ఆర్సెనిక్

From LTRC
Revision as of 23:24, 28 September 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Arsenic” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)


ఆర్సెనిక్ (Arsenic) అనేది ఒక రసాయన మూలకం; దీని రసాయన సంకేతం As మరియు పరమాణు సంఖ్య 33. ఇది ఒక మెటలాయిడ్ (లోహసదృశ్యం) మరియు pnictogens (గ్రూపు 15 మూలకాలు) లో ఒకటి, కాబట్టి ఇది తన గ్రూపు 15 పొరుగు మూలకాలైన భాస్వరం (phosphorus) మరియు యాంటిమోనీ (antimony) లతో అనేక ధర్మాలను పంచుకుంటుంది. ఆర్సెనిక్ అత్యంత విషపూరితంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఇది ప్రకృతిలో అనేక ఖనిజాలలో, సాధారణంగా సల్ఫర్ మరియు లోహాలతో కలిసి ఉంటుంది, కానీ స్వచ్ఛమైన మూలక స్ఫటికంగా కూడా లభిస్తుంది. దీనికి వివిధ అలోట్రోప్‌లు (రూపాంతరాలు) ఉన్నాయి, కానీ పారిశ్రామికంగా బూడిద రంగు రూపం మాత్రమే ముఖ్యమైనది, ఇది లోహపు రూపాన్ని కలిగి ఉంటుంది.

ఆర్సెనిక్ యొక్క ప్రాథమిక ఉపయోగం సీసపు మిశ్రమ లోహాలలో (ఉదాహరణకు, కారు బ్యాటరీలు మరియు మందుగుండు సామగ్రిలో) ఉంది. ఆర్సెనిక్ సెమీకండక్టర్ ఎలక్ట్రానిక్ పరికరాలలో సాధారణ n-రకం డోపెంట్గా మరియు III–V కాంపౌండ్ సెమీకండక్టర్ గాలియం ఆర్సెనైడ్లో ఒక భాగంగా ఉంటుంది. ఆర్సెనిక్ మరియు దాని సమ్మేళనాలు, ముఖ్యంగా ట్రైఆక్సైడ్, పురుగుమందులు, చికిత్స చేసిన చెక్క ఉత్పత్తులు, కలుపు సంహారకాలు మరియు కీటకనాశినుల ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించబడతాయి. ఆర్సెనిక్ మరియు దాని సమ్మేళనాల యొక్క నిరంతర విషపూరిత స్వభావంపై అవగాహన పెరుగుతుండటంతో ఈ అనువర్తనాలు తగ్గుతున్నాయి.

ఆర్సెనిక్ కలిగిన సమ్మేళనాలు పురాతన కాలం నుండి మానవులకు విషపూరితమని తెలుసు.[1] అయితే, కొన్ని రకాల బ్యాక్టీరియాలు ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలను శ్వాసక్రియ మెటబాలైట్లుగా ఉపయోగించగలవు. ఎలుకలు, హామ్స్టర్లు, మేకలు మరియు కోళ్ళలో ఆర్సెనిక్ తక్కువ పరిమాణంలో అవసరమైన ఖనిజ పోషకం అని ప్రతిపాదించబడింది. మానవ జీవక్రియలో ఆర్సెనిక్ చిన్న మొత్తంలో ఏదైనా పాత్ర పోషిస్తుందో లేదో నిర్ణయించడానికి పరిశోధనలు జరగలేదు.[2][3] అయితే, అవసరమైన దానికంటే ఎక్కువ పరిమాణంలో ఉంటే బహుకణ జీవులలో ఆర్సెనిక్ విషప్రయోగం సంభవిస్తుంది. భూగర్భ జలాల ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం ప్రపంచవ్యాప్తంగా మిలియన్ల మంది ప్రజలను ప్రభావితం చేసే సమస్య.

యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ ప్రకారం, ఆర్సెనిక్ యొక్క అన్ని రూపాలు మానవ ఆరోగ్యానికి తీవ్రమైన ప్రమాదం.[4] యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఏజెన్సీ ఫర్ టాక్సిక్ సబ్‌స్టాన్సెస్ అండ్ డిసీజ్ రిజిస్ట్రీ 2001లో సూపర్‌ఫండ్ సైట్‌లలోని ప్రమాదకర పదార్థాల ప్రాధాన్యత జాబితాలో ఆర్సెనిక్‌ను 1వ స్థానంలో ఉంచింది.[5] ఆర్సెనిక్ గ్రూపు 1 కార్సినోజెన్ (క్యాన్సర్ కారకం)గా వర్గీకరించబడింది.[4]

లక్షణాలు

భౌతిక లక్షణాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Allotropes of arsenic

మూడు అత్యంత సాధారణ ఆర్సెనిక్ అలోట్రోప్‌లు బూడిద, పసుపు మరియు నలుపు ఆర్సెనిక్, వీటిలో బూడిద రంగు అత్యంత సాధారణమైనది.[6] బూడిద రంగు ఆర్సెనిక్ (α-As, స్పేస్ గ్రూప్ R3m No. 166) అనేక ఇంటర్‌లాక్డ్, రఫ్ల్డ్, ఆరు-సభ్యుల రింగులతో కూడిన డబుల్-లేయర్ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. పొరల మధ్య బలహీనమైన బంధం కారణంగా, బూడిద రంగు ఆర్సెనిక్ పెళుసుగా ఉంటుంది మరియు 3.5 యొక్క సాపేక్షంగా తక్కువ మోహ్స్ కాఠిన్యం కలిగి ఉంటుంది. సమీప మరియు తదుపరి-సమీప పరమాణువులు ఒక వక్రీకరించిన అష్టభుజి కాంప్లెక్స్‌ను ఏర్పరుస్తాయి, ఒకే డబుల్-లేయర్‌లోని మూడు పరమాణువులు తదుపరి పొరలోని మూడు పరమాణువుల కంటే కొంచెం దగ్గరగా ఉంటాయి.[7] ఈ సాపేక్షంగా దగ్గరి ప్యాకింగ్ 5.73 g/cm³ అధిక సాంద్రతకు దారితీస్తుంది.[8] బూడిద రంగు ఆర్సెనిక్ ఒక సెమీమెటల్, కానీ అమోర్ఫైజ్డ్ (స్ఫటిక రూపం కోల్పోవడం) అయితే 1.2–1.4 eV బ్యాండ్‌గ్యాప్ ఉన్న సెమీకండక్టర్గా మారుతుంది.[9] బూడిద రంగు ఆర్సెనిక్ అత్యంత స్థిరమైన రూపం. పసుపు ఆర్సెనిక్ మెత్తగా మరియు మైనంలా ఉంటుంది, మరియు టెట్రాఫాస్ఫరస్ (P4)కి కొంతవరకు సమానంగా ఉంటుంది.[10] రెండింటిలోనూ నాలుగు పరమాణువులు టెట్రాహెడ్రల్ నిర్మాణంలో అమర్చబడి ఉంటాయి, ఇందులో ప్రతి పరమాణువు ఇతర మూడు పరమాణువులలో ప్రతిదానికీ ఒకే బంధంతో బంధించబడి ఉంటుంది. ఈ అస్థిర అలోట్రోప్, అణు రూపంలో ఉండటం వల్ల, అత్యంత అస్థిరమైనది, తక్కువ సాంద్రత కలిగినది మరియు అత్యంత విషపూరితమైనది. ఘన పసుపు ఆర్సెనిక్ ఆర్సెనిక్ ఆవిరి (As4)ని వేగంగా చల్లబరచడం ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఇది కాంతి ద్వారా వేగంగా బూడిద రంగు ఆర్సెనిక్‌గా మారుతుంది. పసుపు రూపం 1.97 g/cm³ సాంద్రతను కలిగి ఉంటుంది.[8] నలుపు ఆర్సెనిక్ నిర్మాణం నలుపు భాస్వరంకి సమానంగా ఉంటుంది.[8] నలుపు ఆర్సెనిక్ సుమారు 100–220 వద్ద ఆవిరిని చల్లబరచడం ద్వారా మరియు పాదరసం ఆవిరి సమక్షంలో అమోర్ఫస్ ఆర్సెనిక్ స్ఫటికీకరణ ద్వారా కూడా ఏర్పడుతుంది.[11] ఇది గాజులా మరియు పెళుసుగా ఉంటుంది. నలుపు ఆర్సెనిక్ కూడా పేలవమైన విద్యుత్ వాహకం.[12]

ఆర్సెనిక్ వాతావరణ పీడనం వద్ద వేడి చేసినప్పుడు ఉత్పతనం (sublimes) చెందుతుంది, ఇది 887 K వద్ద ద్రవ స్థితి లేకుండా నేరుగా వాయు రూపంలోకి మారుతుంది. అయితే, 817 C మరియు 2.84 MPa వద్ద, ఆర్సెనిక్ కరుగుతుంది.[13] దీని ట్రిపుల్ పాయింట్ 3.63 MPa మరియు 1090 K వద్ద ఉంటుంది.[8]

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of arsenic ఆర్సెనిక్ ప్రకృతిలో ఒకే స్థిరమైన ఐసోటోప్, 75Asగా లభిస్తుంది. సింథటిక్ రేడియోఐసోటోపులు 64As నుండి 95As వరకు, అలాగే కనీసం 11 ఐసోమర్లు ఉన్నాయని తెలుసు.[14]

వీటిలో అత్యంత స్థిరమైనవి 80.30 రోజుల అర్థ జీవిత కాలం (half-life) కలిగిన 73As మరియు 17.77 రోజుల అర్థ జీవిత కాలం కలిగిన 74As, ఆ తర్వాత 71As (65.30 గంటలు), 77As (38.79 గంటలు), 76As (26.24 గంటలు), మరియు 72As (26.0 గంటలు) ఉన్నాయి. మిగిలినవన్నీ 100 నిమిషాల కంటే తక్కువ అర్థ జీవిత కాలాన్ని కలిగి ఉంటాయి మరియు చాలా వరకు ఒక నిమిషం కంటే తక్కువగా ఉంటాయి. స్థిరమైన ఐసోటోప్ కంటే తేలికైన ఐసోటోపులు సాధారణంగా పాజిట్రాన్ ఉద్గారం లేదా ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్ ద్వారా జర్మనీయం ఐసోటోపులుగా క్షీణిస్తాయి, అయితే బరువైనవి బీటా క్షయం ద్వారా సెలీనియం ఐసోటోపులుగా మారుతాయి. ఒక ముఖ్యమైన మినహాయింపు ఏమిటంటే 74As రెండు మార్గాల్లో క్షీణిస్తుంది.

రసాయన శాస్త్రం

ఆర్సెనిక్ దాని తేలికపాటి pnictogen కాంగెనర్ భాస్వరం వలె సమానమైన ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ మరియు అయనీకరణ శక్తులను కలిగి ఉంటుంది, కాబట్టి ఇది చాలా అలోహాలతో సులభంగా సహసంయోజక అణువులను ఏర్పరుస్తుంది. పొడి గాలిలో స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, ఆర్సెనిక్ తేమకు గురైనప్పుడు బంగారు-కాంస్య రంగు మాలిన్యం (tarnish) ఏర్పడుతుంది, ఇది చివరికి నల్లటి ఉపరితల పొరగా మారుతుంది.[15] గాలిలో వేడి చేసినప్పుడు, ఆర్సెనిక్ ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్గా ఆక్సీకరణం చెందుతుంది; ఈ చర్య నుండి వచ్చే పొగలు వెల్లుల్లిని పోలిన వాసనను కలిగి ఉంటాయి. ఆర్సెనోపైరైట్ వంటి ఆర్సెనైడ్ ఖనిజాలను సుత్తితో కొట్టినప్పుడు ఈ వాసనను గుర్తించవచ్చు. ఇది ఆక్సిజన్‌లో మండి ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్ మరియు ఆర్సెనిక్ పెంటాక్సైడ్లను ఏర్పరుస్తుంది, ఇవి బాగా తెలిసిన భాస్వర సమ్మేళనాల వలె అదే నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటాయి, మరియు ఫ్లోరిన్‌లో ఆర్సెనిక్ పెంటాఫ్లోరైడ్ను ఇస్తాయి.[15] ఆర్సెనిక్ గాఢ నైట్రిక్ ఆమ్లంతో ఆర్సెనిక్ ఆమ్లం, విలీన నైట్రిక్ ఆమ్లంతో ఆర్సెనస్ ఆమ్లం, మరియు గాఢ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంతో ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్‌ను తయారు చేస్తుంది; అయితే, ఇది నీరు, క్షారాలు లేదా ఆక్సీకరణం చెందని ఆమ్లాలతో చర్య జరపదు. ఆర్సెనిక్ లోహాలతో చర్య జరిపి ఆర్సెనైడ్‌లను ఏర్పరుస్తుంది, అయితే ఇవి As(3−) అయాన్‌ను కలిగి ఉన్న అయానిక్ సమ్మేళనాలు కావు, ఎందుకంటే అటువంటి అయాన్ ఏర్పడటం అత్యంత ఎండోథెర్మిక్ (ఉష్ణగ్రాహక) చర్య మరియు గ్రూపు 1 ఆర్సెనైడ్‌లు కూడా ఇంటర్మెటాలిక్ సమ్మేళనాల ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి.[15] జర్మనీయం, సెలీనియం మరియు బ్రోమిన్ వలె, ఆర్సెనిక్ 3d ట్రాన్సిషన్ సిరీస్ తర్వాత వస్తుంది, ఆర్సెనిక్ దాని నిలువు పొరుగు మూలకాలైన భాస్వరం మరియు యాంటిమోనీ కంటే +5 ఆక్సీకరణ స్థితిలో చాలా తక్కువ స్థిరంగా ఉంటుంది, అందువల్ల ఆర్సెనిక్ పెంటాక్సైడ్ మరియు ఆర్సెనిక్ ఆమ్లం శక్తివంతమైన ఆక్సీకరణ కారకాలు.[15]

సమ్మేళనాలు

Arsenic compounds

ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలు, కొన్ని అంశాలలో, ఆవర్తన పట్టిక యొక్క అదే గ్రూపు (నిలువు వరుస)లో ఉన్న భాస్వరం సమ్మేళనాలను పోలి ఉంటాయి. ఆర్సెనిక్ కోసం అత్యంత సాధారణ ఆక్సీకరణ స్థితిలు: ఆర్సెనైడ్‌లలో -3, ఇవి మిశ్రమ లోహాల వంటి ఇంటర్మెటాలిక్ సమ్మేళనాలు, ఆర్సెనైట్‌లలో +3, మరియు ఆర్సెనేట్‌లు మరియు చాలా ఆర్గానోఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలలో +5. స్కటెరుడైట్ ఖనిజంలో చతురస్రాకార As_{4}(3-) అయాన్లలో కనిపించే విధంగా ఆర్సెనిక్ తనతో తాను సులభంగా బంధాలను ఏర్పరుచుకుంటుంది.[16] +3 ఆక్సీకరణ స్థితిలో, ఆర్సెనిక్ సాధారణంగా ఎలక్ట్రాన్ల యొక్క లోన్ పెయిర్ ప్రభావం కారణంగా పిరమిడ్ ఆకారంలో ఉంటుంది.[6]

అకర్బన సమ్మేళనాలు

సరళమైన ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలలో ఒకటి ట్రైహైడ్రైడ్, అత్యంత విషపూరితమైన, మండే స్వభావం గల, పైరోఫోరిక్ ఆర్సిన్ (AsH3). ఈ సమ్మేళనం సాధారణంగా స్థిరమైనదిగా పరిగణించబడుతుంది, ఎందుకంటే గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఇది నెమ్మదిగా మాత్రమే వియోగం చెందుతుంది. 523–573 K (250–300 °C) ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఆర్సెనిక్ మరియు హైడ్రోజన్‌గా వియోగం వేగంగా జరుగుతుంది.[17] తేమ, కాంతి సమక్షం మరియు కొన్ని ఉత్ప్రేరకాలు (ముఖ్యంగా అల్యూమినియం) వంటి అనేక అంశాలు వియోగం చెందే రేటును సులభతరం చేస్తాయి.[18] ఇది గాలిలో సులభంగా ఆక్సీకరణం చెంది ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్ మరియు నీటిని ఏర్పరుస్తుంది, మరియు ఆక్సిజన్కు బదులుగా సల్ఫర్ మరియు సెలీనియంలతో ఇలాంటి చర్యలే జరుగుతాయి.[17]

ఆర్సెనిక్ రంగులేని, వాసన లేని, స్ఫటికాకార ఆక్సైడ్లు As2O3 ("వైట్ ఆర్సెనిక్") మరియు As2O5లను ఏర్పరుస్తుంది, ఇవి హైగ్రోస్కోపిక్ (తేమను పీల్చుకునేవి) మరియు ఆమ్ల ద్రావణాలను ఏర్పరచడానికి నీటిలో సులభంగా కరుగుతాయి. ఆర్సెనిక్(V) ఆమ్లం ఒక బలహీనమైన ఆమ్లం మరియు దీని లవణాలు, ఆర్సెనేట్లు అని పిలువబడతాయి,[19] ఇవి సహజంగా లభించే ఆర్సెనిక్ ఖనిజాలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాలలో భూగర్భ జలాల ఆర్సెనిక్ కాలుష్యానికి ప్రధాన వనరు.[20] సింథటిక్ ఆర్సెనేట్లలో షీల్స్ గ్రీన్ (క్యుప్రిక్ హైడ్రోజన్ ఆర్సెనేట్, ఆమ్ల కాపర్ ఆర్సెనేట్), కాల్షియం ఆర్సెనేట్, మరియు లెడ్ హైడ్రోజన్ ఆర్సెనేట్ ఉన్నాయి. ఈ మూడింటిని వ్యవసాయ కీటకనాశినులుగా మరియు విషాలుగా ఉపయోగించారు.

