ఫ్లోరిన్

ఫ్లోరిన్ (Fluorine) అనేది ఒక రసాయన మూలకం; దీని సంకేతం F మరియు పరమాణు సంఖ్య 9. ఇది అత్యంత తేలికైన హాలోజన్ మరియు ప్రామాణిక పరిస్థితులలో లేత పసుపు రంగులో ఉండే ద్విపరమాణు వాయువుగా ఉంటుంది. ఫ్లోరిన్ అత్యంత చర్యాశీలత కలిగినది, ఇది తేలికపాటి జడ వాయువులు మినహా మిగిలిన అన్ని మూలకాలతో చర్య జరుపుతుంది. మూలక రూపంలో ఉన్న ఫ్లోరిన్ అత్యంత విషపూరితమైనది.

మూలకాలలో, ఫ్లోరిన్ విశ్వంలో 24వ స్థానంలో మరియు భూపటలంలో 13వ స్థానంలో ఉంది. ఫ్లోరిన్‌కు ప్రధాన ఖనిజ వనరు అయిన ఫ్లోరైట్, దీనికి ఆ పేరు రావడానికి కారణమైంది. దీనిని మొదట 1529లో వివరించారు; లోహాలను లోహ సంగ్రహణ చేసేటప్పుడు వాటి ద్రవీభవన స్థానాన్ని తగ్గించడానికి దీనిని లోహ ఖనిజాలకు కలుపుతారు, కాబట్టి లాటిన్ క్రియ fluo (అంటే ప్రవహించడం) నుండి ఈ ఖనిజానికి ఆ పేరు వచ్చింది. 1810లో ఒక మూలకంగా ప్రతిపాదించబడినప్పటికీ, ఫ్లోరిన్‌ను దాని సమ్మేళనాల నుండి వేరు చేయడం కష్టతరంగా మరియు ప్రమాదకరంగా మారింది, దీనివల్ల ప్రారంభంలో ప్రయత్నించిన పలువురు శాస్త్రవేత్తలు మరణించారు లేదా గాయపడ్డారు. 1886లో మాత్రమే ఫ్రెంచ్ రసాయన శాస్త్రవేత్త హెన్రీ మోయిస్సాన్ తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా మూలక ఫ్లోరిన్‌ను వేరు చేయగలిగారు, ఈ ప్రక్రియే నేటికీ ఆధునిక ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించబడుతోంది. యురేనియం సుసంపన్నం కోసం ఫ్లోరిన్ వాయువు యొక్క పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి, దీని అతిపెద్ద అప్లికేషన్, రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో మాన్‌హట్టన్ ప్రాజెక్ట్లో ప్రారంభమైంది.

స్వచ్ఛమైన ఫ్లోరిన్‌ను శుద్ధి చేయడం ఖర్చుతో కూడుకున్నది కాబట్టి, చాలా వాణిజ్య అనువర్తనాలు ఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాలను ఉపయోగిస్తాయి, తవ్విన ఫ్లోరైట్‌లో సగం ఉక్కు తయారీలో ఉపయోగించబడుతుంది. మిగిలిన ఫ్లోరైట్ వివిధ ఆర్గానిక్ ఫ్లోరైడ్‌ల తయారీకి హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్గా లేదా అల్యూమినియం శుద్ధిలో కీలక పాత్ర పోషించే క్రయోలైట్గా మార్చబడుతుంది. కార్బన్-ఫ్లోరిన్ బంధం సాధారణంగా చాలా స్థిరంగా ఉంటుంది. ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాలు శీతలీకరణిలుగా, విద్యుత్ ఇన్సులేషన్ మరియు PTFE (టెఫ్లాన్)గా విస్తృతంగా ఉపయోగించబడతాయి. అటోర్వాస్టాటిన్ మరియు ఫ్లూక్సెటైన్ వంటి ఔషధాలలో C−F బంధాలు ఉంటాయి. కరిగిన ఫ్లోరైడ్ లవణాల నుండి వచ్చే ఫ్లోరైడ్ అయాన్ దంత క్షయాన్ని నిరోధిస్తుంది, కాబట్టి ఇది టూత్‌పేస్ట్ మరియు నీటి ఫ్లోరిడేషన్లో ఉపయోగించబడుతుంది. ప్రపంచ ఫ్లోరోకెమికల్ అమ్మకాలు సంవత్సరానికి US$15 బిలియన్ల కంటే ఎక్కువ.

ఫ్లోరోకార్బన్ వాయువులు సాధారణంగా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు, ఇవి కార్బన్ డయాక్సైడ్ కంటే 100 నుండి 23,500 రెట్లు ఎక్కువ గ్లోబల్ వార్మింగ్ పొటెన్షియల్ను కలిగి ఉంటాయి, మరియు SF6 తెలిసిన పదార్థాలన్నింటిలో అత్యధిక గ్లోబల్ వార్మింగ్ పొటెన్షియల్‌ను కలిగి ఉంది. ఆర్గానోఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాలు కార్బన్-ఫ్లోరిన్ బంధం యొక్క బలం కారణంగా తరచుగా పర్యావరణంలో నిలిచిపోతాయి. క్షీరదాలలో ఫ్లోరిన్‌కు తెలిసిన జీవక్రియ పాత్ర ఏదీ లేదు, కానీ కొన్ని మొక్కలు మరియు సముద్రపు స్పాంజ్లు ఆర్గానోఫ్లోరిన్ విషాలను (చాలా తరచుగా మోనోఫ్లోరోఎసిటేట్లు) సంశ్లేషణ చేస్తాయి, ఇవి వేటను నిరోధించడానికి సహాయపడతాయి.(Lee et al., 2014)

లక్షణాలు

ఎలక్ట్రాన్ కాన్ఫిగరేషన్

ఫ్లోరిన్ పరమాణువులలో తొమ్మిది ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి, ఇవి నియాన్ కంటే ఒకటి తక్కువ, మరియు ఎలక్ట్రాన్ కాన్ఫిగరేషన్ 1s²2s²2p⁵: నిండిన లోపలి షెల్‌లో రెండు ఎలక్ట్రాన్లు మరియు బయటి షెల్‌లో ఏడు ఎలక్ట్రాన్లు ఉంటాయి, ఇది నిండటానికి మరో ఒకటి అవసరం. బయటి ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రక షీల్డింగ్ ప్రభావం వద్ద అసమర్థంగా ఉంటాయి మరియు 9 − 2 = 7 యొక్క అధిక ప్రభావవంతమైన కేంద్రక ఆవేశాన్ని అనుభవిస్తాయి; ఇది పరమాణువు యొక్క భౌతిక లక్షణాలను ప్రభావితం చేస్తుంది.(Jaccaud et al., 2000, p. 381)

ఫ్లోరిన్ యొక్క మొదటి అయనీకరణ శక్తి హీలియం మరియు నియాన్ తర్వాత అన్ని మూలకాలలో మూడవ అత్యధికం,(Dean, 1999, p. 564) ఇది తటస్థ ఫ్లోరిన్ పరమాణువుల నుండి ఎలక్ట్రాన్లను తొలగించడాన్ని క్లిష్టతరం చేస్తుంది. ఇది అధిక ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీని కూడా కలిగి ఉంది, క్లోరిన్ తర్వాత రెండవ స్థానంలో ఉంది,(Lide, 2004, pp. 10.137–10.138) మరియు జడ వాయువు నియాన్‌తో ఐసోఎలక్ట్రానిక్ కావడానికి ఒక ఎలక్ట్రాన్‌ను సంగ్రహించడానికి మొగ్గు చూపుతుంది;(Jaccaud et al., 2000, p. 381) ఇది ఏదైనా చర్యాశీల మూలకం కంటే అత్యధిక ఎలక్ట్రోనెగటివిటీని కలిగి ఉంటుంది. ఫ్లోరిన్ పరమాణువులు సుమారు 60 పికోమీటర్ల చిన్న కోవాలెంట్ వ్యాసార్థాన్ని కలిగి ఉంటాయి, ఇవి దాని పీరియడ్ పొరుగున ఉన్న ఆక్సిజన్ మరియు నియాన్ మాదిరిగానే ఉంటాయి.

చర్యాశీలత

డైఫ్లోరిన్ యొక్క బంధ శక్తి Cl2 లేదా Br2 కంటే చాలా తక్కువ మరియు సులభంగా విడిపోయే పెరాక్సైడ్ బంధానికి సమానంగా ఉంటుంది; ఇది, అధిక ఎలక్ట్రోనెగటివిటీతో పాటు, ఫ్లోరిన్ యొక్క సులభమైన విఘటనం, అధిక చర్యాశీలత మరియు ఫ్లోరిన్ కాని పరమాణువులతో బలమైన బంధాలకు కారణమవుతుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 804) దీనికి విరుద్ధంగా, ఫ్లోరిన్ యొక్క అధిక ఎలక్ట్రోనెగటివిటీ కారణంగా ఇతర పరమాణువులతో బంధాలు చాలా బలంగా ఉంటాయి. పౌడర్ స్టీల్, గాజు ముక్కలు మరియు ఆస్బెస్టాస్ ఫైబర్స్ వంటి చర్యాశీలత లేని పదార్థాలు చల్లని ఫ్లోరిన్ వాయువుతో త్వరగా చర్య జరుపుతాయి; ఫ్లోరిన్ జెట్ కింద కలప మరియు నీరు స్వయంచాలకంగా మండుతాయి.(Jaccaud et al., 2000, p. 382)

లోహాలతో మూలక ఫ్లోరిన్ చర్యలకు వివిధ పరిస్థితులు అవసరం. క్షార లోహాలు పేలుళ్లకు కారణమవుతాయి మరియు క్షార మృత్తిక లోహాలు భారీగా చురుకైన చర్యను ప్రదర్శిస్తాయి; లోహ ఫ్లోరైడ్ పొరల ఏర్పాటు నుండి పాసివేషన్ను నిరోధించడానికి, అల్యూమినియం మరియు ఇనుము వంటి ఇతర లోహాలను పొడి చేయాలి,(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 804) మరియు ఉత్కృష్ట లోహాలకు 300 – 450 C వద్ద స్వచ్ఛమైన ఫ్లోరిన్ వాయువు అవసరం.(Lidin, Molochko, Andreeva, 2000, pp. 442–455) కొన్ని ఘన అలోహాలు (సల్ఫర్, ఫాస్పరస్) ద్రవ ఫ్లోరిన్‌లో బలంగా చర్య జరుపుతాయి.(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, p. 404) హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, p. 404) మరియు సల్ఫర్ డయాక్సైడ్(Patnaik, 2007, p. 472) ఫ్లోరిన్‌తో సులభంగా కలుస్తాయి, రెండోది కొన్నిసార్లు పేలుడుతో చర్య జరుపుతుంది; సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ చాలా తక్కువ చర్యాశీలతను ప్రదర్శిస్తుంది, దీనికి అధిక ఉష్ణోగ్రతలు అవసరం.(Aigueperse et al., 2000, p. 400)

హైడ్రోజన్, కొన్ని క్షార లోహాల వలె, ఫ్లోరిన్‌తో పేలుడుగా చర్య జరుపుతుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1998, pp. 76, 804) కార్బన్, లాంప్ బ్లాక్ వలె, గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద టెట్రాఫ్లోరోమీథేన్ను ఇస్తుంది. గ్రాఫైట్ 400 C పైన ఫ్లోరిన్‌తో కలిసి నాన్-స్టోయికియోమెట్రిక్ కార్బన్ మోనోఫ్లోరైడ్ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది; అధిక ఉష్ణోగ్రతలు వాయు ఫ్లోరోకార్బన్లను ఉత్పత్తి చేస్తాయి, కొన్నిసార్లు పేలుళ్లతో.(Kuriakose, Margrave, 1965). కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు కార్బన్ మోనాక్సైడ్ గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద లేదా అంతకంటే కొంచెం ఎక్కువ వద్ద చర్య జరుపుతాయి, అయితే పారాఫిన్లు మరియు ఇతర సేంద్రీయ రసాయనాలు బలమైన చర్యలను ఉత్పత్తి చేస్తాయి: కార్బన్ టెట్రాక్లోరైడ్ వంటి పూర్తిగా ప్రతిక్షేపించబడిన హాలోఆల్కేన్లు కూడా, సాధారణంగా మండనివి, పేలవచ్చు. నైట్రోజన్ ట్రైఫ్లోరైడ్ స్థిరంగా ఉన్నప్పటికీ, మూలక నైట్రోజన్‌లోని చాలా బలమైన ట్రిపుల్ బాండ్ కారణంగా, ఫ్లోరిన్‌తో చర్య జరగడానికి నైట్రోజన్‌కు అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద విద్యుత్ ఉత్సర్గ అవసరం;(Lidin, Molochko, Andreeva, 2000, p. 252) అమ్మోనియా పేలుడుగా చర్య జరపవచ్చు. ఆక్సిజన్ సాధారణ పరిస్థితులలో ఫ్లోరిన్‌తో కలవదు, కానీ తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు మరియు పీడనాల వద్ద విద్యుత్ ఉత్సర్గను ఉపయోగించి చర్య జరిపించవచ్చు; ఉత్పత్తులు వేడి చేసినప్పుడు వాటి మూలక భాగాలుగా విడిపోతాయి.(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, p. 457) భారీ హాలోజన్లు(Jaccaud et al., 2000, p. 383) జడ వాయువు రాడాన్ వలె ఫ్లోరిన్‌తో సులభంగా చర్య జరుపుతాయి; ఇతర జడ వాయువులలో, కేవలం జెనాన్ మరియు క్రిప్టాన్ మాత్రమే చర్య జరుపుతాయి, మరియు అవి కూడా ప్రత్యేక పరిస్థితులలో మాత్రమే. ఆర్గాన్ ఫ్లోరిన్ వాయువుతో చర్య జరపదు; అయితే, ఇది ఫ్లోరిన్‌తో ఒక సమ్మేళనాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, ఆర్గాన్ ఫ్లోరోహైడ్రైడ్.

