సోడియం

From LTRC
Revision as of 19:42, 28 September 2026 by Abhinaya (talk | contribs) (ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Sodium” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం)
(diff) ← Older revision | Latest revision (diff) | Newer revision → (diff)

సోడియం (Sodium) ఒక రసాయన మూలకం; దీని చిహ్నం Na (నియో-లాటిన్ natrium నుండి వచ్చింది) మరియు పరమాణు సంఖ్య 11. ఇది మెత్తని, వెండి-తెలుపు రంగులో ఉండే, అత్యంత చర్యాశీలత కలిగిన లోహం. సోడియం ఒక క్షార లోహం, ఇది ఆవర్తన పట్టికలోని గ్రూపు 1కి చెందినది. దీని ఏకైక స్థిర ఐసోటోపు 23Na. స్వచ్ఛమైన లోహం ప్రకృతిలో లభించదు, దీనిని సమ్మేళనాల నుండి తయారు చేయాలి. భూపటలంలో ఆరవ అత్యంత సమృద్ధిగా లభించే మూలకం సోడియం. ఇది ఫెల్డ్‌స్పార్లు, సోడాలైట్, మరియు హాలైట్ (NaCl) వంటి అనేక ఖనిజాలలో లభిస్తుంది. సోడియం యొక్క అనేక లవణాలు నీటిలో బాగా కరుగుతాయి: యుగయుగాలుగా నీటి చర్య వల్ల భూమి యొక్క ఖనిజాల నుండి సోడియం అయాన్లు లీచ్ చేయబడ్డాయి, అందువల్ల సముద్రాలలో బరువు పరంగా సోడియం మరియు క్లోరిన్ అత్యంత సాధారణంగా కరిగిన మూలకాలుగా ఉన్నాయి.

సోడియంను మొదట హంఫ్రీ డేవీ 1807లో సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా వేరు చేశారు. ఇతర ఉపయోగకరమైన సోడియం సమ్మేళనాలలో, సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ (లై) సబ్బు తయారీలో ఉపయోగించబడుతుంది, మరియు సోడియం క్లోరైడ్ (తినే ఉప్పు) మంచును కరిగించే ఏజెంట్‌గా మరియు మానవులతో సహా జంతువులకు పోషకాహారంగా ఉపయోగపడుతుంది.

సోడియం అన్ని జంతువులకు మరియు కొన్ని మొక్కలకు అవసరమైన మూలకం. సోడియం అయాన్లు బాహ్య కణ ద్రవం (ECF)లో ప్రధాన కాటయాన్ మరియు ECF ద్రవాభిసరణ పీడనం (osmotic pressure)కి ప్రధాన కారకం.[1] జంతు కణాలు కణ త్వచంలో పొందుపరచబడిన ఒక ఎంజైమ్ కాంప్లెక్స్ అయిన సోడియం-పొటాషియం పంప్ ద్వారా సోడియం అయాన్లను కణాల నుండి బయటకు పంపుతాయి, తద్వారా కణం లోపల కంటే బయట సుమారు పది రెట్లు ఎక్కువ సోడియం అయాన్ల గాఢతను నిర్వహిస్తాయి.[2] నాడీ కణాలలో, వోల్టేజ్-గేటెడ్ సోడియం ఛానెల్స్ ద్వారా కణంలోకి సోడియం అయాన్ల అకస్మాత్తు ప్రవాహం చర్య పొటెన్షియల్ (action potential) అనే ప్రక్రియలో నాడీ ప్రేరణను ప్రసారం చేయడానికి వీలు కల్పిస్తుంది.

లక్షణాలు

భౌతిక లక్షణాలు

ప్రామాణిక ఉష్ణోగ్రత మరియు పీడనం వద్ద సోడియం గాలిలోని ఆక్సిజన్‌తో కలిసి సోడియం ఆక్సైడ్లను ఏర్పరిచే మెత్తని వెండి రంగు లోహం. సోడియంను సాధారణంగా నూనెలో లేదా జడ వాయువులో నిల్వ చేస్తారు. సోడియం లోహాన్ని కత్తితో సులభంగా కోయవచ్చు. ఇది విద్యుత్ మరియు ఉష్ణానికి మంచి వాహకం.

సోడియం యొక్క ద్రవీభవన (98 °C) మరియు మరిగే (883 °C) స్థానాలు లిథియం కంటే తక్కువగా ఉంటాయి, కానీ పొటాషియం, రుబిడియం మరియు సీసియం వంటి భారీ క్షార లోహాల కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి, ఇది గ్రూపులో ఆవర్తన ధోరణులను అనుసరిస్తుంది.[3] ఈ లక్షణాలు అధిక పీడనాల వద్ద నాటకీయంగా మారుతాయి: 1.5 Mbar వద్ద, రంగు వెండి మెటాలిక్ నుండి నలుపు రంగులోకి మారుతుంది; 1.9 Mbar వద్ద పదార్థం ఎరుపు రంగుతో పారదర్శకంగా మారుతుంది; మరియు 3 Mbar వద్ద, సోడియం స్పష్టమైన మరియు పారదర్శకమైన ఘనపదార్థంగా మారుతుంది. ఈ అధిక-పీడన అలోట్రోపులన్నీ ఇన్సులేటర్లు మరియు ఎలక్ట్రైడ్లు.[4]

జ్వాల పరీక్షలో, సోడియం మరియు దాని సమ్మేళనాలు పసుపు రంగులో మెరుస్తాయి[5], ఎందుకంటే సోడియం యొక్క ఉత్తేజిత 3s ఎలక్ట్రాన్లు 3p నుండి 3sకి పడిపోయినప్పుడు ఒక ఫోటాన్ను విడుదల చేస్తాయి; ఈ ఫోటాన్ యొక్క తరంగదైర్ఘ్యం సుమారు 589.3 nm వద్ద ఉన్న D రేఖకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. 3p ఆర్బిటాల్‌లోని ఎలక్ట్రాన్‌తో కూడిన స్పిన్-ఆర్బిట్ ఇంటరాక్షన్లు D రేఖను 589.0 మరియు 589.6 nm వద్ద రెండుగా విభజిస్తాయి; రెండు ఆర్బిటాల్‌లతో కూడిన హైపర్‌ఫైన్ నిర్మాణాలు మరిన్ని రేఖలను కలిగిస్తాయి.[6]

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: Isotopes of sodium సోడియం యొక్క ఇరవై ఐసోటోపులు తెలిసినవి, కానీ 23Na మాత్రమే స్థిరమైనది. 23Na నక్షత్రాలలో కార్బన్-బర్నింగ్ ప్రక్రియలో రెండు కార్బన్ పరమాణువులను కలపడం ద్వారా సృష్టించబడుతుంది; దీనికి 600 మెగా కెల్విన్ల కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు మరియు కనీసం మూడు సౌర ద్రవ్యరాశి కలిగిన నక్షత్రం అవసరం.[7] రెండు రేడియోధార్మిక, కాస్మోజెనిక్ ఐసోటోపులు కాస్మిక్ రే స్పాలేషన్ యొక్క ఉపఉత్పత్తులు: 22Na యొక్క అర్థ జీవితకాలం 2.6 సంవత్సరాలు మరియు 24Na యొక్క అర్థ జీవితకాలం 15 గంటలు; ఇతర ఐసోటోపులన్నీ ఒక నిమిషం కంటే తక్కువ అర్థ జీవితకాలాన్ని కలిగి ఉంటాయి.

రెండు న్యూక్లియర్ ఐసోమర్లు కనుగొనబడ్డాయి, ఎక్కువ కాలం జీవించేది 24mNa, దీని అర్థ జీవితకాలం సుమారు 20.2 మిల్లీసెకన్లు. అణు క్రిటికాలిటీ ప్రమాదం నుండి వచ్చే తీవ్రమైన న్యూట్రాన్ రేడియేషన్, మానవ రక్తంలోని కొంత స్థిరమైన 23Naను 24Naగా మారుస్తుంది; బాధితుడికి సోకిన న్యూట్రాన్ రేడియేషన్ మోతాదును 23Naకి సంబంధించి 24Na గాఢతను కొలవడం ద్వారా లెక్కించవచ్చు.[8]

రసాయన శాస్త్రం

ప్రధాన వ్యాసం: Sodium compounds సోడియం పరమాణువులలో 11 ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి, ఇది నియాన్ జడ వాయువు యొక్క స్థిరమైన కాన్ఫిగరేషన్ కంటే ఒకటి ఎక్కువ. మొదటి మరియు రెండవ అయనీకరణ శక్తులు వరుసగా 495.8 kJ/mol మరియు 4562 kJ/mol. ఫలితంగా, సోడియం సాధారణంగా Na+ కాటయాన్‌ను కలిగి ఉండే అయానిక్ సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తుంది.[9]

లోహ సోడియం

లోహ సోడియం సాధారణంగా పొటాషియం కంటే తక్కువ చర్యాశీలతను మరియు లిథియం కంటే ఎక్కువ చర్యాశీలతను కలిగి ఉంటుంది.[10] సోడియం లోహం అత్యంత క్షయకరణి (reducing), Na+/Na జంట కోసం ప్రామాణిక క్షయకరణ పొటెన్షియల్ −2.71 వోల్ట్లు,[11] అయితే పొటాషియం మరియు లిథియం మరింత ప్రతికూల పొటెన్షియల్స్‌ను కలిగి ఉంటాయి.[12]