ఆర్సెనేట్ మరియు ఆర్సెనిక్ ఆమ్లం మధ్య ప్రోటోనేషన్ దశలు ఫాస్ఫేట్ మరియు ఫాస్ఫోరిక్ ఆమ్లం మధ్య ఉన్న దశల వలె ఉంటాయి. ఫాస్ఫరస్ ఆమ్లం వలె కాకుండా, ఆర్సెనస్ ఆమ్లం నిజంగా త్రిక్షార ఆమ్లం (tribasic), దీని ఫార్ములా As(OH)₃.[19]

ఆర్సెనిక్ యొక్క విస్తృత శ్రేణి సల్ఫర్ సమ్మేళనాలు తెలిసినవి. ఆర్పిమెంట్ (As2S3) మరియు రియల్గర్ (As4S4) కొంత సమృద్ధిగా ఉంటాయి మరియు గతంలో పెయింటింగ్ పిగ్మెంట్స్‌గా ఉపయోగించబడ్డాయి. As4S10లో, ఆర్సెనిక్ +2 ఆక్సీకరణ స్థితిని కలిగి ఉంటుంది, As4S4లో As-As బంధాలు ఉంటాయి, తద్వారా As యొక్క మొత్తం కోవలెన్సీ ఇప్పటికీ 3.[21] ఆర్పిమెంట్ మరియు రియల్గర్, అలాగే As4S3, రెండింటికీ సెలీనియం అనలాగ్‌లు ఉన్నాయి; అనలాగ్ As2Te3 ఖనిజం కాల్గూర్లైట్గా పిలువబడుతుంది,[22] మరియు అయాన్ As2Te- కోబాల్ట్ కాంప్లెక్స్‌లలో లిగాండ్‌గా తెలుసు.[23]

అస్టాటైడ్ మినహా ఆర్సెనిక్(III) యొక్క అన్ని ట్రైహాలైడ్‌లు బాగా తెలిసినవి. ఆర్సెనిక్ పెంటాఫ్లోరైడ్ (AsF5) మాత్రమే ముఖ్యమైన పెంటాహాలైడ్, ఇది +5 ఆక్సీకరణ స్థితి యొక్క తక్కువ స్థిరత్వాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది; అయినప్పటికీ, ఇది చాలా బలమైన ఫ్లోరినేటింగ్ మరియు ఆక్సీకరణ ఏజెంట్. (పెంటాక్లోరైడ్ అనేది ఒక రకమైన పసుపు రంగు ఘనపదార్థం, ఇది -50 °C కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మాత్రమే స్థిరంగా ఉంటుంది, ఆ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ఇది క్లోరిన్ వాయువును విడుదల చేస్తూ ట్రైక్లోరైడ్‌గా వియోగం చెందుతుంది.[8])

మిశ్రమ లోహాలు

ఆర్సెనిక్ III-V సెమీకండక్టర్లు గాలియం ఆర్సెనైడ్, ఇండియం ఆర్సెనైడ్, మరియు అల్యూమినియం ఆర్సెనైడ్లలో గ్రూపు 5 మూలకంగా ఉపయోగించబడుతుంది.[24] GaAs యొక్క వాలెన్స్ ఎలక్ట్రాన్ సంఖ్య Si పరమాణువుల జంటతో సమానంగా ఉంటుంది, కానీ ఎలక్ట్రానిక్ బ్యాండ్ నిర్మాణం పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంటుంది, ఇది విభిన్న బల్క్ ధర్మాలకు దారితీస్తుంది.[25] ఇతర ఆర్సెనిక్ మిశ్రమ లోహాలలో II-V సెమీకండక్టర్ కాడ్మియం ఆర్సెనైడ్ ఉన్నాయి.[26]

ఆర్గానోఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Organoarsenic chemistry

అనేక రకాల ఆర్గానోఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలు తెలిసినవి. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో రసాయన ఆయుధాలుగా అనేక సమ్మేళనాలను అభివృద్ధి చేశారు, ఇందులో లూయిసైట్ వంటి బ్లిస్టర్ ఏజెంట్లు మరియు ఆడమ్సైట్ వంటి వాంతులు కలిగించే ఏజెంట్లు ఉన్నాయి.[27][28][29] చారిత్రక మరియు ఆచరణాత్మక ఆసక్తి కలిగిన కాకోడిలిక్ ఆమ్లం, ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్ యొక్క మిథైలేషన్ నుండి ఉద్భవిస్తుంది, ఈ చర్యకు భాస్వర రసాయన శాస్త్రంలో ఎటువంటి అనలాగ్ లేదు. కాకోడైల్ తెలిసిన మొదటి ఆర్గానోమెటాలిక్ సమ్మేళనం (ఆర్సెనిక్ నిజమైన లోహం కానప్పటికీ) మరియు దీనికి గ్రీకు పదం κακωδία "దుర్వాసన" నుండి పేరు వచ్చింది, ఇది వెల్లుల్లి వంటి అసహ్యకరమైన వాసనను కలిగి ఉంటుంది; ఇది చాలా విషపూరితమైనది.[30]

లభ్యత మరియు ఉత్పత్తి

ఇవి కూడా చూడండి: :Category:Arsenide minerals, :Category:Arsenate minerals

ఆర్సెనిక్ భూమి పొరలో 53వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న మూలకం, ఇది సుమారు 1.5 పార్ట్స్ పర్ మిలియన్ (0.00015%) ఉంటుంది.[31] వాతావరణంలో ఆర్సెనిక్ యొక్క సాధారణ నేపథ్య సాంద్రతలు 3 ng/m³ మించవు; నేలలో 100 mg/kg; వృక్షసంపదలో 400 μg/kg; మంచినీటిలో 10 μg/L మరియు సముద్రపు నీటిలో 1.5 μg/L.[32] ఆర్సెనిక్ సముద్రపు నీటిలో 22వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న మూలకం[33] మరియు విశ్వంలో సమృద్ధిలో 41వ స్థానంలో ఉంది.[34]

MAsS మరియు MAs2 (M = Fe, Ni, Co) ఫార్ములా కలిగిన ఖనిజాలు ఆర్సెనిక్ యొక్క ప్రధాన వాణిజ్య వనరులు, వీటితో పాటు రియల్గర్ (ఒక ఆర్సెనిక్ సల్ఫైడ్ ఖనిజం) మరియు సహజ (మూలక) ఆర్సెనిక్ ఉన్నాయి. ఒక ఉదాహరణ ఖనిజం ఆర్సెనోపైరైట్ (FeAsS), ఇది నిర్మాణాత్మకంగా ఐరన్ పైరైట్కు సంబంధించింది. అనేక చిన్న As-కలిగిన ఖనిజాలు తెలిసినవి. ఆర్సెనిక్ పర్యావరణంలో వివిధ సేంద్రీయ రూపాల్లో కూడా ఉంటుంది.[35]

[36]

2015లో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ జియోలాజికల్ సర్వే ప్రకారం, పెరూ మరియు చైనా ప్రపంచ వైట్ ఆర్సెనిక్ ఉత్పత్తిలో దాదాపు 89% వాటాతో అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి.[37] అమెరికా మరియు ఐరోపాలోని చాలా ఆర్సెనిక్ శుద్ధి కార్యకలాపాలు పర్యావరణ ఆందోళనల కారణంగా మూసివేయబడ్డాయి. ఆర్సెనిక్ రాగి, బంగారం మరియు సీసపు స్మెల్టర్ల నుండి వచ్చే ధూళిలో కనిపిస్తుంది, మరియు ఇది ప్రధానంగా రాగి శుద్ధి ధూళి నుండి తిరిగి పొందబడుతుంది.[38] ఆర్సెనిక్ అనేది రాగి స్మెల్టింగ్ సౌకర్యాలలోకి ప్రవేశించే రాగి గాఢతలలో కనిపించే ప్రధాన మాలిన్యం.[39] తక్కువ-ఆర్సెనిక్ రాగి నిక్షేపాలు క్షీణించడంతో రాగి మైనింగ్ లోతైన అధిక-మాలిన్య ఖనిజాల వైపు మళ్లడం వల్ల సంవత్సరాలుగా రాగి గాఢతలలో ఆర్సెనిక్ పెరిగింది.[40]

గాలిలో ఆర్సెనోపైరైట్‌ను రోస్టింగ్ చేసినప్పుడు, ఆర్సెనిక్ ఆర్సెనిక్(III) ఆక్సైడ్‌గా ఉత్పతనం చెంది ఇనుము ఆక్సైడ్‌లను వదిలివేస్తుంది,[35] అయితే గాలి లేకుండా రోస్టింగ్ చేయడం వల్ల బూడిద రంగు ఆర్సెనిక్ ఉత్పత్తి అవుతుంది. సల్ఫర్ మరియు ఇతర చాల్కోజెన్‌ల నుండి మరింత శుద్దీకరణ వాక్యూమ్‌లో ఉత్పతనం (sublimation), హైడ్రోజన్ వాతావరణంలో, లేదా కరిగిన సీసం-ఆర్సెనిక్ మిశ్రమం నుండి స్వేదనం ద్వారా సాధించబడుతుంది.[41]

ర్యాంక్ దేశం 2025 As2O3 ఉత్పత్తి[37]
1 30,000 T
2 24,000 T
3 5,000 T
4 1,000 T
5 500 T
— ప్రపంచ మొత్తం (రౌండ్ చేసినది) 61,000 T

చరిత్ర

ఆర్సెనిక్ అనే పదం సిరియాక్ భాష పదం ܙܪܢܝܟܐ zarnika నుండి ఉద్భవించింది,[42][43] ఇది అరబిక్ al-zarnīḵ الزرنيخ 'ఆర్పిమెంట్' నుండి వచ్చింది, ఇది పర్షియన్ భాష zar ("బంగారం") నుండి زرنيخ zarnikh అనే పదంపై ఆధారపడి ఉంది, దీని అర్థం "పసుపు" (అక్షరాలా "బంగారు రంగు") మరియు అందువల్ల "(పసుపు) ఆర్పిమెంట్". ఇది గ్రీకు భాషలోకి (జానపద వ్యుత్పత్తి శాస్త్రాన్ని ఉపయోగించి) arsenikon (ἀρσενικόν)గా స్వీకరించబడింది – ఇది గ్రీకు విశేషణం arsenikos (ἀρσενικός) యొక్క నపుంసక రూపం, దీని అర్థం "పురుష", "వీర్యవంతమైన".

లాటిన్ భాష మాట్లాడేవారు గ్రీకు పదాన్ని arsenicumగా స్వీకరించారు, ఇది ఫ్రెంచిలో చివరకు arsenicగా మారింది, దీని నుండే ఆంగ్ల పదం "arsenic" (ఆర్సెనిక్) ఉద్భవించింది.[43] ఆర్సెనిక్ సల్ఫైడ్లు (ఆర్పిమెంట్, రియల్గార్) మరియు ఆక్సైడ్లు పురాతన కాలం నుండి తెలిసినవి మరియు ఉపయోగించబడినవి.[44] జోసిమోస్ (సుమారు 300 AD) 'శాండరాక్' (రియల్గార్)ను వేడి చేయడం ద్వారా 'క్లౌడ్ ఆఫ్ ఆర్సెనిక్' (ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్) పొందవచ్చని వివరించారు, దీనిని ఆయన రిడాక్స్ ప్రక్రియ ద్వారా బూడిద రంగు ఆర్సెనిక్‌గా మారుస్తారు.[45] ఆర్సెనిక్ విషప్రయోగం యొక్క లక్షణాలు అంత స్పష్టంగా ఉండవు కాబట్టి, 1830లలో ఆర్సెనిక్ ఉనికిని గుర్తించే సున్నితమైన రసాయన పరీక్ష అయిన మార్ష్ పరీక్ష అందుబాటులోకి వచ్చే వరకు, ఈ పదార్థాన్ని హత్యల కోసం తరచుగా ఉపయోగించేవారు. (మరొక తక్కువ సున్నితమైన కానీ మరింత సాధారణ పరీక్ష రైన్ష్ పరీక్ష.) పాలక వర్గం ఒకరినొకరు చంపుకోవడానికి దీనిని ఉపయోగించడం, దీని శక్తి మరియు రహస్య స్వభావం కారణంగా, ఆర్సెనిక్‌ను "రాజుల విషం" మరియు "విషాల రాజు" అని పిలుస్తారు.[46] పునరుజ్జీవన కాలంలో ఆస్తి కోసం కుటుంబ సభ్యులను చంపడానికి దీనిని ఉపయోగించడం వల్ల ఆర్సెనిక్ "వారసత్వ పొడి" (inheritance powder) అని పిలవబడింది.[47]

కాంస్య యుగంలో, ఆర్సెనిక్ కాపర్ (రాగి)తో కలిపి కరిగించి ఆర్సెనికల్ కాంస్యం తయారు చేసేవారు.[48][49] జాబిర్ ఇబ్న్ హయ్యన్ 815 AD కంటే ముందే ఆర్సెనిక్ వేరుచేయడం గురించి వివరించారు.Cite error: Closing </ref> missing for <ref> tag</ref> ఆల్బెర్టస్ మాగ్నస్ (ఆల్బర్ట్ ది గ్రేట్, 1193–1280) తర్వాత 1250లో సోపును ఆర్సెనిక్ ట్రైసల్ఫైడ్తో కలిపి వేడి చేయడం ద్వారా ఈ మూలకాన్ని వేరుచేశారు.[50] 1649లో, జోహాన్ ష్రోడర్ ఆర్సెనిక్ తయారు చేయడానికి రెండు మార్గాలను ప్రచురించారు.[51] మూలక (సహజ) ఆర్సెనిక్ స్పటికాలు ప్రకృతిలో అరుదుగా కనిపిస్తాయి.

కాడెట్స్ ఫ్యూమింగ్ లిక్విడ్ (అశుద్ధ కాకోడైల్), దీనిని మొదటి సింథటిక్ ఆర్గానోమెటాలిక్ సమ్మేళనంగా పేర్కొంటారు, దీనిని 1760లో లూయిస్ క్లాడ్ కాడెట్ డి గాసికోర్ట్ పొటాషియం ఎసిటేట్ను ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్‌తో చర్య జరిపించడం ద్వారా సంశ్లేషణ చేశారు.[52]

విక్టోరియన్ కాలంలో, మహిళలు తమ ముఖ సౌందర్యాన్ని మెరుగుపరుచుకోవడానికి, చర్మాన్ని తెల్లగా మార్చుకోవడానికి (తాము పొలాల్లో పనిచేయలేదని చూపించడానికి) వెనిగర్ మరియు సున్నపురాయితో కలిపిన "ఆర్సెనిక్" ("వైట్ ఆర్సెనిక్" లేదా ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్) తినేవారు.[53] ఆహార పదార్థాలలో ఆర్సెనిక్ కల్తీ వల్ల 1858లో బ్రాడ్‌ఫోర్డ్ స్వీట్స్ విషప్రయోగం జరిగింది, దీనివల్ల 21 మంది మరణించారు.[54] 18వ శతాబ్దం చివర నుండి వాల్‌పేపర్ తయారీలో ఆర్సెనిక్ నుండి తయారు చేసిన రంగులను ఉపయోగించడం ప్రారంభమైంది,Cite error: Closing </ref> missing for <ref> tag</ref> ఇది వర్ణద్రవ్యం యొక్క ప్రకాశాన్ని పెంచుతుందని భావించేవారు.[55] నెపోలియన్ అనారోగ్యం మరియు 1821 మరణంపై ఒక కథనం, వాల్‌పేపర్‌లోని ఆర్సెనిక్ విషప్రయోగాన్ని సూచిస్తుంది.Cite error: Closing </ref> missing for <ref> tag</ref>

రెండు ఆర్సెనిక్ వర్ణద్రవ్యాలు వాటి ఆవిష్కరణ నుండి విస్తృతంగా ఉపయోగించబడ్డాయి – 1814లో పారిస్ గ్రీన్ మరియు 1775లో షీల్స్ గ్రీన్. ఆర్సెనిక్ యొక్క విషపూరిత స్వభావం విస్తృతంగా తెలిసిన తర్వాత, ఈ రసాయనాలను వర్ణద్రవ్యాలుగా తక్కువగా మరియు పురుగుమందులుగా ఎక్కువగా ఉపయోగించారు. 1860లలో, రంగుల ఉత్పత్తిలో ఆర్సెనిక్ ఉప-ఉత్పత్తి అయిన 'లండన్ పర్పుల్' విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది. ఇది ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్, అనిలిన్, సున్నం మరియు ఫెర్రస్ ఆక్సైడ్ల ఘన మిశ్రమం, ఇది నీటిలో కరగదు మరియు పీల్చడం లేదా మింగడం ద్వారా చాలా విషపూరితమైనది.[56] కానీ ఇది తర్వాత మరొక ఆర్సెనిక్ ఆధారిత రంగు అయిన పారిస్ గ్రీన్‌తో భర్తీ చేయబడింది.[57] టాక్సికాలజీ యంత్రాంగంపై మెరుగైన అవగాహనతో, 1890ల నుండి మరో రెండు సమ్మేళనాలను ఉపయోగించారు.[58] ఆర్సెనైట్ ఆఫ్ లైమ్ మరియు ఆర్సెనేట్ ఆఫ్ లెడ్ 1942లో DDT ఆవిష్కరణ వరకు పురుగుమందులుగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడ్డాయి.[59][60][61]

తక్కువ మోతాదులో, కరిగే ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలు ఉత్తేజకాలుగా పనిచేస్తాయి, మరియు 18వ మధ్యకాలం నుండి 19వ శతాబ్దం వరకు ప్రజలు వీటిని ఔషధంగా ఎక్కువగా ఉపయోగించేవారు;[8][62][63] ఈ ఉపయోగం ముఖ్యంగా రేసు గుర్రాలు లేదా పని కుక్కల వంటి క్రీడా జంతువులకు ఎక్కువగా ఉండేది మరియు 20వ శతాబ్దం వరకు కొనసాగింది.[64] ఆస్ట్రేలియన్ రేసు గుర్రం ఫార్ లాప్ అవశేషాలపై 2006లో జరిగిన ఒక అధ్యయనం, దాని 1932 మరణానికి భారీ మోతాదులో ఆర్సెనిక్ కారణమని నిర్ధారించింది. సిడ్నీ పశువైద్యుడు పెర్సీ సైక్స్ ఇలా పేర్కొన్నారు,[65]

ఆ రోజుల్లో, ఆర్సెనిక్ ఒక సాధారణ టానిక్, సాధారణంగా ద్రావణం (ఫౌలర్స్ సొల్యూషన్) రూపంలో ఇచ్చేవారు ... ఇది ఎంత సాధారణం అంటే, 90 శాతం గుర్రాల వ్యవస్థలో ఆర్సెనిక్ ఉండేదని నేను భావిస్తున్నాను.

అనువర్తనాలు

వ్యవసాయం

కీటకాలు, బ్యాక్టీరియా మరియు శిలీంధ్రాలకు ఆర్సెనిక్ విషపూరితం కావడం వల్ల దీనిని చెక్క సంరక్షణకారిగా ఉపయోగించారు.[66] 1930లలో, క్రోమేటెడ్ కాపర్ ఆర్సెనేట్ (CCA లేదా టానాలిత్ అని కూడా పిలుస్తారు)తో చెక్కను శుద్ధి చేసే ప్రక్రియ కనుగొనబడింది, మరియు దశాబ్దాల పాటు, ఈ చికిత్స ఆర్సెనిక్ యొక్క అత్యంత విస్తృతమైన పారిశ్రామిక ఉపయోగంగా ఉంది. ఆర్సెనిక్ యొక్క విషపూరిత స్వభావంపై అవగాహన పెరగడంతో, యూరోపియన్ యూనియన్ మరియు యునైటెడ్ స్టేట్స్ 2004లో వినియోగదారు ఉత్పత్తులలో CCAని నిషేధించాయి.[67][68] అయితే, మలేషియా రబ్బరు తోటలలో వంటి ఇతర దేశాలలో CCA భారీగా ఉపయోగంలో ఉంది.