దశలు

ప్రధాన వ్యాసం: ఫ్లోరిన్ దశలు

గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద, ఫ్లోరిన్ ద్విపరమాణు అణువుల వాయువు,(Jaccaud et al., 2000, p. 382) స్వచ్ఛంగా ఉన్నప్పుడు లేత పసుపు రంగులో ఉంటుంది (కొన్నిసార్లు పసుపు-ఆకుపచ్చగా వర్ణించబడుతుంది). ఇది 20 ppb వద్ద గుర్తించదగిన హాలోజన్ వంటి ఘాటైన వాసనను కలిగి ఉంటుంది.(Lide, 2004, p. 4.12) ఫ్లోరిన్ -188 C వద్ద ప్రకాశవంతమైన పసుపు ద్రవంగా మారుతుంది, ఇది ఆక్సిజన్ మరియు నైట్రోజన్ వంటి పరివర్తన ఉష్ణోగ్రత.(Dean, 1999, p. 523)

ఫ్లోరిన్ రెండు ఘన రూపాలను కలిగి ఉంది, α- మరియు β-ఫ్లోరిన్. రెండోది -220 C వద్ద స్పటికీకరణ చెందుతుంది మరియు పారదర్శకంగా, మెత్తగా ఉంటుంది, ఇది తాజాగా స్పటికీకరించిన ఘన ఆక్సిజన్ యొక్క అదే క్రమరహిత క్యూబిక్ స్పటిక వ్యవస్థను కలిగి ఉంటుంది,(Dean, 1999, p. 523) ఇతర ఘన హాలోజన్ల ఆర్థోరోంబిక్ స్పటిక వ్యవస్థ వలె కాకుండా.(Young, 1975, p. 10) -228 C వరకు మరింత చల్లబరచడం వల్ల అపారదర్శక మరియు గట్టి α-ఫ్లోరిన్‌లోకి దశ మార్పు జరుగుతుంది, ఇది అణువుల యొక్క దట్టమైన, కోణీయ పొరలతో మోనోక్లినిక్ స్పటిక వ్యవస్థ నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. β- నుండి α-ఫ్లోరిన్‌కు మారడం ఫ్లోరిన్ ఘనీభవనం కంటే ఎక్కువ ఉష్ణమోచకమైనది మరియు హింసాత్మకంగా ఉండవచ్చు.(Young, 1975, p. 10)

ఐసోటోపులు

ప్రధాన వ్యాసం: ఫ్లోరిన్ ఐసోటోపులు సహజ ఫ్లోరిన్ పూర్తిగా స్థిరమైన ఐసోటోప్ ^{19}Fని కలిగి ఉంటుంది. ఇది అధిక మాగ్నెటోగైరిక్ నిష్పత్తిని మరియు అయస్కాంత క్షేత్రాలకు అసాధారణమైన సున్నితత్వాన్ని కలిగి ఉంటుంది; ఇది ఏకైక ఐసోటోప్ కాబట్టి, ఇది NMR మరియు మాగ్నెటిక్ రెసొనెన్స్ ఇమేజింగ్లో ఉపయోగించడానికి చాలా అనుకూలంగా ఉంటుంది. 13–31 ద్రవ్యరాశి సంఖ్యలతో పద్దెనిమిది రేడియో ఐసోటోపులు సంశ్లేషణ చేయబడ్డాయి, వీటిలో ^{18}F 109.734 నిమిషాల అర్థ జీవిత కాలంతో అత్యంత స్థిరమైనది.ref ^{18}F అనేది వాతావరణ ఆర్గాన్ యొక్క కాస్మిక్ రే స్పాలేషన్ ద్వారా మరియు సహజ ఆక్సిజన్‌తో ప్రోటాన్ల చర్య ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడిన సహజ ట్రేస్ రేడియో ఐసోటోప్: ^{18}O + p -> ^{18}F + n. ఇతర రేడియో ఐసోటోపులు 70 సెకన్ల కంటే తక్కువ అర్థ జీవిత కాలాన్ని కలిగి ఉంటాయి; చాలా వరకు అర సెకను కంటే తక్కువ సమయంలో క్షీణిస్తాయి. ^{17}F మరియు ^{18}F ఐసోటోపులు β⁺ క్షయం మరియు ఎలక్ట్రాన్ క్యాప్చర్కు లోనవుతాయి, తేలికపాటి ఐసోటోపులు ప్రోటాన్ ఉద్గారం ద్వారా క్షీణిస్తాయి, మరియు ^{19}F కంటే భారీగా ఉన్నవి β⁻ క్షయంకు లోనవుతాయి (అత్యంత భారీవి ఆలస్యమైన న్యూట్రాన్ ఉద్గారంతో). ఫ్లోరిన్ యొక్క రెండు మెటాస్టేబుల్ ఐసోమర్లు తెలుసు, ^{18m}F, 162(7) నానోసెకన్ల అర్థ జీవిత కాలంతో, మరియు ^{26m}F, 2.2(1) మిల్లీసెకన్ల అర్థ జీవిత కాలంతో.

సంభవనీయత

ప్రధాన వ్యాసం: ఫ్లోరిన్ మూలం మరియు సంభవనీయత

విశ్వం

సౌర కుటుంబ సమృద్ధి

పరమాణు సంఖ్య	మూలకం	సాపేక్ష మొత్తం
6	కార్బన్	8,500
7	నైట్రోజన్	2,300
8	ఆక్సిజన్	17,000
9	ఫ్లోరిన్	1
10	నియాన్	2,600
11	సోడియం	69
12	మెగ్నీషియం	1,200

తేలికపాటి మూలకాలలో, ఫ్లోరిన్ యొక్క 400 ppb (బిలియన్‌కు భాగాలు) సమృద్ధి విలువ – విశ్వంలోని మూలకాలలో 24వది – అసాధారణంగా తక్కువ: కార్బన్ నుండి మెగ్నీషియం వరకు ఇతర మూలకాలు ఇరవై లేదా అంతకంటే ఎక్కువ రెట్లు సాధారణం. ఎందుకంటే నక్షత్ర కేంద్రక సంశ్లేషణ ప్రక్రియలు ఫ్లోరిన్‌ను దాటవేస్తాయి, మరియు సృష్టించబడిన ఏ ఫ్లోరిన్ పరమాణువులకైనా అధిక న్యూక్లియర్ క్రాస్ సెక్షన్లు ఉంటాయి, ఇవి హైడ్రోజన్ లేదా హీలియంతో ఘర్షణల ద్వారా ఆక్సిజన్ లేదా నియాన్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి అనుమతిస్తాయి.

ఈ తాత్కాలిక ఉనికికి మించి, ఫ్లోరిన్ ఉనికికి మూడు వివరణలు ప్రతిపాదించబడ్డాయి:

• టైప్ II సూపర్ నోవా సమయంలో, నియాన్ పరమాణువులపై న్యూట్రినోల దాడి వాటిని ఫ్లోరిన్‌గా మార్చవచ్చు;
• వోల్ఫ్-రాయెట్ నక్షత్రాల సౌర గాలి ఫ్లోరిన్‌ను ఏదైనా హైడ్రోజన్ లేదా హీలియం పరమాణువుల నుండి దూరంగా విసిరివేయవచ్చు; లేదా
• అసింప్టోటిక్ జెయింట్ బ్రాంచ్ నక్షత్రాలలో ఫ్యూజన్ నుండి ఉత్పన్నమయ్యే ఉష్ణప్రసరణ ప్రవాహాలపై ఫ్లోరిన్ కొట్టుకుపోవచ్చు.

భూమి

ఇవి కూడా చూడండి: ఫ్లోరైట్ ఉత్పత్తి ద్వారా దేశాల జాబితా ఫ్లోరిన్ భూపటలంలో 13వ అత్యంత సమృద్ధిగా ఉన్న మూలకం, ద్రవ్యరాశి పరంగా 600–700 ppm (మిలియన్‌కు భాగాలు).(Jaccaud et al., 2000, p. 384) సహజంగా సంభవించదని నమ్మినప్పటికీ, ఫ్లోరైట్ యొక్క వైవిధ్యమైన ఆంటోజోనైట్‌లో మూలక ఫ్లోరిన్ ఒక చేరికగా ఉన్నట్లు చూపబడింది.(Schmedt, Mangstl, Kraus, 2012) చాలా ఫ్లోరిన్ ఫ్లోరైడ్ కలిగిన ఖనిజాలుగా ఉంటుంది. ఫ్లోరైట్, ఫ్లోరాపటైట్ మరియు క్రయోలైట్ పారిశ్రామికంగా అత్యంత ముఖ్యమైనవి.(Jaccaud et al., 2000, p. 384)(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 795) ప్రపంచవ్యాప్తంగా సమృద్ధిగా ఉన్న ఫ్లోరైట్ (CaF2), ఫ్లోర్‌స్పార్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ఫ్లోరైడ్ మరియు తద్వారా ఫ్లోరిన్‌కు ప్రధాన వనరు. చైనా మరియు మెక్సికో ప్రధాన సరఫరాదారులు.(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 795) ఫ్లోరాపటైట్ (Ca5(PO4)3F), ప్రపంచంలోని చాలా ఫ్లోరైడ్‌ను కలిగి ఉంటుంది, ఇది ఎరువుల ఉత్పత్తిలో ఉప-ఉత్పత్తిగా ఫ్లోరైడ్‌కు అనుకోని వనరు.(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 795) అల్యూమినియం ఉత్పత్తిలో ఉపయోగించే క్రయోలైట్ (Na3AlF6), అత్యంత ఫ్లోరిన్-సమృద్ధిగా ఉన్న ఖనిజం. క్రయోలైట్ యొక్క ఆర్థికంగా లాభదాయకమైన సహజ వనరులు అయిపోయాయి, మరియు ఇప్పుడు చాలా వరకు వాణిజ్యపరంగా సంశ్లేషణ చేయబడుతున్నాయి.(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 795)

• 
  ఫ్లోరైట్: గులాబీ రంగు గ్లోబులర్ ద్రవ్యరాశి, స్పటిక ముఖాలతో
• 
  ఫ్లోరాపటైట్: పొడవైన, ప్రిస్మాటిక్ స్పటికం, మెరుపులో మందకొడిగా, అగ్రిగేట్ వంటి రాతి మాతృక నుండి కోణంలో పొడుచుకు వచ్చినట్లు ఉంటుంది
• 
  క్రయోలైట్: రెండు పొరలలో అమర్చబడిన ద్విపరమాణు అణువులతో సమాంతర చతుర్భుజ ఆకారం

టోపజ్ వంటి ఇతర ఖనిజాలు ఫ్లోరిన్‌ను కలిగి ఉంటాయి. ఫ్లోరైడ్లు, ఇతర హాలైడ్ల వలె కాకుండా, కరగవు మరియు ఉప్పు నీటిలో వాణిజ్యపరంగా అనుకూలమైన సాంద్రతలలో ఉండవు.(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 795) అగ్నిపర్వత విస్ఫోటనాలు మరియు భూగర్భ వేడి నీటి బుగ్గలలో అనిశ్చిత మూలం కలిగిన ఆర్గానోఫ్లోరిన్‌ల జాడలు గుర్తించబడ్డాయి.(Gribble, 2002) స్పటికాలలో వాయు ఫ్లోరిన్ ఉనికి, నలిగిన ఆంటోజోనైట్ వాసన ద్వారా సూచించబడింది, ఇది వివాదాస్పదమైనది;(Richter, Hahn, Fuchs, 2001, p. 3)(Schmedt, Mangstl, Kraus, 2012) 2012 అధ్యయనం ఆంటోజోనైట్‌లో బరువు ద్వారా 0.04% F2 ఉనికిని నివేదించింది, ఈ చేరికలు చిన్న మొత్తంలో యురేనియం ఉనికి నుండి వచ్చే రేడియేషన్ వల్ల అని పేర్కొంది.(Schmedt, Mangstl, Kraus, 2012)

చరిత్ర

ప్రధాన వ్యాసం: ఫ్లోరిన్ చరిత్ర

ప్రారంభ ఆవిష్కరణలు

1529లో, జార్జియస్ అగ్రికోలా ఫ్లోరైట్‌ను లోహ సంగ్రహణ సమయంలో లోహాల ద్రవీభవన స్థానాన్ని తగ్గించడానికి ఉపయోగించే సంకలితంగా వివరించారు.(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 790) అతను ఫ్లోరైట్ రాళ్ల కోసం లాటిన్ పదం fluorēs (fluor, ప్రవాహం) అని రాశాడు. ఈ పేరు తర్వాత ఫ్లోర్‌స్పార్ (ఇప్పటికీ సాధారణంగా ఉపయోగించబడుతుంది) మరియు తర్వాత ఫ్లోరైట్గా పరిణామం చెందింది.(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 109) ఫ్లోరైట్ యొక్క కూర్పు తర్వాత కాల్షియం డైఫ్లోరైడ్ అని నిర్ణయించబడింది.

హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్ 1720 నుండి గాజు చెక్కడంలో ఉపయోగించబడింది. మరియు వీక్స్ భిన్నమైన ఖాతాలను ఇస్తారు. ఆండ్రియాస్ సిగిస్మండ్ మార్గ్రాఫ్ 1764లో ఫ్లోరైట్‌ను సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్‌తో వేడి చేసినప్పుడు దానిని మొదటిసారిగా వర్ణించారు, మరియు ఫలితంగా వచ్చిన ద్రావణం దాని గాజు కంటైనర్‌ను క్షీణింపజేసింది. స్వీడిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త కార్ల్ విల్హెల్మ్ షీలే 1771లో ఈ ప్రయోగాన్ని పునరావృతం చేశారు, మరియు ఆమ్ల ఉత్పత్తికి fluss-spats-syran (ఫ్లోర్‌స్పార్ యాసిడ్) అని పేరు పెట్టారు. 1810లో, ఫ్రెంచ్ భౌతిక శాస్త్రవేత్త ఆండ్రీ-మేరీ ఆంపియర్ హైడ్రోజన్ మరియు క్లోరిన్‌కు సమానమైన మూలకం హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్‌ను కలిగి ఉన్నాయని సూచించారు. అతను ఆగస్టు 26, 1812న సర్ హంఫ్రీ డేవీకి రాసిన లేఖలో ఈ అప్పటికి తెలియని పదార్థానికి ఫ్లోరిక్ సమ్మేళనాల నుండి మరియు ఇతర హాలోజన్ల -ine ప్రత్యయం నుండి ఫ్లోరిన్ అని పేరు పెట్టవచ్చని ప్రతిపాదించారు.(Davy, 1813, p. 278) ఈ పదం, తరచుగా మార్పులతో, చాలా యూరోపియన్ భాషలలో ఉపయోగించబడుతుంది; అయితే, గ్రీకు, రష్యన్ మరియు మరికొన్ని, ఆంపియర్ యొక్క తర్వాతి సూచనను అనుసరించి, గ్రీకు φθόριος (phthorios, విధ్వంసకర) నుండి ftor లేదా ఉత్పన్నాలను ఉపయోగిస్తాయి.(Banks, 1986, p. 11) కొత్త లాటిన్ పేరు fluorum మూలకానికి ప్రస్తుత సంకేతం Fని ఇచ్చింది; ప్రారంభ పత్రాలలో Fl ఉపయోగించబడింది.