లవణాలు మరియు ఆక్సైడ్లు

Sodium compounds

సోడియం సమ్మేళనాలు అపారమైన వాణిజ్య ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయి, ముఖ్యంగా గాజు, కాగితం, సబ్బు, మరియు వస్త్ర పరిశ్రమలలో ఇవి కేంద్రంగా ఉన్నాయి.(Greenwood, Earnshaw, 1997, p. 89) అత్యంత ముఖ్యమైన సోడియం సమ్మేళనాలు టేబుల్ సాల్ట్ (NaCl), సోడా యాష్ (Na2CO3), బేకింగ్ సోడా (NaHCO3), కాస్టిక్ సోడా (NaOH), సోడియం నైట్రేట్ (NaNO3), డై- మరియు ట్రై-సోడియం ఫాస్ఫేట్లు, సోడియం థియోసల్ఫేట్ (Na2S2O3·5H2O), మరియు బోరాక్స్ (Na2B4O7·10H2O).[13] సమ్మేళనాలలో, సోడియం సాధారణంగా నీరు మరియు ఆనయాన్‌లకు అయానిక్ బంధం ద్వారా బంధించబడి ఉంటుంది మరియు దీనిని హార్డ్ లూయిస్ ఆమ్లంగా పరిగణిస్తారు.[14]

చాలా సబ్బులు కొవ్వు ఆమ్లాల సోడియం లవణాలు. సోడియం సబ్బులు పొటాషియం సబ్బుల కంటే ఎక్కువ ద్రవీభవన ఉష్ణోగ్రతను కలిగి ఉంటాయి (మరియు "గట్టిగా" కనిపిస్తాయి).[13]

అన్ని క్షార లోహాల వలె, సోడియం నీటితో ఉష్ణమోచక ప్రతిచర్యను జరుపుతుంది. నీటిలో పేలుతున్న క్షార లోహాల యొక్క హై-స్పీడ్ కెమెరా ఇమేజింగ్, ఈ పేలుడు ఒక కూలంబ్ పేలుడు అని సూచించింది.[15][16] ఈ చర్య కాస్టిక్ సోడా (సోడియం హైడ్రాక్సైడ్) మరియు మండే స్వభావం గల హైడ్రోజన్ వాయువును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. గాలిలో మండించినప్పుడు, ఇది ప్రధానంగా సోడియం పెరాక్సైడ్ను మరియు కొంత సోడియం ఆక్సైడ్ను ఏర్పరుస్తుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1997, p. 84)

జల ద్రావణాలు

సోడియం హాలైడ్లు, సల్ఫేట్లు, నైట్రేట్లు, కార్బాక్సిలేట్లు మరియు కార్బోనేట్లు వంటి నీటిలో కరిగే సమ్మేళనాలను ఏర్పరుస్తుంది. ప్రధాన జల జాతులు [Na(H2O)n]+ ఆక్వో కాంప్లెక్స్‌లు, ఇక్కడ n = 4–8; X-రే డిఫ్రాక్షన్ డేటా మరియు కంప్యూటర్ అనుకరణల నుండి n = 6 అని సూచించబడింది.[17]

జల ద్రావణాల నుండి సోడియం లవణాల ప్రత్యక్ష అవక్షేపణం అరుదు, ఎందుకంటే సోడియం లవణాలు సాధారణంగా నీటిపై అధిక అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఒక మినహాయింపు సోడియం బిస్మతేట్ (NaBiO3),[18] ఇది చల్లని నీటిలో కరగదు మరియు వేడి నీటిలో వియోగం చెందుతుంది.[19] దీని సమ్మేళనాల అధిక ద్రావణీయత కారణంగా, సోడియం లవణాలు సాధారణంగా ఆవిరి ద్వారా లేదా ఇథనాల్ వంటి సేంద్రీయ యాంటీ-సాల్వెంట్‌తో అవక్షేపణం చేయడం ద్వారా ఘనపదార్థాలుగా వేరు చేయబడతాయి; ఉదాహరణకు, కేవలం 0.35 g/L సోడియం క్లోరైడ్ మాత్రమే ఇథనాల్‌లో కరుగుతుంది.[20] 15-క్రౌన్-5 వంటి క్రౌన్ ఈథర్ను ఫేజ్-ట్రాన్స్‌ఫర్ ఉత్ప్రేరకంగా ఉపయోగించవచ్చు.[21]

నమూనాల సోడియం కంటెంట్ అటామిక్ అబ్సార్ప్షన్ స్పెక్ట్రోఫోటోమెట్రీ ద్వారా లేదా అయాన్-సెలెక్టివ్ ఎలక్ట్రోడ్లను ఉపయోగించి పొటెన్షియోమెట్రీ ద్వారా నిర్ణయించబడుతుంది.[22]

ఎలక్ట్రైడ్లు మరియు సోడైడ్లు

ఇతర క్షార లోహాల వలె, సోడియం అమ్మోనియా మరియు కొన్ని అమైన్‌లలో కరిగి గాఢ రంగు గల ద్రావణాలను ఇస్తుంది; ఈ ద్రావణాలను ఆవిరి చేయడం ద్వారా మెరిసే లోహ సోడియం పొర మిగిలిపోతుంది. ద్రావణాలు [Na(NH3)6]+ సమన్వయ కాంప్లెక్స్ను కలిగి ఉంటాయి, దీనిలో ధనాత్మక చార్జ్ ఎలక్ట్రాన్లు ఆనయాన్లుగా ఉండటం ద్వారా సమతుల్యం చేయబడుతుంది; క్రిప్టాండ్లు ఈ కాంప్లెక్స్‌లను స్పటికాకార ఘనపదార్థాలుగా వేరు చేయడానికి అనుమతిస్తాయి. సోడియం క్రౌన్ ఈథర్లు, క్రిప్టాండ్లు మరియు ఇతర లిగాండ్‌లతో కాంప్లెక్స్‌లను ఏర్పరుస్తుంది.[23]

ఉదాహరణకు, 15-క్రౌన్-5 సోడియంపై అధిక అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంటుంది, ఎందుకంటే 15-క్రౌన్-5 యొక్క కావిటీ పరిమాణం 1.7–2.2 Å, ఇది సోడియం అయాన్ (1.9 Å) సరిపోవడానికి సరిపోతుంది.[24][25] క్రౌన్ ఈథర్లు మరియు ఇతర అయనోఫోర్ల వలె క్రిప్టాండ్లు కూడా సోడియం అయాన్ పట్ల అధిక అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంటాయి; ఆల్కలైడ్ Na− యొక్క ఉత్పన్నాలు అమ్మోనియాలో సోడియం ద్రావణాలకు క్రిప్టాండ్లను జోడించడం ద్వారా విషమానుపాతం (disproportionation) ద్వారా పొందవచ్చు.[26][27]

ఆర్గానోసోడియం సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Organosodium chemistry

అనేక ఆర్గానోసోడియం సమ్మేళనాలు తయారు చేయబడ్డాయి. C-Na బంధాల అధిక ధ్రువణత కారణంగా, అవి కార్బానియాన్ల (సేంద్రీయ ఆనయాన్లతో లవణాలు) వనరులుగా పనిచేస్తాయి. కొన్ని ప్రసిద్ధ ఉత్పన్నాలలో సోడియం సైక్లోపెంటాడైనైడ్ (NaC5H5) మరియు ట్రిటైల్ సోడియం ((C6H5)3CNa) ఉన్నాయి. సోడియం నాఫ్తలీన్, Na+[C10H8•]−, ఒక బలమైన క్షయకరణి, ఇది ఈథరియల్ ద్రావణాలలో Na మరియు నాఫ్తలీన్లను కలిపినప్పుడు ఏర్పడుతుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1997, p. 111)

ఇంటర్‌మెటాలిక్ సమ్మేళనాలు

సోడియం పొటాషియం, కాల్షియం, సీసం, మరియు గ్రూపు 11 మరియు 12 మూలకాల వంటి అనేక లోహాలతో మిశ్రమ లోహాలను ఏర్పరుస్తుంది. సోడియం మరియు పొటాషియం KNa2 మరియు NaKలను ఏర్పరుస్తాయి. NaK 40–90% పొటాషియం కలిగి ఉంటుంది మరియు ఇది పరిసర ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవంగా ఉంటుంది. ఇది అద్భుతమైన ఉష్ణ మరియు విద్యుత్ వాహకం. సోడియం-కాల్షియం మిశ్రమ లోహాలు NaCl-CaCl2 యొక్క బైనరీ ఉప్పు మిశ్రమం మరియు NaCl–CaCl2-BaCl2 యొక్క టెర్నరీ మిశ్రమం నుండి సోడియం యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ ఉత్పత్తి యొక్క ఉపఉత్పత్తులు. కాల్షియం సోడియంతో పాక్షికంగా మాత్రమే మిసిబుల్ (కలిసే స్వభావం), మరియు పైన పేర్కొన్న మిశ్రమాల నుండి పొందిన సోడియంలో కరిగిన 1–2% కాల్షియంను 120 °Cకి చల్లబరచడం మరియు వడపోత ద్వారా అవక్షేపించవచ్చు.[28]

ద్రవ స్థితిలో, సోడియం సీసంతో పూర్తిగా మిశ్రణీయం అవుతుంది. సోడియం-సీసం మిశ్రమ లోహాలను తయారు చేయడానికి అనేక పద్ధతులు ఉన్నాయి. ఒకటి వాటిని కలిపి కరిగించడం మరియు మరొకటి ద్రవ సీసం కాథోడ్‌లపై సోడియంను విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా నిక్షేపించడం. NaPb3, NaPb, Na9Pb4, Na5Pb2, మరియు Na15Pb4 కొన్ని తెలిసిన సోడియం-సీసం మిశ్రమ లోహాలు. సోడియం బంగారం (NaAu2) మరియు వెండి (NaAg2)లతో కూడా మిశ్రమ లోహాలను ఏర్పరుస్తుంది. గ్రూపు 12 లోహాలు (జింక్, కాడ్మియం మరియు పాదరసం) సోడియంతో మిశ్రమ లోహాలను తయారు చేస్తాయని తెలుసు. NaZn13 మరియు NaCd2 జింక్ మరియు కాడ్మియం యొక్క మిశ్రమ లోహాలు. సోడియం మరియు పాదరసం NaHg, NaHg4, NaHg2, Na3Hg2, మరియు Na3Hgలను ఏర్పరుస్తాయి.[29]