ఆర్సెనిక్ వివిధ వ్యవసాయ పురుగుమందులు మరియు విషాలలో కూడా ఉపయోగించబడింది. ఉదాహరణకు, లెడ్ హైడ్రోజన్ ఆర్సెనేట్ పండ్ల చెట్లపై సాధారణ పురుగుమందుగా ఉండేది,[69] కానీ ఈ సమ్మేళనంతో సంబంధం వల్ల స్ప్రేయర్లు పనిచేసే వారిలో కొన్నిసార్లు మెదడు దెబ్బతినేది. 20వ శతాబ్దం రెండవ భాగంలో, మోనోసోడియం మిథైల్ ఆర్సెనేట్ (MSMA) మరియు డైసోడియం మిథైల్ ఆర్సెనేట్ (DSMA) – ఆర్సెనిక్ యొక్క తక్కువ విషపూరిత సేంద్రీయ రూపాలు – వ్యవసాయంలో లెడ్ ఆర్సెనేట్‌ను భర్తీ చేశాయి. ఈ సేంద్రీయ ఆర్సెనికల్స్ 2013 నాటికి యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో పత్తి సాగు మినహా అన్ని వ్యవసాయ కార్యకలాపాల నుండి దశలవారీగా తొలగించబడ్డాయి.[70][71]

ఆర్సెనిక్ యొక్క బయోజియోకెమిస్ట్రీ సంక్లిష్టమైనది మరియు వివిధ శోషణ మరియు డీసోర్ప్షన్ ప్రక్రియలను కలిగి ఉంటుంది. ఆర్సెనిక్ యొక్క విషపూరితం దాని ద్రావణీయతతో ముడిపడి ఉంటుంది మరియు pH ద్వారా ప్రభావితమవుతుంది. ఆర్సెనైట్ (AsO_{3}(3-)) ఆర్సెనేట్ (AsO_{4}(3-)) కంటే ఎక్కువ కరుగుతుంది మరియు ఎక్కువ విషపూరితమైనది; అయితే, తక్కువ pH వద్ద, ఆర్సెనేట్ మరింత మొబైల్ మరియు విషపూరితమవుతుంది. అధిక-ఆర్సెనైట్ నేలలకు సల్ఫర్, ఫాస్పరస్ మరియు ఐరన్ ఆక్సైడ్లను జోడించడం వల్ల ఆర్సెనిక్ ఫైటోటాక్సిసిటీ బాగా తగ్గుతుందని కనుగొనబడింది.[72]

ఆర్సెనిక్ కోళ్ల మరియు పందుల పెంపకంలో ఫీడ్ సంకలితంగా ఉపయోగించబడుతుంది, ముఖ్యంగా బరువు పెరగడానికి, ఫీడ్ సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడానికి మరియు వ్యాధులను నివారించడానికి 2015 వరకు అమెరికాలో దీనిని ఉపయోగించారు.[73][74] దీనికి ఉదాహరణ రోక్సార్సోన్, దీనిని సుమారు 70% అమెరికన్ బ్రాయిలర్ పెంపకందారులు బ్రాయిలర్ స్టార్టర్‌గా ఉపయోగించేవారు.[75] 2011లో, రోక్సార్సోన్‌ను ఉత్పత్తి చేసే ఫైజర్ ఇంక్ యొక్క అనుబంధ సంస్థ ఆల్ఫార్మా, చికిత్స పొందిన కోళ్లలో క్యాన్సర్ కారకమైన అకర్బన ఆర్సెనిక్ స్థాయిలు పెరిగినట్లు అధ్యయనాలు చూపడంతో, ఈ ఔషధ విక్రయాలను స్వచ్ఛందంగా నిలిపివేసింది.[76] ఆల్ఫార్మాకు వారసుడైన జోటిస్, ప్రధానంగా టర్కీల కోసం నిటార్సోన్ విక్రయాన్ని 2015 వరకు కొనసాగించింది.[76]

వైద్యపరమైన ఉపయోగం

17, 18 మరియు 19వ శతాబ్దాలలో, క్యాన్సర్ లేదా సోరియాసిస్ వంటి వ్యాధులకు చికిత్స చేయడానికి ఆర్స్‌ఫెనమైన్ (పాల్ ఎర్లిచ్ ద్వారా) మరియు ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్ (థామస్ ఫౌలర్ ద్వారా) వంటి అనేక ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలను ఔషధాలుగా ఉపయోగించారు.[77] ఆర్స్‌ఫెనమైన్, అలాగే నియోసాల్వర్సన్, సిఫిలిస్ కోసం సూచించబడ్డాయి, కానీ ఆధునిక యాంటీబయోటిక్స్ ద్వారా భర్తీ చేయబడ్డాయి. అయితే, మెలార్సోప్రోల్ వంటి ఆర్సెనికల్స్ తీవ్రమైన విషపూరితం అయినప్పటికీ, ట్రైపనోసోమియాసిస్ చికిత్సకు ఇప్పటికీ ఉపయోగిస్తారు, ఎందుకంటే చికిత్స చేయకపోతే ఈ వ్యాధి దాదాపు ప్రాణాంతకం.[78] 2000లో, US ఫుడ్ అండ్ డ్రగ్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ ఆల్-ట్రాన్స్ రెటినోయిక్ యాసిడ్కు నిరోధకత కలిగిన అక్యూట్ ప్రోమైలోసైటిక్ లుకేమియా రోగుల చికిత్స కోసం ఆర్సెనిక్ ట్రైఆక్సైడ్‌ను ఆమోదించింది.[79]

2008 నాటి ఒక పత్రం ఆర్సెనిక్-74 (పాజిట్రాన్ ఉద్గారిణి) ఉపయోగించి కణితులను గుర్తించడంలో విజయాన్ని నివేదించింది. ఈ ఐసోటోప్ మునుపటి రేడియోధార్మిక ఏజెంట్ అయోడిన్-124 కంటే స్పష్టమైన PET స్కాన్ చిత్రాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, ఎందుకంటే శరీరం అయోడిన్‌ను థైరాయిడ్ గ్రంథికి రవాణా చేసి సిగ్నల్ నాయిస్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[80] ఆర్సెనిక్ యొక్క నానోపార్టికల్స్ ఇతర ఆర్సెనిక్ ఫార్ములేషన్ల కంటే తక్కువ సైటోటాక్సిసిటీతో క్యాన్సర్ కణాలను చంపే సామర్థ్యాన్ని చూపించాయి.[81]

మిశ్రమ లోహాలు

ఆర్సెనిక్ యొక్క ప్రధాన ఉపయోగం సీసంతో మిశ్రమం చేయడంలో ఉంది. కారు బ్యాటరీలలోని సీసపు భాగాలు చాలా తక్కువ శాతం ఆర్సెనిక్ ఉండటం వల్ల బలోపేతం చేయబడతాయి.[82] ఇత్తడి (రాగి-జింక్ మిశ్రమం) యొక్క డీజింకిఫికేషన్ ఆర్సెనిక్ జోడించడం ద్వారా బాగా తగ్గుతుంది.[83] 0.3% ఆర్సెనిక్ కంటెంట్ ఉన్న "ఫాస్పరస్ డీఆక్సిడైజ్డ్ ఆర్సెనికల్ కాపర్" కొన్ని పరిసరాలలో పెరిగిన తుప్పు నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది.[84] గాలియం ఆర్సెనైడ్ ఒక ముఖ్యమైన సెమీకండక్టర్ పదార్థం, ఇది ఇంటిగ్రేటెడ్ సర్క్యూట్‌లలో ఉపయోగించబడుతుంది. GaAsతో తయారు చేసిన సర్క్యూట్లు సిలికాన్తో తయారు చేసిన వాటి కంటే చాలా వేగంగా (కానీ చాలా ఖరీదైనవి) ఉంటాయి. సిలికాన్ వలె కాకుండా, GaAs డైరెక్ట్ బ్యాండ్‌గ్యాప్‌ను కలిగి ఉంటుంది మరియు విద్యుత్ శక్తిని నేరుగా కాంతిగా మార్చడానికి లేజర్ డయోడ్‌లు మరియు LEDలలో ఉపయోగించవచ్చు.

సైనిక

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత, యునైటెడ్ స్టేట్స్ 20,000 టన్నుల ఆయుధంగా మార్చబడిన కెమికల్ వార్‌ఫేర్ లూయిసైట్ (ClCH\dCHAsCl2) నిల్వను నిర్మించింది, ఇది ఒక ఆర్గానోఆర్సెనిక్ వెసికెంట్ (బ్లిస్టర్ ఏజెంట్) మరియు ఊపిరితిత్తుల చికాకు కలిగించే పదార్థం. ఈ నిల్వను బ్లీచ్‌తో తటస్థీకరించి, 1950లలో మెక్సికో గల్ఫ్లో పడేశారు.[85] లూయిసైట్, రసాయన యుద్ధ ఏజెంట్, జలచరాలకు తీవ్రమైన విషపూరితమైనదిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అయితే, గల్ఫ్‌లో ఈ పారవేత యొక్క పర్యావరణ ప్రభావాన్ని అంచనా వేసే అధ్యయనాలు లేవు.[86] వియత్నాం యుద్ధం సమయంలో, యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఉత్తర వియత్నాం సైనికులకు ఆకుపచ్చని కవర్ మరియు బియ్యాన్ని దూరం చేయడానికి రెయిన్‌బో హెర్బిసైడ్లలో ఒకటిగా సోడియం కాకోడైలేట్ మరియు దాని ఆమ్ల రూపం యొక్క మిశ్రమమైన ఏజెంట్ బ్లూను ఉపయోగించింది.[87][88]

ఇతర ఉపయోగాలు

  • కాపర్ ఎసిటోఆర్సెనైట్ (Copper acetoarsenite) ను Paris Green మరియు ఎమరాల్డ్ గ్రీన్ వంటి అనేక పేర్లతో పిలువబడే ఆకుపచ్చ పిగ్మెంట్గా ఉపయోగించేవారు. ఇది అనేక ఆర్సెనిక్ విషప్రయోగాలకు కారణమైంది. 19వ శతాబ్దంలో Scheele's Green అనే కాపర్ ఆర్సెనేట్‌ను స్వీట్లలో రంగు కారకంగా ఉపయోగించేవారు.[89] ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, నెపోలియన్ తాను ఖైదీగా ఉన్న గదిలోని గోడలకు ఉన్న వాల్‌పేపర్ వల్లే మరణించాడని కొందరు నమ్ముతారు.[90] ఈ వాల్‌పేపర్‌కు ఈ ఆకుపచ్చ పిగ్మెంట్‌ను పూశారు, ఇది తేమతో కూడిన వాతావరణంలో బ్యాక్టీరియా ద్వారా విచ్ఛిన్నమై అత్యంత విషపూరితమైన ఆర్సిన్ (arsine) ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[91]
  • ఆర్సెనిక్‌ను బ్రాంజింగ్ (bronzing) ప్రక్రియలో ఉపయోగిస్తారు.[92]
  • ఉత్పత్తి చేయబడిన ఆర్సెనిక్‌లో 2% వరకు లెడ్ షాట్ (lead shot) మరియు బుల్లెట్ల కోసం సీసపు మిశ్రమ లోహాలలో (lead alloys) ఉపయోగిస్తారు.[93]
  • ఆల్ఫా-బ్రాస్‌ను డీజింకిఫికేషన్-రెసిస్టెంట్ (dezincification-resistant) గా మార్చడానికి స్వల్ప పరిమాణంలో ఆర్సెనిక్‌ను కలుపుతారు. ఈ రకమైన ఇత్తడిని ప్లంబింగ్ ఫిట్టింగ్‌లు మరియు ఇతర తేమతో కూడిన వాతావరణాలలో ఉపయోగిస్తారు.[94]
  • ఆర్సెనిక్‌ను టాక్సోనమిక్ నమూనాల సంరక్షణ కోసం కూడా ఉపయోగిస్తారు. ఇది చారిత్రక కాలంలో ఎంబాల్మింగ్ ద్రవాలలో కూడా ఉపయోగించబడింది.[95]
  • 1980ల వరకు టాక్సిడెర్మీ (taxidermy) ప్రక్రియలో ఆర్సెనిక్‌ను ఉపయోగించేవారు.[96]
  • సిరామిక్స్‌లో తెల్లని గ్లేజ్‌లను రూపొందించడానికి ఆర్సెనిక్‌ను ఒపాసిఫైయర్‌గా ఉపయోగించేవారు.[97]
  • ఇటీవలి వరకు, ఆప్టికల్ గ్లాస్‌లో ఆర్సెనిక్‌ను ఉపయోగించేవారు. ఆధునిక గాజు తయారీదారులు ఆర్సెనిక్ మరియు సీసం రెండింటినీ ఉపయోగించడం మానేశారు.[98][99][100]

జీవసంబంధ పాత్ర

ప్రధాన వ్యాసం: Arsenic biochemistry

బ్యాక్టీరియా

కొన్ని రకాల బ్యాక్టీరియాలు ఆక్సిజన్ లేని స్థితిలో ఆర్సెనేట్‌ను ఆర్సెనైట్‌గా క్షయకరణం (reducing) చేస్తూ వివిధ ఇంధనాలను ఆక్సీకరణం (oxidizing) చేయడం ద్వారా తమ శక్తిని పొందుతాయి. ఆక్సీకరణ వాతావరణ పరిస్థితులలో, కొన్ని బ్యాక్టీరియాలు ఆర్సెనైట్‌ను ఇంధనంగా ఉపయోగిస్తాయి, దీనిని అవి ఆర్సెనేట్‌గా ఆక్సీకరణం చేస్తాయి.[101] ఇందులో పాల్గొనే ఎంజైమ్లను ఆర్సెనేట్ రిడక్టేసెస్ (Arr) అని పిలుస్తారు.[102]

2008లో, ఆర్సెనైట్‌లను ఎలక్ట్రాన్ డోనార్లుగా ఉపయోగించి ఆక్సిజన్ లేని స్థితిలో కిరణజన్య సంయోగక్రియ (photosynthesis) జరిపే బ్యాక్టీరియాలను కనుగొన్నారు, ఇవి ఆర్సెనేట్‌లను ఉత్పత్తి చేస్తాయి (సాధారణ కిరణజన్య సంయోగక్రియ నీటిని ఎలక్ట్రాన్ డోనార్‌గా ఉపయోగించి అణు ఆక్సిజన్‌ను ఉత్పత్తి చేసినట్లు). చరిత్ర గమనంలో, ఈ కిరణజన్య సంయోగక్రియ జరిపే జీవులే ఆర్సెనేట్-క్షయకరణ బ్యాక్టీరియాలు వృద్ధి చెందడానికి అవసరమైన ఆర్సెనేట్‌లను ఉత్పత్తి చేశాయని పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. PHS-1 అనే ఒక స్ట్రెయిన్ వేరు చేయబడింది మరియు ఇది Ectothiorhodospira shaposhnikovii అనే గామాప్రోటియోబాక్టీరియంకు చెందినది. దీని యంత్రాంగం తెలియదు, కానీ ఎన్‌కోడ్ చేయబడిన Arr ఎంజైమ్ దాని తెలిసిన సమజాతాలకు (homologues) వ్యతిరేక దిశలో పనిచేయవచ్చు.[103]

2010లో, ఆర్సెనిక్ అధికంగా మరియు ఫాస్ఫేట్ తక్కువగా ఉన్న వాతావరణంలో పెరిగినప్పుడు, తన DNAతో సహా జీవ అణువులలో ఫాస్ఫరస్‌కు బదులుగా ఆర్సెనిక్‌ను ప్రతిక్షేపించగల సామర్థ్యం కలిగిన Halomonas బ్యాక్టీరియా (దీనిని GFAJ-1 అని పిలుస్తారు) స్ట్రెయిన్‌ను కనుగొన్నట్లు పరిశోధకులు నివేదించారు. Science పత్రికలో ప్రచురితమైన ఈ వాదన, భూమిపై జీవానికి అవసరమైన బయోకెమికల్ అవసరాల గురించి ఉన్న దీర్ఘకాలిక అంచనాలను సవాలు చేస్తూ, ఆర్సెనిక్ ఫాస్ఫరస్‌కు బదులుగా జీవానికి పునాదిగా పనిచేస్తుందని సూచించింది.[104]

ఈ వాదనపై విస్తృత సందేహాలు వ్యక్తమయ్యాయి. తదుపరి అధ్యయనాలు ప్రాథమిక పరిశోధనలకు విరుద్ధమైన ఆధారాలను అందించాయి. 2011లో Scienceలో ప్రచురితమైన ఒక ఫాలో-అప్ అధ్యయనం, GFAJ-1 పెరగడానికి ఇప్పటికీ ఫాస్ఫేట్ అవసరమని మరియు అది తన DNAలో ఆర్సెనేట్‌ను ఎటువంటి జీవసంబంధమైన ముఖ్యమైన రీతిలో చేర్చుకోదని నిరూపించింది.[105] 2012లో మరొక స్వతంత్ర పరిశోధన, GFAJ-1 యొక్క DNAను శుద్ధి చేయడానికి మరియు విశ్లేషించడానికి మరింత సున్నితమైన పద్ధతులను ఉపయోగించింది మరియు DNA వెన్నెముకలో ఎటువంటి ఆర్సెనేట్ చేరలేదని కనుగొంది. అసలు పరిశీలనలు ప్రయోగశాల కాలుష్యం లేదా తగినంత శుద్ధి పద్ధతులు లేకపోవడం వల్ల జరిగి ఉండవచ్చని రచయితలు నిర్ధారించారు.[106] ఈ అధ్యయనాలన్నీ కలిసి, తెలిసిన అన్ని జీవ రూపాలకు ఫాస్ఫరస్ ఒక ముఖ్యమైన మూలకమని పునరుద్ఘాటించాయి. 2025లో, Science పత్రిక అసలు పత్రాన్ని అధికారికంగా ఉపసంహరించుకుంది, దాని కీలక ముగింపులకు తగినంత ప్రయోగాత్మక మద్దతు లేదని పేర్కొంది,[107] అయినప్పటికీ రచయితలు తమ డేటాకు కట్టుబడి ఉన్నారు.[108]

జంతువులలో సంభావ్య పాత్ర

ఆర్సెనిక్ పక్షులలో ఒక ముఖ్యమైన ట్రేస్ మినరల్ కావచ్చు, ఇది మెథియోనిన్ మెటాబోలైట్ల సంశ్లేషణలో పాల్గొంటుంది.[109] అయితే, పక్షుల పోషణలో ఆర్సెనిక్ పాత్ర వివాదాస్పదంగా ఉంది, ఎందుకంటే ఆర్సెనిక్ తక్కువ మొత్తంలో కూడా విషపూరితమని ఇతర రచయితలు పేర్కొన్నారు.[110]

ఆర్సెనిక్ క్షీరదాలలో ఒక ముఖ్యమైన ట్రేస్ మినరల్ అని కొన్ని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.[2][3]

ఎలుకలు మరియు పశువులపై చేసిన ప్రయోగాత్మక అధ్యయనాలు, ఆర్సెనిక్ లోపం వల్ల పెరుగుదల మందగించడం, పునరుత్పత్తి సామర్థ్యం తగ్గడం మరియు అసాధారణ గ్లూకోజ్ జీవక్రియ వంటి సమస్యలు తలెత్తుతాయని చూపించాయి, ఇది ముఖ్యమైన జీవక్రియ ప్రక్రియలలో ఆర్సెనిక్ పాత్రను కలిగి ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది.[111] ఆర్సెనిక్ మిథైలేషన్ (methylation) ప్రతిచర్యలలో పాల్గొంటుందని, బహుశా జన్యు నియంత్రణ మరియు నిర్విషీకరణ మార్గాలను ప్రభావితం చేస్తుందని ప్రతిపాదించబడింది.[112] అయితే, ప్రయోజనకరమైన మరియు విషపూరితమైన ఎక్స్‌పోజర్ మధ్య వ్యత్యాసం చాలా తక్కువగా ఉన్నందున, ఆర్సెనిక్ ప్రస్తుతం మానవులకు అవసరమైన మూలకంగా వర్గీకరించబడలేదు మరియు ఉన్నత జంతువులలో దీని శారీరక పాత్ర అనిశ్చితంగానే ఉంది.[113]

వంశపారంపర్యం

ఆర్సెనిక్ ఎపిజెనెటిక్ మార్పులతో ముడిపడి ఉంది, ఇవి DNA క్రమంలో మార్పులు లేకుండా సంభవించే వంశపారంపర్య జన్యు వ్యక్తీకరణ మార్పులు. వీటిలో DNA మిథైలేషన్, హిస్టోన్ మార్పు మరియు RNA ఇంటర్ఫరెన్స్ ఉన్నాయి. ఆర్సెనిక్ యొక్క విషపూరిత స్థాయిలు ట్యూమర్ సప్రెసర్ జన్యువులైన p16 మరియు p53 ల యొక్క గణనీయమైన DNA హైపర్ మిథైలేషన్‌కు కారణమవుతాయి, తద్వారా క్యాన్సర్ ప్రమాదాన్ని పెంచుతాయి. ఈ ఎపిజెనెటిక్ సంఘటనలను మానవ మూత్రపిండాల కణాలను ఉపయోగించి in vitro మరియు ఎలుకల కాలేయ కణాలు మరియు మానవులలోని పరిధీయ రక్త ల్యూకోసైట్లను ఉపయోగించి in vivo అధ్యయనం చేశారు.[114] DNA యొక్క ఎపిజెనెటిక్ మార్పులో పాల్గొనే కణ అంతర్గత ఆర్సెనిక్ మరియు ఇతర ఆర్సెనిక్ బేస్‌ల ఖచ్చితమైన స్థాయిలను గుర్తించడానికి Inductively coupled plasma mass spectrometry (ICP-MS) ఉపయోగిస్తారు.[115] ఆర్సెనిక్‌ను ఎపిజెనెటిక్ కారకంగా పరిశోధించే అధ్యయనాలను ఎక్స్‌పోజర్ మరియు గ్రహణశీలత యొక్క ఖచ్చితమైన బయోమార్కర్లను అభివృద్ధి చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు.