వేరు చేయడం

ఫ్లోరిన్‌పై ప్రారంభ అధ్యయనాలు చాలా ప్రమాదకరమైనవి, హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్‌తో దురదృష్టాల తర్వాత అనేక 19వ శతాబ్దపు ప్రయోగకర్తలు "ఫ్లోరిన్ అమరవీరులు"గా పరిగణించబడ్డారు. ఫ్రెమీ మాజీ విద్యార్థి హెన్రీ మోయిస్సాన్ పట్టుదలతో, చాలా ప్రయత్నాల తర్వాత పొటాషియం బైఫ్లోరైడ్ మరియు పొడి హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ మిశ్రమం కండక్టర్ అని కనుగొన్నారు, ఇది విద్యుద్విశ్లేషణను ప్రారంభించింది. అతని ఎలక్ట్రోకెమికల్ సెల్లలో ప్లాటినం వేగంగా క్షీణించకుండా నిరోధించడానికి, అతను చర్యను చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ప్రత్యేక స్నానంలో చల్లబరిచాడు మరియు ప్లాటినం మరియు ఇరిడియం యొక్క మరింత నిరోధక మిశ్రమం నుండి కణాలను తయారు చేశాడు, మరియు ఫ్లోరైట్ స్టాపర్లను ఉపయోగించాడు.(Greenwood, Earnshaw, 1998, pp. 789–791) 1886లో, అనేక మంది రసాయన శాస్త్రవేత్తల 74 సంవత్సరాల కృషి తర్వాత, మోయిస్సాన్ మూలక ఫ్లోరిన్‌ను వేరు చేశారు.

1906లో, తన మరణానికి రెండు నెలల ముందు, మోయిస్సాన్ రసాయన శాస్త్రంలో నోబెల్ బహుమతిని అందుకున్నారు, ఈ క్రింది ఉల్లేఖనంతో: 1=[F]luorine మూలకం యొక్క పరిశోధన మరియు వేరు చేయడంలో ఆయన అందించిన గొప్ప సేవలకు గుర్తింపుగా... మూలకాలలో ఆ క్రూరమైన మృగాన్ని మీరు అధ్యయనం చేసిన గొప్ప ప్రయోగాత్మక నైపుణ్యాన్ని ప్రపంచం మొత్తం మెచ్చుకుంది.

తర్వాతి ఉపయోగాలు

జనరల్ మోటార్స్ (GM) యొక్క ఫ్రిజిడైర్ విభాగం 1920ల చివరలో క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్ శీతలీకరణులతో ప్రయోగాలు చేసింది, మరియు కైనెటిక్ కెమికల్స్ 1930లో GM మరియు డుపాంట్ మధ్య జాయింట్ వెంచర్‌గా ఏర్పడింది, ఫ్రియాన్-12 (CCl2F2)ను అటువంటి శీతలీకరణిగా మార్కెట్ చేయాలని ఆశించింది. ఇది మునుపటి మరియు మరింత విషపూరితమైన సమ్మేళనాలను భర్తీ చేసింది, కిచెన్ రిఫ్రిజిరేటర్లకు డిమాండ్‌ను పెంచింది మరియు లాభదాయకంగా మారింది; 1949 నాటికి డుపాంట్ కైనెటిక్‌ను కొనుగోలు చేసి అనేక ఇతర ఫ్రియాన్ సమ్మేళనాలను మార్కెట్ చేసింది.(Hounshell, Smith, 1988, pp. 156–157) పాలిటెట్రాఫ్లోరోఎథిలీన్ (PTFE, టెఫ్లాన్) 1938లో కైనెటిక్‌లో శీతలీకరణులపై పనిచేస్తున్నప్పుడు రాయ్ జె. ప్లంకెట్ ద్వారా అనుకోకుండా కనుగొనబడింది, మరియు దాని అత్యుత్తమ రసాయన మరియు ఉష్ణ నిరోధకత 1941 నాటికి వేగవంతమైన వాణిజ్యీకరణ మరియు భారీ ఉత్పత్తికి దారితీసింది.(Hounshell, Smith, 1988, pp. 156–157)

రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో మూలక ఫ్లోరిన్ భారీ ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది. జర్మనీ టన్నుల కొద్దీ ప్రణాళికాబద్ధమైన ఇన్సెండరీ క్లోరిన్ ట్రైఫ్లోరైడ్ను తయారు చేయడానికి అధిక-ఉష్ణోగ్రత విద్యుద్విశ్లేషణను ఉపయోగించింది మరియు మాన్‌హట్టన్ ప్రాజెక్ట్ యురేనియం సుసంపన్నం కోసం యురేనియం హెక్సాఫ్లోరైడ్ను ఉత్పత్తి చేయడానికి భారీ పరిమాణాలను ఉపయోగించింది. UF6 ఫ్లోరిన్ వలె క్షయం కలిగించేది కాబట్టి, వాయు విస్తరణ ప్లాంట్లకు ప్రత్యేక పదార్థాలు అవసరమయ్యాయి: పొరల కోసం నికెల్, సీల్స్ కోసం ఫ్లోరోపాలిమర్లు, మరియు లూబ్రికెంట్ల కోసం ద్రవ ఫ్లోరోకార్బన్లు. ఈ అభివృద్ధి చెందుతున్న అణు పరిశ్రమ తర్వాత యుద్ధానంతర ఫ్లోరోకెమికల్ అభివృద్ధిని నడిపించింది.

సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: ఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాలు ఫ్లోరిన్ సేంద్రీయ మరియు అకర్బన డొమైన్‌లను కలిగి ఉన్న గొప్ప రసాయన శాస్త్రాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది లోహాలు, అలోహాలు, మెటాలాయిడ్లు మరియు చాలా జడ వాయువులతో కలుస్తుంది. ఫ్లోరిన్ యొక్క అధిక ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ అయానిక్ బంధం పట్ల ప్రాధాన్యతకు దారితీస్తుంది; ఇది కోవాలెంట్ బంధం ఏర్పరిచినప్పుడు, ఇవి ధ్రువణంగా ఉంటాయి, మరియు దాదాపు ఎల్లప్పుడూ సింగిల్గా ఉంటాయి.

ఆక్సీకరణ స్థితులు

సమ్మేళనాలలో, ఫ్లోరిన్ దాదాపు ప్రత్యేకంగా -1 యొక్క ఆక్సీకరణ స్థితిని తీసుకుంటుంది. F2లోని ఫ్లోరిన్ 0 ఆక్సీకరణ స్థితిని కలిగి ఉన్నట్లు నిర్వచించబడింది. అస్థిర జాతులు F_{2}- మరియు F_{3}-, ఇవి 40 K వద్ద విచ్ఛిన్నమవుతాయి, మధ్యంతర ఆక్సీకరణ స్థితులను కలిగి ఉంటాయి;(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, p. 422) F_{4}+ మరియు కొన్ని సంబంధిత జాతులు స్థిరంగా ఉంటాయని అంచనా వేయబడింది.

లోహాలు

ఇవి కూడా చూడండి: Fluoride volatility క్షార లోహాలు (Alkali metals) అయానిక మరియు అధికంగా కరిగే స్వభావం గల మోనోఫ్లోరైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి; ఇవి సోడియం క్లోరైడ్ యొక్క ఘన స్ఫటిక అమరికను మరియు సారూప్య క్లోరైడ్లను కలిగి ఉంటాయి.(Aigueperse et al., 2000, pp. 420–422) క్షార మృత్తిక లోహాల డైఫ్లోరైడ్లు బలమైన అయానిక బంధాలను కలిగి ఉంటాయి, కానీ నీటిలో కరగవు, అయితే బెరీలియం డైఫ్లోరైడ్ దీనికి మినహాయింపు. ఇది కొంత సమయోజనీయ (covalent) స్వభావాన్ని ప్రదర్శిస్తుంది మరియు క్వార్ట్జ్ వంటి నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అరుదైన మృత్తిక మూలకాలు (Rare earth elements) మరియు అనేక ఇతర లోహాలు ప్రధానంగా అయానిక ట్రైఫ్లోరైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి.(Emeléus, Sharpe, 1983, pp. 89–97)

టెట్రాఫ్లోరైడ్లలో సమయోజనీయ బంధం మొదటిసారిగా ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంటుంది: జిర్కోనియం, హాఫ్నియం మరియు అనేక ఆక్టినైడ్ల టెట్రాఫ్లోరైడ్లు అధిక ద్రవీభవన స్థానాలు కలిగిన అయానిక పదార్థాలు,(Lide, 2004, pp. 4.60, 4.76, 4.92, 4.96) అయితే టైటానియం,(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 964) వెనేడియం, మరియు నియోబియంల టెట్రాఫ్లోరైడ్లు పాలిమెరిక్ స్వభావాన్ని కలిగి ఉండి,(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 990) గరిష్టంగా 350 C వద్ద ద్రవిస్తాయి లేదా వియోగం చెందుతాయి.(Lide, 2004, pp. 4.72, 4.91, 4.93) పెంటాఫ్లోరైడ్లు తమ సరళ పాలిమర్లు మరియు ఒలిగోమెరిక్ సంక్లిష్టాలతో ఈ ధోరణిని కొనసాగిస్తాయి.(Greenwood, Earnshaw, 1998, pp. 561–563)(Emeléus, Sharpe, 1983, pp. 256–277)(Mackay, Mackay, Henderson, 2002, pp. 355–356) పదమూడు లోహ హెక్సాఫ్లోరైడ్లు తెలిసినవి, ఇవన్నీ అష్టముఖి (octahedral) ఆకృతిలో ఉంటాయి. ద్రవ రూపంలో ఉండే MoF6 మరియు ReF6, వాయు రూపంలో ఉండే WF6 మినహా మిగిలినవన్నీ అస్థిర ఘనపదార్థాలు.(Greenwood, Earnshaw, 1998, (various pages, by metal in respective chapters))(Lide, 2004, pp. 4.71, 4.78, 4.92) రీనియం హెప్టాఫ్లోరైడ్, గుర్తించబడిన ఏకైక లోహ హెప్టాఫ్లోరైడ్, ఇది తక్కువ ద్రవీభవన స్థానం కలిగిన అణు ఘనపదార్థం మరియు పెంటాగోనల్ బైపిరమిడల్ మాలిక్యులర్ జ్యామితిని కలిగి ఉంటుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1998, p. 819) గోల్డ్ హెప్టాఫ్లోరైడ్ అనేది అణు F2 యొక్క తక్కువ-ఉష్ణోగ్రత సంక్లిష్టం. NPA గణనల ప్రకారం, F2 లిగాండ్‌లోని ఫ్లోరిన్ దాదాపు తటస్థంగా ఉంటుంది, అయితే అణువులోని AuF5 భాగంలో ఉన్న ఫ్లోరిన్ పరమాణువులు బలమైన రుణాత్మక పాక్షిక ఆవేశాలను కలిగి ఉంటాయి. ఇది F2 లిగాండ్ సున్నా ఆక్సీకరణ స్థితిలో ఉన్న ఫ్లోరిన్‌ను సూచిస్తుందనే వాస్తవంతో ఏకీభవిస్తుంది. ఎక్కువ ఫ్లోరిన్ పరమాణువులు కలిగిన లోహ ఫ్లోరైడ్లు అత్యంత చర్యాశీలతను కలిగి ఉంటాయి.

లోహ ఫ్లోరైడ్ల నిర్మాణ క్రమం
సోడియం ఫ్లోరైడ్, అయానిక	బిస్మత్ పెంటాఫ్లోరైడ్, పాలిమెరిక్	రీనియం హెప్టాఫ్లోరైడ్, అణు నిర్మాణం

హైడ్రోజన్

ప్రధాన వ్యాసం: Hydrogen fluoride, hydrofluoric acid

హైడ్రోజన్ మరియు ఫ్లోరిన్ కలిసి హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్‌ను ఏర్పరుస్తాయి. ఇందులో వివిక్త అణువులు హైడ్రోజన్ బంధం ద్వారా సమూహాలను ఏర్పరుస్తాయి, ఇది హైడ్రోజన్ క్లోరైడ్ కంటే నీటిని పోలి ఉంటుంది. ఇది ఇతర భారీ హైడ్రోజన్ హాలైడ్ల కంటే చాలా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద బాష్పీభవనం చెందుతుంది మరియు వాటిలా కాకుండా నీటితో మిశ్రణీయం (miscible) అవుతుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1998, pp. 812–816) హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ నీటితో కలిసినప్పుడు హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లంగా మారుతుంది. ఇతర హైడ్రోహాలిక్ ఆమ్లాలు బలమైన ఆమ్లాలు అయినప్పటికీ, హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం తక్కువ గాఢత వద్ద బలహీన ఆమ్లంగా ఉంటుంది.(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, p. 425) అయితే, ఇది గాజును కోయగలదు, ఇది ఇతర ఆమ్లాలు చేయలేని పని.

ఇతర చర్యాశీల అలోహాలు

మెటలాయిడ్లు మరియు p-బ్లాక్ అలోహాల ద్విసంయోజక ఫ్లోరైడ్లు సాధారణంగా సమయోజనీయ మరియు అస్థిర స్వభావం కలిగి ఉండి, విభిన్న చర్యాశీలతలను ప్రదర్శిస్తాయి. పీరియడ్ 3 మరియు అంతకంటే భారీ అలోహాలు హైపర్ వాలెంట్ అణువులను (hypervalent molecules) ఏర్పరచగలవు.