చరిత్ర

మానవ ఆరోగ్యానికి దాని ప్రాముఖ్యత కారణంగా, ఉప్పు చాలా కాలంగా ఒక ముఖ్యమైన వస్తువుగా ఉంది. మధ్యయుగ ఐరోపాలో, లాటిన్ పేరు sodanum కలిగిన సోడియం సమ్మేళనం తలనొప్పి నివారణగా ఉపయోగించబడింది. సోడియం అనే పేరు అరబిక్ suda నుండి ఉద్భవించిందని భావిస్తారు, దీని అర్థం తలనొప్పి, ఎందుకంటే సోడియం కార్బోనేట్ లేదా సోడా యొక్క తలనొప్పిని తగ్గించే లక్షణాలు పూర్వ కాలంలో బాగా తెలుసు.[30]

సోడియం, కొన్నిసార్లు సోడా అని పిలువబడేది, సమ్మేళనాలలో చాలా కాలంగా గుర్తించబడినప్పటికీ, లోహాన్ని 1807లో సర్ హంఫ్రీ డేవీ సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా వేరు చేసే వరకు గుర్తించలేదు.[31][32] 1809లో, జర్మన్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త మరియు రసాయన శాస్త్రవేత్త లుడ్విగ్ విల్హెల్మ్ గిల్బర్ట్ హంఫ్రీ డేవీ యొక్క "సోడియం" కోసం నాట్రోనియం మరియు డేవీ యొక్క "పొటాషియం" కోసం కాలియం అనే పేర్లను ప్రతిపాదించారు.[33]

సోడియం కోసం రసాయన సంక్షిప్త నామం 1814లో జోన్స్ జాకబ్ బెర్జెలియస్ తన పరమాణు చిహ్నాల వ్యవస్థలో మొదటిసారిగా ప్రచురించబడింది,[34][35] మరియు ఇది మూలకం యొక్క నియో-లాటిన్ పేరు నాట్రియం యొక్క సంక్షిప్త రూపం, ఇది ఈజిప్షియన్ నాట్రాన్ను సూచిస్తుంది,[30] ఇది ప్రధానంగా హైడ్రేటెడ్ సోడియం కార్బోనేట్‌తో కూడిన సహజ ఖనిజ ఉప్పు. నాట్రాన్ చారిత్రాత్మకంగా అనేక ముఖ్యమైన పారిశ్రామిక మరియు గృహ వినియోగాలను కలిగి ఉంది, తరువాత ఇతర సోడియం సమ్మేళనాల ద్వారా ఇది కనుమరుగైంది.[36]

సోడియం జ్వాలలకు తీవ్రమైన పసుపు రంగును ఇస్తుంది. 1860 ప్రారంభంలో, కిర్చాఫ్ మరియు బున్సెన్ సోడియం జ్వాల పరీక్ష యొక్క అధిక సున్నితత్వాన్ని గమనించారు మరియు అన్నాలెన్ డెర్ ఫిజిక్ అండ్ కెమీలో ఇలా పేర్కొన్నారు:[37]

మా 60 m3 గదిలో పరికరాలకు దూరంగా ఉన్న ఒక మూలలో, మేము స్లిట్ ముందు కాంతి లేని జ్వాలను గమనిస్తూ 3 mg సోడియం క్లోరేట్‌ను పాల చక్కెరతో పేల్చాము. కొంత సమయం తర్వాత, అది ప్రకాశవంతమైన పసుపు రంగులో మెరిసింది మరియు 10 నిమిషాల తర్వాత మాత్రమే అదృశ్యమైన బలమైన సోడియం రేఖను చూపింది. సోడియం ఉప్పు బరువు మరియు గదిలోని గాలి పరిమాణం నుండి, గాలిలో ఒక భాగం బరువు 1/20 మిలియన్ వంతు సోడియం కంటే ఎక్కువ ఉండదని మేము సులభంగా లెక్కించాము.

లభ్యత

భూపటలంలో 2.27% సోడియం ఉంది, ఇది భూమిపై ఆరవ అత్యంత సమృద్ధిగా లభించే మూలకం మరియు నాల్గవ అత్యంత సమృద్ధిగా లభించే లోహం, ఇది అల్యూమినియం, ఇనుము, కాల్షియం, మరియు మెగ్నీషియం తర్వాత మరియు పొటాషియం కంటే ముందు ఉంది.(Greenwood, Earnshaw, 1997, p. 69) సోడియం యొక్క అంచనా వేయబడిన సముద్ర సమృద్ధి లీటరుకు 10.8 గ్రాములు.[38] దాని అధిక చర్యాశీలత కారణంగా, ఇది ఎప్పుడూ స్వచ్ఛమైన మూలకంగా కనిపించదు. ఇది అనేక ఖనిజాలలో కనిపిస్తుంది, కొన్ని చాలా కరిగేవి, హాలైట్ మరియు నాట్రాన్ వంటివి, మరికొన్ని తక్కువ కరిగేవి, యాంఫిబోల్ మరియు జియోలైట్ వంటివి. క్రయోలైట్ మరియు ఫెల్డ్‌స్పార్ వంటి కొన్ని సోడియం ఖనిజాల అద్రావణీయత వాటి పాలిమెరిక్ ఆనయాన్‌ల నుండి ఉద్భవిస్తుంది, ఫెల్డ్‌స్పార్ విషయంలో ఇది పాలిసిలికేట్. విశ్వంలో, సోడియం 15వ అత్యంత సమృద్ధిగా లభించే మూలకం, ఇది బిలియన్‌కు 20,000 భాగాల సమృద్ధిని కలిగి ఉంది,[39] ఇది విశ్వంలోని మొత్తం పరమాణువులలో 0.002% సోడియంను కలిగి ఉంటుంది.

ఖగోళ పరిశీలనలు

పరమాణు సోడియం వర్ణపటంలోని పసుపు-నారింజ భాగంలో చాలా బలమైన spectroscopyవర్ణపట రేఖను కలిగి ఉంటుంది (సోడియం-వేపర్ స్ట్రీట్ లైట్లలో ఉపయోగించే అదే రేఖ). ఇది సూర్యుడితో సహా అనేక రకాల నక్షత్రాలలో శోషణ రేఖగా కనిపిస్తుంది. ఈ రేఖను 1814లో జోసెఫ్ వాన్ ఫ్రాన్‌హోఫర్ సౌర వర్ణపటంలోని రేఖల పరిశోధనలో మొదటిసారిగా అధ్యయనం చేశారు, ఇప్పుడు దీనిని ఫ్రాన్‌హోఫర్ రేఖలు అని పిలుస్తారు. ఫ్రాన్‌హోఫర్ దీనికి "D" రేఖ అని పేరు పెట్టారు, అయితే ఇది ఇప్పుడు ఫైన్ మరియు హైపర్‌ఫైన్ నిర్మాణం ద్వారా విభజించబడిన దగ్గరి రేఖల సమూహం అని తెలుసు.[40]

D-లైన్ యొక్క బలం అనేక ఇతర ఖగోళ పరిసరాలలో దానిని గుర్తించడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. నక్షత్రాలలో, సోడియం అయాన్ రూపంలో కాకుండా పరమాణు రూపంలో ఉండేంత తక్కువ ఉపరితల ఉష్ణోగ్రత కలిగిన నక్షత్రాలలో ఇది కనిపిస్తుంది. ఇది సుమారు F-రకం మరియు అంతకంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రత కలిగిన నక్షత్రాలకు వర్తిస్తుంది. అనేక ఇతర నక్షత్రాలలో సోడియం శోషణ రేఖ ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది, కానీ ఇది వాస్తవానికి ముందుభాగంలో ఉన్న అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమంలోని వాయువు వల్ల సంభవిస్తుంది. వీటిని హై-రిజల్యూషన్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ ద్వారా వేరు చేయవచ్చు, ఎందుకంటే అంతర్నక్షత్ర రేఖలు నక్షత్ర భ్రమణం ద్వారా వెడల్పైన రేఖల కంటే చాలా సన్నగా ఉంటాయి.[41]

సోడియం సౌర కుటుంబంలోని అనేక పరిసరాలలో కూడా గుర్తించబడింది, ఇందులో బుధ గ్రహం[42] మరియు చంద్రుని[43] ఎక్సోస్పియర్లు మరియు అనేక ఇతర ఖగోళ వస్తువులు ఉన్నాయి. కొన్ని ధూమకేతులకు సోడియం తోక ఉంటుంది,[44] ఇది 1997లో హేల్-బాప్ ధూమకేతువు పరిశీలనలలో మొదటిసారిగా గుర్తించబడింది.[45] సోడియం కొన్ని సౌరేతర గ్రహాల వాతావరణంలో కూడా ట్రాన్సిట్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ ద్వారా గుర్తించబడింది.[46]