చైనీస్ బ్రేక్ ఫెర్న్ (Pteris vittata) నేల నుండి ఆర్సెనిక్‌ను తన ఆకులలోకి అధికంగా గ్రహిస్తుంది మరియు దీనిని ఫైటోరెమీడియేషన్ (phytoremediation) లో ఉపయోగించాలని ప్రతిపాదించబడింది.[116]

బయోమిథైలేషన్

అకర్బన ఆర్సెనిక్ మరియు దాని సమ్మేళనాలు, ఆహార గొలుసులోకి ప్రవేశించిన తర్వాత, మిథైలేషన్ ప్రక్రియ ద్వారా క్రమంగా జీవక్రియ చేయబడతాయి.[117][118] ఉదాహరణకు, అకర్బన ఆర్సెనిక్ ఉన్నట్లయితే Scopulariopsis brevicaulis అనే బూజు ట్రైమిథైలార్సిన్ (trimethylarsine) ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[119] సేంద్రీయ సమ్మేళనం ఆర్సెనోబెటైన్ (arsenobetaine) కొన్ని సముద్ర ఆహారాలలో, చేపలు మరియు ఆల్గేలలో, మరియు పుట్టగొడుగులలో అధిక సాంద్రతలలో కనిపిస్తుంది. సగటు వ్యక్తి రోజుకు సుమారు 10–50 μg తీసుకుంటాడు. చేపలు లేదా పుట్టగొడుగులను తిన్న తర్వాత 1000 μg విలువలు అసాధారణం కాదు, కానీ ఈ ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనం దాదాపు విషరహితం కాబట్టి చేపలు తినడం వల్ల పెద్ద ప్రమాదం లేదు.[120]

పర్యావరణ సమస్యలు

ఎక్స్‌పోజర్

మానవ ఎక్స్‌పోజర్‌కు సహజంగా సంభవించే వనరులలో అగ్నిపర్వత బూడిద, ఖనిజాలు మరియు ధాతువుల వాతావరణం (weathering), మరియు ఖనిజయుక్త భూగర్భ జలాలు ఉన్నాయి. ఆర్సెనిక్ ఆహారం, నీరు, నేల మరియు గాలిలో కూడా కనిపిస్తుంది.[121] ఆర్సెనిక్ అన్ని మొక్కల ద్వారా గ్రహించబడుతుంది, కానీ ఆకుకూరలు, బియ్యం, ఆపిల్ మరియు ద్రాక్ష రసం మరియు సీఫుడ్‌లో ఇది మరింత కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది.[122] వాతావరణ వాయువులు మరియు ధూళిని పీల్చుకోవడం మరొక ఎక్స్‌పోజర్ మార్గం.[123] విక్టోరియన్ యుగంలో, ఆర్సెనిక్ గృహాలంకరణలో, ముఖ్యంగా వాల్‌పేపర్‌లలో విస్తృతంగా ఉపయోగించబడింది.[124] ఐరోపాలో, మొత్తం 28 దేశాలలో 20,000 నేల నమూనాల ఆధారంగా చేసిన విశ్లేషణలో 98% నమూనా నేలల్లో 20 mg/kg కంటే తక్కువ సాంద్రతలు ఉన్నాయని తేలింది. అదనంగా, ఆర్సెనిక్ హాట్‌స్పాట్‌లు తరచుగా ఎరువులు వేయడం మరియు మైనింగ్ కార్యకలాపాలకు దగ్గరగా ఉండటంతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి.[125] ఆర్సెనిక్‌కు దీర్ఘకాలిక ఎక్స్‌పోజర్, ముఖ్యంగా కలుషితమైన తాగునీరు మరియు ఆహారం ద్వారా, తగ్గిన వెర్బల్ IQ మరియు జ్ఞాపకశక్తితో సహా అభిజ్ఞా పనితీరుపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావాలతో ముడిపడి ఉంది.[126]

తాగునీటిలో ఉనికి

ప్రధాన వ్యాసం: Arsenic contamination of groundwater

భూగర్భ జలాల విస్తృత ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం బంగ్లాదేశ్[127] మరియు పొరుగు దేశాలలో విస్తృతమైన ఆర్సెనిక్ విషప్రయోగంకు దారితీసింది. బెంగాల్ బేసిన్‌లో సుమారు 57 మిలియన్ల మంది ప్రజలు ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రమాణమైన 10 పార్ట్స్ పర్ బిలియన్ (ppb) కంటే ఎక్కువ ఆర్సెనిక్ సాంద్రత కలిగిన భూగర్భ జలాలను తాగుతున్నారని అంచనా.[128] అయితే, తైవాన్లో క్యాన్సర్ రేట్లపై చేసిన ఒక అధ్యయనం[129] క్యాన్సర్ మరణాలలో గణనీయమైన పెరుగుదల 150 ppb కంటే ఎక్కువ స్థాయిలలో మాత్రమే కనిపిస్తుందని సూచించింది. భూగర్భ జలాల్లోని ఆర్సెనిక్ సహజ మూలం, ఇది ఉపరితలం క్రింద ఉన్న అనోక్సిక్ పరిస్థితుల వల్ల అవక్షేపం నుండి భూగర్భ జలాల్లోకి విడుదలవుతుంది. స్థానిక మరియు పాశ్చాత్య NGOలు మరియు బంగ్లాదేశ్ ప్రభుత్వం ఇరవయ్యవ శతాబ్దం చివరలో భారీ స్థాయిలో షాలో ట్యూబ్ వెల్ తాగునీటి కార్యక్రమాన్ని చేపట్టిన తర్వాత ఈ భూగర్భ జలాలను ఉపయోగించారు. ఈ కార్యక్రమం బ్యాక్టీరియా కలుషితమైన ఉపరితల జలాలను తాగకుండా నిరోధించడానికి రూపొందించబడింది, కానీ భూగర్భ జలాల్లో ఆర్సెనిక్ కోసం పరీక్షించడంలో విఫలమైంది. ఆగ్నేయాసియాలోని వియత్నాం మరియు కంబోడియా వంటి అనేక ఇతర దేశాలు మరియు జిల్లాలు అధిక ఆర్సెనిక్ కంటెంట్ కలిగిన భూగర్భ జలాలను ఉత్పత్తి చేసే భౌగోళిక వాతావరణాలను కలిగి ఉన్నాయి. 1987లో థాయిలాండ్‌లోని నఖోన్ సి థమ్మరాత్లో ఆర్సెనికోసిస్ నివేదించబడింది, మరియు చావో ఫ్రయా నది బహుశా సహజంగా కరిగిన ఆర్సెనిక్‌ను అధిక స్థాయిలో కలిగి ఉండవచ్చు, అయితే ప్రజలు ఎక్కువగా బాటిల్ వాటర్ ఉపయోగిస్తున్నందున ఇది ప్రజారోగ్య సమస్యగా మారలేదు.[130] పాకిస్థాన్‌లో, 60 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ మంది ప్రజలు ఆర్సెనిక్ కలుషితమైన తాగునీటికి గురవుతున్నారని 2017లో Science పత్రికలో వచ్చిన నివేదిక పేర్కొంది. పోడ్గోర్స్కి బృందం 1200 కంటే ఎక్కువ నమూనాలను పరిశీలించగా, 66% కంటే ఎక్కువ నమూనాలు WHO కాలుష్య పరిమితులైన లీటరుకు 10 మైక్రోగ్రాముల కంటే ఎక్కువగా ఉన్నాయి.[131]

1980ల నుండి, చైనాలోని ఇన్నర్ మంగోలియాలోని బా మెన్ ప్రాంత నివాసితులు కలుషితమైన బావుల నుండి తాగునీటి ద్వారా ఆర్సెనిక్‌కు దీర్ఘకాలికంగా గురవుతున్నారు.[132] 2009 నాటి ఒక పరిశోధనా అధ్యయనం, 5 మరియు 10 μg/L మధ్య బావి నీటి ఆర్సెనిక్ సాంద్రతలు ఉన్న నివాసితులలో చర్మ గాయాలు ఎక్కువగా ఉన్నట్లు గమనించింది, ఇది దీర్ఘకాలిక ఎక్స్‌పోజర్‌తో తక్కువ సాంద్రతలలో కూడా ఆర్సెనిక్-ప్రేరిత విషపూరితం సంభవించవచ్చని సూచిస్తుంది.[132] మొత్తంమీద, చైనాలోని 34 ప్రాంతాలలో 20 ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జల సరఫరాలో అధిక ఆర్సెనిక్ సాంద్రతలు ఉన్నాయి, ఇది 19 మిలియన్ల మందిని ప్రమాదకరమైన తాగునీటికి గురిచేసే అవకాశం ఉంది.[133]

IIT ఖరగ్‌పూర్ చేసిన ఒక అధ్యయనంలో భారతదేశంలోని 20% భూభాగంలోని భూగర్భ జలాల్లో అధిక స్థాయి ఆర్సెనిక్ ఉన్నట్లు కనుగొనబడింది, ఇది 250 మిలియన్ల కంటే ఎక్కువ మందిని ప్రభావితం చేస్తోంది. పంజాబ్, బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్, అస్సాం, హర్యానా, ఉత్తర ప్రదేశ్ మరియు గుజరాత్ వంటి రాష్ట్రాల్లో ఆర్సెనిక్‌కు గురైన భూభాగం ఎక్కువగా ఉంది.[134]

యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, ఆర్సెనిక్ సాధారణంగా నైరుతి ప్రాంతంలోని భూగర్భ జలాల్లో కనిపిస్తుంది.[135] న్యూ ఇంగ్లాండ్, మిచిగాన్, విస్కాన్సిన్, మిన్నెసోటా మరియు డకోటాస్ ప్రాంతాల్లోని భూగర్భ జలాల్లో కూడా గణనీయమైన స్థాయిలో ఆర్సెనిక్ గాఢత ఉన్నట్లు గుర్తించారు.[136] విస్కాన్సిన్‌లో తాగునీటి ప్రమాణాలైన 10 ppb కంటే తక్కువ స్థాయిలో ఉన్నప్పటికీ, ఆర్సెనిక్ ప్రభావం వల్ల చర్మ క్యాన్సర్ కేసులు పెరిగినట్లు సంబంధం ఉన్నట్లు గుర్తించారు.[137] అమెరికాకు చెందిన సూపర్‌ఫండ్ నిధులతో రూపొందించిన ఒక ఇటీవలి చిత్రం ప్రకారం, మిలియన్ల కొద్దీ ప్రైవేట్ బావుల్లో ఆర్సెనిక్ స్థాయిలు ఎంత ఉన్నాయో తెలియదు, మరియు అమెరికాలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో 20% కంటే ఎక్కువ బావుల్లో నిర్ణీత పరిమితులను మించి ఆర్సెనిక్ ఉండవచ్చు.[138]

NIEHS-మద్దతు గల శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం, 100 ppb గాఢత (అంటే 10 ppb తాగునీటి ప్రమాణం కంటే ఎక్కువ) వద్ద ఆర్సెనిక్ తక్కువ స్థాయి ప్రభావానికి గురికావడం వల్ల H1N1 లేదా స్వైన్ ఫ్లూ ఇన్ఫెక్షన్‌పై ప్రాథమిక రోగనిరోధక ప్రతిస్పందన దెబ్బతింటుంది. ప్రయోగశాల ఎలుకలపై నిర్వహించిన ఈ అధ్యయనం, తాగునీటిలో ఆర్సెనిక్‌కు గురైన వ్యక్తులు ఈ వైరస్ వల్ల మరింత తీవ్రమైన అనారోగ్యం లేదా మరణం సంభవించే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉండవచ్చని సూచిస్తుంది.[139]

కొంతమంది కెనడియన్లు అకర్బన ఆర్సెనిక్ కలిగిన నీటిని తాగుతున్నారు. ప్రైవేటుగా తవ్విన బావుల నీటిలో అకర్బన ఆర్సెనిక్ ఉండే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంది. ప్రాథమిక బావి నీటి విశ్లేషణలో సాధారణంగా ఆర్సెనిక్ కోసం పరీక్షించరు. జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ కెనడా పరిశోధకులు న్యూ బ్రన్స్‌విక్ ప్రావిన్స్ కోసం సహజ ఆర్సెనిక్ ప్రమాద సంభావ్యతలో సాపేక్ష వైవిధ్యాలను రూపొందించారు. ఈ అధ్యయనం అకర్బన ఆర్సెనిక్‌కు సంబంధించిన తాగునీరు మరియు ఆరోగ్య సమస్యలపై ముఖ్యమైన ప్రభావాలను కలిగి ఉంది.[140]

చిలీ నుండి వచ్చిన ఎపిడెమియోలాజికల్ ఆధారాలు దీర్ఘకాలిక ఆర్సెనిక్ బహిర్గతం మరియు వివిధ రకాల క్యాన్సర్ల మధ్య మోతాదుపై ఆధారపడిన సంబంధాన్ని చూపుతున్నాయి, ముఖ్యంగా సిగరెట్ తాగడం వంటి ఇతర ప్రమాద కారకాలు ఉన్నప్పుడు ఇది మరింత ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఈ ప్రభావాలు 50 ppb కంటే తక్కువ కాలుష్యం ఉన్నప్పుడు కూడా నిరూపించబడ్డాయి.[141] ఆర్సెనిక్ స్వయంగా పొగాకు పొగలో ఒక భాగంగా ఉంటుంది.[142]

అకర్బన ఆర్సెనిక్ బహిర్గతంపై బహుళ ఎపిడెమియోలాజికల్ అధ్యయనాలను విశ్లేషించడం ద్వారా 10 ppb వద్ద మూత్రాశయ క్యాన్సర్ ప్రమాదంలో చిన్నదైనప్పటికీ కొలవదగిన పెరుగుదల ఉన్నట్లు సూచిస్తుంది.[143] కేంబ్రిడ్జ్ విశ్వవిద్యాలయంలోని జాగ్రఫీ విభాగం నుండి పీటర్ రావెన్స్‌క్రాఫ్ ప్రకారం,[144] ప్రపంచవ్యాప్తంగా సుమారు 80 మిలియన్ల మంది ప్రజలు తమ తాగునీటిలో 10 నుండి 50 ppb ఆర్సెనిక్‌ను తీసుకుంటున్నారు. వారందరూ ఖచ్చితంగా 10 ppb ఆర్సెనిక్‌ను తీసుకుంటే, పైన పేర్కొన్న బహుళ ఎపిడెమియోలాజికల్ అధ్యయన విశ్లేషణ అదనంగా 2,000 మూత్రాశయ క్యాన్సర్ కేసులను అంచనా వేస్తుంది. ఇది మొత్తం ప్రభావం యొక్క స్పష్టమైన తక్కువ అంచనాను సూచిస్తుంది, ఎందుకంటే ఇది ఊపిరితిత్తుల లేదా చర్మ క్యాన్సర్‌ను చేర్చదు మరియు బహిర్గతాన్ని స్పష్టంగా తక్కువగా అంచనా వేస్తుంది. ప్రస్తుత WHO ప్రమాణం కంటే ఎక్కువ ఆర్సెనిక్ స్థాయిలకు గురైన వారు ఆర్సెనిక్ నివారణ యొక్క ఖర్చులు మరియు ప్రయోజనాలను బేరీజు వేసుకోవాలి.

1973లో తాగునీటి నుండి కరిగిన ఆర్సెనిక్‌ను తొలగించే ప్రక్రియల ప్రారంభ మూల్యాంకనాలు ఇనుము లేదా అల్యూమినియం ఆక్సైడ్‌లతో కో-ప్రెసిపిటేషన్ (సహ-అవక్షేపణం) యొక్క సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించాయి. ముఖ్యంగా, ఒక కోగ్యులెంట్‌గా ఇనుము 90% కంటే ఎక్కువ సామర్థ్యంతో ఆర్సెనిక్‌ను తొలగిస్తుందని కనుగొనబడింది.[145][146] యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ (US EPA) మరియు నేషనల్ సైన్స్ ఫౌండేషన్ (NSF) నిధులతో కూడిన అధ్యయనంలో పాయింట్-ఆఫ్-సర్వీస్ వద్ద ఉపయోగించడానికి అనేక అడ్సోర్ప్టివ్ మీడియా వ్యవస్థలు ఆమోదించబడ్డాయి. యూరోపియన్ మరియు భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు మరియు ఇంజనీర్ల బృందం పశ్చిమ బెంగాల్లో ఇన్-సిటు రెమెడియేషన్ పద్ధతి (SAR టెక్నాలజీ) ఆధారంగా ఆరు ఆర్సెనిక్ ట్రీట్‌మెంట్ ప్లాంట్లను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ సాంకేతికత ఎటువంటి రసాయనాలను ఉపయోగించదు మరియు గాలిని నింపిన నీటిని ఆక్విఫర్‌లోకి రీఛార్జ్ చేయడం ద్వారా మరియు ఆర్సెనిక్ ఆక్సిడైజింగ్ సూక్ష్మజీవులకు మద్దతు ఇచ్చే ఆక్సీకరణ మండలాన్ని అభివృద్ధి చేయడం ద్వారా ఆర్సెనిక్ భూగర్భ మండలంలో కరగని రూపంలో (+5 స్థితి) మిగిలిపోతుంది. ఈ ప్రక్రియ ఎటువంటి వ్యర్థాలను లేదా బురదను ఉత్పత్తి చేయదు మరియు ఇది చాలా చౌకైనది.[147]

ఆర్సెనిక్ కాలుష్యాన్ని నివారించడానికి మరొక ప్రభావవంతమైన మరియు చౌకైన పద్ధతి ఏమిటంటే, స్వచ్ఛమైన నీటిని పొందడానికి 500 అడుగులు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ లోతులో బావులను తవ్వడం. US నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎన్విరాన్మెంటల్ హెల్త్ సైన్సెస్ యొక్క సూపర్‌ఫండ్ రీసెర్చ్ ప్రోగ్రామ్ నిధులతో 2011లో జరిగిన ఒక ఇటీవలి అధ్యయనం, లోతైన అవక్షేపాలు ఆర్సెనిక్‌ను తొలగించి దానిని ప్రసరణ నుండి బయటకు తీయగలవని చూపిస్తుంది. అడ్సోర్ప్షన్ అని పిలువబడే ఈ ప్రక్రియలో, ఆర్సెనిక్ లోతైన అవక్షేప కణాల ఉపరితలాలకు అంటుకుంటుంది మరియు సహజంగానే భూగర్భ జలాల నుండి తొలగించబడుతుంది.[148]

అధిక ఉపరితల వైశాల్యం మరియు మోనోడిస్పర్సెడ్ మాగ్నెటైట్ (Fe3O4) నానోక్రిస్టల్స్‌తో చాలా తక్కువ అయస్కాంత క్షేత్ర గ్రేడియంట్ల వద్ద ఆర్సెనిక్ యొక్క అయస్కాంత విభజన పాయింట్-ఆఫ్-యూజ్ నీటి శుద్దీకరణలో ప్రదర్శించబడింది. Fe3O4 నానోక్రిస్టల్స్ యొక్క అధిక నిర్దిష్ట ఉపరితల వైశాల్యాన్ని ఉపయోగించడం ద్వారా, నీటి నుండి ఆర్సెనిక్ తొలగింపుతో సంబంధం ఉన్న వ్యర్థాల ద్రవ్యరాశి గణనీయంగా తగ్గించబడింది.[149]

ఎపిడెమియోలాజికల్ అధ్యయనాలు ఆర్సెనిక్‌తో కలుషితమైన తాగునీటిని దీర్ఘకాలికంగా తీసుకోవడం మరియు అన్ని ప్రధాన మరణాల సంభవాల మధ్య సంబంధాన్ని సూచించాయి.[150] ఆర్సెనిక్ బహిర్గతం మధుమేహం వ్యాధి వ్యాప్తిలో కారకంగా ఉంటుందని సాహిత్యం సూచిస్తుంది.[151]

చాఫ్-ఆధారిత ఫిల్టర్లు నీటిలోని ఆర్సెనిక్ కంటెంట్‌ను 3 μg/L కి తగ్గించగలవని ఇటీవల చూపబడింది. భూగర్భ ఆక్విఫర్‌ల నుండి తాగునీటిని సేకరించే ప్రాంతాల్లో ఇది అప్లికేషన్లను కనుగొనవచ్చు.[152]