బోరాన్ ట్రైఫ్లోరైడ్ సమతల ఆకృతిలో ఉండి, అసంపూర్ణ అష్టక విన్యాసాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది లూయిస్ ఆమ్లంగా పనిచేస్తుంది మరియు అమ్మోనియా వంటి లూయిస్ క్షారాలతో కలిసి అడక్ట్లను (adducts) ఏర్పరుస్తుంది. కార్బన్ టెట్రాఫ్లోరైడ్ చతుర్ముఖి (tetrahedral) ఆకృతిలో ఉండి జడంగా ఉంటుంది; కార్బన్ గ్రూప్కు చెందిన సిలికాన్ మరియు జెర్మేనియం టెట్రాఫ్లోరైడ్లు కూడా చతుర్ముఖి ఆకృతిలో ఉండి లూయిస్ ఆమ్లాలుగా ప్రవర్తిస్తాయి.(Aigueperse et al., 2000, p. 423)(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, p. 897) నిక్టోజెన్లు (pnictogens) ట్రైఫ్లోరైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి, ఇవి అణు భారం పెరిగేకొద్దీ చర్యాశీలత మరియు క్షారతను పెంచుకుంటాయి, అయితే నైట్రోజన్ ట్రైఫ్లోరైడ్ జలవిశ్లేషణను (hydrolysis) నిరోధిస్తుంది మరియు క్షార స్వభావాన్ని కలిగి ఉండదు. ఫాస్పరస్, ఆర్సెనిక్ మరియు యాంటిమోనీల పెంటాఫ్లోరైడ్లు వాటి ట్రైఫ్లోరైడ్ల కంటే ఎక్కువ చర్యాశీలతను కలిగి ఉంటాయి. యాంటిమోనీ పెంటాఫ్లోరైడ్ అత్యంత బలమైన తటస్థ లూయిస్ ఆమ్లంగా పరిగణించబడుతుంది, ఇది గోల్డ్ పెంటాఫ్లోరైడ్ తర్వాత స్థానంలో ఉంటుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1998, pp. 561–563)(Aigueperse et al., 2000, p. 432)

చాల్కోజెన్లు (Chalcogens) విభిన్న ఫ్లోరైడ్లను కలిగి ఉంటాయి: ఆక్సిజన్ (+2 ఆక్సీకరణ స్థితిలో ఉన్న ఏకైక సమ్మేళనం), సల్ఫర్ మరియు సెలీనియంల కోసం అస్థిర డైఫ్లోరైడ్లు నివేదించబడ్డాయి; సల్ఫర్, సెలీనియం మరియు టెల్లూరియంల కోసం టెట్రాఫ్లోరైడ్లు మరియు హెక్సాఫ్లోరైడ్లు ఉన్నాయి. ఇవి ఎక్కువ ఫ్లోరిన్ పరమాణువులు మరియు తేలికపాటి కేంద్ర పరమాణువుల ద్వారా స్థిరీకరించబడతాయి, కాబట్టి సల్ఫర్ హెక్సాఫ్లోరైడ్ ప్రత్యేకంగా జడంగా ఉంటుంది.(Greenwood, Earnshaw, 1998, pp. 638–640, 683–689, 767–778) క్లోరిన్, బ్రోమిన్ మరియు అయోడిన్ ప్రతి ఒక్కటి మోనో-, ట్రై- మరియు పెంటాఫ్లోరైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి, కానీ సాధ్యమయ్యే అంతర-హాలోజన్ (interhalogen) హెప్టాఫ్లోరైడ్లలో అయోడిన్ హెప్టాఫ్లోరైడ్ మాత్రమే గుర్తించబడింది.(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, pp. 435–436) వీటిలో చాలా వరకు ఫ్లోరిన్ పరమాణువులకు శక్తివంతమైన వనరులు, మరియు క్లోరిన్ ట్రైఫ్లోరైడ్‌ను ఉపయోగించే పారిశ్రామిక అనువర్తనాలకు ఫ్లోరిన్‌ను ఉపయోగించేటప్పుడు తీసుకునే జాగ్రత్తలే అవసరం.(Greenwood, Earnshaw, 1998, pp. 828–830)

జడ వాయువులు

మరింత సమాచారం: Noble gas compound

జడ వాయువులు (Noble gases), పూర్తి ఎలక్ట్రాన్ కర్పరాలను కలిగి ఉండి, ఇతర మూలకాలతో చర్య జరపవు. అయితే 1962లో నీల్ బార్ట్‌లెట్ జెనాన్ హెక్సాఫ్లోరోప్లాటినేట్ సంశ్లేషణను నివేదించిన తర్వాత ఈ పరిస్థితి మారింది;(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, pp. 392–393) అప్పటి నుండి జెనాన్ డైఫ్లోరైడ్, జెనాన్ టెట్రాఫ్లోరైడ్, జెనాన్ హెక్సాఫ్లోరైడ్ మరియు అనేక ఆక్సీఫ్లోరైడ్లు వేరు చేయబడ్డాయి.(Wiberg, Wiberg, Holleman, 2001, p. 395–397, 400) ఇతర జడ వాయువులలో, క్రిప్టాన్ ఒక క్రిప్టాన్ డైఫ్లోరైడ్ను ఏర్పరుస్తుంది,(Lewars, 2008, p. 68) మరియు రాడాన్ మరియు ఫ్లోరిన్ కలిసి రాడాన్ డైఫ్లోరైడ్ అని అనుమానించబడే ఒక ఘనపదార్థాన్ని ఏర్పరుస్తాయి.(Lewars, 2008, p. 67) తేలికపాటి జడ వాయువుల ద్విసంయోజక ఫ్లోరైడ్లు అత్యంత అస్థిరమైనవి: ఆర్గాన్ మరియు హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ తీవ్రమైన పరిస్థితులలో కలిసి ఆర్గాన్ ఫ్లోరోహైడ్రైడ్ను ఇస్తాయి. హీలియంకు దీర్ఘకాలం ఉండే ఫ్లోరైడ్లు లేవు, మరియు నియాన్ ఫ్లోరైడ్ ఏదీ ఇప్పటివరకు గమనించబడలేదు;(Lewars, 2008, p. 71) హీలియం ఫ్లోరోహైడ్రైడ్ అధిక పీడనం మరియు తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద మిల్లీసెకన్ల పాటు గుర్తించబడింది.

కర్బన సమ్మేళనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Organofluorine chemistry

కార్బన్–ఫ్లోరిన్ బంధం కర్బన రసాయన శాస్త్రంలో అత్యంత బలమైనది, మరియు ఇది ఆర్గానోఫ్లోరిన్లకు స్థిరత్వాన్ని ఇస్తుంది.(Siegemund et al., 2005, p. 444) ఇది ప్రకృతిలో దాదాపుగా ఉండదు, కానీ కృత్రిమ సమ్మేళనాలలో ఉపయోగించబడుతుంది. ఈ రంగంలో పరిశోధన సాధారణంగా వాణిజ్య అనువర్తనాల ద్వారా నడపబడుతుంది; ఇందులో పాల్గొనే సమ్మేళనాలు వైవిధ్యమైనవి మరియు కర్బన రసాయన శాస్త్రంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న సంక్లిష్టతను ప్రతిబింబిస్తాయి.

వివిక్త అణువులు

ప్రధాన వ్యాసం: Fluorocarbon, Perfluorinated compound ఒక ఆల్కేన్లోని హైడ్రోజన్ పరమాణువులను క్రమంగా ఎక్కువ ఫ్లోరిన్ పరమాణువులతో భర్తీ చేయడం వల్ల అనేక లక్షణాలు మారుతాయి: ద్రవీభవన మరియు బాష్పీభవన స్థానాలు తగ్గుతాయి, సాంద్రత పెరుగుతుంది, హైడ్రోకార్బన్లలో ద్రావణీయత తగ్గుతుంది మరియు మొత్తం స్థిరత్వం పెరుగుతుంది. పెర్ఫ్లోరోకార్బన్లు, ఇందులో అన్ని హైడ్రోజన్ పరమాణువులు భర్తీ చేయబడతాయి, ఇవి చాలా కర్బన ద్రావణాలలో కరగవు, ద్రవ అమ్మోనియాలో సోడియంతో మాత్రమే సాధారణ పరిస్థితులలో చర్య జరుపుతాయి.(Siegemund et al., 2005, pp. 451–452)

పెర్ఫ్లోరినేటెడ్ సమ్మేళనం అనే పదం ఒక ఫంక్షనల్ గ్రూప్ ఉనికి లేకపోతే పెర్ఫ్లోరోకార్బన్ అయ్యే దాని కోసం ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది తరచుగా కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం అవుతుంది. ఈ సమ్మేళనాలు స్థిరత్వం మరియు జలవికర్షణ (hydrophobicity) వంటి అనేక లక్షణాలను పెర్ఫ్లోరోకార్బన్లతో పంచుకుంటాయి, అయితే ఫంక్షనల్ గ్రూప్ వాటి చర్యాశీలతను పెంచుతుంది, తద్వారా అవి ఉపరితలాలకు అంటుకోవడానికి లేదా సర్ఫాక్టెంట్లుగా పనిచేయడానికి వీలు కల్పిస్తాయి. ఫ్లోరోసర్ఫాక్టెంట్లు, ముఖ్యంగా, నీటి యొక్క ఉపరితల తన్యతను వాటి హైడ్రోకార్బన్ ఆధారిత అనలాగ్‌ల కంటే ఎక్కువగా తగ్గించగలవు. ఫంక్షనల్ గ్రూప్ దగ్గర కొన్ని ఫ్లోరినేట్ చేయని కార్బన్ పరమాణువులను కలిగి ఉన్న ఫ్లోరోటెలోమర్లు కూడా పెర్ఫ్లోరినేటెడ్లుగా పరిగణించబడతాయి.

పాలిమర్లు

పాలిమర్లు వివిక్త అణువులలో ఫ్లోరిన్ భర్తీ (హైడ్రోజన్ కోసం) ద్వారా లభించే అదే స్థిరత్వ పెరుగుదలను ప్రదర్శిస్తాయి; వాటి ద్రవీభవన స్థానాలు కూడా సాధారణంగా పెరుగుతాయి.(Carlson, Schmiegel, 2000, p. 3) పాలిటెట్రాఫ్లోరోఎథిలీన్ (PTFE), సరళమైన ఫ్లోరోపాలిమర్ మరియు పాలిథిలీన్ యొక్క పెర్ఫ్లోరో అనలాగ్, –CF2– నిర్మాణ యూనిట్తో, ఈ మార్పును ఆశించినట్లుగా ప్రదర్శిస్తుంది, కానీ దాని చాలా ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానం దానిని అచ్చు వేయడం కష్టతరం చేస్తుంది.(Carlson, Schmiegel, 2000, pp. 3–4) వివిధ PTFE ఉత్పన్నాలు తక్కువ ఉష్ణోగ్రతను తట్టుకోగలవు కానీ అచ్చు వేయడం సులభం: ఫ్లోరినేటెడ్ ఎథిలీన్ ప్రొపైలిన్ కొన్ని ఫ్లోరిన్ పరమాణువులను ట్రైఫ్లోరోమిథైల్ గ్రూపులతో భర్తీ చేస్తుంది, పెర్ఫ్లోరోఅల్కాక్సీ ఆల్కేన్లు ట్రైఫ్లోరోమెథాక్సీ గ్రూపులతో అదే పని చేస్తాయి,(Carlson, Schmiegel, 2000, pp. 3–4) మరియు నాఫియాన్ సల్ఫోనిక్ ఆమ్లం గ్రూపులతో క్యాప్ చేయబడిన పెర్ఫ్లోరోఈథర్ సైడ్ చైన్‌లను కలిగి ఉంటుంది. ఇతర ఫ్లోరోపాలిమర్లు కొన్ని హైడ్రోజన్ పరమాణువులను కలిగి ఉంటాయి; పాలివినైలిడిన్ ఫ్లోరైడ్ PTFEలో సగం ఫ్లోరిన్ పరమాణువులను మరియు పాలివినైల్ ఫ్లోరైడ్ పావు వంతు కలిగి ఉంటుంది, కానీ రెండూ పెర్ఫ్లోరినేటెడ్ పాలిమర్ల వలె ప్రవర్తిస్తాయి.(Carlson, Schmiegel, 2000, p. 4)

ఉత్పత్తి

మూలక ఫ్లోరిన్ మరియు దాదాపు అన్ని ఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాలు హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ లేదా దాని జల ద్రావణం, హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం నుండి ఉత్పత్తి చేయబడతాయి. హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ కిల్న్లలో ఫ్లోరైట్ (CaF2) ను సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంతో ఉష్ణగ్రాహక చర్య (endothermic reaction) చేయడం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది:(Aigueperse et al., 2000)

CaF2 + H2SO4 -> 2 HF(g) + CaSO4

వాయు HF ను నీటిలో శోషించవచ్చు లేదా ద్రవీకరించవచ్చు.

తయారు చేయబడిన HFలో సుమారు 20% ఎరువుల ఉత్పత్తి యొక్క ఉప-ఉత్పత్తి, ఇది హెక్సాఫ్లోరోసిలిసిక్ ఆమ్లం (H2SiF6) ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది, దీనిని ఉష్ణ మరియు జలవిశ్లేషణ ద్వారా HFని విడుదల చేయడానికి విచ్ఛిన్నం చేయవచ్చు:

H2SiF6 -> 2 HF + SiF4

SiF4 + 2 H2O -> 4 HF + SiO2

F2 కి పారిశ్రామిక మార్గాలు

మాయిసన్ పద్ధతిని పారిశ్రామిక పరిమాణంలో ఫ్లోరిన్‌ను ఉత్పత్తి చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు, పొటాషియం బైఫ్లోరైడ్/హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ మిశ్రమం యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణ ద్వారా: హైడ్రోజన్ అయాన్లు స్టీల్ కంటైనర్ కాథోడ్ వద్ద క్షయకరణం చెందుతాయి మరియు ఫ్లోరైడ్ అయాన్లు కార్బన్ బ్లాక్ ఆనోడ్ వద్ద ఆక్సీకరణం చెందుతాయి, 8–12 వోల్ట్ల వద్ద, వరుసగా హైడ్రోజన్ మరియు ఫ్లోరిన్ వాయువులను ఉత్పత్తి చేస్తాయి.(Jaccaud et al., 2000, p. 386) ఉష్ణోగ్రతలు పెంచబడతాయి, KF•2HF 70 C వద్ద ద్రవిస్తుంది మరియు 70 – 130 C వద్ద విద్యుద్విశ్లేషణ చేయబడుతుంది. KF, విద్యుత్ వాహకతను అందించడానికి పనిచేస్తుంది, ఇది వాస్తవంగా విద్యుత్ వాహకత లేని HF యొక్క విద్యుద్విశ్లేషణను అనుమతిస్తుంది.(Jaccaud et al., 2000, pp. 384–285)(Greenwood, Earnshaw, 1998, pp. 796–797) ఫ్లోరిన్‌ను 200 C కంటే తక్కువ ఉష్ణోగ్రతల వద్ద, పాసివేటెడ్ ఇంటీరియర్స్ కలిగిన స్టీల్ సిలిండర్లలో నిల్వ చేయవచ్చు; లేకపోతే నికెల్ ఉపయోగించవచ్చు.(Jaccaud et al., 2000, pp. 384–385) రెగ్యులేటర్ వాల్వ్‌లు మరియు పైప్‌వర్క్ నికెల్‌తో తయారు చేయబడతాయి, రెండోది బహుశా మోనెల్ ఉపయోగించవచ్చు.(Jaccaud et al., 2000, pp. 390–391) తరచుగా పాసివేషన్, నీరు మరియు గ్రీజులను ఖచ్చితంగా మినహాయించడంతో పాటు, చేపట్టాలి. ప్రయోగశాలలో, గాజు పాత్రలు తక్కువ పీడనం మరియు అన్‌హైడ్రస్ పరిస్థితులలో ఫ్లోరిన్ వాయువును కలిగి ఉండవచ్చు;(Jaccaud et al., 2000, pp. 390–391) కొన్ని వనరులు నికెల్-మోనెల్-PTFE వ్యవస్థలను సిఫార్సు చేస్తాయి.