వాణిజ్య ఉత్పత్తి

చాలా ప్రత్యేకమైన అనువర్తనాల్లో ఉపయోగించబడే లోహ సోడియం, ఏటా సుమారు 100,000 టన్నుల వరకు ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.[47] లోహ సోడియంను మొదటిసారిగా పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం చివరలో[28] అల్యూమినియం ఉత్పత్తి కోసం డెవిల్లే ప్రక్రియలో మొదటి దశగా 1100 °C వద్ద సోడియం కార్బోనేట్ యొక్క కార్బోథర్మల్ రిడక్షన్ ద్వారా వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి చేశారు:[48][49][50]

Na2CO3 + 2 C → 2 Na + 3 CO

అల్యూమినియంకు ఉన్న అధిక డిమాండ్ సోడియం ఉత్పత్తి అవసరాన్ని సృష్టించింది. అల్యూమినియం ఉత్పత్తి కోసం కరిగిన ఉప్పు స్నానాన్ని విద్యుద్విశ్లేషణ చేసే హాల్-హెరోల్ట్ ప్రక్రియ ప్రవేశపెట్టడంతో పెద్ద మొత్తంలో సోడియం అవసరం ముగిసింది. సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ తగ్గింపుపై ఆధారపడిన సంబంధిత ప్రక్రియ 1886లో అభివృద్ధి చేయబడింది.[48]

సోడియం ఇప్పుడు 1924లో పేటెంట్ పొందిన ప్రక్రియ ఆధారంగా కరిగిన సోడియం క్లోరైడ్ (సాధారణ ఉప్పు) యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా వాణిజ్యపరంగా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.[51][52] ఇది డౌన్స్ సెల్లో జరుగుతుంది, దీనిలో NaClను కాల్షియం క్లోరైడ్తో కలిపి ద్రవీభవన స్థానాన్ని 700 °C కంటే తక్కువకు తగ్గిస్తారు.[53] కాల్షియం సోడియం కంటే తక్కువ ఎలక్ట్రోపాజిటివ్ కాబట్టి, కాథోడ్ వద్ద కాల్షియం నిక్షేపించబడదు.[54] ఈ పద్ధతి మునుపటి కాస్ట్నర్ ప్రక్రియ (సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ) కంటే తక్కువ ఖర్చుతో కూడుకున్నది.[55] అధిక స్వచ్ఛత కలిగిన సోడియం అవసరమైతే, దానిని ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువసార్లు స్వేదనం చేయవచ్చు.

సోడియం నిల్వ మరియు రవాణాలో ఉన్న ఇబ్బందుల కారణంగా దాని మార్కెట్ అస్థిరంగా ఉంటుంది; సోడియం ఆక్సైడ్ లేదా సోడియం సూపర్ ఆక్సైడ్ యొక్క ఉపరితల పొర ఏర్పడకుండా నిరోధించడానికి దీనిని పొడి జడ వాయువు వాతావరణంలో లేదా నిర్జల ఖనిజ నూనెలో నిల్వ చేయాలి.[56]

ఉపయోగాలు

ఇవి కూడా చూడండి: Sodium supplements లోహ సోడియం కొన్ని ముఖ్యమైన ఉపయోగాలను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, సోడియం యొక్క ప్రధాన అనువర్తనాలు దాని సమ్మేళనాల ద్వారానే జరుగుతాయి; మిలియన్ల టన్నుల సోడియం క్లోరైడ్, హైడ్రాక్సైడ్ మరియు కార్బోనేట్ ఏటా ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. సోడియం క్లోరైడ్ మంచు నిరోధక మరియు మంచు తొలగింపు కోసం మరియు సంరక్షణకారిగా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడుతుంది; సోడియం బైకార్బోనేట్ యొక్క ఉపయోగాలలో బేకింగ్, పొంగించే కారకంగా మరియు సోడాబ్లాస్టింగ్ ఉన్నాయి. పొటాషియంతో పాటు, అనేక ముఖ్యమైన మందులకు వాటి జీవ లభ్యతను మెరుగుపరచడానికి సోడియం జోడించబడుతుంది; చాలా సందర్భాలలో పొటాషియం మెరుగైన అయాన్ అయినప్పటికీ, తక్కువ ధర మరియు పరమాణు భారం కారణంగా సోడియం ఎంపిక చేయబడుతుంది.[57] సోడియం హైడ్రైడ్ సేంద్రీయ రసాయన శాస్త్రంలో వివిధ ప్రతిచర్యలకు (ఉదాహరణకు ఆల్డాల్ ప్రతిచర్య) బేస్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది.

లోహ సోడియం ప్రధానంగా సోడియం బోరోహైడ్రైడ్, సోడియం అజైడ్, ఇండిగో మరియు ట్రిఫినైల్ ఫాస్ఫైన్ ఉత్పత్తికి ఉపయోగించబడుతుంది. ఒకప్పుడు సాధారణంగా ఉపయోగించేది టెట్రాఇథైల్ లెడ్ మరియు టైటానియం లోహం తయారీ; TEL నుండి దూరమవ్వడం మరియు కొత్త టైటానియం ఉత్పత్తి పద్ధతుల కారణంగా, 1970 తర్వాత సోడియం ఉత్పత్తి తగ్గింది.[47] సోడియం మిశ్రమ లోహంగా, స్కేలింగ్ నిరోధక కారకంగా,[58] మరియు ఇతర పదార్థాలు పనికిరాని సందర్భాల్లో లోహాల కోసం రిడ్యూసింగ్ ఏజెంట్‌గా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.

స్వేచ్ఛా మూలకం స్కేలింగ్ ఏజెంట్‌గా ఉపయోగించబడదని గమనించండి, నీటిలోని అయాన్లు సోడియం అయాన్ల కోసం మార్పిడి చేయబడతాయి. సోడియం ప్లాస్మా ("ఆవిరి") దీపాలు తరచుగా నగరాల్లో వీధి దీపాల కోసం ఉపయోగించబడతాయి, ఇవి పీడనం పెరిగేకొద్దీ పసుపు-నారింజ నుండి పీచు రంగు వరకు కాంతిని విడుదల చేస్తాయి.[59] సోడియం స్వయంగా లేదా పొటాషియంతో కలిసి డెసికెంట్ (తేమ పీల్చుకునేది)గా పనిచేస్తుంది; డెసికేట్ పొడిగా ఉన్నప్పుడు బెంజోఫెనోన్తో తీవ్రమైన నీలం రంగును ఇస్తుంది.[60]

సేంద్రీయ సంశ్లేషణలో, సోడియం బిర్చ్ రిడక్షన్ వంటి వివిధ ప్రతిచర్యలలో ఉపయోగించబడుతుంది మరియు సమ్మేళనాలను గుణాత్మకంగా విశ్లేషించడానికి సోడియం ఫ్యూజన్ పరీక్ష నిర్వహిస్తారు.[61] సోడియం ఆల్కహాల్‌లతో చర్య జరిపి ఆల్కాక్సైడ్‌లను ఇస్తుంది, మరియు సోడియంను అమ్మోనియా ద్రావణంలో కరిగించినప్పుడు, ఇది ఆల్కైన్‌లను ట్రాన్స్-ఆల్కీన్‌లుగా తగ్గించడానికి ఉపయోగించవచ్చు.[62][63] సోడియం D-లైన్ వద్ద కాంతిని విడుదల చేసే లేజర్‌లు కృత్రిమ లేజర్ గైడ్ స్టార్‌లను సృష్టించడానికి ఉపయోగించబడతాయి, ఇవి భూమిపై ఉన్న దృశ్య-కాంతి టెలిస్కోప్‌ల కోసం అడాప్టివ్ ఆప్టిక్స్‌కు సహాయపడతాయి.[64]

ఉష్ణ బదిలీ

[65] ద్రవ సోడియం సోడియం-కూల్డ్ ఫాస్ట్ రియాక్టర్లలో ఉష్ణ బదిలీ ద్రవంగా ఉపయోగించబడుతుంది,[66] ఎందుకంటే ఇది రియాక్టర్‌లో అధిక న్యూట్రాన్ ఫ్లక్స్‌ను సాధించడానికి అవసరమైన అధిక ఉష్ణ వాహకత మరియు తక్కువ న్యూట్రాన్ శోషణ క్రాస్ సెక్షన్ కలిగి ఉంటుంది.[67] సోడియం యొక్క అధిక మరిగే స్థానం రియాక్టర్ పరిసర (సాధారణ) పీడనం వద్ద పనిచేయడానికి అనుమతిస్తుంది,[67] కానీ దాని అపారదర్శకత, ఇది దృశ్య నిర్వహణకు ఆటంకం కలిగిస్తుంది మరియు దాని బలమైన రిడ్యూసింగ్ లక్షణాలు ప్రతికూలతలు. సోడియం నీటితో సంబంధంలోకి వచ్చినప్పుడు పేలుతుంది, అయితే ఇది గాలిలో నెమ్మదిగా మండుతుంది.[68]

రేడియోధార్మిక సోడియం-24 ఆపరేషన్ సమయంలో న్యూట్రాన్ బాంబు దాడి ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడవచ్చు, ఇది స్వల్ప రేడియేషన్ ప్రమాదాన్ని కలిగిస్తుంది; రియాక్టర్ నుండి తొలగించిన కొన్ని రోజుల తర్వాత రేడియోధార్మికత ఆగిపోతుంది.[69] ఒక రియాక్టర్‌ను తరచుగా ఆపివేయవలసి వస్తే, సోడియం-పొటాషియం మిశ్రమ లోహం (NaK) ఉపయోగించబడుతుంది. NaK గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవంగా ఉంటుంది కాబట్టి, కూలెంట్ పైపులలో గడ్డకట్టదు.[70] NaK యొక్క పైరోఫోరిసిటీ అంటే లీకేజీలను నివారించడానికి మరియు గుర్తించడానికి అదనపు జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.[71]

సోడియం యొక్క మరొక ఉష్ణ బదిలీ అనువర్తనం అధిక-పనితీరు గల అంతర్గత దహన యంత్రాలలో పాపెట్ వాల్వ్‌లలో ఉంది; వాల్వ్ స్టెమ్‌లు పాక్షికంగా సోడియంతో నింపబడి, వాల్వ్‌లను చల్లబరచడానికి హీట్ పైప్‌గా పనిచేస్తాయి.