శాన్ పెడ్రో డి అటాకామా

ఇవి కూడా చూడండి: Atacama people, Chinchorro mummies అనేక శతాబ్దాలుగా, చిలీలోని శాన్ పెడ్రో డి అటాకామా ప్రజలు ఆర్సెనిక్‌తో కలుషితమైన నీటిని తాగుతున్నారు, మరియు వారు కొంత రోగనిరోధక శక్తిని అభివృద్ధి చేసుకున్నారని కొన్ని ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.[153][154][155] జన్యు అధ్యయనాలు ఈ ప్రాంతంలోని కొన్ని జనాభా ఆర్సెనిక్ జీవక్రియ మరియు నిర్విషీకరణను మెరుగుపరిచే జన్యు వైవిధ్యాల కోసం సహజ ఎంపికకు గురయ్యాయని సూచిస్తున్నాయి. ఈ అనుసరణ దీర్ఘకాలిక పర్యావరణ ఆర్సెనిక్ బహిర్గతానికి ప్రతిస్పందనగా మానవ పరిణామం యొక్క కొన్ని డాక్యుమెంట్ చేయబడిన కేసులలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.[156]

కలుషితమైన భూగర్భ జలాల కోసం ప్రమాద పటాలు

ప్రపంచ జనాభాలో సుమారు మూడవ వంతు భూగర్భ జల వనరుల నుండి నీటిని తాగుతారు. ఇందులో, సుమారు 10 శాతం, అంటే సుమారు 300 మిలియన్ల మంది ప్రజలు, అనారోగ్యకరమైన స్థాయి ఆర్సెనిక్ లేదా ఫ్లోరైడ్‌తో కలుషితమైన భూగర్భ జల వనరుల నుండి నీటిని పొందుతున్నారు.[157] ఈ ట్రేస్ ఎలిమెంట్స్ ప్రధానంగా భూమిలోని ఖనిజాలు మరియు అయాన్ల నుండి ఉద్భవిస్తాయి.[158][159]

సహజ జలాల్లో ఆర్సెనిక్ యొక్క రెడాక్స్ పరివర్తన

ట్రేస్ మెటలాయిడ్స్ మరియు ఆక్సియానియన్-ఫార్మింగ్ ట్రేస్ మెటల్స్ (ఉదా. As, Se, Sb, Mo, V, Cr, U, Re) లలో ఆర్సెనిక్ ప్రత్యేకమైనది. ఇది ఆక్సీకరణ మరియు క్షయకరణ పరిస్థితులలో సహజ జలాలకు సాధారణమైన pH విలువల (pH 6.5–8.5) వద్ద సమీకరణకు సున్నితంగా ఉంటుంది. ఆర్సెనిక్ పర్యావరణంలో అనేక ఆక్సీకరణ స్థితులలో (−3, 0, +3 మరియు +5) సంభవించవచ్చు, కానీ సహజ జలాల్లో ఇది ఎక్కువగా త్రిసంయోజక ఆర్సెనైట్ [As(III)] లేదా పంచసంయోజక ఆర్సెనేట్ [As(V)] యొక్క ఆక్సియానియన్లుగా అకర్బన రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. ఆర్సెనిక్ యొక్క సేంద్రీయ రూపాలు జీవక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి, ఎక్కువగా ఉపరితల జలాల్లో, కానీ ఇవి అరుదుగా పరిమాణాత్మకంగా ముఖ్యమైనవి. అయితే, పారిశ్రామిక కాలుష్యం వల్ల నీరు గణనీయంగా ప్రభావితమైన చోట సేంద్రీయ ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలు సంభవించవచ్చు.[160]

ఆర్సెనిక్ వివిధ ప్రక్రియల ద్వారా కరిగించబడవచ్చు. pH ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, ఆర్సెనిక్ దాని ధనాత్మక చార్జ్‌ను కోల్పోయే ఉపరితల బైండింగ్ సైట్ల నుండి విడుదల కావచ్చు. నీటి మట్టం పడిపోయినప్పుడు మరియు సల్ఫైడ్ ఖనిజాలు గాలికి గురైనప్పుడు, సల్ఫైడ్ ఖనిజాలలో చిక్కుకున్న ఆర్సెనిక్ నీటిలోకి విడుదలవుతుంది. నీటిలో సేంద్రీయ కార్బన్ ఉన్నప్పుడు, బ్యాక్టీరియా నేరుగా As(V)ని As(III)గా తగ్గించడం ద్వారా లేదా బైండింగ్ సైట్ వద్ద మూలకాన్ని తగ్గించడం ద్వారా అకర్బన ఆర్సెనిక్‌ను విడుదల చేస్తాయి.[161]

ఆర్సెనిక్ యొక్క జల పరివర్తనలు pH, క్షయకరణ-ఆక్సీకరణ పొటెన్షియల్, సేంద్రీయ పదార్థం గాఢత మరియు ఇతర మూలకాల గాఢత మరియు రూపాల ద్వారా ప్రభావితమవుతాయి, ముఖ్యంగా ఇనుము మరియు మాంగనీస్. ప్రధాన కారకాలు pH మరియు రెడాక్స్ పొటెన్షియల్. సాధారణంగా, ఆక్సిక్ పరిస్థితులలో ఆర్సెనిక్ యొక్క ప్రధాన రూపాలు pH 2, 2–7, 7–11 మరియు 11 వద్ద వరుసగా H3AsO4, H2AsO_{4}-, HAsO_{4}(2-), మరియు AsO_{4}(3-). క్షయకరణ పరిస్థితులలో, pH 2–9 వద్ద H3AsO4 ప్రధానంగా ఉంటుంది.

ఆక్సీకరణ మరియు క్షయకరణ భూగర్భ పరిసరాలలో ఆర్సెనిక్ యొక్క వలసను ప్రభావితం చేస్తాయి. ఆర్సెనైట్ అనేది క్షయకరణ పరిసరాలలో ఆర్సెనిక్ యొక్క అత్యంత స్థిరమైన కరిగే రూపం మరియు ఆర్సెనేట్, ఇది ఆర్సెనైట్ కంటే తక్కువ మొబైల్, తటస్థ pH వద్ద ఆక్సీకరణ పరిసరాలలో ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. అందువల్ల, క్షయకరణ పరిస్థితులలో ఆర్సెనిక్ మరింత మొబైల్‌గా ఉండవచ్చు. క్షయకరణ వాతావరణం సేంద్రీయ పదార్థంతో కూడా సమృద్ధిగా ఉంటుంది, ఇది ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాల ద్రావణీయతను పెంచుతుంది. ఫలితంగా, ఆర్సెనిక్ యొక్క అడ్సోర్ప్షన్ తగ్గుతుంది మరియు కరిగిన ఆర్సెనిక్ భూగర్భ జలాల్లో పేరుకుపోతుంది. అందుకే ఆక్సీకరణ పరిసరాల కంటే క్షయకరణ పరిసరాలలో ఆర్సెనిక్ కంటెంట్ ఎక్కువగా ఉంటుంది.[162]

సల్ఫర్ ఉనికి సహజ నీటిలో ఆర్సెనిక్ పరివర్తనను ప్రభావితం చేసే మరొక కారకం. లోహ సల్ఫైడ్లు ఏర్పడినప్పుడు ఆర్సెనిక్ అవక్షేపించవచ్చు. ఈ విధంగా, ఆర్సెనిక్ నీటి నుండి తొలగించబడుతుంది మరియు దాని మొబిలిటీ తగ్గుతుంది. ఆక్సిజన్ ఉన్నప్పుడు, బ్యాక్టీరియా శక్తిని ఉత్పత్తి చేయడానికి క్షయకరణ చెందిన సల్ఫర్‌ను ఆక్సీకరణం చేస్తాయి, తద్వారా బంధించబడిన ఆర్సెనిక్ విడుదలయ్యే అవకాశం ఉంది.

Feని కలిగి ఉన్న రెడాక్స్ ప్రతిచర్యలు కూడా జల వ్యవస్థలలో ఆర్సెనిక్ యొక్క విధిలో ముఖ్యమైన కారకాలుగా కనిపిస్తాయి. ఇనుము ఆక్సిహైడ్రాక్సైడ్ల క్షయకరణ నీటిలోకి ఆర్సెనిక్ విడుదలలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. కాబట్టి ఆర్సెనిక్ పెరిగిన Fe గాఢత ఉన్న నీటిలో సమృద్ధిగా ఉంటుంది.[163] ఆక్సీకరణ పరిస్థితులలో, ఆర్సెనిక్ పైరైట్ లేదా ఇనుము ఆక్సైడ్ల నుండి ముఖ్యంగా పెరిగిన pH వద్ద సమీకరించబడవచ్చు. క్షయకరణ పరిస్థితులలో, ఇనుము ఆక్సైడ్లతో సంబంధం ఉన్నప్పుడు క్షయకరణ డీసోర్ప్షన్ లేదా రద్దు ద్వారా ఆర్సెనిక్ సమీకరించబడవచ్చు. క్షయకరణ డీసోర్ప్షన్ రెండు పరిస్థితులలో జరుగుతుంది. ఒకటి ఆర్సెనేట్ ఆర్సెనైట్‌గా తగ్గినప్పుడు, ఇది ఇనుము ఆక్సైడ్లకు తక్కువ బలంగా అంటుకుంటుంది. మరొకటి ఖనిజ ఉపరితలంపై చార్జ్‌లో మార్పు వల్ల సంభవిస్తుంది, ఇది బంధించబడిన ఆర్సెనిక్ యొక్క డీసోర్ప్షన్‌కు దారితీస్తుంది.[164]

కొన్ని రకాల బ్యాక్టీరియా ఆర్సెనిక్ యొక్క రెడాక్స్ పరివర్తనలను ఉత్ప్రేరకపరుస్తాయి. డిసిమిలేటరీ ఆర్సెనేట్-రెస్పైరింగ్ ప్రోకారియోట్స్ (DARP) As(V) నుండి As(III)కి క్షయకరణను వేగవంతం చేస్తాయి. DARP వాయురహిత శ్వాసక్రియ యొక్క ఎలక్ట్రాన్ అంగీకారకారిగా As(V)ని ఉపయోగిస్తాయి మరియు జీవించడానికి శక్తిని పొందుతాయి. ఈ ప్రక్రియలో ఇతర సేంద్రీయ మరియు అకర్బన పదార్థాలు ఆక్సీకరణం చెందవచ్చు. కెమోఆటోట్రోఫిక్ ఆర్సెనైట్ ఆక్సిడైజర్లు (CAO) మరియు హెటెరోట్రోఫిక్ ఆర్సెనైట్ ఆక్సిడైజర్లు (HAO) As(III)ని As(V)గా మారుస్తాయి. CAO, As(III) యొక్క ఆక్సీకరణను ఆక్సిజన్ లేదా నైట్రేట్ యొక్క క్షయకరణతో కలుపుతాయి. వారు పొందిన శక్తిని నుండి సేంద్రీయ కార్బన్‌ను స్థిరీకరించడానికి ఉపయోగిస్తారు. HAO, As(III) ఆక్సీకరణ నుండి శక్తిని పొందలేవు. ఈ ప్రక్రియ బ్యాక్టీరియా కోసం ఒక ఆర్సెనిక్ నిర్విషీకరణ యంత్రాంగం కావచ్చు.[165]

సమతుల్య థర్మోడైనమిక్ లెక్కలు As(V) గాఢతలు As(III) గాఢతల కంటే ఎక్కువగా ఉండాలని అంచనా వేస్తున్నాయి, బలమైన క్షయకరణ పరిస్థితులలో తప్ప, అంటే సల్ఫేట్ క్షయకరణ జరుగుతున్న చోట. అయితే, ఆర్సెనిక్ యొక్క అబియోటిక్ రెడాక్స్ ప్రతిచర్యలు నెమ్మదిగా ఉంటాయి. కరిగిన O2 ద్వారా As(III) యొక్క ఆక్సీకరణ ప్రత్యేకంగా నెమ్మదిగా జరిగే ప్రతిచర్య. ఉదాహరణకు, జాన్సన్ మరియు పిల్సన్ (1975) సముద్రపు నీటిలో As(III) యొక్క ఆక్సిజనేషన్ కోసం హాఫ్-లైఫ్లను కొన్ని నెలల నుండి ఒక సంవత్సరం వరకు ఇచ్చారు.[166] ఇతర అధ్యయనాలలో, నీటి నమూనాను తీసుకునేటప్పుడు ఆక్సీకరణను నిరోధించడానికి ఎటువంటి ప్రత్యేక జాగ్రత్తలు తీసుకోనప్పుడు As(V)/As(III) నిష్పత్తులు రోజుల లేదా వారాల కాలంలో స్థిరంగా ఉన్నాయి, ఇది మళ్ళీ సాపేక్షంగా నెమ్మదిగా ఆక్సీకరణ రేట్లను సూచిస్తుంది. చెర్రీ ప్రయోగాత్మక అధ్యయనాల నుండి As(V)/As(III) నిష్పత్తులు అనాక్సిక్ ద్రావణాలలో 3 వారాల వరకు స్థిరంగా ఉన్నాయని, కానీ ఎక్కువ కాలక్రమేణా క్రమంగా మార్పులు సంభవించాయని కనుగొన్నారు.[167] స్టెరిలైజ్ చేయని నమూనాల కంటే స్టెరిలైజ్ చేసిన నీటి నమూనాలు స్పీషియేషన్ మార్పులకు తక్కువ అవకాశం కలిగి ఉన్నట్లు గమనించబడింది.[168] ఓరెమ్‌ల్యాండ్ మోనో లేక్‌లో As(V) నుండి As(III)కి క్షయకరణం 0.02 నుండి 0.3-రోజు−1 రేటు స్థిరాంకాలతో బ్యాక్టీరియా ద్వారా వేగంగా ఉత్ప్రేరకపరచబడిందని కనుగొన్నారు.[169]

అమెరికాలో కలప సంరక్షణ

2002 నాటికి, అమెరికా ఆధారిత పరిశ్రమలు 19,600 మెట్రిక్ టన్నుల ఆర్సెనిక్‌ను వినియోగించాయి. ఇందులో తొంభై శాతం క్రోమేటెడ్ కాపర్ ఆర్సెనేట్ (CCA)తో కలప చికిత్స కోసం ఉపయోగించబడింది. 2007లో, 5,280 మెట్రిక్ టన్నుల వినియోగంలో 50% ఇప్పటికీ ఈ ప్రయోజనం కోసం ఉపయోగించబడింది.[38][170] యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో, వినియోగదారు ఉత్పత్తులు మరియు నివాస మరియు సాధారణ వినియోగదారు నిర్మాణ ఉత్పత్తుల ఉత్పత్తిలో ఆర్సెనిక్‌ను స్వచ్ఛందంగా దశలవారీగా తొలగించడం 31 డిసెంబర్ 2003న ప్రారంభమైంది, మరియు ఇప్పుడు ఆల్కలీన్ కాపర్ క్వాటర్నరీ, బోరేట్లు, కాపర్ అజోల్, సైప్రోకోనజోల్ మరియు ప్రొపికోనజోల్ వంటి ప్రత్యామ్నాయ రసాయనాలు ఉపయోగించబడుతున్నాయి.[171]

ఈ అప్లికేషన్ నిలిపివేయబడినప్పటికీ, ఇది సాధారణ ప్రజలకు అత్యంత ఆందోళన కలిగించే అంశాలలో ఒకటిగా ఉంది. పాత ప్రెజర్-ట్రీటెడ్ (ఒత్తిడితో శుద్ధి చేసిన) కలపలో అధిక భాగం CCAతో శుద్ధి చేయబడింది. CCA కలప అనేక దేశాలలో ఇప్పటికీ విస్తృతంగా ఉపయోగంలో ఉంది మరియు 20వ శతాబ్దం ద్వితీయార్థంలో నిర్మాణ మరియు బహిరంగ నిర్మాణ సామగ్రిగా భారీగా ఉపయోగించబడింది. ఆర్సెనిక్ కలప నుండి చుట్టుపక్కల ఉన్న నేలలోకి (ఉదాహరణకు, ఆటస్థలాల పరికరాల నుండి) లీక్ అవుతుందని అధ్యయనాలు చూపిన తర్వాత అనేక ప్రాంతాలలో CCA కలప వాడకాన్ని నిషేధించినప్పటికీ, పాత CCA కలపను కాల్చడం వల్ల కూడా ప్రమాదం పొంచి ఉంది. కాలిన CCA కలప నుండి వెలువడే బూడిదను ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా తీసుకోవడం వల్ల జంతువులలో మరణాలు మరియు మనుషులలో తీవ్రమైన విషప్రయోగాలు సంభవించాయి; మనుషులకు ప్రాణాంతకమైన మోతాదు సుమారు 20 గ్రాముల బూడిద.[172] నిర్మాణం మరియు కూల్చివేత సైట్ల నుండి వచ్చే స్క్రాప్ CCA కలపను వాణిజ్య మరియు గృహ అవసరాల కోసం మంటల్లో పొరపాటున ఉపయోగించవచ్చు. CCA కలపను సురక్షితంగా పారవేసేందుకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థిరమైన ప్రోటోకాల్‌లు లేవు. అటువంటి కలపను ల్యాండ్‌ఫిల్ (చెత్త కుప్పలు) ద్వారా పారవేయడం కొంత ఆందోళన కలిగిస్తుంది,[173] కానీ ఇతర అధ్యయనాలు భూగర్భ జలాల్లో ఎటువంటి ఆర్సెనిక్ కాలుష్యం లేదని చూపించాయి.[174][175]

అమెరికాలో పారిశ్రామిక విడుదలల మ్యాపింగ్

యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో ఆర్సెనిక్ విడుదలల స్థానాన్ని (మరియు ఇతర సమాచారాన్ని) మ్యాప్ చేసే ఒక సాధనం TOXMAP.[176] TOXMAP అనేది అమెరికా సమాఖ్య ప్రభుత్వం నిధులు సమకూర్చిన United States National Library of Medicine (NLM) యొక్క డివిజన్ ఆఫ్ స్పెషలైజ్డ్ ఇన్ఫర్మేషన్ సర్వీసెస్ నుండి వచ్చిన జియోగ్రాఫిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్ (GIS). యునైటెడ్ స్టేట్స్ యొక్క మార్క్-అప్ మ్యాప్‌లతో, United States Environmental Protection Agency (EPA) యొక్క Toxics Release Inventory మరియు Superfund Basic Research Programల నుండి డేటాను దృశ్యమానంగా అన్వేషించడానికి TOXMAP వినియోగదారులను అనుమతిస్తుంది. TOXMAP యొక్క రసాయన మరియు పర్యావరణ ఆరోగ్య సమాచారం NLM యొక్క టాక్సికాలజీ డేటా నెట్‌వర్క్ (TOXNET),[177] PubMed మరియు ఇతర అధికారిక వనరుల నుండి సేకరించబడింది.

బయోరెమిడియేషన్ (జీవసంబంధిత నివారణ)

ఆర్సెనిక్ కలుషితమైన నీటిని శుద్ధి చేయడానికి భౌతిక, రసాయన మరియు జీవసంబంధిత పద్ధతులను ఉపయోగిస్తారు.[178] బయోరెమిడియేషన్ ఖర్చుతో కూడుకున్నది మరియు పర్యావరణ అనుకూలమైనదని చెప్పబడింది.[179] ఆర్సెనిక్‌తో కలుషితమైన భూగర్భ జలాల బయోరెమిడియేషన్, మనుషులకు విషపూరితమైన ఆర్సెనిక్ రూపమైన ఆర్సెనైట్‌ను ఆర్సెనేట్‌గా మార్చడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఆర్సెనేట్ (+5 ఆక్సీకరణ స్థితి) ఉపరితల నీటిలో ఆర్సెనిక్ యొక్క ప్రధాన రూపం, అయితే ఆర్సెనైట్ (+3 ఆక్సీకరణ స్థితి) హైపోక్సిక్ నుండి అనోక్సిక్ పరిసరాలలో ప్రధాన రూపం. ఆర్సెనైట్, ఆర్సెనేట్ కంటే ఎక్కువ కరిగే మరియు చలనశీలత కలిగినది. అనేక జాతుల బ్యాక్టీరియా ఆర్సెనైట్‌ను ఎలక్ట్రాన్ దాతగా ఉపయోగించడం ద్వారా అనోక్సిక్ పరిస్థితులలో ఆర్సెనేట్‌గా మార్చగలవు.[180] ఇది భూగర్భ జలాల శుద్ధిలో ఉపయోగకరమైన పద్ధతి. మరొక బయోరెమిడియేషన్ వ్యూహం ఏమిటంటే, ఫైటోరెమిడియేషన్ ద్వారా తమ కణజాలంలో ఆర్సెనిక్‌ను నిల్వ చేసే మొక్కలను ఉపయోగించడం, కానీ కలుషితమైన మొక్కల పదార్థాన్ని పారవేయడం గురించి ఆలోచించాల్సి ఉంటుంది.