ప్రయోగశాల మార్గాలు

మాయిసన్ సాధించిన విజయానికి శతాబ్ది ఉత్సవాలను జరుపుకోవడానికి 1986 కాన్ఫరెన్స్ కోసం సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, కార్ల్ ఓ. క్రిస్టే కొన్ని లోహ ఫ్లోరైడ్ అయాన్లు స్థిరమైన తటస్థ ప్రతిరూపాలను కలిగి ఉండనందున రసాయన ఫ్లోరిన్ ఉత్పత్తి సాధ్యమేనని భావించారు; వాటి ఆమ్లీకరణం సంభావ్యంగా ఆక్సీకరణను ప్రేరేపిస్తుంది. అతను అధిక దిగుబడి మరియు వాతావరణ పీడనం వద్ద ఫ్లోరిన్‌ను అభివృద్ధి చేసే ఒక పద్ధతిని రూపొందించాడు:

2 KMnO4 + 2 KF + 10 HF + 3 H2O2 -> 2 K2MnF6 + 8 H2O + 3 O2↑

2 K2MnF6 + 4 SbF5 → 4 KSbF6 + 2 MnF3 + F2↑

క్రిస్టే తర్వాత వ్యాఖ్యానించారు, ప్రతిచర్య కారకాలు "100 సంవత్సరాలకు పైగా తెలుసు మరియు మాయిసన్ కూడా ఈ పథకంతో ముందుకు రావచ్చు." 2008 నాటికి, కొన్ని వనరులు ఇప్పటికీ ఫ్లోరిన్ ఏదైనా రసాయన ఐసోలేషన్ కోసం చాలా చర్యాశీలత కలిగి ఉందని పేర్కొన్నాయి.

పారిశ్రామిక అనువర్తనాలు

ప్రధాన వ్యాసం: Fluorochemical industry ఫ్లోరైట్ మైనింగ్, ఇది ప్రపంచ ఫ్లోరిన్‌లో ఎక్కువ భాగం సరఫరా చేస్తుంది, 1989లో 5.6 మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల ఖనిజం వెలికితీసినప్పుడు గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్ పరిమితులు దీనిని 1994లో 3.6 మిలియన్ టన్నులకు తగ్గించాయి; అప్పటి నుండి ఉత్పత్తి పెరుగుతోంది. 2003లో సుమారు 4.5 మిలియన్ టన్నుల ఖనిజం మరియు US$550 మిలియన్ల ఆదాయం ఉత్పత్తి చేయబడింది; తర్వాతి నివేదికలు 2011 ప్రపంచ ఫ్లోరోకెమికల్ అమ్మకాలను $15 బిలియన్లుగా అంచనా వేసాయి మరియు 2016–18 ఉత్పత్తి గణాంకాలను 3.5 నుండి 5.9 మిలియన్ టన్నులుగా మరియు కనీసం $20 బిలియన్ల ఆదాయాన్ని అంచనా వేసాయి. ఫ్రాత్ ఫ్లోటేషన్ వెలికితీసిన ఫ్లోరైట్‌ను సమాన నిష్పత్తిలో రెండు ప్రధాన మెటలర్జికల్ గ్రేడ్‌లుగా వేరు చేస్తుంది: 60–85% స్వచ్ఛమైన మెట్‌స్పార్ దాదాపు అంతా ఇనుము స్మెల్టింగ్‌లో ఉపయోగించబడుతుంది, అయితే 97%+ స్వచ్ఛమైన యాసిడ్‌స్పార్ ప్రధానంగా కీలక పారిశ్రామిక రసాయన ఇంటర్మీడియట్ హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్‌గా మార్చబడుతుంది.

ఇవి కూడా చూడండి: Industrial gas ప్రతి సంవత్సరం పారిశ్రామికంగా కనీసం 17,000 మెట్రిక్ టన్నుల ఫ్లోరిన్ ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. యురేనియం లేదా సల్ఫర్ హెక్సాఫ్లోరైడ్‌గా ఇది కిలోగ్రాముకు కేవలం $5–8 మాత్రమే ఖర్చవుతుంది, కానీ నిర్వహణ సవాళ్ల కారణంగా మూలకంగా ఇది చాలా ఎక్కువ ఖర్చు అవుతుంది. పెద్ద మొత్తంలో ఉచిత ఫ్లోరిన్‌ను ఉపయోగించే చాలా ప్రక్రియలు నిలువు ఏకీకరణ (vertical integration) కింద ఇన్ సిటు ఉత్పత్తిని ఉపయోగిస్తాయి.(Jaccaud et al., 2000, p. 392)

ఫ్లోరిన్ వాయువు యొక్క అతిపెద్ద అనువర్తనం, ఏటా 7,000 మెట్రిక్ టన్నుల వరకు వినియోగిస్తుంది, అణు ఇంధన చక్రం కోసం UF6 తయారీలో ఉంది. యురేనియం టెట్రాఫ్లోరైడ్‌ను ఫ్లోరినేట్ చేయడానికి ఫ్లోరిన్ ఉపయోగించబడుతుంది, ఇది యురేనియం డయాక్సైడ్ మరియు హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లం నుండి ఏర్పడుతుంది.(Jaccaud et al., 2000, p. 392) ఫ్లోరిన్ మోనో ఐసోటోపిక్, కాబట్టి UF6 అణువుల మధ్య ఏదైనా ద్రవ్యరాశి వ్యత్యాసాలు ^{235}U లేదా ^{238}U ఉనికి వల్ల ఉంటాయి, ఇది వాయు వ్యాపనం లేదా గ్యాస్ సెంట్రిఫ్యూజ్ ద్వారా యురేనియం సంప్రీకరణను అనుమతిస్తుంది.(Jaccaud et al., 2000, p. 382) ఏటా సుమారు 6,000 మెట్రిక్ టన్నులు హై-వోల్టేజ్ ట్రాన్స్‌ఫార్మర్లు మరియు సర్క్యూట్ బ్రేకర్ల కోసం జడ డైఎలెక్ట్రిక్ SF6 ఉత్పత్తికి వెళ్తాయి, ఇది ఆయిల్-ఫిల్డ్ పరికరాలతో సంబంధం ఉన్న ప్రమాదకర పాలిక్లోరినేటెడ్ బైఫినైల్ల అవసరాన్ని తొలగిస్తుంది.(Aigueperse et al., 2000, p. 430) ఎలక్ట్రానిక్స్‌లో అనేక ఫ్లోరిన్ సమ్మేళనాలు ఉపయోగించబడతాయి: కెమికల్ వేపర్ డిపాజిషన్లో రీనియం మరియు టంగ్‌స్టన్ హెక్సాఫ్లోరైడ్, ప్లాస్మా ఎచింగ్లో టెట్రాఫ్లోరోమీథేన్(Jaccaud et al., 2000, pp. 391–392) మరియు పరికరాలను శుభ్రపరచడంలో నైట్రోజన్ ట్రైఫ్లోరైడ్. ఫ్లోరిన్ కర్బన ఫ్లోరైడ్ల సంశ్లేషణలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది, కానీ దాని చర్యాశీలత తరచుగా ముందుగా ClF3, BrF3, లేదా IF5 వంటి సున్నితమైన వాటికి మార్చవలసి ఉంటుంది, ఇవి కలిసి క్రమాంకనం చేయబడిన ఫ్లోరినేషన్‌ను అనుమతిస్తాయి. ఫ్లోరినేటెడ్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ బదులుగా సల్ఫర్ టెట్రాఫ్లోరైడ్ను ఉపయోగిస్తాయి.

అకర్బన ఫ్లోరైడ్లు

ఇతర ఇనుప మిశ్రమాల వలె, ప్రతి మెట్రిక్ టన్ను ఉక్కుకు సుమారు 3 kg మెట్‌స్పార్ జోడించబడుతుంది; ఫ్లోరైడ్ అయాన్లు దాని ద్రవీభవన స్థానాన్ని మరియు స్నిగ్ధతను (viscosity) తగ్గిస్తాయి. ఎనామెల్స్ మరియు వెల్డింగ్ రాడ్ కోట్లు వంటి పదార్థాలలో సంకలితంగా దాని పాత్రతో పాటు, చాలా యాసిడ్‌స్పార్ సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లంతో చర్య జరిపి హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లాన్ని ఏర్పరుస్తుంది, ఇది ఉక్కు పిక్లింగ్, గాజు ఎచింగ్ మరియు ఆల్కేన్ క్రాకింగ్లో ఉపయోగించబడుతుంది. HFలో మూడవ వంతు క్రయోలైట్ మరియు అల్యూమినియం ట్రైఫ్లోరైడ్ సంశ్లేషణకు వెళ్తుంది, ఇవి రెండూ అల్యూమినియం వెలికితీత కోసం హాల్-హెరోల్ట్ ప్రక్రియలో ఫ్లక్స్‌లుగా పనిచేస్తాయి; స్మెల్టింగ్ పరికరాలతో వాటి అప్పుడప్పుడు జరిగే చర్యల వల్ల భర్తీ అవసరమవుతుంది. ప్రతి మెట్రిక్ టన్ను అల్యూమినియంకు సుమారు 23 kg ఫ్లక్స్ అవసరం. ఫ్లోరోసిలికేట్లు రెండవ అతిపెద్ద భాగాన్ని వినియోగిస్తాయి, సోడియం ఫ్లోరోసిలికేట్ నీటి ఫ్లోరిడేషన్ మరియు లాండ్రీ ఎఫ్లూయెంట్ ట్రీట్‌మెంట్‌లో ఉపయోగించబడుతుంది, మరియు క్రయోలైట్ మరియు సిలికాన్ టెట్రాఫ్లోరైడ్ మార్గంలో ఇంటర్మీడియట్‌గా ఉపయోగించబడుతుంది.(Aigueperse et al., 2000, p. 428) ఇతర ముఖ్యమైన అకర్బన ఫ్లోరైడ్లలో కోబాల్ట్, నికెల్, మరియు అమ్మోనియం ఫ్లోరైడ్లు ఉన్నాయి.(Aigueperse et al., 2000, pp. 420–422)

కర్బన ఫ్లోరైడ్లు

ఆర్గానోఫ్లోరైడ్లు వెలికితీసిన ఫ్లోరైట్‌లో 20% కంటే ఎక్కువ మరియు హైడ్రోఫ్లోరిక్ ఆమ్లంలో 40% కంటే ఎక్కువ వినియోగిస్తాయి, రిఫ్రిజిరెంట్ వాయువులు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తాయి మరియు ఫ్లోరోపాలిమర్లు తమ మార్కెట్ వాటాను పెంచుకుంటున్నాయి. సర్ఫాక్టెంట్లు ఒక చిన్న అనువర్తనం కానీ ఏటా $1 బిలియన్ కంటే ఎక్కువ ఆదాయాన్ని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. -150 C పైన ప్రత్యక్ష హైడ్రోకార్బన్–ఫ్లోరిన్ చర్యల వల్ల కలిగే ప్రమాదం కారణంగా, పారిశ్రామిక ఫ్లోరోకార్బన్ ఉత్పత్తి పరోక్షంగా ఉంటుంది, ఎక్కువగా హాలోజన్ మార్పిడి చర్యల ద్వారా, ఉదాహరణకు స్వార్ట్స్ ఫ్లోరినేషన్, ఇందులో క్లోరోకార్బన్ క్లోరిన్లు ఉత్ప్రేరకాల కింద హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ ద్వారా ఫ్లోరిన్‌లతో భర్తీ చేయబడతాయి. ఎలక్ట్రోకెమికల్ ఫ్లోరినేషన్ హైడ్రోకార్బన్లను హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్‌లో విద్యుద్విశ్లేషణకు గురి చేస్తుంది, మరియు ఫౌలర్ ప్రక్రియ వాటిని కోబాల్ట్ ట్రైఫ్లోరైడ్ వంటి ఘన ఫ్లోరిన్ వాహకాలతో చికిత్స చేస్తుంది.