జీవసంబంధ పాత్ర

ప్రధాన వ్యాసం: Sodium in biology

మానవులలో జీవసంబంధ పాత్ర

మానవులలో, సోడియం అనేది రక్త పరిమాణం, రక్తపోటు, thẩmos సమతుల్యత మరియు pHని నియంత్రించే ఒక ముఖ్యమైన ఖనిజం. సోడియం కోసం కనీస శారీరక అవసరం నవజాత శిశువులలో రోజుకు సుమారు 120 మిల్లీగ్రాముల నుండి 10 ఏళ్ల పైబడిన వారిలో రోజుకు 500 మిల్లీగ్రాముల వరకు ఉంటుందని అంచనా.[72]

ఆహారం

సోడియం క్లోరైడ్, 'తినదగిన ఉప్పు' లేదా 'టేబుల్ సాల్ట్' అని కూడా పిలుస్తారు[73] (రసాయన సూత్రం NaCl), ఆహారంలో సోడియం (Na) యొక్క ప్రధాన వనరు మరియు ఊరగాయలు మరియు జెర్కీ వంటి వస్తువులలో మసాలా మరియు సంరక్షణకారిగా ఉపయోగించబడుతుంది. అమెరికన్ల కోసం, చాలా సోడియం క్లోరైడ్ ప్రాసెస్ చేసిన ఆహారాల నుండి వస్తుంది.[74] సోడియం యొక్క ఇతర వనరులు ఆహారంలో సహజంగా ఉండటం మరియు మోనోసోడియం గ్లుటామేట్ (MSG), సోడియం నైట్రైట్, సోడియం సాకరిన్, బేకింగ్ సోడా (సోడియం బైకార్బోనేట్) మరియు సోడియం బెంజోయేట్ వంటి ఆహార సంకలనాలు.[75]

యు.ఎస్. ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడిసిన్ సోడియం కోసం దాని సహించదగిన గరిష్ట తీసుకోవడం స్థాయిని రోజుకు 2.3 గ్రాములుగా నిర్ణయించింది,[76] కానీ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌లో సగటు వ్యక్తి రోజుకు 3.4 గ్రాములు తీసుకుంటాడు.[77] అమెరికన్ హార్ట్ అసోసియేషన్ రోజుకు 1.5 గ్రాముల కంటే ఎక్కువ సోడియం తీసుకోవద్దని సిఫార్సు చేస్తుంది.[78]

నేషనల్ అకాడమీస్ ఆఫ్ సైన్సెస్, ఇంజనీరింగ్ మరియు మెడిసిన్‌లో భాగమైన సోడియం మరియు పొటాషియం కోసం డైటరీ రిఫరెన్స్ ఇన్‌టేక్‌లను సమీక్షించే కమిటీ, సోడియం కోసం ఎస్టిమేటెడ్ యావరేజ్ రిక్వైర్మెంట్ (EAR) మరియు రికమెండెడ్ డైటరీ అలవెన్స్ (RDA) విలువలను స్థాపించడానికి పరిశోధనా అధ్యయనాల నుండి తగినంత ఆధారాలు లేవని నిర్ధారించింది. ఫలితంగా, కమిటీ దానికి బదులుగా తగిన తీసుకోవడం (AI) స్థాయిలను ఈ క్రింది విధంగా స్థాపించింది. 0–6 నెలల శిశువులకు సోడియం AI రోజుకు 110 mg, 7–12 నెలలకు: 370 mg/రోజు; 1–3 ఏళ్ల పిల్లలకు: 800 mg/రోజు, 4–8 ఏళ్లకు: 1,000 mg/రోజు; కౌమారదశలో ఉన్నవారికి: 9–13 ఏళ్లు – 1,200 mg/రోజు, 14–18 ఏళ్లు 1,500 mg/రోజు; వయస్సు లేదా లింగంతో సంబంధం లేకుండా పెద్దలకు: 1,500 mg/రోజు.[79]

సోడియం క్లోరైడ్ (NaCl) దాని మొత్తం ద్రవ్యరాశిలో సుమారు 39.34% మూలక సోడియం (Na)ని కలిగి ఉంటుంది. అంటే 1 గ్రాము సోడియం క్లోరైడ్ సుమారు 393.4 mg మూలక సోడియంను కలిగి ఉంటుంది.[80] ఉదాహరణకు, 1500 mg మూలక సోడియంను కలిగి ఉన్న సోడియం క్లోరైడ్ ఎంత ఉందో తెలుసుకోవడానికి (1500 mg సోడియం విలువ ఒక పెద్దవారికి తగిన తీసుకోవడం (AI)), మనం ఈ నిష్పత్తిని ఉపయోగించవచ్చు:

393.4 mg Na : 1000 mg NaCl = 1500 mg Na : x mg NaCl

'x' కోసం పరిష్కరించడం ద్వారా 1500 mg మూలక సోడియంను కలిగి ఉన్న సోడియం క్లోరైడ్ మొత్తం వస్తుంది

x = (1500 mg Na × 1000 mg NaCl) / 393.4 mg Na = 3812.91 mg

దీని అర్థం 3812.91 mg సోడియం క్లోరైడ్ 1500 mg మూలక సోడియంను కలిగి ఉంటుంది.[80]

అధిక సోడియం వినియోగం

ప్రధాన వ్యాసం: Health effects of salt అధిక సోడియం వినియోగం అనారోగ్యకరమైనది మరియు గుండె యొక్క యాంత్రిక పనితీరులో మార్పులకు దారితీస్తుంది.[81] అధిక సోడియం వినియోగం దీర్ఘకాలిక మూత్రపిండ వ్యాధి, అధిక రక్తపోటు, గుండె సంబంధిత వ్యాధులు మరియు స్ట్రోక్‌తో కూడా ముడిపడి ఉంది.[81]

అధిక రక్తపోటు

అధిక సోడియం తీసుకోవడం మరియు అధిక రక్తపోటు మధ్య బలమైన సంబంధం ఉంది.[82] రోజుకు 2 గ్రాముల సోడియం తీసుకోవడం తగ్గించడం వల్ల సిస్టోలిక్ రక్తపోటు సుమారు రెండు నుండి నాలుగు mm Hg తగ్గుతుందని అధ్యయనాలు కనుగొన్నాయి.[83] సోడియం తీసుకోవడంలో ఇటువంటి తగ్గుదల 9–17% తక్కువ అధిక రక్తపోటు కేసులకు దారితీస్తుందని అంచనా వేయబడింది.[83]

అధిక రక్తపోటు ప్రతి సంవత్సరం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 7.6 మిలియన్ల అకాల మరణాలకు కారణమవుతుంది.[84] తినదగిన ఉప్పులో సుమారు 39.3% సోడియం ఉంటుంది[85]—మిగిలినది క్లోరిన్ మరియు ట్రేస్ రసాయనాలు; కాబట్టి, 2.3 గ్రాముల సోడియం అంటే సుమారు 5.9 గ్రాములు, లేదా 5.3 ml, ఉప్పు—సుమారు ఒక అమెరికన్ టీస్పూన్.[86][87]

ఒక శాస్త్రీయ సమీక్షలో అధిక రక్తపోటు ఉన్న లేదా లేని వ్యక్తులు, వారి మూత్రంలో రోజుకు 3 గ్రాముల కంటే తక్కువ సోడియంను విసర్జించేవారు (కాబట్టి రోజుకు 3 గ్రాముల కంటే తక్కువ తీసుకునేవారు), రోజుకు 4 నుండి 5 గ్రాములు విసర్జించే వారి కంటే మరణం, స్ట్రోక్ లేదా గుండెపోటు వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉందని కనుగొన్నారు.[88] అధిక రక్తపోటు ఉన్నవారిలో రోజుకు 7 గ్రాములు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ స్థాయిలు అధిక మరణాలు మరియు గుండె సంబంధిత సంఘటనలతో ముడిపడి ఉన్నాయి, కానీ ఇది అధిక రక్తపోటు లేని వ్యక్తులకు నిజం కాదని కనుగొనబడింది.[88] యుఎస్ ఎఫ్డిఎ అధిక రక్తపోటు మరియు ప్రీహైపర్టెన్షన్ ఉన్న పెద్దలు రోజువారీ సోడియం తీసుకోవడం 1.5 గ్రాములకు తగ్గించాలని పేర్కొంది.[87]