బయోరెమిడియేషన్‌కు ప్రస్తుత పరిస్థితులకు అనుగుణంగా జాగ్రత్తగా మూల్యాంకనం మరియు రూపకల్పన అవసరం. కొన్ని సైట్‌లకు ఎలక్ట్రాన్ అక్సెప్టర్ (ఎలక్ట్రాన్ స్వీకర్త) జోడించడం అవసరం కావచ్చు, మరికొన్నింటికి సూక్ష్మజీవుల అనుబంధం (bioaugmentation) అవసరం కావచ్చు. ఉపయోగించిన పద్ధతితో సంబంధం లేకుండా, నిరంతర పర్యవేక్షణ మాత్రమే భవిష్యత్తులో కాలుష్యాన్ని నిరోధించగలదు.

ఆర్సెనిక్ తొలగింపు

కోగ్యులేషన్ (స్కందనం) మరియు ఫ్లోక్యులేషన్ (ఉన్నిలా గడ్డకట్టడం) అనేవి నీటి నుండి ఆర్సెనేట్‌ను తొలగించడంలో సాధారణంగా ఉపయోగించే దగ్గరి సంబంధం ఉన్న ప్రక్రియలు. ఆర్సెనేట్ అయాన్లు కలిగి ఉండే నికర ప్రతికూల ఛార్జ్ (నెగటివ్ ఛార్జ్) కారణంగా, అవి ఛార్జ్ వికర్షణ వల్ల నెమ్మదిగా స్థిరపడతాయి లేదా అస్సలు స్థిరపడవు. కోగ్యులేషన్‌లో, ఇనుము మరియు అల్యూమినియం వంటి ధనాత్మక ఛార్జ్ కలిగిన కోగ్యులెంట్ (సాధారణంగా ఉపయోగించే లవణాలు: FeCl3,[181] Fe2(SO4)3,[182] Al2(SO4)3[183]) ప్రతికూల ఛార్జ్ కలిగిన ఆర్సెనేట్‌ను తటస్థీకరించి, అది స్థిరపడేలా చేస్తాయి. దీని తర్వాత ఫ్లోక్యులేషన్ జరుగుతుంది, ఇక్కడ ఫ్లోక్యులెంట్ చిన్న కణాలను కలిపి, ఆ సమూహం నీటి నుండి అవక్షేపంగా (ప్రెసిపిటేట్) బయటకు వచ్చేలా చేస్తుంది. అయితే, తటస్థ pH వద్ద ఆర్సెనస్ యాసిడ్, H3AsO3 రూపంలో As(III) ఉండటం వల్ల ఇటువంటి పద్ధతులు ఆర్సెనైట్‌పై సమర్థవంతంగా పనిచేయకపోవచ్చు.[184]

కోగ్యులేషన్ మరియు ఫ్లోక్యులేషన్ యొక్క ప్రధాన లోపాలు ఏమిటంటే, ఆర్సెనేట్-కేంద్రీకృత బురదను (స్లడ్జ్) పారవేయడం ఖర్చుతో కూడుకున్నది మరియు పర్యావరణానికి ద్వితీయ కాలుష్యం కలిగే అవకాశం ఉంది. అంతేకాకుండా, ఇనుము వంటి కోగ్యులెంట్లు భద్రతా స్థాయిలను మించే అయాన్ కాలుష్యాన్ని ఉత్పత్తి చేయవచ్చు.[181]

విషపూరితం మరియు జాగ్రత్తలు

ప్రధాన వ్యాసం: Arsenic poisoning [185] [186] ఆర్సెనిక్ మరియు దాని అనేక సమ్మేళనాలు (ఉదాహరణకు, ఆర్సిన్) శక్తివంతమైన విషపూరిత పదార్థాలు.

వర్గీకరణ

మూలక ఆర్సెనిక్ మరియు ఆర్సెనిక్ సల్ఫేట్ మరియు ట్రైయాక్సైడ్ సమ్మేళనాలు directive 67/548/EEC ప్రకారం యూరోపియన్ యూనియన్‌లో "విషపూరితమైనవి" మరియు "పర్యావరణానికి ప్రమాదకరమైనవి"గా వర్గీకరించబడ్డాయి. International Agency for Research on Cancer (IARC) ఆర్సెనిక్ మరియు అకర్బన ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలను గ్రూప్ 1 క్యాన్సర్ కారకాలుగా గుర్తిస్తుంది, మరియు EU ఆర్సెనిక్ ట్రైయాక్సైడ్, ఆర్సెనిక్ పెంటాక్సైడ్, మరియు ఆర్సెనేట్ లవణాలను కేటగిరీ 1 క్యాన్సర్ కారకాలుగా జాబితా చేసింది.

ఆర్సెనిక్ త్రాగునీటిలో ఉన్నప్పుడు ఆర్సెనోసిస్ కలిగిస్తుందని తెలుసు, "అత్యంత సాధారణ జాతులు ఆర్సెనేట్ [HAsO_{4}(2-); As(V)] మరియు ఆర్సెనైట్ [H3AsO3; As(III)]".[187][188]

చట్టపరమైన పరిమితులు, ఆహారం మరియు పానీయాలు

యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2006 నుండి, ఎన్విరాన్‌మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ (EPA) అనుమతించిన త్రాగునీటిలో గరిష్ట సాంద్రత 10 ppb[189] మరియు FDA 2005లో బాటిల్ నీటి కోసం అదే ప్రమాణాన్ని నిర్ణయించింది.[190] న్యూజెర్సీ డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ 2006లో త్రాగునీటి పరిమితిని 5 ppbగా నిర్ణయించింది.[191] ఆర్సెనిక్ మెటల్ మరియు అకర్బన ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాల కోసం IDLH (జీవితానికి మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణ ప్రమాదకరమైన) విలువ 5 mg/m3 (5 ppb). Occupational Safety and Health Administration (OSHA) అనుమతించదగిన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితిని (PEL) 0.01 mg/m3 (0.01 ppb) యొక్క టైమ్-వెయిటెడ్ యావరేజ్ (TWA)కి నిర్ణయించింది, మరియు National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) సిఫార్సు చేయబడిన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితిని (REL) 15-నిమిషాల స్థిరమైన ఎక్స్‌పోజర్‌గా 0.002 mg/m3 (0.002 ppb)కి నిర్ణయించింది.[192] సేంద్రీయ ఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాల కోసం PEL అనేది 0.5 mg/m3 (0.5 ppb) యొక్క TWA.[193]

2008లో, విషపూరిత రసాయనాల కోసం అమెరికన్ ఆహారాల యొక్క విస్తృత శ్రేణిపై జరుగుతున్న పరీక్షల ఆధారంగా,[194] U.S. Food and Drug Administration (FDA) యాపిల్ మరియు పియర్ జ్యూస్‌లలో అకర్బన ఆర్సెనిక్ కోసం "ఆందోళన స్థాయిని" 23 ppbగా నిర్ణయించింది, ఇది క్యాన్సర్ కారకం కాని ప్రభావాల ఆధారంగా నిర్ణయించబడింది, మరియు ఈ స్థాయి కంటే ఎక్కువ ఉన్న ఉత్పత్తుల దిగుమతిని నిరోధించడం ప్రారంభించింది; ఇది ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా లేని దేశీయ ఉత్పత్తులను వెనక్కి తీసుకోవాలని (రీకాల్) కూడా ఆదేశించింది.[190] 2011లో, జాతీయ Dr. Oz టెలివిజన్ షో నిర్మాతలు నియమించిన స్వతంత్ర ల్యాబ్ ద్వారా నిర్వహించిన పరీక్షలను హైలైట్ చేస్తూ ఒక ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రసారం చేసింది. పద్ధతి వివాదాస్పదమైనప్పటికీ (ఇది సేంద్రీయ మరియు అకర్బన ఆర్సెనిక్ మధ్య తేడాను గుర్తించలేదు), పరీక్షలు 36 ppb వరకు ఆర్సెనిక్ స్థాయిలను చూపించాయి.[195] దీనికి ప్రతిస్పందనగా, FDA Dr. Oz షో నుండి వచ్చిన అత్యంత అధ్వాన్నమైన బ్రాండ్‌ను పరీక్షించి, చాలా తక్కువ స్థాయిలను కనుగొంది. కొనసాగుతున్న పరీక్షలలో 95% యాపిల్ జ్యూస్ నమూనాలు ఆందోళన స్థాయి కంటే తక్కువగా ఉన్నాయని తేలింది. Consumer Reports ద్వారా జరిగిన తదుపరి పరీక్షలు అకర్బన ఆర్సెనిక్ స్థాయిలను 10 ppb కంటే కొంచెం ఎక్కువగా చూపించాయి, మరియు వినియోగాన్ని తగ్గించాలని సంస్థ తల్లిదండ్రులను కోరింది.[196] జూలై 2013లో, పిల్లల వినియోగం, దీర్ఘకాలిక ఎక్స్‌పోజర్ మరియు క్యాన్సర్ కారక ప్రభావాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకుని, FDA యాపిల్ జ్యూస్ కోసం 10 ppb "యాక్షన్ లెవల్"ను నిర్ణయించింది, ఇది త్రాగునీటి ప్రమాణంతో సమానం.[190]

బంగ్లాదేశ్‌లో బియ్యంలో ఆర్సెనిక్ గురించి 2002లో ఆందోళన వ్యక్తమైంది, కానీ ఆ సమయంలో ఆస్ట్రేలియాలో మాత్రమే ఆహారం కోసం చట్టపరమైన పరిమితి (కిలోగ్రాముకు ఒక మిల్లీగ్రాము, లేదా 1000 ppb) ఉంది.[197][198] 2005లో అమెరికన్ బియ్యం తినే వ్యక్తులు వ్యక్తిగత ఆర్సెనిక్ తీసుకోవడం కోసం WHO ప్రమాణాలను మించిపోతున్నారని ఆందోళన వ్యక్తమైంది.[199] 2011లో, పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా ఆర్సెనిక్ కోసం 150 ppb ఆహార ప్రమాణాన్ని నిర్ణయించింది.[200]

యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో 2012లో, Dartmouth Collegeలోని చిల్డ్రన్స్ ఎన్విరాన్‌మెంటల్ హెల్త్ అండ్ డిసీజ్ ప్రివెన్షన్ రీసెర్చ్ సెంటర్‌లోని పరిశోధకుల ప్రత్యేక బృందాలు (సంవత్సరం ప్రారంభంలో, పిల్లలలో మూత్ర స్థాయిలపై దృష్టి సారించి)[201] మరియు Consumer Reports (నవంబర్‌లో)[202][203] బియ్యంలో ఆర్సెనిక్ స్థాయిలను కనుగొన్నాయి, ఇది FDA పరిమితులను నిర్ణయించాలని పిలుపునిచ్చింది.[204] FDA సెప్టెంబర్ 2012లో కొన్ని పరీక్షా ఫలితాలను విడుదల చేసింది,[205][206] మరియు జూలై 2013 నాటికి, కొత్త సంభావ్య నియంత్రణకు మద్దతుగా డేటాను సేకరిస్తోంది. ఇది వినియోగదారుల ప్రవర్తనలో ఎటువంటి మార్పులను సిఫార్సు చేయలేదు.[207]

Consumer Reports సిఫార్సు చేసినవి:

  1. EPA మరియు FDA ఆహార ఉత్పత్తిలో ఆర్సెనిక్ కలిగిన ఎరువులు, మందులు మరియు పురుగుమందులను తొలగించాలి;
  2. FDA ఆహారం కోసం చట్టపరమైన పరిమితిని నిర్ణయించాలి;
  3. పరిశ్రమ ఉత్పత్తి పద్ధతులను మార్చి ఆర్సెనిక్ స్థాయిలను తగ్గించాలి, ముఖ్యంగా పిల్లల ఆహారంలో; మరియు
  4. వినియోగదారులు ఇంటి నీటి సరఫరాలను పరీక్షించుకోవాలి, వైవిధ్యమైన ఆహారం తీసుకోవాలి, మరియు బియ్యాన్ని అదనపు నీటితో వండి, ఆ నీటిని పారబోయాలి (ఇది అకర్బన ఆర్సెనిక్‌ను సుమారు మూడవ వంతు తగ్గిస్తుంది, విటమిన్ కంటెంట్‌లో స్వల్ప తగ్గుదలతో పాటు).[203]
  5. సాక్ష్యాధారిత ప్రజారోగ్య న్యాయవాదులు కూడా, అమెరికాలో ఆర్సెనిక్ కోసం నియంత్రణ లేదా లేబులింగ్ లేకపోవడాన్ని బట్టి, పిల్లలు వారానికి 1.5 సర్వింగ్‌ల కంటే ఎక్కువ బియ్యం తినకూడదని మరియు 5 ఏళ్ల వయస్సు వచ్చే వరకు వారి రోజువారీ ఆహారంలో భాగంగా రైస్ మిల్క్ తాగకూడదని సిఫార్సు చేస్తున్నారు.[208] వారు పెద్దలు మరియు శిశువులకు బియ్యం, త్రాగునీరు మరియు పండ్ల రసాల నుండి ఆర్సెనిక్ ఎక్స్‌పోజర్‌ను ఎలా పరిమితం చేయాలో కూడా సిఫార్సులను అందిస్తారు.[208]

2014 World Health Organization సలహా సమావేశం బియ్యం కోసం 200–300 ppb పరిమితులను పరిగణనలోకి తీసుకోవడానికి షెడ్యూల్ చేయబడింది.[203]

బియ్యంలో ఆర్సెనిక్ కంటెంట్‌ను తగ్గించడం

[209] 2020లో, శాస్త్రవేత్తలు ఆర్సెనిక్ కంటెంట్‌ను తగ్గించడానికి మరియు పోషకాలను సంరక్షించడానికి బియ్యం తయారీ యొక్క బహుళ పద్ధతులను అంచనా వేశారు, పార్‌బాయిలింగ్ (ఉడకబెట్టడం) మరియు నీటి-శోషణతో కూడిన విధానాన్ని సిఫార్సు చేశారు.[210][209][211]

వృత్తిపరమైన ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు

దేశం పరిమితి[212]
అర్జెంటీనా నిర్ధారిత మానవ క్యాన్సర్ కారకం
ఆస్ట్రేలియా TWA 0.05 mg/m3 – క్యాన్సర్ కారకం
బెల్జియం TWA 0.1 mg/m3 – క్యాన్సర్ కారకం
బల్గేరియా నిర్ధారిత మానవ క్యాన్సర్ కారకం
కెనడా TWA 0.01 mg/m3
కొలంబియా నిర్ధారిత మానవ క్యాన్సర్ కారకం
డెన్మార్క్ TWA 0.01 mg/m3
ఫిన్లాండ్ క్యాన్సర్ కారకం
ఈజిప్ట్ TWA 0.2 mg/m3
హంగేరీ సీలింగ్ సాంద్రత 0.01 mg/m3 – చర్మం, క్యాన్సర్ కారకం
భారతదేశం TWA 0.2 mg/m3
జపాన్ గ్రూప్ 1 క్యాన్సర్ కారకం
జోర్డాన్ నిర్ధారిత మానవ క్యాన్సర్ కారకం
మెక్సికో TWA 0.2 mg/m3
న్యూజిలాండ్ TWA 0.05 mg/m3 – క్యాన్సర్ కారకం
నార్వే TWA 0.02 mg/m3
ఫిలిప్పీన్స్ TWA 0.5 mg/m3
పోలాండ్ TWA 0.01 mg/m3
సింగపూర్ నిర్ధారిత మానవ క్యాన్సర్ కారకం
దక్షిణ కొరియా TWA 0.01 mg/m3[213]
స్వీడన్ TWA 0.01 mg/m3
థాయిలాండ్ TWA 0.5 mg/m3
టర్కీ TWA 0.5 mg/m3
యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ TWA 0.1 mg/m3
యునైటెడ్ స్టేట్స్ TWA 0.01 mg/m3
వియత్నాం నిర్ధారిత మానవ క్యాన్సర్ కారకం

పర్యావరణ విషపూరితం (Ecotoxicity)

ఆర్సెనిక్ అనేక జీవులలో, ముఖ్యంగా సముద్ర జాతులలో బయోఅక్యుమ్యులేటివ్ (జీవసంబంధిత నిల్వ) అవుతుంది, కానీ ఇది ఆహార వెబ్‌లలో గణనీయంగా బయోమాగ్నిఫై (జీవసంబంధిత వృద్ధి) అయినట్లు కనిపించదు.[214] కలుషితమైన ప్రాంతాలలో, మొక్కల పెరుగుదల ఆర్సెనేట్ యొక్క మూల గ్రహణశక్తి ద్వారా ప్రభావితం కావచ్చు, ఇది ఫాస్ఫేట్ అనలాగ్ మరియు అందువల్ల మొక్కల కణజాలాలు మరియు కణాలలో సులభంగా రవాణా చేయబడుతుంది. కలుషితమైన ప్రాంతాలలో, మరింత విషపూరితమైన ఆర్సెనైట్ అయాన్ (ముఖ్యంగా తగ్గించే పరిస్థితులలో కనిపిస్తుంది) గ్రహణశక్తి సరిగ్గా పారుదల లేని నేలల్లో ఎక్కువగా ఉంటుంది.

జంతువులలో విషపూరితం

సమ్మేళనం జంతువు LD50 మార్గం
ఆర్సెనిక్ ఎలుక 763 mg/kg నోటి ద్వారా
ఆర్సెనిక్ మౌస్ 145 mg/kg నోటి ద్వారా
కాల్షియం ఆర్సెనేట్ ఎలుక 20 mg/kg నోటి ద్వారా
కాల్షియం ఆర్సెనేట్ మౌస్ 794 mg/kg నోటి ద్వారా
కాల్షియం ఆర్సెనేట్ కుందేలు 50 mg/kg నోటి ద్వారా
కాల్షియం ఆర్సెనేట్ కుక్క 38 mg/kg నోటి ద్వారా
లెడ్ ఆర్సెనేట్ కుందేలు 75 mg/kg నోటి ద్వారా
సమ్మేళనం జంతువు LD50[215] మార్గం
ఆర్సెనిక్ ట్రైయాక్సైడ్ (As(III)) మౌస్ 26 mg/kg నోటి ద్వారా
ఆర్సెనైట్ (As(III)) మౌస్ 8 mg/kg im
ఆర్సెనేట్ (As(V)) మౌస్ 21 mg/kg im
MMA (As(III)) హాంస్టర్ 2 mg/kg ip
MMA (As(V)) మౌస్ 916 mg/kg నోటి ద్వారా
DMA (As(V)) మౌస్ 648 mg/kg నోటి ద్వారా
im = కండరాల ద్వారా ఇంజెక్ట్ చేయబడింది

ip = పెరిటోనియల్ ద్వారా నిర్వహించబడింది

జీవసంబంధిత యంత్రాంగం

ఆర్సెనిక్ యొక్క విషపూరితం ఆర్సెనిక్(III) ఆక్సైడ్‌లకు థియోల్స్ పట్ల ఉన్న అనుబంధం నుండి వస్తుంది. సిస్టీన్ అవశేషాలు మరియు లిపోయిక్ యాసిడ్ మరియు కోఎంజైమ్ A వంటి కోఫ్యాక్టర్ల రూపంలో ఉండే థియోల్స్, అనేక ముఖ్యమైన ఎంజైమ్‌ల క్రియాశీల సైట్‌లలో ఉంటాయి.