రిఫ్రిజిరెంట్ వాయువులు

ఇవి కూడా చూడండి: Refrigerant హాలోజనేటెడ్ రిఫ్రిజిరెంట్లు, అనధికారిక సందర్భాలలో ఫ్రీయాన్‌లు అని పిలుస్తారు, R-సంఖ్యల ద్వారా గుర్తించబడతాయి, ఇవి ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్, కార్బన్ మరియు హైడ్రోజన్ మొత్తాన్ని సూచిస్తాయి. R-11, R-12, మరియు R-114 వంటి క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్లు (CFCలు) ఒకప్పుడు ఆర్గానోఫ్లోరిన్లలో ఆధిపత్యం చెలాయించాయి, 1980లలో ఉత్పత్తి గరిష్ట స్థాయికి చేరుకుంది. ఎయిర్ కండిషనింగ్ వ్యవస్థలు, ప్రొపెల్లెంట్లు మరియు ద్రావణాల కోసం ఉపయోగించబడే వాటి ఉత్పత్తి, విస్తృతమైన అంతర్జాతీయ నిషేధం తర్వాత 2000ల ప్రారంభంలో ఈ గరిష్ట స్థాయి కంటే పది వంతు కంటే తక్కువకు పడిపోయింది. హైడ్రోక్లోరోఫ్లోరోకార్బన్లు (HCFCలు) మరియు హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్లు (HFCలు) భర్తీలుగా రూపొందించబడ్డాయి; వాటి సంశ్లేషణ కర్బన పరిశ్రమలో 90% కంటే ఎక్కువ ఫ్లోరిన్‌ను వినియోగిస్తుంది. ముఖ్యమైన HCFCలలో R-22, క్లోరోడైఫ్లోరోమీథేన్, మరియు R-141b ఉన్నాయి. ప్రధాన HFC R-134a మరియు కొత్త రకం అణువు HFO-1234yf, ఒక హైడ్రోఫ్లోరోఒలిఫిన్ (HFO), ఇది HFC-134a కంటే 1% కంటే తక్కువ గ్లోబల్ వార్మింగ్ పొటెన్షియల్ కలిగి ఉండటం వల్ల ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.

పాలిమర్లు

ప్రధాన వ్యాసం: Fluoropolymer 2006 మరియు 2007లో సుమారు 180,000 మెట్రిక్ టన్నుల ఫ్లోరోపాలిమర్లు ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి, ఇది సంవత్సరానికి $3.5 బిలియన్ల కంటే ఎక్కువ ఆదాయాన్ని ఉత్పత్తి చేసింది. ప్రపంచ మార్కెట్ 2011లో దాదాపు $6 బిలియన్లుగా అంచనా వేయబడింది. ఫ్లోరోపాలిమర్లు కేవలం ఫ్రీ రాడికల్స్‌ను పాలిమరైజ్ చేయడం ద్వారా మాత్రమే ఏర్పడతాయి.(Carlson, Schmiegel, 2000, p. 3)

పాలిటెట్రాఫ్లోరోఇథిలీన్ (PTFE), దీనిని కొన్నిసార్లు డ్యూపాంట్ (DuPont) పేరుతో టెఫ్లాన్ అని కూడా పిలుస్తారు, ఇది ప్రపంచ ఫ్లోరోపాలిమర్ ఉత్పత్తిలో ద్రవ్యరాశి పరంగా 60–80% వాటాను కలిగి ఉంది. PTFE ఒక అద్భుతమైన డైఎలెక్ట్రిక్ (విద్యుత్ బంధకం) కావడంతో, దీనిని ప్రధానంగా విద్యుత్ ఇన్సులేషన్ (electrical insulation) కోసం ఉపయోగిస్తారు. రసాయన పరిశ్రమలో తుప్పు నిరోధకత అవసరమైన చోట, పైపులు, ట్యూబింగ్‌లు మరియు గాస్కెట్‌లకు పూత పూయడానికి కూడా దీనిని ఉపయోగిస్తారు. స్టేడియం పైకప్పుల కోసం PTFE-పూత పూసిన ఫైబర్‌గ్లాస్ క్లాత్ (fiberglass cloth) తయారీలో దీనిని మరొక ప్రధాన ఉపయోగిస్తారు. వినియోగదారుల స్థాయిలో దీని ప్రధాన ఉపయోగం నాన్-స్టిక్ కుక్‌వేర్ (non-stick cookware) తయారీలో ఉంది. సాగదీసిన PTFE ఫిల్మ్‌ను ఎక్స్‌పాండెడ్ PTFE (ePTFE) అని పిలుస్తారు, ఇది సన్నని రంధ్రాలు కలిగిన ఒక సింథటిక్ మెంబ్రేన్ (synthetic membrane). దీనిని కొన్నిసార్లు గోర్-టెక్స్ (Gore-Tex) అనే బ్రాండ్ పేరుతో పిలుస్తారు మరియు దీనిని రెయిన్‌వేర్, పర్సనల్ ప్రొటెక్టివ్ ఎక్విప్‌మెంట్ (రక్షణ దుస్తులు), మరియు ఫిల్టర్ల తయారీలో ఉపయోగిస్తారు; ePTFE ఫైబర్‌లను సీల్స్ (seals) మరియు డస్ట్ కలెక్టర్ ఫిల్టర్లుగా మార్చవచ్చు. ఫ్లోరినేటెడ్ ఇథిలీన్ ప్రొపైలిన్ వంటి ఇతర ఫ్లోరోపాలిమర్లు PTFE యొక్క లక్షణాలను కలిగి ఉంటాయి మరియు దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగపడతాయి; ఇవి మరింత సులభంగా అచ్చు వేయదగినవి, కానీ ఖరీదైనవి మరియు తక్కువ ఉష్ణ స్థిరత్వాన్ని కలిగి ఉంటాయి. రెండు వేర్వేరు ఫ్లోరోపాలిమర్ల నుండి తయారైన ఫిల్మ్‌లు సోలార్ సెల్స్‌లో గాజుకు ప్రత్యామ్నాయంగా పనిచేస్తాయి.

రసాయనికంగా నిరోధకత కలిగిన (కానీ ఖరీదైన) ఫ్లోరినేటెడ్ అయనోమర్‌లను ఎలక్ట్రోకెమికల్ సెల్ మెంబ్రేన్‌లుగా ఉపయోగిస్తారు, దీనికి మొదటి మరియు అత్యంత ప్రముఖ ఉదాహరణ నాఫియాన్ (Nafion). 1960లలో అభివృద్ధి చేయబడిన ఇది, మొదట అంతరిక్ష నౌకల్లో ఫ్యూయల్ సెల్ పదార్థంగా ఉపయోగించబడింది, ఆ తర్వాత మెర్క్యురీ ఆధారిత క్లోరాల్కలీ ప్రాసెస్ సెల్స్‌ను భర్తీ చేసింది. ఇటీవల, ఆటోమొబైల్స్‌లో ప్రోటాన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మెంబ్రేన్ ఫ్యూయల్ సెల్స్‌ను అమర్చడానికి జరుగుతున్న ప్రయత్నాలతో ఫ్యూయల్ సెల్ అప్లికేషన్ మళ్ళీ ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది. వైటాన్ (Viton) వంటి ఫ్లోరోఎలాస్టోమర్లు అనేవి క్రాస్‌లింక్డ్ ఫ్లోరోపాలిమర్ మిశ్రమాలు, వీటిని ప్రధానంగా O-రింగ్స్ తయారీలో ఉపయోగిస్తారు; పెర్ఫ్లోరోబ్యూటేన్ (C4F10) ను అగ్నిమాపక ఏజెంట్‌గా ఉపయోగిస్తారు.(Slye, 2012, p. 10)

సర్ఫాక్టెంట్లు

ప్రధాన వ్యాసం: Fluorinated surfactant, Durable water repellent ఫ్లోరోసర్ఫాక్టెంట్లు అనేవి నీరు మరియు మరకలను నిరోధించడానికి ఉపయోగించే చిన్న ఆర్గానోఫ్లోరిన్ అణువులు. ఇవి ఖరీదైనవి అయినప్పటికీ (కిలోగ్రాముకు $200–2000, ఇది ఔషధాల ధరతో సమానం), 2006 నాటికి ఇవి సంవత్సరానికి $1 బిలియన్ కంటే ఎక్కువ ఆదాయాన్ని ఆర్జించాయి; కేవలం స్కాచ్‌గార్డ్ (Scotchgard) మాత్రమే 2000 సంవత్సరంలో $300 మిలియన్లకు పైగా ఆదాయాన్ని ఇచ్చింది. మొత్తం సర్ఫాక్టెంట్ మార్కెట్‌లో ఫ్లోరోసర్ఫాక్టెంట్లు తక్కువ వాటాను కలిగి ఉన్నాయి, ఇందులో ఎక్కువ భాగం చౌకైన హైడ్రోకార్బన్ ఆధారిత ఉత్పత్తులే ఆక్రమించాయి. పెయింట్స్‌లో సర్ఫాక్టెంట్ల అప్లికేషన్లు కాంపౌండింగ్ ఖర్చుల వల్ల భారం పడుతున్నాయి; 2006లో ఈ వినియోగం విలువ కేవలం $100 మిలియన్లుగా ఉంది.

వ్యవసాయ రసాయనాలు

సుమారు 30% వ్యవసాయ రసాయనాలు (agrichemicals) ఫ్లోరిన్‌ను కలిగి ఉంటాయి, వీటిలో ఎక్కువ భాగం హెర్బిసైడ్లు (కలుపు సంహారకాలు) మరియు ఫంగిసైడ్లు (శిలీంద్ర సంహారకాలు), కొన్ని పంట నియంత్రకాలు (plant hormone regulators) ఉన్నాయి. ఫ్లోరిన్ ప్రతిక్షేపణ, సాధారణంగా ఒకే అణువు లేదా గరిష్టంగా ఒక ట్రైఫ్లోరోమీథైల్ సమూహం, ఇది ఫ్లోరినేటెడ్ ఔషధాల మాదిరిగానే ప్రభావాలను చూపే ఒక బలమైన మార్పు: ఇది జీవక్రియలో ఎక్కువ కాలం ఉండటం, కణ త్వచాలను దాటడం మరియు పరమాణు గుర్తింపును మార్చడం వంటి లక్షణాలను కలిగి ఉంటుంది. ట్రిఫ్లురాలిన్ (Trifluralin) ఒక ప్రముఖ ఉదాహరణ, దీనిని అమెరికాలో కలుపు సంహారకంగా పెద్ద ఎత్తున ఉపయోగిస్తారు, కానీ ఇది క్యాన్సర్ కారకంగా అనుమానించబడుతోంది మరియు అనేక ఐరోపా దేశాలలో నిషేధించబడింది. సోడియం మోనోఫ్లోరోఅసిటేట్ (1080) అనేది ఒక క్షీరద విషం, ఇందులో ఒక సోడియం అసిటేట్ హైడ్రోజన్ ఫ్లోరిన్‌తో భర్తీ చేయబడుతుంది; ఇది సిట్రిక్ యాసిడ్ సైకిల్లో అసిటేట్‌ను భర్తీ చేయడం ద్వారా కణ జీవక్రియను దెబ్బతీస్తుంది. 19వ శతాబ్దం చివరలో మొదటిసారిగా సంశ్లేషణ చేయబడిన ఇది, 20వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కీటకనాశినిగా గుర్తించబడింది మరియు తరువాత దాని ప్రస్తుత వినియోగంలోకి వచ్చింది. 1080ని అత్యధికంగా వినియోగించే దేశమైన న్యూజిలాండ్, దీనిని ఆస్ట్రేలియన్ కామన్ బ్రష్‌టైల్ పోసమ్ (invasive species) నుండి కివీ (పక్షి)లను రక్షించడానికి ఉపయోగిస్తుంది. ఐరోపా మరియు అమెరికా దేశాలు 1080ని నిషేధించాయి.(Proudfoot, Bradberry, Vale, 2006)(Eisler, 1995)

వైద్య అనువర్తనాలు

దంత సంరక్షణ

ప్రధాన వ్యాసం: Fluoride therapy, Water fluoridation, Water fluoridation controversy 20వ శతాబ్దం మధ్యకాలం నుండి జరిగిన జనాభా అధ్యయనాలు టాపికల్ మెడికేషన్ (పైపూత) ఫ్లోరైడ్ దంత క్షయాన్ని (dental caries) తగ్గిస్తుందని చూపిస్తున్నాయి. ఇది మొదట దంతాల ఎనామెల్‌లోని హైడ్రాక్సీఅపటైట్ మరింత మన్నికైన ఫ్లోరోఅపటైట్‌గా మారడం వల్ల జరుగుతుందని భావించారు, కానీ ముందుగా ఫ్లోరైడ్ ఉన్న దంతాలపై చేసిన అధ్యయనాలు ఈ పరికల్పనను తిరస్కరించాయి. ప్రస్తుత సిద్ధాంతాల ప్రకారం ఫ్లోరైడ్ చిన్నపాటి క్షయాలలో ఎనామెల్ పెరుగుదలకు సహాయపడుతుంది. త్రాగునీటిలో సహజంగా ఫ్లోరైడ్ ఉన్న ప్రాంతాల్లోని పిల్లలపై అధ్యయనాలు చేసిన తర్వాత, దంత క్షయాన్ని ఎదుర్కోవడానికి ప్రజా నీటి సరఫరా ఫ్లోరిడేషన్ నియంత్రిత పద్ధతిలో 1940లలో ప్రారంభమైంది. ఇది ఇప్పుడు ప్రపంచ జనాభాలో 6 శాతం మందికి, అమెరికన్లలో మూడింట రెండు వంతుల మందికి సరఫరా చేసే నీటికి వర్తింపజేయబడుతోంది. 2000 మరియు 2007లో జరిగిన శాస్త్రీయ సాహిత్య సమీక్షలు నీటి ఫ్లోరిడేషన్‌ను పిల్లలలో దంత క్షయం గణనీయంగా తగ్గడంతో ముడిపెట్టాయి. ఇటువంటి ఆమోదాలు మరియు ప్రమాదకరమైన ప్రభావాలు లేవని ఆధారాలు ఉన్నప్పటికీ, కేవలం హానిచేయని డెంటల్ ఫ్లోరోసిస్ మినహా, నైతిక మరియు భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా నీటి ఫ్లోరిడేషన్ వివాదం ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది. ఫ్లోరిడేషన్ వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు ఇతర ఫ్లోరైడ్ వనరుల కారణంగా తగ్గినప్పటికీ, తక్కువ ఆదాయ వర్గాలలో ఇప్పటికీ కొలవదగినవిగా ఉన్నాయి. సోడియం మోనోఫ్లోరోఫాస్ఫేట్ మరియు కొన్నిసార్లు సోడియం లేదా టిన్(II) ఫ్లోరైడ్ తరచుగా ఫ్లోరైడ్ టూత్‌పేస్టులలో కనిపిస్తాయి. ఇవి 1955లో అమెరికాలో మొదటిసారిగా ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి మరియు ఇప్పుడు అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో సర్వసాధారణం. వీటితో పాటు ఫ్లోరిడేటెడ్ మౌత్‌వాష్‌లు, జెల్స్, ఫోమ్‌లు మరియు వార్నిష్‌లు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.