శరీరధర్మశాస్త్రం

రెనిన్-యాంజియోటెన్సిన్ వ్యవస్థ శరీరంలోని ద్రవాల పరిమాణాన్ని మరియు సోడియం గాఢతను నియంత్రిస్తుంది. మూత్రపిండాలలో రక్తపోటు మరియు సోడియం గాఢత తగ్గడం వల్ల రెనిన్ ఉత్పత్తి అవుతుంది, ఇది క్రమంగా ఆల్డోస్టెరాన్ మరియు యాంజియోటెన్సిన్లను ఉత్పత్తి చేస్తుంది; ఇవి రక్తప్రవాహంలోకి సోడియం తిరిగి శోషించబడటాన్ని ప్రేరేపిస్తాయి. సోడియం గాఢత పెరిగినప్పుడు, రెనిన్ ఉత్పత్తి తగ్గుతుంది మరియు సోడియం గాఢత సాధారణ స్థితికి చేరుకుంటుంది.[89] సోడియం అయాన్ (Na+) అనేది న్యూరాన్ పనితీరులో మరియు కణాలకు, బాహ్య కణ ద్రవం (extracellular fluid)కు మధ్య ఆస్మోరెగ్యులేషన్‌లో ఒక ముఖ్యమైన ఎలక్ట్రోలైట్. ఇది అన్ని జంతువులలో Na+/K+-ATPase ద్వారా సాధించబడుతుంది, ఇది అయాన్లను గాఢత ప్రవణతకు వ్యతిరేకంగా పంప్ చేసే ఒక క్రియాశీల రవాణా కారిణి మరియు సోడియం/పొటాషియం ఛానెల్‌ల ద్వారా పనిచేస్తుంది.[90] సోడియం-పొటాషియం పంప్ ద్వారా నిర్వహించబడే బాహ్య మరియు అంతఃకణ అయాన్ గాఢతల వ్యత్యాసం, గుండె కండరాల సంకోచానికి మద్దతు ఇచ్చే మరియు న్యూరాన్ల మధ్య సుదూర సమాచార మార్పిడిని ప్రోత్సహించే యాక్షన్ పొటెన్షియల్ల రూపంలో విద్యుత్ సంకేతాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.[2] బాహ్య కణ ద్రవంలో సోడియం అత్యంత విస్తృతమైన లోహ అయాన్.[91]

మనుషులలో, రక్తంలో సోడియం స్థాయిలు అసాధారణంగా తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా ఉండటాన్ని వైద్యశాస్త్రంలో హైపోనాట్రేమియా మరియు హైపర్నాట్రేమియా అని పిలుస్తారు. ఈ పరిస్థితులు జన్యుపరమైన కారకాలు, వృద్ధాప్యం లేదా దీర్ఘకాలిక వాంతులు లేదా విరేచనాల వల్ల సంభవించవచ్చు.[92]

మొక్కలలో జీవక్రియ పాత్ర

C4 మొక్కలలో, సోడియం ఒక సూక్ష్మపోషకం (micronutrient), ఇది జీవక్రియకు, ముఖ్యంగా ఫాస్ఫోఎనోల్పైరువేట్ పునరుత్పత్తికి మరియు క్లోరోఫిల్ సంశ్లేషణకు సహాయపడుతుంది.[93] ఇతర మొక్కలలో, ఇది టర్గర్ పీడనాన్ని నిర్వహించడం మరియు పత్రరంధ్రాల (stomata) తెరవడం మరియు మూసివేయడంలో సహాయపడటం వంటి అనేక పాత్రలలో పొటాషియంకు ప్రత్యామ్నాయంగా పనిచేస్తుంది.[94] నేలలో సోడియం అధికంగా ఉంటే, అది జల పొటెన్షియల్ను తగ్గించడం ద్వారా నీటి శోషణను పరిమితం చేస్తుంది, దీనివల్ల మొక్కలు వాడిపోవచ్చు; సైటోప్లాజంలో సోడియం గాఢత అధికంగా ఉంటే ఎంజైమ్ నిరోధకతకు దారితీస్తుంది, ఇది క్రమంగా నెక్రోసిస్ మరియు క్లోరోసిస్‌కు కారణమవుతుంది.[95]

దీనికి ప్రతిస్పందనగా, కొన్ని మొక్కలు వేర్లలో సోడియం శోషణను పరిమితం చేయడానికి, దానిని కణ వాక్యూల్స్ (vacuoles)లో నిల్వ చేయడానికి మరియు వేర్ల నుండి ఆకులకు ఉప్పు రవాణాను నియంత్రించడానికి యంత్రాంగాలను అభివృద్ధి చేసుకున్నాయి.[96] అదనపు సోడియం పాత మొక్కల కణజాలంలో నిల్వ చేయబడి, కొత్త పెరుగుదలకు కలిగే నష్టాన్ని పరిమితం చేయవచ్చు. హాలోఫైట్లు (Halophytes) సోడియం అధికంగా ఉండే పరిసరాలలో వృద్ధి చెందడానికి అనుకూలంగా మారాయి.[96]

భద్రత మరియు జాగ్రత్తలు

సోడియం నీటితో కలిసినప్పుడు మండే స్వభావం గల హైడ్రోజన్ మరియు కాస్టిక్ సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ను ఏర్పరుస్తుంది;[97] చర్మం, కళ్ళు లేదా శ్లేష్మ పొరల (mucous membranes)పై తేమతో సంబంధం ఏర్పడితే తీవ్రమైన కాలిన గాయాలు కావచ్చు.[98][99] హైడ్రోజన్ (అత్యంత పేలుడు స్వభావం గలది) మరియు సోడియం హైడ్రాక్సైడ్ (నీటిలో కరిగి, మరిన్ని ఉపరితలాలను విడుదల చేస్తుంది) ఏర్పడటం వల్ల సోడియం నీటి సమక్షంలో స్వయంచాలకంగా పేలుతుంది. అయితే, గాలికి గురై మండే సోడియం లేదా స్వయం-దహన స్థితికి చేరుకునే సోడియం (ద్రవ రూపంలో ఉన్న సోడియం సుమారు 290 C వద్దకు చేరుకున్నప్పుడు జరుగుతుందని నివేదించబడింది)[100] సాపేక్షంగా తక్కువ తీవ్రత కలిగిన మంటను ప్రదర్శిస్తుంది.

భారీ (ద్రవ రూపంలో లేని) సోడియం ముక్కల విషయంలో, రక్షణ పొర ఏర్పడటం వల్ల ఆక్సిజన్‌తో చర్య నెమ్మదిస్తుంది.[101] నీటి ఆధారిత అగ్నిమాపక యంత్రాలు (fire extinguishers) సోడియం మంటలను వేగవంతం చేస్తాయి. కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు బ్రోమోక్లోరోడిఫ్లోరోమీథేన్ ఆధారిత యంత్రాలను సోడియం మంటలపై ఉపయోగించకూడదు.[99] లోహ మంటలు క్లాస్ D రకానికి చెందినవి, కానీ అన్ని క్లాస్ D అగ్నిమాపక యంత్రాలు సోడియం మంటలను ఆర్పడంలో ప్రభావవంతంగా ఉండవు. సోడియం మంటలను ఆర్పడానికి మెట్-ఎల్-ఎక్స్ (Met-L-X) ఒక ప్రభావవంతమైన ఏజెంట్.[99] ఇతర ప్రభావవంతమైన ఏజెంట్లలో గ్రాఫైట్ పొడి మరియు ఆర్గానోఫాస్ఫేట్ జ్వాల నిరోధకం (flame retardant) కలిగిన లిత్-ఎక్స్ (Lith-X) మరియు పొడి ఇసుక ఉన్నాయి.[102]

అణు రియాక్టర్లలో సోడియంను జడ వాయువు ఉన్న పైపులతో ఆక్సిజన్ నుండి వేరు చేయడం ద్వారా సోడియం మంటలు నివారించబడతాయి.[103] పూల్-రకం సోడియం మంటలు 'క్యాచ్ పాన్' వ్యవస్థలు అనే వివిధ డిజైన్ చర్యల ద్వారా నివారించబడతాయి. ఇవి లీకైన సోడియంను లీక్-రికవరీ ట్యాంక్‌లోకి సేకరిస్తాయి, అక్కడ అది ఆక్సిజన్ నుండి వేరు చేయబడుతుంది.[103]

ద్రవ సోడియం మంటలను ఆర్పడం ఘన సోడియం మంటల కంటే ప్రమాదకరమైనది, ముఖ్యంగా ద్రవ సోడియంను సురక్షితంగా నిర్వహించడంలో తగినంత అనుభవం లేకపోతే. యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఫైర్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ కోసం ఒక సాంకేతిక నివేదికలో,[98] ఆర్. జె. గోర్డాన్ ఇలా వ్రాశారు (ఒత్తిడి అసలు పాఠంలో ఉంది):

ద్రవ సోడియం అత్యంత ప్రమాదకరమైనది, ఎందుకంటే ఇది ఘన ద్రవ్యరాశి కంటే చాలా ఎక్కువ చర్యాశీలతను కలిగి ఉంటుంది. ద్రవ రూపంలో, ప్రతి సోడియం పరమాణువు అందుబాటులో ఉన్న ఏదైనా ఆక్సిజన్ పరమాణువు లేదా ఇతర ఆక్సిడైజర్‌తో తక్షణమే కలవడానికి స్వేచ్ఛగా మరియు చురుకుగా ఉంటుంది, మరియు ఏదైనా వాయు ఉప-ఉత్పత్తి ద్రవ ద్రవ్యరాశిలో వేగంగా విస్తరిస్తున్న వాయు బుడగగా సృష్టించబడుతుంది. స్వల్ప పరిమాణంలో నీరు కూడా ఇటువంటి చర్యను సృష్టించగలదు. ద్రవ సోడియం పూల్‌లోకి ప్రవేశపెట్టిన ఏ పరిమాణంలోనైనా నీరు ద్రవ ద్రవ్యరాశి లోపల హింసాత్మక పేలుడుకు కారణమయ్యే అవకాశం ఉంది, ఇది హైడ్రోజన్‌ను వేగంగా విస్తరించే వాయువుగా విడుదల చేస్తుంది మరియు ద్రవ సోడియం కంటైనర్ నుండి బయటకు చిమ్మేలా చేస్తుంది.