ఆర్సెనిక్ అనేక యంత్రాంగాల ద్వారా ATP ఉత్పత్తిని దెబ్బతీస్తుంది. సిట్రిక్ యాసిడ్ సైకిల్ స్థాయిలో, ఆర్సెనిక్ పైరువేట్ డీహైడ్రోజినేస్ కోసం కోఫ్యాక్టర్ అయిన లిపోయిక్ యాసిడ్‌ను నిరోధిస్తుంది. ఫాస్ఫేట్‌తో పోటీ పడటం ద్వారా, ఆర్సెనేట్ ఆక్సిడేటివ్ ఫాస్ఫోరైలేషన్‌ను అన్‌కపుల్ చేస్తుంది, తద్వారా NAD+, మైటోకాన్డ్రియల్ శ్వాసక్రియ మరియు ATP సంశ్లేషణ యొక్క శక్తి-లింక్డ్ తగ్గింపును నిరోధిస్తుంది. హైడ్రోజన్ పెరాక్సైడ్ ఉత్పత్తి కూడా పెరుగుతుంది, ఇది రియాక్టివ్ ఆక్సిజన్ జాతులు మరియు ఆక్సిడేటివ్ ఒత్తిడిని ఏర్పరిచే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంటుందని ఊహించబడింది. ఈ జీవక్రియ జోక్యాలు మల్టీ-సిస్టమ్ అవయవ వైఫల్యం కారణంగా మరణానికి దారితీస్తాయి. అవయవ వైఫల్యం నెక్రోటిక్ కణ మరణం వల్ల సంభవిస్తుందని భావించబడుతుంది, అపోప్టోసిస్ వల్ల కాదు, ఎందుకంటే అపోప్టోసిస్ జరగడానికి శక్తి నిల్వలు చాలా తక్కువగా ఉంటాయి.[215]

ఎక్స్‌పోజర్ ప్రమాదాలు మరియు నివారణ

వృత్తిపరమైన ఎక్స్‌పోజర్ మరియు ఆర్సెనిక్ విషప్రయోగం కలప సంరక్షణ, గాజు ఉత్పత్తి, నాన్-ఫెర్రస్ మెటల్ మిశ్రమాలు మరియు ఎలక్ట్రానిక్ సెమీకండక్టర్ తయారీ వంటి అకర్బన ఆర్సెనిక్ మరియు దాని సమ్మేళనాల వాడకంతో కూడిన పరిశ్రమలలో పనిచేసే వ్యక్తులలో సంభవించవచ్చు. అకర్బన ఆర్సెనిక్ స్మెల్టర్ పరిశ్రమతో సంబంధం ఉన్న కోక్ ఓవెన్ ఉద్గారాలలో కూడా కనిపిస్తుంది.[216]

As(III) మరియు As(V) ల మధ్య మార్పిడి అనేది ఆర్సెనిక్ పర్యావరణ కాలుష్యంలో ఒక పెద్ద అంశం. క్రోయల్, గ్రాల్నిక్, మలాసార్న్ మరియు న్యూమాన్ ప్రకారం, "[ది] అండర్‌స్టాండింగ్ [ఆఫ్] వాట్ స్టిమ్యులేట్స్ As(III) ఆక్సిడేషన్ అండ్/ఆర్ లిమిట్స్ As(V) రిడక్షన్ ఈజ్ రిలవెంట్ ఫర్ బయోరెమిడియేషన్ ఆఫ్ కంటామినేటెడ్ సైట్స్ (క్రోయల్). కెమోలిథోఆటోట్రోఫిక్ As(III) ఆక్సిడైజర్లు మరియు హెటెరోట్రోఫిక్ As(V) రిడ్యూసర్ల అధ్యయనం ఆర్సెనిక్ యొక్క ఆక్సీకరణ మరియు/లేదా క్షయకరణాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.[217]

చికిత్స

దీర్ఘకాలిక ఆర్సెనిక్ విషప్రభావానికి చికిత్స సాధ్యమే. బ్రిటిష్ యాంటీ-లూయిసైట్ (డైమెర్కాప్రోల్) ను మొదటి రోజున ప్రతి 4 గంటలకు 5 mg/kg చొప్పున 300 mg వరకు, ఆపై రెండవ రోజున ప్రతి 6 గంటలకు, మరియు చివరిగా అదనంగా 8 రోజుల పాటు ప్రతి 8 గంటలకు ఒకసారి సూచించబడుతుంది.[218] అయితే, USA యొక్క ఏజెన్సీ ఫర్ టాక్సిక్ సబ్‌స్టాన్సెస్ అండ్ డిసీజ్ రిజిస్ట్రీ (ATSDR) ఆర్సెనిక్ బహిర్గతం వల్ల కలిగే దీర్ఘకాలిక ప్రభావాలను అంచనా వేయలేమని పేర్కొంది.[123] రక్తం, మూత్రం, జుట్టు మరియు గోళ్లను ఆర్సెనిక్ కోసం పరీక్షించవచ్చు; అయినప్పటికీ, ఈ పరీక్షలు బహిర్గతం వల్ల కలిగే భవిష్యత్తు ఆరోగ్య ఫలితాలను ముందుగానే ఊహించలేవు.[123] దీర్ఘకాలిక బహిర్గతం మరియు తదనంతరం మూత్రం ద్వారా విసర్జన అనేది కాలేయం, ప్రోస్టేట్, చర్మం, ఊపిరితిత్తులు మరియు నాసికా కుహరం క్యాన్సర్‌లతో పాటు మూత్రాశయ మరియు కిడ్నీ క్యాన్సర్ లతో ముడిపడి ఉంది.[219]