ఔషధాలు

ఆధునిక ఔషధాలలో ఇరవై శాతం ఫ్లోరిన్‌ను కలిగి ఉంటాయి. వీటిలో ఒకటి, కొలెస్ట్రాల్‌ను తగ్గించే అటోర్వాస్టాటిన్ (లిపిటర్), 2011లో జెనరిక్ అయ్యే వరకు మరే ఇతర ఔషధం కంటే ఎక్కువ ఆదాయాన్ని ఆర్జించింది. 2000ల మధ్యకాలంలో టాప్-టెన్ ఆదాయ ఔషధాలలో ఒకటైన ఆస్తమా ప్రిస్క్రిప్షన్ సెరెటైడ్, రెండు క్రియాశీల పదార్థాలను కలిగి ఉంటుంది, వాటిలో ఒకటి – ఫ్లూటికాసోన్ – ఫ్లోరినేట్ చేయబడింది. కార్బన్-ఫ్లోరిన్ బంధం చాలా స్థిరంగా ఉండటం వల్ల, ఔషధాల అచేతనాన్ని ఆలస్యం చేయడానికి మరియు మోతాదు కాలాన్ని పొడిగించడానికి అనేక మందులు ఫ్లోరినేట్ చేయబడతాయి. ఫ్లోరినేషన్ లిపోఫిలిసిటీని (కొవ్వులో కరిగే స్వభావం) కూడా పెంచుతుంది, ఎందుకంటే ఈ బంధం కార్బన్-హైడ్రోజన్ బంధం కంటే ఎక్కువ హైడ్రోఫోబిక్ (నీటిని వికర్షించేది) గా ఉంటుంది. ఇది కణ త్వచం గుండా చొచ్చుకుపోవడానికి మరియు తద్వారా జీవ లభ్యత (bioavailability) పెరగడానికి సహాయపడుతుంది.

ట్రైసైక్లిక్ యాంటిడిప్రెసెంట్స్ మరియు 1980కి ముందు ఉన్న ఇతర యాంటిడిప్రెసెంట్స్ (విషాద నిరోధకాలు), సెరోటోనిన్ లక్ష్యం కాకుండా ఇతర న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్లతో వాటి ఎంపిక లేని జోక్యం కారణంగా అనేక దుష్ప్రభావాలను కలిగి ఉండేవి; ఫ్లోరినేటెడ్ ఫ్లూక్సెటైన్ ఎంపిక చేయబడినది మరియు ఈ సమస్యను నివారించిన మొదటి వాటిలో ఒకటి. ప్రస్తుత అనేక యాంటిడిప్రెసెంట్స్ ఇదే చికిత్సను పొందుతున్నాయి, వీటిలో సెలెక్టివ్ సెరోటోనిన్ రీఅప్‌టేక్ ఇన్హిబిటర్లు: సిటలోప్రామ్, దాని ఎనాంటియోమర్ ఎస్సిటలోప్రామ్, మరియు ఫ్లూవోక్సమైన్ మరియు పారోక్సెటైన్ ఉన్నాయి. క్వినోలోన్ యాంటీబయాటిక్స్ అనేవి కృత్రిమ బ్రాడ్-స్పెక్ట్రమ్ యాంటీబయాటిక్స్, ఇవి తరచుగా వాటి ప్రభావాలను మెరుగుపరచడానికి ఫ్లోరినేట్ చేయబడతాయి. వీటిలో సిప్రోఫ్లోక్సాసిన్ మరియు లెవోఫ్లోక్సాసిన్ ఉన్నాయి. ఫ్లోరిన్ స్టెరాయిడ్లలో కూడా ఉపయోగించబడుతుంది: ఫ్లూడ్రోకోర్టిసోన్ అనేది రక్తపోటును పెంచే మినరలోకోర్టికాయిడ్, మరియు ట్రియామ్సినోలోన్ మరియు డెక్సామెథాసోన్ బలమైన గ్లూకోకోర్టికాయిడ్లు. పీల్చే అనస్థీషియాలు (మత్తుమందులు) చాలా వరకు భారీగా ఫ్లోరినేట్ చేయబడతాయి; ప్రోటోటైప్ హాలోథేన్ దాని సమకాలీనుల కంటే చాలా జడమైనది మరియు శక్తివంతమైనది. ఫ్లోరినేటెడ్ ఈథర్లు సెవోఫ్లూరేన్ మరియు డెస్ఫ్లూరేన్ వంటి తరువాతి సమ్మేళనాలు హాలోథేన్ కంటే మెరుగైనవి మరియు రక్తంలో దాదాపు కరగవు, ఇది వేగంగా మెలకువ రావడానికి అనుమతిస్తుంది.

PET స్కానింగ్

ప్రధాన వ్యాసం: Positron emission tomography

ఫ్లోరిన్-18 తరచుగా పాజిట్రాన్ ఎమిషన్ టోమోగ్రఫీ కోసం రేడియోధార్మిక ట్రేసర్లలో కనిపిస్తుంది, ఎందుకంటే దీని దాదాపు రెండు గంటల హాఫ్-లైఫ్ ఉత్పత్తి కేంద్రాల నుండి ఇమేజింగ్ కేంద్రాలకు రవాణా చేయడానికి సరిపోతుంది. అత్యంత సాధారణ ట్రేసర్ ఫ్లోరోడియోక్సిగ్లూకోజ్, ఇది ఇంట్రావీనస్ ఇంజెక్షన్ తర్వాత, మెదడు మరియు చాలా ప్రాణాంతక కణితుల వంటి గ్లూకోజ్ అవసరమయ్యే కణజాలాల ద్వారా తీసుకోబడుతుంది; వివరణాత్మక ఇమేజింగ్ కోసం ఎక్స్-రే కంప్యూటెడ్ టోమోగ్రఫీని ఉపయోగించవచ్చు.

ఆక్సిజన్ వాహకాలు

ఇవి కూడా చూడండి: Blood substitute, Liquid breathing ద్రవ ఫ్లోరోకార్బన్లు రక్తం కంటే ఎక్కువ పరిమాణంలో ఆక్సిజన్ లేదా కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను కలిగి ఉండగలవు, మరియు కృత్రిమ రక్తం మరియు ద్రవ శ్వాసలో వాటి సాధ్యమైన ఉపయోగాల కోసం దృష్టిని ఆకర్షించాయి. ఫ్లోరోకార్బన్లు సాధారణంగా నీటితో కలవవు కాబట్టి, వాటిని రక్తంలో ఉపయోగించడానికి ఎమల్షన్లలో (నీటిలో నిలిపి ఉంచిన పెర్ఫ్లోరోకార్బన్ యొక్క చిన్న బిందువులు) కలపాలి. అటువంటి ఒక ఉత్పత్తి, ఆక్సిసైట్ (Oxycyte), ప్రారంభ క్లినికల్ ట్రయల్స్ ద్వారా వెళ్ళింది. ఈ పదార్థాలు ఓర్పు క్రీడాకారులకు సహాయపడగలవు మరియు క్రీడలలో నిషేధించబడ్డాయి; 1998లో ఒక సైక్లిస్ట్ మరణానికి దగ్గరగా రావడం వారి దుర్వినియోగంపై విచారణకు దారితీసింది. స్వచ్ఛమైన పెర్ఫ్లోరోకార్బన్ ద్రవ శ్వాస (ఇది నీటి ఎమల్షన్ కాదు, స్వచ్ఛమైన పెర్ఫ్లోరోకార్బన్ ద్రవాన్ని ఉపయోగిస్తుంది) యొక్క అనువర్తనాల్లో కాలిన గాయాల బాధితులకు మరియు ఊపిరితిత్తుల లోపం ఉన్న అకాల శిశువులకు సహాయం చేయడం ఉన్నాయి. పాక్షిక మరియు పూర్తి ఊపిరితిత్తుల నింపడం పరిగణించబడింది, అయితే మానవులలో మొదటిది మాత్రమే గణనీయమైన పరీక్షలను కలిగి ఉంది. అలియన్స్ ఫార్మాస్యూటికల్స్ ప్రయత్నం క్లినికల్ ట్రయల్స్‌కు చేరుకుంది కానీ ఫలితాలు సాధారణ చికిత్సల కంటే మెరుగ్గా లేనందున విరమించుకుంది.

జీవసంబంధ పాత్ర

ప్రధాన వ్యాసం: Biological aspects of fluorine ఫ్లోరిన్ మానవులకు మరియు ఇతర క్షీరదాలకు ఆహార ఖనిజం (essential mineral) కాదు, కానీ దంత ఎనామెల్ బలోపేతానికి చిన్న మొత్తంలో ప్రయోజనకరంగా ఉంటుందని తెలుసు (ఇక్కడ ఫ్లోరోఅపటైట్ ఏర్పడటం వల్ల చక్కెరల బ్యాక్టీరియా కిణ్వ ప్రక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే ఆమ్లాల నుండి ఎనామెల్ మరింత నిరోధకతను కలిగి ఉంటుంది). ఎముకల బలానికి చిన్న మొత్తంలో ఫ్లోరిన్ ప్రయోజనకరంగా ఉండవచ్చు, కానీ రెండోది ఖచ్చితంగా నిరూపించబడలేదు.(Nielsen, 2009) WHO మరియు US నేషనల్ అకాడమీల ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ మెడిసిన్ రెండూ ఫ్లోరిన్ యొక్క సిఫార్సు చేయబడిన రోజువారీ భత్యం (RDA) మరియు గరిష్టంగా తట్టుకోగల తీసుకోవడం గురించి ప్రచురిస్తాయి, ఇది వయస్సు మరియు లింగంతో మారుతూ ఉంటుంది.(Olivares, Uauy, 2004)(Food and Nutrition Board)

సహజ ఆర్గానోఫ్లోరిన్లు సూక్ష్మజీవులు, మొక్కలు(Gribble, 2002) మరియు ఇటీవల జంతువులలో కనుగొనబడ్డాయి. అత్యంత సాధారణమైనది సోడియం ఫ్లోరోఅసిటేట్, దీనిని ఆఫ్రికా, ఆస్ట్రేలియా మరియు బ్రెజిల్‌లోని కనీసం 40 మొక్కలు శాకాహారుల నుండి రక్షణగా ఉపయోగిస్తాయి.(Proudfoot, Bradberry, Vale, 2006) ఇతర ఉదాహరణలలో టెర్మినల్ ఫ్లోరినేటెడ్ ఫ్యాటీ యాసిడ్లు, ఫ్లోరోఅసిటోన్ మరియు 2-ఫ్లోరోసిట్రేట్ ఉన్నాయి. ఫ్లోరిన్‌ను కార్బన్‌కు బంధించే ఎంజైమ్ – అడెనోసిల్-ఫ్లోరైడ్ సింథేస్ – 2002లో బ్యాక్టీరియాలో కనుగొనబడింది.(O'Hagan et al., 2002)

విషపూరితం

ప్రధాన వ్యాసం: Biological aspects of fluorine#Hazards మూలక ఫ్లోరిన్ జీవులకు అత్యంత విషపూరితమైనది. మానవులలో దీని ప్రభావాలు హైడ్రోజన్ సైనైడ్ యొక్క 50 ppm కంటే తక్కువ సాంద్రత వద్ద ప్రారంభమవుతాయి మరియు క్లోరిన్ ప్రభావాల మాదిరిగానే ఉంటాయి: 25 ppm కంటే ఎక్కువ వద్ద కళ్ళు మరియు శ్వాసకోశ వ్యవస్థలో గణనీయమైన చికాకు అలాగే కాలేయం మరియు మూత్రపిండాల దెబ్బతినడం జరుగుతుంది, ఇది ఫ్లోరిన్ కోసం IDLH (జీవితానికి మరియు ఆరోగ్యానికి తక్షణ ప్రమాదకరమైన) విలువ. 100 ppm వద్ద కళ్ళు మరియు ముక్కు తీవ్రంగా దెబ్బతింటాయి, మరియు 1,000 ppm ఫ్లోరిన్ పీల్చడం నిమిషాల్లో మరణానికి కారణమవుతుంది, హైడ్రోజన్ సైనైడ్ కోసం 270 ppm తో పోలిస్తే.

హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్

ఇవి కూడా చూడండి: Chemical burn హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్ అనేది హైడ్రోహాలిక్ యాసిడ్లలో బలహీనమైనది, ఇది 25 C వద్ద 3.2 యొక్క pKaని కలిగి ఉంటుంది. స్వచ్ఛమైన హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ హైడ్రోజన్ బంధం ఉండటం వల్ల అస్థిరమైన ద్రవం, ఇతర హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు వాయువులు. ఇది గాజు, కాంక్రీటు, లోహాలు మరియు సేంద్రీయ పదార్థాలను దాడి చేయగలదు.

హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్ బలహీనమైనది అయినప్పటికీ సల్ఫ్యూరిక్ యాసిడ్ వంటి అనేక బలమైన ఆమ్లాల కంటే ఎక్కువ ప్రమాదకరమైన కాంటాక్ట్ పాయిజన్: ఇది జల ద్రావణంలో తటస్థంగా ఉంటుంది మరియు తద్వారా కణజాలంలోకి వేగంగా చొచ్చుకుపోతుంది, పీల్చడం, తీసుకోవడం లేదా చర్మం ద్వారా, మరియు 1984 నుండి 1994 వరకు ఇటువంటి ప్రమాదాలలో కనీసం తొమ్మిది మంది అమెరికన్ కార్మికులు మరణించారు. ఇది రక్తంలోని కాల్షియం మరియు మెగ్నీషియంతో చర్య జరిపి హైపోకాల్సెమియాకు మరియు కార్డియాక్ అరిథ్మియా ద్వారా మరణానికి దారితీస్తుంది. కరగని కాల్షియం ఫ్లోరైడ్ ఏర్పడటం తీవ్రమైన నొప్పిని కలిగిస్తుంది మరియు 160 cm² (25 in²) కంటే ఎక్కువ కాలిన గాయాలు తీవ్రమైన దైహిక విషపూరితానికి కారణమవుతాయి.