ద్రవ సోడియం మంటల్లో చిక్కుకున్నప్పుడు, దహనం ద్రవం యొక్క ఉపరితలంపై జరుగుతుంది. నైట్రోజన్ లేదా ఆర్గాన్ వంటి జడ వాయువును మండే ద్రవ సోడియం పూల్ పైన జడ పొరను ఏర్పరచడానికి ఉపయోగించవచ్చు, కానీ వాయువును చాలా సున్నితంగా ప్రయోగించాలి మరియు ఉపరితలంపై నిలిపి ఉంచాలి. సోడా యాష్ మినహా, ఘన ముక్కలు లేదా నిస్సారమైన పూల్స్‌లో చిన్న మంటలను ఆర్పడానికి ఉపయోగించే చాలా పొడి ఏజెంట్లు మండే సోడియం ద్రవ ద్రవ్యరాశి అడుగుభాగానికి మునిగిపోతాయి - సోడియం పైకి తేలి మండుతూనే ఉంటుంది. మండే సోడియం కంటైనర్‌లో ఉంటే, ఆక్సిజన్‌ను నిరోధించడానికి కంటైనర్‌పై మూత పెట్టడం ద్వారా మంటను ఆర్పడం సాధ్యమే.

ఇవి కూడా చూడండి

మూలాలు

  1. ↑ (1970). "in: Scientific Tables". 561–568. CIBA-GEIGY Ltd..
  2. ↑ 2.0 2.1 (2021). "Sodium Transporters in Human Health and Disease". Frontiers in Physiology. 11. doi:10.3389/fphys.2020.588664.
  3. ↑ "Alkali Metals." Science of Everyday Things. Encyclopedia.com.
  4. ↑ (2010). "Sodium: A Charge-Transfer Insulator at High Pressures". Physical Review Letters. 104 (21). doi:10.1103/PhysRevLett.104.216404.
  5. ↑ Schumann, Walter. (5 August 2008). "Minerals of the World". 28. Sterling. ISBN 978-1-4027-5339-8.
  6. ↑ (1977). "Experimental Study of Power Broadening in a Two-Level Atom". Physical Review A. 16 (4) 1507–1512. doi:10.1103/PhysRevA.16.1507.
  7. ↑ (1987). "Sodium Synthesis in Hydrogen Burning Stars". Soviet Astronomy Letters. 13 214.
  8. ↑ (1962). "Neutron Activation of Sodium in Anthropomorphous Phantoms". Health Physics. 8 (4) 371–379. doi:10.1097/00004032-196208000-00005.
  9. ↑ Lawrie Ryan. (31 July 2014). "Cambridge International AS and A Level Chemistry Coursebook". 36. Cambridge University Press, 2014. ISBN 978-1-107-63845-7.
  10. ↑ De Leon, N.. Reactivity of Alkali Metals. Indiana University Northwest.
  11. ↑ (2002). Physical Chemistry. W. H. Freeman. ISBN 978-0-7167-3539-7.
  12. ↑ Davies, Julian A.. (1996). "Synthetic Coordination Chemistry: Principles and Practice". 293. World Scientific. ISBN 978-981-02-2084-6.
  13. ↑ 13.0 13.1 (1985). "Lehrbuch der Anorganischen Chemie". 931–943. Walter de Gruyter. ISBN 978-3-11-007511-3.
  14. ↑ Cowan, James A.. (1997). "Inorganic Biochemistry: An Introduction". 7. Wiley-VCH. ISBN 978-0-471-18895-7.
  15. ↑ (26 Jan 2015). "Coulomb explosion during the early stages of the reaction of alkali metals with water". Nature Chemistry. 7 (3) 250–254. doi:10.1038/nchem.2161.
  16. ↑ (27 Jan 2015). Sodium's Explosive Secrets Revealed. Scientific American.
  17. ↑ (2004). "Comprehensive Coordination Chemistry II". 515. ISBN 978-0-08-043748-4. doi:10.1016/B0-08-043748-6/01055-0.
  18. ↑ (1998). "Lange's Handbook of Chemistry". McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-016384-3.
  19. ↑ (2000). "The Merck index". 1357. Chapman & Hall Electronic Pub. Division. ISBN 978-1-58488-129-2.
  20. ↑ Burgess, J.. (1978). "Metal Ions in Solution". Ellis Horwood. ISBN 978-0-85312-027-8.
  21. ↑ (1994). "Phase-Transfer Catalysis: Fundamentals, Applications, and Industrial Perspectives". 162. Chapman & Hall. ISBN 978-0-412-04071-9.
  22. ↑ Levy, G. B.. (1981). Determination of Sodium with Ion-Selective Electrodes. Clinical Chemistry. 27 (8) 1435–1438. doi:10.1093/clinchem/27.8.1435.
  23. ↑ (6 December 2012). "Applications of the Newer Techniques of Analysis". 160. Springer Science & Business Media, 2012. ISBN 978-1-4684-3318-0.
  24. ↑ (22 June 2016). "Design, Fabrication, Properties and Applications of Smart and Advanced Materials". 175. CRC Press, 2016. ISBN 978-1-4987-2249-0.
  25. ↑ (2015). "Anionic Polymerization: Principles, Practice, Strength, Consequences and Applications". 349. Springer. ISBN 978-4-431-54186-8.
  26. ↑ (1974). "Crystalline Salt of the Sodium Anion (Na−)". J. Am. Chem. Soc.. 96 (2) 608–609. doi:10.1021/ja00809a060.
  27. ↑ (2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.
  28. ↑ 28.0 28.1 (31 December 1991). Speciality chemicals: Innovations in industrial synthesis and applications. 259–278. Elsevier Applied Science. ISBN 978-1-85166-646-1.
  29. ↑ Habashi, Fathi. (21 November 2008). "Alloys: Preparation, Properties, Applications". 278–280. John Wiley & Sons, 2008. ISBN 978-3-527-61192-8.
  30. ↑ 30.0 30.1 Newton, David E.. (1999). Chemical Elements. U·X·L. ISBN 978-0-7876-2847-5.
  31. ↑ Davy, Humphry. (1808). On some new phenomena of chemical changes produced by electricity, particularly the decomposition of the fixed alkalies, and the exhibition of the new substances which constitute their bases; and on the general nature of alkaline bodies. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. 98 1–44. doi:10.1098/rstl.1808.0001.
  32. ↑ (1932). "The discovery of the elements. IX. Three alkali metals: Potassium, sodium, and lithium". Journal of Chemical Education. 9 (6) 1035. doi:10.1021/ed009p1035.
  33. ↑ Humphry Davy (1809) "Ueber einige neue Erscheinungen chemischer Veränderungen, welche durch die Electricität bewirkt werden; insbesondere über die Zersetzung der feuerbeständigen Alkalien, die Darstellung der neuen Körper, welche ihre Basen ausmachen, und die Natur der Alkalien überhaupt" (On some new phenomena of chemical changes that are achieved by electricity; particularly the decomposition of flame-resistant alkalis [i.e., alkalies that cannot be reduced to their base metals by flames], the preparation of new substances that constitute their [metallic] bases, and the nature of alkalies generally), Annalen der Physik, 31 (2) : 113–175; see footnote p. 157. ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ From p. 157: "In unserer deutschen Nomenclatur würde ich die Namen Kalium und Natronium vorschlagen, wenn man nicht lieber bei den von Herrn Erman gebrauchten und von mehreren angenommenen Benennungen Kali-Metalloid and Natron-Metalloid, bis zur völligen Aufklärung der chemischen Natur dieser räthzelhaften Körper bleiben will. Oder vielleicht findet man es noch zweckmässiger fürs Erste zwei Klassen zu machen, Metalle und Metalloide, und in die letztere Kalium und Natronium zu setzen. — Gilbert." (In our German nomenclature, I would suggest the names Kalium and Natronium, if one would not rather continue with the appellations Kali-metalloid and Natron-metalloid which are used by Mr. Erman and accepted by several [people], until the complete clarification of the chemical nature of these puzzling substances. Or perhaps one finds it yet more advisable for the present to create two classes, metals and metalloids, and to place Kalium and Natronium in the latter – Gilbert.)
  34. ↑ J. Jacob Berzelius, Försök, att, genom användandet af den electrokemiska theorien och de kemiska proportionerna, grundlägga ett rent vettenskapligt system för mineralogien [Attempt, by the use of electrochemical theory and chemical proportions, to found a pure scientific system for mineralogy] (Stockholm, Sweden: A. Gadelius, 1814), p. 87.
  35. ↑ van der Krogt, Peter. Elementymology & Elements Multidict.
  36. ↑ (2006). "Natron as a flux in the early vitreous materials industry: sources, beginnings and reasons for decline". Journal of Archaeological Science. 33 (4) 521–530. doi:10.1016/j.jas.2005.09.011.
  37. ↑ (1860). Chemische Analyse durch Spectralbeobachtungen. Annalen der Physik und Chemie. 186 (6) 161–189. doi:10.1002/andp.18601860602.
  38. ↑ Lide, David R.. (19 June 2003). CRC Handbook of Chemistry and Physics. CRC Press. ISBN 978-0-8493-0484-2.
  39. ↑ The Parts of the Periodic Table. www.angelo.edu.
  40. ↑ D-lines. Encyclopedia Britannica.
  41. ↑ (1994). "A high-resolution survey of interstellar Na I D1 lines". The Astrophysical Journal. 436 152. doi:10.1086/174889.
  42. ↑ (16 October 2017). Mercury. NASA Solar System Exploration.
  43. ↑ (2015). "How surface composition and meteoroid impacts mediate sodium and potassium in the lunar exosphere". Science. 351 (6270) 249–252. doi:10.1126/science.aad2380.
  44. ↑ Cometary neutral tail. astronomy.swin.edu.au.
  45. ↑ (1997). "Neutral sodium from Comet Hale–Bopp: A third type of tail". The Astrophysical Journal Letters. 490 (2) L199–L202. doi:10.1086/311040.