ఫుట్‌నోట్స్


ఇవి కూడా చూడండి

రిఫరెన్సులు

  1. ↑ Arsenic: A murderous history. Dartmouth College.
  2. ↑ 2.0 2.1 Anke M. (1986) "Arsenic", pp. 347–372 in Mertz W. (ed.), Trace elements in human and Animal Nutrition, 5th ed. Orlando, FL: Academic Press
  3. ↑ 3.0 3.1 (1992). "Evidency for arsenical essentiality". Environmental Geochemistry and Health. 14 (2) 55–58. doi:10.1007/BF01783629. Uthus, E.O.. (1994). "Arsenic Exposure and Health". 199–208. Science and Technology Letters.
  4. ↑ 4.0 4.1 (2007). Biogeochemistry of arsenic in contaminated soils of Superfund sites. United States Environmental Protection Agency.
  5. ↑ Carelton, James. (2007). Biogeochemistry of arsenic in contaminated soils of Superfund sites. United States Environmental Protection Agency.
  6. ↑ 6.0 6.1 Norman, Nicholas C.. (1998). Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth. 50. Springer. ISBN 978-0-7514-0389-3.
  7. ↑ (2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.
  8. ↑ 8.0 8.1 8.2 8.3 8.4 8.5 (1985). "Lehrbuch der Anorganischen Chemie". 675–681. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-007511-3.
  9. ↑ Madelung, Otfried. (2004). Semiconductors: data handbook. 410–. Birkhäuser. ISBN 978-3-540-40488-0.
  10. ↑ (22 March 2019). "The Chemistry of Yellow Arsenic". Chemical Reviews. 119 (14) 8406–8434. doi:10.1021/acs.chemrev.8b00713.
  11. ↑ (2020). "Black arsenic: a new synthetic method by catalytic crystallization of arsenic glass". Nanoscale. 12 (9) 5397–5401. doi:10.1039/C9NR09627B.
  12. ↑ Arsenic Element Facts. chemicool.com
  13. ↑ (1983). "无机化合物合成手册 第一卷". 31. 化学工业出版社.
  14. ↑ (8 April 2024). "Production of new neutron-rich isotopes near the N = 60 isotones Ge 92 and As 93 by in-flight fission of a 345 MeV/nucleon U 238 beam". Physical Review C. 109 (4). doi:10.1103/PhysRevC.109.044313.
  15. ↑ 15.0 15.1 15.2 15.3 Greenwood and Earnshaw, pp. 552–4
  16. ↑ (2001). "Recent Trends in Thermoelectric Materials Research I: Skutterudites: Prospective novel thermoelectrics". 69 139–253. ISBN 978-0-12-752178-7. doi:10.1016/S0080-8784(01)80151-4.
  17. ↑ 17.0 17.1 Greenwood and Earnshaw, pp. 557–558
  18. ↑ (2000). Fiche toxicologique No. 53: Trihydrure d'arsenic. Institut National de Recherche et de Sécurité.
  19. ↑ 19.0 19.1 Greenwood and Earnshaw, pp. 572–578
  20. ↑ (May 2002). A review of the source, behaviour and distribution of arsenic in natural waters. Applied Geochemistry. 17 (5) 517–568. doi:10.1016/S0883-2927(02)00018-5.
  21. ↑ Arsenic: arsenic(II) sulfide compound data. WebElements.com.
  22. ↑ (1993–2017). Kalgoorlieite. Mindat.
  23. ↑ Greenwood and Earnshaw, pp. 578–583
  24. ↑ (2004). "Toxicity of indium arsenide, gallium arsenide, and aluminium gallium arsenide". Toxicology and Applied Pharmacology. 198 (3) 405–411. doi:10.1016/j.taap.2003.10.019.
  25. ↑ (2003). Light Emitting Silicon for Microphotonics. Springer. ISBN 978-3-540-40233-6.
  26. ↑ (1998). "ICSE'98. 1998 IEEE International Conference on Semiconductor Electronics. Proceedings (Cat. No. 98EX187)". 168–174. ISBN 978-0-7803-4971-1. doi:10.1109/SMELEC.1998.781173.
  27. ↑ Ellison, Hank D.. (2007). "Handbook of chemical and biological warfare agents". CRC Press. ISBN 978-0-8493-1434-6.
  28. ↑ Girard, James. (2010). "Principles of Environmental Chemistry". Jones & Bartlett Learning. ISBN 978-0-7637-5939-1.
  29. ↑ Somani, Satu M.. (2001). "Chemical warfare agents: toxicity at low levels". CRC Press. ISBN 978-0-8493-0872-7.
  30. ↑ Greenwood, p. 584
  31. ↑ Emsley, John. (2011-08-25). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-257046-8.
  32. ↑ Rieuwerts, John. (2015). "The Elements of Environmental Pollution". 145. Earthscan Routledge. ISBN 978-0-415-85919-6.
  33. ↑ (2020-05-01). "Arsenic biotransformation potential of marine phytoplankton under a salinity gradient". Algal Research. 47. doi:10.1016/j.algal.2020.101842.
  34. ↑ Helmenstine, Anne. (2022-06-28). Composition of the Universe - Element Abundance. Science Notes and Projects.
  35. ↑ 35.0 35.1 Matschullat, Jörg. (2000). "Arsenic in the geosphere – a review". The Science of the Total Environment. 249 (1–3) 297–312. doi:10.1016/S0048-9697(99)00524-0.
  36. ↑ Brooks, William E.. Mineral Commodity Summaries 2007: Arsenic. United States Geological Survey.
  37. ↑ 37.0 37.1 (2026). Mineral commodity summaries 2026. 45. United States Geological Survey. doi:10.3133/mcs2026.
  38. ↑ 38.0 38.1 Brooks, William E.. Minerals Yearbook 2007: Arsenic. United States Geological Survey.
  39. ↑ Costabal M., Francisco. (2015-06-10). Fundiciones de Cobre en Chile. SONAMI.
  40. ↑ Arsénico y Minería. ecometales.cl.
  41. ↑ (1960). "Separation of Sulfur, Selenium, and Tellurium from Arsenic". Journal of the Electrochemical Society. 107 (12) 982–985. doi:10.1149/1.2427585.
  42. ↑ arsenic
  43. ↑ 43.0 43.1 arsenic
  44. ↑ (April 2002). "Arsenic Curiosa and Humanity". The Chemical Educator. 7 (2) 51–60. doi:10.1007/s00897020539a.
  45. ↑ Holmyard John Eric. (2007). "Makers of Chemistry". Read Books. ISBN 978-1-4067-3275-7.
  46. ↑ (2007). "Arsenic neurotoxicity – a review". Human & Experimental Toxicology. 26 (10) 823–832. doi:10.1177/0960327107084539.
  47. ↑ (2020). "Toxicology Cases for the Clinical and Forensic Laboratory". 3–6. ISBN 978-0-12-815846-3. doi:10.1016/B978-0-12-815846-3.00001-6.
  48. ↑ Lechtman, H.. (1996). "Arsenic bronze: Dirty copper or chosen alloy? A view from the Americas". Journal of Field Archaeology. 23 (4) 477–514. doi:10.2307/530550.
  49. ↑ Charles, J.A.. (1967). "Early Arsenical Bronzes—A Metallurgical View". American Journal of Archaeology. 71 (1) 21–26. doi:10.2307/501586.
  50. ↑ Emsley, John. (2001). "Nature's Building Blocks: An A-Z guide to the elements". 43, 513, 529. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-850341-5.
  51. ↑ (1804). A general system of chemical knowledge, and its application to the phenomena of nature and art. 84. Cadell and Davies.
  52. ↑ Seyferth, Dietmar. (2001). "Cadet's fuming arsenical liquid and the cacodyl compounds of Bunsen". Organometallics. 20 (8) 1488–1498. doi:10.1021/om0101947.
  53. ↑ Fould, H.S.. (13 February 1898). "Display ad 48 – no title". The Washington Post. 28.
  54. ↑ Turner, Alan. (1999). "The story so far: An overview of developments in UK food regulation and associated advisory committees". British Food Journal. 101 (4) 274–283. doi:10.1108/00070709910272141.
  55. ↑ Hawksley, Lucinda. (2016). "Bitten by Witch Fever: Wallpaper & arsenic in the Victorian home". Thames & Hudson.
  56. ↑ London purple. National Oceanic and Atmospheric Administration.
  57. ↑ Lanman, Susan W.. (2000). "Colour in the Garden: 'Malignant Magenta'". Garden History. 28 (2) 209–221. doi:10.2307/1587270.
  58. ↑ (1926). "Insecticides and Fungicides". Industrial & Engineering Chemistry. 18 (9) 931–933. doi:10.1021/ie50201a018.
  59. ↑ (1998). "An assessment of the amounts of arsenical pesticides used historically in a geographical area". Science of the Total Environment. 218 (2–3) 89–101. doi:10.1016/S0048-9697(98)00180-6.
  60. ↑ (1897). Important Insecticides: Directions for Their Preparation and Use. 5. U.S. Department of Agriculture.
  61. ↑ (2010). Paradise Under Glass: An Amateur Creates a Conservatory Garden. Harper Collins. ISBN 978-0-06-199130-1.
  62. ↑ Haller, John S.. (1975). "Therapeutic mule: The use of arsenic in the nineteenth century Materia Medica". Pharmacy in History. 17 (3) 87–100.
  63. ↑ Parascandola, John. (2011). King of Poisons: A history of arsenic. 145–172. University of Nebraska Press. ISBN 978-1-59797-809-5.
  64. ↑ (2017). "Veterinary Toxicology for Australia and New Zealand". 255–277. ISBN 978-0-12-420227-6. doi:10.1016/B978-0-12-420227-6.00014-1.
  65. ↑ (2006-10-23). Phar Lap arsenic claims premature: Expert. ABC News.
  66. ↑ (2004). "Arsenic availability from chromated copper arsenate (CCA)-treated wood". Journal of Environmental Quality. 33 (1) 173–180. doi:10.2134/jeq2004.0173.
  67. ↑ Lichtfouse, Eric. (2004). Environmental Chemistry: Green Chemistry and Pollutants in Ecosystems. Springer. ISBN 978-3-540-22860-8.
  68. ↑ (2002). "Arsenic round the world: a review". Talanta. 58 (1) 201–235. doi:10.1016/S0039-9140(02)00268-0.
  69. ↑ Peryea, F. J.. (20–26 August 1998). Historical use of lead arsenate insecticides, resulting in soil contamination and implications for soil remediation.
  70. ↑ Organic Arsenicals; Notice of Receipt of Requests to Voluntarily Cancel or to Amend to Terminate Uses of Certain Pesticide Registrations. Federal Register.
  71. ↑ (22 April 2015). Monosodium Methanearsonate (MSMA), an Organic Arsenical. Environmental Protection Agency.
  72. ↑ (8 November 2000). Trace Elements in Soils and Plants, Third Edition. CRC Press.
  73. ↑ (2005). "Arsenic: A Roadblock to Potential Animal Waste Management Solutions". Environmental Health Perspectives. 113 (9) 1123–1124. doi:10.1289/ehp.7834.
  74. ↑ Arsenic. Agency for Toxic Substances and Disease Registry.
  75. ↑ Jones, F. T.. (2007). "A Broad View of Arsenic". Poultry Science. 86 (1) 2–14. doi:10.1093/ps/86.1.2.
  76. ↑ 76.0 76.1 Staff. (8 June 2011). Questions and Answers Regarding 3-Nitro (Roxarsone). U.S. Food and Drug Administration.
  77. ↑ (2010). "Medicinal Organometallic Chemistry". 32 1–20. ISBN 978-3-642-13184-4. doi:10.1007/978-3-642-13185-1_1.
  78. ↑ (2017). "Human African trypanosomiasis". Lancet. 390 (10110) 2397–2409. doi:10.1016/S0140-6736(17)31510-6.
  79. ↑ Antman, Karen H.. (2001). "The History of Arsenic Trioxide in Cancer Therapy". The Oncologist. 6 (Suppl 2) 1–2. doi:10.1634/theoncologist.6-suppl_2-1.
  80. ↑ (2008). "Vascular imaging of solid tumors in rats with a radioactive arsenic-labeled antibody that binds exposed phosphatidylserine". Clinical Cancer Research. 14 (5) 1377–1385. doi:10.1158/1078-0432.CCR-07-1516.
  81. ↑ (November 2018). "Synthesis and characterisation of arsenic nanoparticles and its interaction with DNA and cytotoxic potential on breast cancer cells". Chemico-Biological Interactions. 295 73–83. doi:10.1016/j.cbi.2017.12.025.
  82. ↑ (1995). "Lead alloys: Past, present and future". Journal of Power Sources. 53 (1) 25–30. doi:10.1016/0378-7753(94)01973-Y.
  83. ↑ (1999). Copper: Its Trade, Manufacture, Use, and Environmental Status. 123–124. ASM International. ISBN 978-0-87170-656-0.
  84. ↑ (1997). The Metals Databook. 6. McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-462300-8.
  85. ↑ Blister Agents. Code Red – Weapons of Mass Destruction.
  86. ↑ (2021-01-01). "Acute aquatic toxicity of arsenic-based chemical warfare agents to Daphnia magna". Aquatic Toxicology. 230. doi:10.1016/j.aquatox.2020.105693.
  87. ↑ (1972). "Herbicides in war: Current status and future doubt". Biological Conservation. 4 (5) 322–327. doi:10.1016/0006-3207(72)90043-2.
  88. ↑ (1971). Forestry and the War in South Vietnam. Journal of Forestry. 69 (11) 777–783. doi:10.1093/jof/69.11.777.
  89. ↑ Timbrell, John. (2005). The Poison Paradox: Chemicals as Friends and Foes. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-280495-2.
  90. ↑ 拿破仑死于潮湿的壁纸？.
  91. ↑ (2019). "化学之书". 47. 重庆大学出版社. ISBN 978-7-5689-1057-6.
  92. ↑ (1979). "Industrial exposure to arsenic". Journal of Radioanalytical Chemistry. 48 (1–2) 197–208. doi:10.1007/BF02519786.
  93. ↑ Guruswamy, Sivaraman. (1999). Engineering Properties and Applications of Lead Alloys. 569–570. CRC Press. ISBN 978-0-8247-8247-4.
  94. ↑ (2001). Copper and copper alloys. 390. ASM International. ISBN 978-0-87170-726-0.
  95. ↑ Quigley, Christine. (2006). [ZMSSCgAAQBAJ Modern Mummies: The Preservation of the Human Body in the Twentieth Century]. 6. McFarland. ISBN 978-1-4766-1373-4.
  96. ↑ (2006). Arsenic in Taxidermy Collections: History, Detection, and Management. Collection Forum. 21 (1–2) 143–150.
  97. ↑ (1947). "Ceramic Glazes". 61. Cahners Books.
  98. ↑ United States Environmental Protection Agency. (1993). Pollution technology review 214: Mercury and arsenic wastes: removal, recovery, treatment, and disposal. 68. William Andrew. ISBN 978-0-8155-1326-1.
  99. ↑ (2021-12-01). "Remediation strategies for heavy metals contaminated ecosystem: A review". Environmental and Sustainability Indicators. 12. doi:10.1016/j.indic.2021.100155.
  100. ↑ Humans, IARC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to. (1993). Exposures in the Glass Manufacturing Industry. Beryllium, Cadmium, Mercury, and Exposures in the Glass Manufacturing Industry. 58 347–375.
  101. ↑ (2006). "Arsenic and Selenium in Microbial Metabolism". Annual Review of Microbiology. 60 107–130. doi:10.1146/annurev.micro.60.080805.142053.
  102. ↑ (2002). "Microbial arsenic: From geocycles to genes and enzymes". FEMS Microbiology Reviews. 26 (3) 311–325. doi:10.1111/j.1574-6976.2002.tb00617.x.
  103. ↑ (2008). "Arsenic(III) fuels anoxygenic photosynthesis in hot spring biofilms from Mono Lake, California". Science. 321 (5891) 967–970. doi:10.1126/science.1160799. Campbell, Fred. (11 August 2008). Arsenic-loving bacteria rewrite photosynthesis rules. Chemistry World.
  104. ↑ (2011-06-03). A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus. Science. 332 (6034) 1163–1166. doi:10.1126/science.1197258.https://retractionwatch.com/2025/07/24/science-retraction-arsenic-life-nasa-astrobiology/ Retraction Watch
  105. ↑ (2011-06-03). Comment on "A Bacterium That Can Grow by Using Arsenic Instead of Phosphorus". Science. 332 (6034) 1149. doi:10.1126/science.1201943.
  106. ↑ (2012-07-27). GFAJ-1 Is an Arsenate-Resistant, Phosphate-Dependent Organism. Science. 337 (6093) 467–470. doi:10.1126/science.1218455.
  107. ↑ Thorp, H. Holden. (2025-07-24). Retraction. Science. 389 (6758) 357. doi:10.1126/science.adu5488.
  108. ↑ Wolf, Lauren. (2025-07-24). Controversial 'arsenic life' paper retracted after 15 years — but authors fight back. Nature. 643 (8074) 1163–1164. doi:10.1038/d41586-025-02325-z.
  109. ↑ (September 2019). "The role, importance and toxicity of arsenic in poultry nutrition". World's Poultry Science Journal. 75 (3) 375–386. doi:10.1017/S0043933919000394.
  110. ↑ Aljohani, A.S.. (2023). "Heavy metal toxicity in poultry: A comprehensive review". Frontiers in Veterinary Science. 10. doi:10.3389/fvets.2023.1161354.
  111. ↑ (1999-06-14). Arsenic in Drinking Water. National Academies Press. ISBN 978-0-309-06333-3. doi:10.17226/6444.
  112. ↑ (July 1999). "Arsenic: health effects, mechanisms of actions, and research issues.". Environmental Health Perspectives. 107 (7) 593–597. doi:10.1289/ehp.99107593.
  113. ↑ Hughes, Michael F.. (2002-07-07). "Arsenic toxicity and potential mechanisms of action". Toxicology Letters. 133 (1) 1–16. doi:10.1016/s0378-4274(02)00084-x.
  114. ↑ (2009). "Epigenetics and environmental chemicals". Current Opinion in Pediatrics. 21 (2) 243–251. doi:10.1097/MOP.0b013e32832925cc.
  115. ↑ (2009). "Arsenite medicinal use, metabolism, pharmacokinetics and monitoring in human hair". Biochimie. 91 (10) 1260–1267. doi:10.1016/j.biochi.2009.06.003.
  116. ↑ (2002). "Arsenic Distribution and Speciation in the Fronds of the Hyperaccumulator Pteris vittata". New Phytologist. 156 (2) 195–203. doi:10.1046/j.1469-8137.2002.00512.x.
  117. ↑ (2003). "Biomethylation of Arsenic is Essentially Detoxicating Event". Journal of Health Science. 49 (3) 171–178. doi:10.1248/jhs.49.171.
  118. ↑ Reimer, K. J.. (2010). "Organoarsenicals. Distribution and transformation in the environment". 7 165–229. ISBN 978-1-84755-177-1. doi:10.1039/9781849730822-00165.
  119. ↑ (2002). "Microbial methylation of metalloids: Arsenic, antimony, and bismuth". Microbiology and Molecular Biology Reviews. 66 (2) 250–271. doi:10.1128/MMBR.66.2.250-271.2002.
  120. ↑ (1989). "Arsenic speciation in the environment". Chemical Reviews. 89 (4) 713–764. doi:10.1021/cr00094a002.
  121. ↑ Arsenic toxicity exposure pathways. Agency for Toxic Substances & Disease Registry.
  122. ↑ (5 December 2011). Arsenic in Food: FAQ. WebMD.
  123. ↑ 123.0 123.1 123.2 (2009). Arsenic. The Agency for Toxic Substances and Disease Registry.
  124. ↑ How Victorians were poisoned by their own homes. Absolute Victory (YouTube).
    alternate archived video.
  125. ↑ (2024-03-01). "Modeling arsenic in European topsoils with a coupled semiparametric (GAMLSS-RF) model for censored data". Environment International. 185. doi:10.1016/j.envint.2024.108544.
  126. ↑ (2006-10-01). Human Health Effects From Chronic Arsenic Poisoning–A Review. Journal of Environmental Science and Health, Part A. 41 (10) 2399–2428. doi:10.1080/10934520600873571.
  127. ↑ Meharg, Andrew. (2005). Venomous Earth – How arsenic caused the world's worst mass poisoning. Macmillan Science. ISBN 978-1-4039-4499-3.
  128. ↑ (28 April 2009). Arsenic: Environmental Chemistry, Health Threats and Waste Treatment. 317. John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-02758-5.
  129. ↑ (2006). "Arsenic cancer risk confounder in southwest Taiwan dataset". Environ. Health Perspect.. 114 (7) 1077–1082. doi:10.1289/ehp.8704.
  130. ↑ Kohnhorst, Andrew. (2005). Arsenic in groundwater in selected countries in south and southeast Asia: A review. J Tropical Medicine and Parasitology. 28 73.
  131. ↑ (2017-08-23). Arsenic in drinking water threatens up to 60 million in Pakistan. Science.
  132. ↑ 132.0 132.1 (9 March 2009). "Well Water Arsenic Exposure, Arsenic Induced Skin-Lesions and Self-Reported Morbidity in Inner Mongolia". International Journal of Environmental Research and Public Health. 6 (3) 1010–1025. doi:10.3390/ijerph6031010.
  133. ↑ (2020-10-17). "A Snapshot of the World's Groundwater Challenges". Annual Review of Environment and Resources. 45 (1) 171–194. doi:10.1146/annurev-environ-102017-025800.
  134. ↑ (2021-02-11). IIT Kharagpur Study Finds 20% of India Has High Arsenic Levels in Groundwater. The Wire.
  135. ↑ Arsenic in Drinking Water: 3. Occurrence in U.S. Waters.
  136. ↑ (2000). "Arsenic in Ground Water of the United States: Occurrence and Geochemistry". Ground Water. 38 (4) 589–604. doi:10.1111/j.1745-6584.2000.tb00251.x.
  137. ↑ (2006). "Association of arsenic-contaminated drinking-water with prevalence of skin cancer in Wisconsin's Fox River Valley". J. Health Popul Nutr. 24 (2) 206–213.
  138. ↑ In Small Doses:Arsenic. The Dartmouth Toxic Metals Superfund Research Program. Dartmouth College.
  139. ↑ (2009). "Low Dose Arsenic Compromises the Immune Response to Influenza A Infection in vivo". Environmental Health Perspectives. 117 (9) 1441–1447. doi:10.1289/ehp.0900911.
  140. ↑ (2009). Geoscience modeling of relative variation in natural arsenic hazard in potential in New Brunswick. Geological Survey of Canada.
  141. ↑ (2006). "Arsenic exposure and its impact on health in Chile". J Health Popul Nutr. 24 (2) 164–175.
  142. ↑ (2011). "Hazardous Compounds in Tobacco Smoke". International Journal of Environmental Research and Public Health. 8 (12) 613–628. doi:10.3390/ijerph8020613.
  143. ↑ (2006). "Inorganic arsenic in drinking water and bladder cancer: a meta-analysis for dose-response assessment". Int. J. Environ. Res. Public Health. 3 (4) 316–322. doi:10.3390/ijerph2006030039.
  144. ↑ (30 August 2007). Arsenic in drinking water seen as threat – USATODAY.com. USA Today.
  145. ↑ (1973). "Removal of Arsenic (V) from Water by Adsorption on Aluminum and Ferric Hydroxides". J. Am. Water Works Assoc.. 65 (8) 548–552. doi:10.1002/j.1551-8833.1973.tb01893.x.
  146. ↑ Arsenic in Drinking Water: 4. Removal Methods.
  147. ↑ In situ arsenic treatment. insituarsenic.org.
  148. ↑ (2011). "Arsenic migration to deep groundwater in Bangladesh influenced by adsorption and water demand". Nature Geoscience. 4 (11) 793–798. doi:10.1038/ngeo1283.
  149. ↑ (2005). "Low-field magnetic separation of monodisperse Fe3O4 nanocrystals". Science. 314 (580 1) 964–967. doi:10.1126/science.1131475.
  150. ↑ (2007). "Arsenic in drinking water and cerebrovascular disease, diabetes mellitus, and kidney disease in Michigan: A standardized mortality ratio analysis". Environmental Health. 6 (1) 4. doi:10.1186/1476-069X-6-4.
  151. ↑ (2000). "Long-term arsenic exposure and incidence of non-insulin-dependent diabetes mellitus: A cohort study in arseniasis-hyperendemic villages in Taiwan". Environmental Health Perspectives. 108 (9) 847–851. doi:10.1289/ehp.00108847.
  152. ↑ (15 April 2012). Newspaper article. Magyar Nemzet.
  153. ↑ (May 1999). "The enigma of arsenic carcinogenesis: role of metabolism". Toxicological Sciences. 49 (1) 5–14. doi:10.1093/toxsci/49.1.5.
  154. ↑ (1996). "Methylation study of a population environmentally exposed to arsenic in drinking water". Environmental Health Perspectives. 104 (6) 620–628. doi:10.1289/ehp.96104620.
  155. ↑ (July 2000). "Arsenic-induced skin lesions among Atacameño people in Northern Chile despite good nutrition and centuries of exposure.". Environmental Health Perspectives. 108 (7) 617–620. doi:10.1289/ehp.00108617.
  156. ↑ (2015-06-01). Human Adaptation to Arsenic-Rich Environments. Molecular Biology and Evolution. 32 (6) 1544–1555. doi:10.1093/molbev/msv046.
  157. ↑ (2017). Geogenic Contamination Handbook – Addressing Arsenic and Fluoride in Drinking Water. 5. Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag).
  158. ↑ (2008). "Statistical modeling of global geogenic arsenic contamination in groundwater". Environmental Science and Technology. 42 (10) 3669–3675. doi:10.1021/es702859e.
  159. ↑ (August 2008). Predicting groundwater arsenic contamination in Southeast Asia from surface parameters. Nature Geoscience. 1 (8) 536–542. doi:10.1038/ngeo254.
  160. ↑ (May 2002). A review of the source, behaviour and distribution of arsenic in natural waters. Applied Geochemistry. 17 (5) 517–568. doi:10.1016/S0883-2927(02)00018-5.
  161. ↑ How Does Arsenic Get into the Groundwater. Civil and Environmental Engineering. University of Maine
  162. ↑ Zeng Zhaohua, Zhang Zhiliang (2002). "The formation of As element in groundwater and the controlling factor". Shanghai Geology 87 (3): 11–15.
  163. ↑ (2004). "Redox control of arsenic mobilization in Bangladesh groundwater". Applied Geochemistry. 19 (2) 201–214. doi:10.1016/j.apgeochem.2003.09.007.
  164. ↑ Thomas, Mary Ann (2007). "The Association of Arsenic With Redox Conditions, Depth, and Ground-Water Age in the Glacial Aquifer System of the Northern United States". U.S. Geological Survey, Virginia. pp. 1–18.
  165. ↑ Bin, Hong. (2006). Influence of microbes on biogeochemistry of arsenic mechanism of arsenic mobilization in groundwater. Advances in Earth Science. 21 (1) 77–82.
  166. ↑ (1975). The oxidation of arsenite in seawater. Environmental Letters. 8 (2) 157–171. doi:10.1080/00139307509437429.
  167. ↑ Cherry, J. A.. (1979). "Contemporary Hydrogeology – the George Burke Maxey Memorial Volume". 12 373–392. ISBN 978-0-444-41848-7. doi:10.1016/S0167-5648(09)70027-9.
  168. ↑ (1989). "Arsenic speciation in the environment". Chemical Reviews. 89 (4) 713–764. doi:10.1021/cr00094a002.
  169. ↑ Oremland, Ronald S.. (2000). Bacterial dissimilatory reduction of arsenate and sulfate in meromictic Mono Lake, California. Geochimica et Cosmochimica Acta. 64 (18) 3073–3084. doi:10.1016/S0016-7037(00)00422-1.
  170. ↑ Reese, Robert G. Jr.. Commodity Summaries 2002: Arsenic. United States Geological Survey.
  171. ↑ (16 January 2014). Chromated Copper Arsenate (CCA). US Environmental Protection Agency.
  172. ↑ (26 October 2010). Is CCA treated pine Safe?. www.softwoods.com.au.
  173. ↑ (2006). Environmental Impacts of Treated Wood. CRC Press. ISBN 978-1-4200-0621-6.
  174. ↑ (2007-01-01). "Evaluating landfill disposal of chromated copper arsenate (CCA) treated wood and potential effects on groundwater: evidence from Florida". Chemosphere. 66 (3) 496–504. doi:10.1016/j.chemosphere.2006.05.063.
  175. ↑ BuildingOnline. CCA Treated Wood Disposal | Wood Preservative Science Council | Objective, Sound, Scientific Analysis of CCA. www.woodpreservativescience.org.
  176. ↑ TRI Releases Map. Toxmap.nlm.nih.gov.
  177. ↑ TOXNET – Databases on toxicology, hazardous chemicals, environmental health, and toxic releases. Toxnet.nlm.nih.gov. Retrieved 2011-10-24.
  178. ↑ (2012). Technological options for the removal of arsenic with special reference to South East Asia. Journal of Environmental Management. 107 1–8. doi:10.1016/j.jenvman.2012.04.016.
  179. ↑ (2013). "Bioremediation of arsenic-contaminated water: recent advances and future prospects". Water, Air, & Soil Pollution. 224 (12). doi:10.1007/s11270-013-1722-y.
  180. ↑ (2015). "Anaerobic arsenite oxidation with an electrode serving as the sole electron acceptor: A novel approach to the bioremediation of arsenic-polluted groundwater.". Journal of Hazardous Materials. 283 617–622. doi:10.1016/j.jhazmat.2014.10.014.
  181. ↑ 181.0 181.1 (2013). "Arsenic removal by coagulation using ferric chloride and chitosan from water". International Journal of Environmental Health Engineering. 2 (1) 17. doi:10.4103/2277-9183.110170.
  182. ↑ (September 2013). "Enhanced arsenite removal from water by Ti(SO4)2 coagulation". Water Research. 47 (13) 4340–4348. doi:10.1016/j.watres.2013.05.028.
  183. ↑ (August 1997). Arsenic Removal from Drinking Water during Coagulation. Journal of Environmental Engineering. 123 (8) 800–807. doi:10.1061/(ASCE)0733-9372(1997)123:8(800).
  184. ↑ (9 March 2022). Inability to Completely Remove Trace Contaminants from Drinking Water by Adsorption. Journal of Environmental Science and Public Health. 6 (1) 129–134.
  185. ↑ Arsenic. Sigma Aldrich.
  186. ↑ (April 3, 2024). Arsenic, inorganic compounds (as As). Occupational Safety and Health Administration.
  187. ↑ Humans, IARC Working Group on the Evaluation of Carcinogenic Risks to. (2004). Arsenic in drinking-water. Some Drinking-water Disinfectants and Contaminants, including Arsenic.
  188. ↑ (7 June 2023). Arsenic (CH0101). United Nations Office for Disaster Risk Reduction.
  189. ↑ Arsenic Rule. U.S. Environmental Protection Agency. Adopted 22 January 2001; effective 23 January 2006.
  190. ↑ 190.0 190.1 190.2 Supporting Document for Action Level for Arsenic in Apple Juice. Fda.gov.
  191. ↑ A Homeowner's Guide to Arsenic in Drinking Water. New Jersey Department of Environmental Protection.
  192. ↑ 0038
  193. ↑ 0039
  194. ↑ Total Diet Study and Toxic Elements Program
  195. ↑ Kotz, Deborah. (14 September 2011). Does apple juice have unsafe levels of arsenic? – The Boston Globe. Boston.com.
  196. ↑ Morran, Chris. (30 November 2011). Consumer Reports Study Finds High Levels of Arsenic & Lead in Some Fruit Juice. Consumerist.
  197. ↑ (22 November 2002). Arsenic contamination of Bangladeshi paddy field soils: Implications for rice contribution to arsenic consumption. Nature. doi:10.1038/news021118-11.
  198. ↑ (6 December 2002). Tainted wells pour arsenic onto food crops. New Scientist.
  199. ↑ Peplow, Mark. (2 August 2005). "US rice may carry an arsenic burden". Nature News. doi:10.1038/news050801-5.
  200. ↑ (5 December 2011). Rice as a source of arsenic exposure. Medical Xpress.
  201. ↑ (2012). "Rice Consumption and Urinary Arsenic Concentrations in U.S. Children". Environmental Health Perspectives. 120 (10) 1418–1424. doi:10.1289/ehp.1205014.
  202. ↑ (2 March 2012). High Levels of Arsenic Found in Rice. NPR.org.
  203. ↑ 203.0 203.1 203.2 (1 November 2012). Arsenic in Your Food Consumer Reports Investigation. Consumer Reports.
  204. ↑ Lawmakers Urge FDA to Act on Arsenic Standards. Foodsafetynews.com (24 February 2012). Retrieved 2012-05-23.
  205. ↑ (19 September 2012). FDA Looks for Answers on Arsenic in Rice. Fda.gov.
  206. ↑ Arsenic in Rice. Fda.gov.
  207. ↑ (21 March 2013). Questions & Answers: FDA's Analysis of Arsenic in Rice and Rice Products. Fda.gov.
  208. ↑ 208.0 208.1 Arsenic in Rice: What You Need to Know. UC Berkeley Wellness.
  209. ↑ 209.0 209.1 (29 October 2020). "Improved rice cooking approach to maximise arsenic removal while preserving nutrient elements". Science of the Total Environment. 755 (Pt 2). doi:10.1016/j.scitotenv.2020.143341.
  210. ↑ New way of cooking rice removes arsenic and retains mineral nutrients, study shows. phys.org.
  211. ↑ How much arsenic is in your rice? Consumer Reports' new data and guidelines are important for everyone but especially for gluten avoiders. consumerreports.org.
  212. ↑ (28 March 2018). Arsenic. RTECS.
  213. ↑ Korea Occupational Safety & Health Agency ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. kosha.or.kr
  214. ↑ (May 2014). "Bioaccumulation and biotransformation of arsenic compounds in Hediste diversicolor (Muller 1776) after exposure to spiked sediments". Environmental Science and Pollution Research. 21 (9) 5952–5959. doi:10.1007/s11356-014-2538-z.
  215. ↑ 215.0 215.1 (2002). Arsenic toxicity and potential mechanisms of action. Toxicology Letters. 133 (1) 1–16. doi:10.1016/S0378-4274(02)00084-X.
  216. ↑ OSHA Arsenic. United States Occupational Safety and Health Administration.
  217. ↑ (2004). The Genetics of Geochemisty. Annual Review of Genetics. 38 175–206. doi:10.1146/annurev.genet.38.072902.091138.
  218. ↑ (1978). "The Psychiatric, Psychogenic and Somatopsychic Disorders Handbook". 81–82. Medical Examination Publishing Co. ISBN 978-0-87488-596-5.
  219. ↑ (2007). The tox-guide for arsenic. U.S. Centers for Disease Control.

గ్రంథ పట్టిక

మరింత పఠనం

  • Whorton, James G.. (2011). "The Arsenic Century". Oxford University Press. ISBN 978-0-19-960599-6.

బాహ్య లింకులు

arsenic

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Arsenic” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Arsenic ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=ఆర్సెనిక్&oldid=951"