Amalgam". Journal of Dental Research. 68 (8) 1231–3. doi:10.1177/00220345890680080301.
  70. ↑ (2001-12-31). Mercury, cadmium, lead: handbook for sustainable heavy metals policy and regulation. 222. Springer. ISBN 978-1-4020-0224-3.
  71. ↑ (1976). Practical applications of neutron radiography and gaging: a symposium. 50–51.
  72. ↑ Kupferschmidt, Kai. (2019-05-02). "In search of blue". Science. 364 (6439) 424–429. doi:10.1126/science.364.6439.424.
  73. ↑ IN-111 FACT SHEET. Nordion(Canada), Inc..
  74. ↑ (మే 1988). "In-111-labeled white blood cell uptake in noninfected closed fracture in humans: prospective study". Radiology. 167 (2) 495–498. doi:10.1148/radiology.167.2.3357961.
  75. ↑ (7 ఆగస్టు 2014). "Handbook on the Toxicology of Metals". 845. Academic Press. ISBN 978-0-12-397339-9.
  76. ↑ (1992). "Somatostatin receptor scintigraphy with indium-111-DTPA-D-Phe-1-octreotide in man: Metabolism, dosimetry and comparison with iodine-123-Tyr-3-octreotide". Journal of Nuclear Medicine. 33 (5) 652–658.
  77. ↑ (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:10.1002/14356007.a14_157.

మూలాలు

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Indium” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Indium ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=ఇండియం&oldid=863"