  46. ↑ (2008). "Sodium absorption from the exoplanetary atmosphere of HD 189733b detected in the optical transmission spectrum". The Astrophysical Journal. 673 (1) L87–L90. doi:10.1086/527475.
  47. ↑ 47.0 47.1 Alfred Klemm, Gabriele Hartmann, Ludwig Lange, "Sodium and Sodium Alloys" in Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry 2005, Wiley-VCH, Weinheim. 10.1002/14356007.a24_277
  48. ↑ 48.0 48.1 (2007). "Kirk-Othmer Encyclopedia of Chemical Technology". John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-23896-6. doi:10.1002/0471238961.1915040912051311.a01.pub3.
  49. ↑ (1950). "Henri Sainte-Claire Deville, 1818–1881". Chymia. 3 205–221. doi:10.2307/27757153.
  50. ↑ Banks, Alton. (1990). "Sodium". Journal of Chemical Education. 67 (12) 1046. doi:10.1021/ed067p1046.
  51. ↑ Pauling, Linus. General Chemistry, 1970 ed., Dover Publications
  52. ↑ Los Alamos National Laboratory – Sodium.
  53. ↑ (12 November 2012). Sodium production. Royal Society Of Chemistry.
  54. ↑ "Sodium Metal from France". DIANE Publishing. ISBN 978-1-4578-1780-9.
  55. ↑ Mark Anthony Benvenuto. (24 February 2015). "Industrial Chemistry: For Advanced Students". Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2015. ISBN 978-3-11-038339-3.
  56. ↑ (19 April 2016). "Active Pharmaceutical Ingredients: Development, Manufacturing, and Regulation, Second Edition". 303. CRC Press, 2016. ISBN 978-1-4398-0339-4.
  57. ↑ Remington, Joseph P.. (2006). "Remington: The Science and Practice of Pharmacy". 365–366. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-4673-1.
  58. ↑ Harris, Jay C.. (1949). Metal cleaning: bibliographical abstracts, 1842–1951. 76. American Society for Testing and Materials.
  59. ↑ Lindsey, Jack L.. (1997). Applied illumination engineering. 112–114. Fairmont Press. ISBN 978-0-88173-212-2.
  60. ↑ Lerner, Leonid. (16 February 2011). Small-Scale Synthesis of Laboratory Reagents with Reaction Modeling. 91–92. CRC Press. ISBN 978-1-4398-1312-6.
  61. ↑ Sethi, Arun. (1 January 2006). Systematic Laboratory Experiments in Organic Chemistry. 32–35. New Age International. ISBN 978-81-224-1491-2.
  62. ↑ Smith, Michael. (12 July 2011). "Organic Synthesis". 455. Academic Press, 2011. ISBN 978-0-12-415884-9.
  63. ↑ Solomons. (2006). "Organic Chemistry". 272. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 978-81-265-1050-4.
  64. ↑ Laser Development for Sodium Laser Guide Stars at ESO. Domenico Bonaccini Calia, Yan Feng, Wolfgang Hackenberg, Ronald Holzlöhner, Luke Taylor, Steffan Lewis.
  65. ↑ (1912). Über das Zustandsdiagramm der Kalium-Natriumlegierungen. Zeitschrift für Anorganische Chemie. 74 152–156. doi:10.1002/zaac.19120740115.
  66. ↑ Sodium as a Fast Reactor Coolant ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ presented by Thomas H. Fanning. Nuclear Engineering Division. U.S. Department of Energy. U.S. Nuclear Regulatory Commission. Topical Seminar Series on Sodium Fast Reactors. 3 May 2007
  67. ↑ 67.0 67.1 (18 February 2015). Sodium-cooled Fast Reactor (SFR). Office of Nuclear Energy, U.S. Department of Energy.
  68. ↑ (2011). "Fire and Explosion Hazards". 363. Research Publishing Service, 2011. ISBN 978-981-08-7724-8.
  69. ↑ (2009). "Simulation and Optimization Methods in Risk and Reliability Theory". 150. Nova Science Publishers, 2009. ISBN 978-1-60456-658-1.
  70. ↑ McKillop, Allan A.. (1976). "Proceedings of the Heat Transfer and Fluid Mechanics Institute". 97. Stanford University Press, 1976. ISBN 978-0-8047-0917-0.
  71. ↑ U.S. Atomic Energy Commission. "Reactor Handbook: Engineering". 325. Interscience Publishers.
  72. ↑ Sodium. Northwestern University.
  73. ↑ (2023). Food Structure Engineering and Design for Improved Nutrition, Health and Well-Being. 187–218. ISBN 978-0-323-85513-6. doi:10.1016/B978-0-323-85513-6.00002-5.
  74. ↑ Sodium and Potassium Quick Health Facts. health.ltgovernors.com.
  75. ↑ (5 October 2016). Sodium in diet. MedlinePlus, US National Library of Medicine.
  76. ↑ (20 July 2005). Reference Values for Elements. Dietary Reference Intakes Tables.
  77. ↑ (December 2010). Dietary Guidelines for Americans, 2010. 22. U.S. Government Printing Office. ISBN 978-0-16-087941-8.
  78. ↑ (2016). How much sodium should I eat per day?. American Heart Association.
  79. ↑ (2019). "Dietary Reference Intakes for Sodium and Potassium". The National Academies Press. ISBN 978-0-309-48834-1. doi:10.17226/25353.
  80. ↑ 80.0 80.1 NaCl (Sodium Chloride) Molar Mass.
  81. ↑ 81.0 81.1 (2020-12-13). "Sodium Intake and Heart Failure". International Journal of Molecular Sciences. 21 (24) 9474. doi:10.3390/ijms21249474.
  82. ↑ CDC. (2018-02-28). The links between sodium, potassium, and your blood pressure. Centers for Disease Control and Prevention.
  83. ↑ 83.0 83.1 (2004). Impact of dietary and lifestyle factors on the prevalence of hypertension in Western populations. European Journal of Public Health. 14 (3) 235–239. doi:10.1093/eurpub/14.3.235.
  84. ↑ (2008). Global burden of blood-pressure-related disease, 2001. Lancet. 371 (9623) 1513–1518. doi:10.1016/S0140-6736(08)60655-8.
  85. ↑ Armstrong, James. (2011). General, Organic, and Biochemistry: An Applied Approach. 48–. Cengage Learning. ISBN 978-1-133-16826-3.
  86. ↑ Table Salt Conversion ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ. Traditionaloven.com. Retrieved on 11 November 2015.
  87. ↑ 87.0 87.1 (3 January 2018). Use the Nutrition Facts Label to Reduce Your Intake of Sodium in Your Diet. US Food and Drug Administration.
  88. ↑ 88.0 88.1 (2016). Associations of urinary sodium excretion with cardiovascular events in individuals with and without hypertension: a pooled analysis of data from four studies. The Lancet. 388 (10043) 465–75. doi:10.1016/S0140-6736(16)30467-6.
  89. ↑ (2011). Nutritional Sciences: From Fundamentals to Food. 546. Cengage Learning. ISBN 978-0-324-59864-3.
  90. ↑ Campbell, Neil. (1987). "Biology". 795. Benjamin/Cummings. ISBN 978-0-8053-1840-1.
  91. ↑ Srilakshmi, B.. (2006). Nutrition Science. 318. New Age International. ISBN 978-81-224-1633-6.
  92. ↑ (2013). "Interrelations between Essential Metal Ions and Human Diseases". 13 29–47. Springer. ISBN 978-94-007-7499-5. doi:10.1007/978-94-007-7500-8_2.
  93. ↑ Kering, M. K.. (2008). Manganese Nutrition and Photosynthesis in NAD-malic enzyme C4 plants PhD dissertation. University of Missouri-Columbia.
  94. ↑ (2003). "Sodium—A Functional Plant Nutrient". Critical Reviews in Plant Sciences. 22 (5) 391–416. doi:10.1080/07352680390243495.
  95. ↑ (2001). "Plant salt tolerance". Trends in Plant Science. 6 (2) 66–71. doi:10.1016/S1360-1385(00)01838-0.
  96. ↑ 96.0 96.1 Plants and salt ion toxicity. Plant Biology.
  97. ↑ Angelici, R. J.. (1999). "Synthesis and Technique in Inorganic Chemistry". University Science Books. ISBN 978-0-935702-48-4.
  98. ↑ 98.0 98.1 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named :0
  99. ↑ 99.0 99.1 99.2 (1995). Prudent Practices in the Laboratory: Handling and Disposal of Chemicals. 390. National Academies. ISBN 978-0-309-05229-0.
  100. ↑ (2013). Suppression of sodium fires with liquid nitrogen. Fire Safety Journal. 58 204–207. doi:10.1016/j.firesaf.2013.02.001.
  101. ↑ (1 July 1970). "Behaviour in the Atmosphere of the Aerosol from a Sodium Fire". U.S. Department of Energy Office of Scientific and Technical Information.
  102. ↑ Ladwig, Thomas H.. (1991). "Industrial fire prevention and protection". 178. Van Nostrand Reinhold, 1991. ISBN 978-0-442-23678-6.
  103. ↑ 103.0 103.1 Günter Kessler. (8 May 2012). "Sustainable and Safe Nuclear Fission Energy: Technology and Safety of Fast and Thermal Nuclear Reactors". 446. Springer Science & Business Media, 2012. ISBN 978-3-642-11990-3.

గ్రంథ పట్టిక

బాహ్య లింకులు

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Sodium” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Sodium ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.

Retrieved from "https://ltrc.sciwiki.in/index.php?title=సోడియం&oldid=825"