50% HF కోసం ఎనిమిది గంటల వరకు, తక్కువ సాంద్రతల కోసం 24 గంటల వరకు ఎక్స్‌పోజర్ కనిపించకపోవచ్చు, మరియు హైడ్రోజన్ ఫ్లోరైడ్ నరాల పనితీరును ప్రభావితం చేయడం వల్ల కాలిన గాయం మొదట నొప్పిలేకుండా ఉండవచ్చు. చర్మం HFకి గురైతే, 10-15 నిమిషాల పాటు నీటి జెట్ కింద కడగడం మరియు కలుషితమైన దుస్తులను తొలగించడం ద్వారా నష్టాన్ని తగ్గించవచ్చు. కాల్షియం గ్లూకోనేట్ తరచుగా తర్వాత వర్తించబడుతుంది, ఫ్లోరైడ్‌తో బంధించడానికి కాల్షియం అయాన్లను అందిస్తుంది; చర్మ కాలిన గాయాలను 2.5% కాల్షియం గ్లూకోనేట్ జెల్ లేదా ప్రత్యేక కడిగే ద్రావణాలతో చికిత్స చేయవచ్చు. హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్ శోషణకు మరింత వైద్య చికిత్స అవసరం; కాల్షియం గ్లూకోనేట్ ఇంజెక్ట్ చేయవచ్చు లేదా ఇంట్రావీనస్‌గా ఇవ్వవచ్చు. కాల్షియం గ్లూకోనేట్‌కు బదులుగా కాల్షియం క్లోరైడ్ - ఒక సాధారణ ప్రయోగశాల రియాజెంట్ - ఉపయోగించడం విరుద్ధం, మరియు తీవ్రమైన సమస్యలకు దారితీయవచ్చు. ప్రభావిత భాగాలను తొలగించడం లేదా కత్తిరించడం అవసరం కావచ్చు.

ఫ్లోరైడ్ అయాన్

ఇవి కూడా చూడండి: Fluoride toxicity కరిగే ఫ్లోరైడ్లు మితంగా విషపూరితమైనవి: 5–10 గ్రాముల సోడియం ఫ్లోరైడ్, లేదా శరీర ద్రవ్యరాశికి కిలోగ్రాముకు 32–64 మి.గ్రా ఫ్లోరైడ్ అయాన్లు, పెద్దలకు ప్రాణాంతక మోతాదును సూచిస్తాయి. ప్రాణాంతక మోతాదులో ఐదవ వంతు ప్రతికూల ఆరోగ్య ప్రభావాలను కలిగిస్తుంది, మరియు దీర్ఘకాలిక అధిక వినియోగం అస్థిపంజర ఫ్లోరోసిస్కు దారితీయవచ్చు, ఇది ఆసియా మరియు ఆఫ్రికాలో మిలియన్ల మందిని ప్రభావితం చేస్తుంది, మరియు పిల్లలలో, తగ్గిన తెలివితేటలకు దారితీయవచ్చు. తీసుకున్న ఫ్లోరైడ్ కడుపులో హైడ్రోఫ్లోరిక్ యాసిడ్‌ను ఏర్పరుస్తుంది, ఇది ప్రేగుల ద్వారా సులభంగా గ్రహించబడుతుంది, అక్కడ అది కణ త్వచాలను దాటుతుంది, కాల్షియంతో బంధిస్తుంది మరియు మూత్రపిండాల ద్వారా విసర్జనకు ముందు వివిధ ఎంజైమ్‌లతో జోక్యం చేసుకుంటుంది. ఎక్స్‌పోజర్ పరిమితులు ఫ్లోరైడ్ అయాన్లను క్లియర్ చేసే శరీర సామర్థ్యం యొక్క మూత్ర పరీక్ష ద్వారా నిర్ణయించబడతాయి.

చారిత్రాత్మకంగా, చాలా ఫ్లోరైడ్ విషపూరిత కేసులు అకర్బన ఫ్లోరైడ్లను కలిగి ఉన్న కీటకనాశినులను ప్రమాదవశాత్తు తీసుకోవడం వల్ల సంభవించాయి. ఫ్లోరైడ్ విషపూరితం కోసం పాయిజన్ కంట్రోల్ సెంటర్లకు ప్రస్తుత కాల్స్ చాలా వరకు ఫ్లోరైడ్ కలిగిన టూత్‌పేస్ట్‌ను తీసుకోవడం వల్ల వస్తాయి. పనిచేయని నీటి ఫ్లోరిడేషన్ పరికరాలు మరొక కారణం: అలాస్కాలో జరిగిన ఒక సంఘటన దాదాపు 300 మందిని ప్రభావితం చేసింది మరియు ఒక వ్యక్తిని చంపింది. చిన్న పిల్లలకు టూత్‌పేస్ట్ వల్ల ప్రమాదాలు పెరుగుతాయి, మరియు సెంటర్స్ ఫర్ డిసీజ్ కంట్రోల్ అండ్ ప్రివెన్షన్ ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలు పళ్ళు తోముకునేటప్పుడు పర్యవేక్షించాలని సిఫార్సు చేస్తుంది, తద్వారా వారు టూత్‌పేస్ట్‌ను మింగకూడదు. ఒక ప్రాంతీయ అధ్యయనం ఒక సంవత్సరపు ప్రీ-టీన్ ఫ్లోరైడ్ విషపూరిత నివేదికలను పరిశీలించింది, మొత్తం 87 కేసులు, కీటకనాశిని తీసుకోవడం వల్ల ఒక మరణంతో సహా. చాలామందికి ఎటువంటి లక్షణాలు లేవు, కానీ సుమారు 30% మందికి కడుపు నొప్పి ఉంది. అమెరికా అంతటా ఒక పెద్ద అధ్యయనం ఇలాంటి ఫలితాలను కలిగి ఉంది: 80% కేసులు ఆరు సంవత్సరాల కంటే తక్కువ వయస్సు ఉన్న పిల్లలను కలిగి ఉన్నాయి, మరియు కొన్ని తీవ్రమైన కేసులు ఉన్నాయి.

పర్యావరణ ఆందోళనలు

వాతావరణం

ఇవి కూడా చూడండి: Ozone depletion, global warming 1987లో సంతకం చేసిన మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్, క్లోరోఫ్లోరోకార్బన్లు (CFCs) మరియు బ్రోమోఫ్లోరోకార్బన్లపై వాటి ఓజోన్ దెబ్బతినే సామర్థ్యం (ODP) కారణంగా కఠినమైన నిబంధనలను విధించింది. వాటి అసలు అనువర్తనాలకు సరిపోయే అధిక స్థిరత్వం అంటే అవి అధిక ఎత్తులకు చేరుకునే వరకు కుళ్ళిపోవడం లేదని అర్థం, అక్కడ విడుదలైన క్లోరిన్ మరియు బ్రోమిన్ అణువులు ఓజోన్ అణువులపై దాడి చేశాయి. నిషేధం ఉన్నప్పటికీ, మరియు దాని సామర్థ్యం యొక్క ప్రారంభ సూచనలు ఉన్నప్పటికీ, పూర్తి కోలుకోవడానికి అనేక తరాలు పడతాయని అంచనాలు హెచ్చరించాయి. CFCల ODPలో పదో వంతుతో, హైడ్రోక్లోరోఫ్లోరోకార్బన్లు (HCFCs) ప్రస్తుత భర్తీలు, మరియు అవి 2030-2040 నాటికి క్లోరిన్ లేని మరియు సున్నా ODP కలిగిన హైడ్రోఫ్లోరోకార్బన్ల (HFCs) ద్వారా భర్తీ చేయబడతాయి. 2007లో ఈ తేదీ అభివృద్ధి చెందిన దేశాలకు 2020కి ముందుకు తీసుకురాబడింది; యునైటెడ్ స్టేట్స్ ఎన్విరాన్మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ ఇప్పటికే 2003లో ఒక HCFC ఉత్పత్తిని నిషేధించింది మరియు రెండింటిని పరిమితం చేసింది. ఫ్లోరోకార్బన్ వాయువులు సాధారణంగా గ్రీన్‌హౌస్ వాయువులు, ఇవి సుమారు 100 నుండి 10,000 వరకు గ్లోబల్-వార్మింగ్ పొటెన్షియల్స్ (GWPs) కలిగి ఉంటాయి; సల్ఫర్ హెక్సాఫ్లోరైడ్ సుమారు 20,000 విలువను కలిగి ఉంది.(Forster et al., 2007, pp. 212–213) ఒక అవుట్‌లయర్ HFO-1234yf, ఇది హైడ్రోఫ్లోరోఒలిఫిన్ (HFO) అని పిలువబడే కొత్త రకం రిఫ్రిజిరెంట్ మరియు ప్రస్తుత రిఫ్రిజిరెంట్ ప్రమాణం HFC-134a కోసం 1,430 తో పోలిస్తే 1 కంటే తక్కువ GWP కారణంగా ప్రపంచ డిమాండ్‌ను ఆకర్షించింది.

బయోపెర్సిస్టెన్స్

ప్రధాన వ్యాసం: Biological aspects of fluorine#Biopersistence ఆర్గానోఫ్లోరిన్లు కార్బన్-ఫ్లోరిన్ బంధం యొక్క బలం కారణంగా బయోపెర్సిస్టెన్స్‌ను ప్రదర్శిస్తాయి. పెర్ఫ్లోరోఆల్కైల్ యాసిడ్లు (PFAAs), ఇవి వాటి ఆమ్ల ఫంక్షనల్ సమూహాల కారణంగా నీటిలో తక్కువగా కరుగుతాయి, ఇవి గుర్తించదగిన పర్సిస్టెంట్ ఆర్గానిక్ పొల్యూటెంట్లు; పెర్ఫ్లోరోఆక్టేన్సల్ఫోనిక్ యాసిడ్ (PFOS) మరియు పెర్ఫ్లోరోఆక్టానోయిక్ యాసిడ్ (PFOA) ఎక్కువగా పరిశోధించబడ్డాయి. PFAAs ప్రపంచవ్యాప్తంగా ధ్రువ ఎలుగుబంట్ల నుండి మానవుల వరకు ట్రేస్ పరిమాణంలో కనుగొనబడ్డాయి, PFOS మరియు PFOA తల్లి పాలు మరియు నవజాత శిశువుల రక్తంలో ఉంటాయని తెలుసు. 2013 సమీక్ష భూగర్భ జలాలు మరియు నేల PFAA స్థాయిలు మరియు మానవ కార్యకలాపాల మధ్య స్వల్ప సంబంధాన్ని చూపింది; ఒక రసాయనం ఆధిపత్యం చెలాయించే స్పష్టమైన నమూనా లేదు, మరియు PFOS యొక్క అధిక మొత్తాలు PFOA యొక్క అధిక మొత్తాలతో సంబంధం కలిగి ఉన్నాయి. శరీరంలో, PFAAs సీరమ్ ఆల్బుమిన్ వంటి ప్రోటీన్లకు బంధిస్తాయి; అవి మూత్రపిండాల ద్వారా విసర్జన చేయడానికి ముందు మానవులలో కాలేయం మరియు రక్తంలో కేంద్రీకృతమై ఉంటాయి. శరీరంలో నివసించే సమయం జాతుల వారీగా చాలా మారుతుంది, ఎలుకలలో రోజుల హాఫ్-లైఫ్ మరియు మానవులలో సంవత్సరాలు ఉంటాయి. PFOS మరియు PFOA యొక్క అధిక మోతాదులు నవజాత ఎలుకలలో క్యాన్సర్ మరియు మరణానికి కారణమవుతాయి కానీ మానవ అధ్యయనాలు ప్రస్తుత ఎక్స్‌పోజర్ స్థాయిలలో ప్రభావాన్ని స్థాపించలేదు.

ఇది కూడా చూడండి

• ఆర్గాన్ ఫ్లోరైడ్ లేజర్
• ఎలక్ట్రోఫిలిక్ ఫ్లోరినేషన్
• ఫ్లోరైడ్ సెలెక్టివ్ ఎలక్ట్రోడ్, ఇది ఫ్లోరైడ్ సాంద్రతను కొలుస్తుంది
• ఫ్లోరిన్ అబ్సార్ప్షన్ డేటింగ్
• ఫ్లోరస్ కెమిస్ట్రీ, ఆర్గానిక్ ద్రావణాల నుండి రియాజెంట్లను వేరు చేయడానికి ఉపయోగించే ప్రక్రియ
• క్రిప్టాన్ ఫ్లోరైడ్ లేజర్
• రాడికల్ ఫ్లోరినేషన్

మూలాలు

సూచికా సూచనలు (Indexed references)

CITEREFCarlsonSchmiegel2000 30em

• (1912). De Re Metallica. The Mining Magazine.
• Air Products and Chemicals. (2004). Safetygram #39 Chlorine Trifluoride. Air Products and Chemicals.
• (2007). "Cancer Imaging, Volume 1: Lung and Breast Carcinomas". 39–44. Academic Press. ISBN 978-0-12-370468-9.
• Ampère, André-Marie. (1816). Suite d'une classification naturelle pour les corps simples. Annales de chimie et de physique. 2 1–5.
• (2007). "Isotropic Etching of Silicon in Fluorine Gas for MEMS Micromachining". Journal of Micromechanics and Microengineering. 17 (2) 384–392. doi:10.1088/0960-1317/17/2/026.
• (2007). "When Public Action Undermines Public Health: A Critical Examination of Antifluoridationist Literature". Australia and New Zealand Health Policy. 4. doi:10.1186/1743-8462-4-25.
• Asimov, Isaac. (1966). "The Noble Gases". Basic Books. ISBN 978-0-465-05129-8.
• (2007). Chemical Principles: The Quest for Insight. W. H. Freeman. ISBN 978-1-4292-0965-6.
• (2010). Questions and Answers about the Environmental Effects of the Ozone Layer Depletion and Climate Change: 2010 Update. United Nations Environmental Programme.
• plain.
• (1991). Fluoride Ingestion in Children: A Review of 87 cases. Pediatrics. 88 (5) 907–912. doi:10.1542/peds.88.5.907.
• (1985). "Inorganic Solid Fluorides: Chemistry And Physics". 78–203. Academic Press. ISBN 978-0-12-412490-5.
• (2008). "Dental Caries: The Disease and Its Clinical Management". 505–526. Blackwell Munksgaard. ISBN 978-1-4051-3889-5.
• (2000). "Urinary Fluoride Excretion by Children 4–6 Years Old in a South Texas Community". Revista Panamericana de Salud Pública. 7 (4) 242–248. doi:10.1590/S1020-49892000000400005.
• Banks, R. E.. (1986). "Isolation of fluorine by Moissan: Setting the scene". Journal of Fluorine Chemistry. 33 (1–4) 3–26. doi:10.1016/S0022-1139(00)85269-0.
• (2000). "Environmental Issues in the Electronics and Semiconductor Industries". 108–121. The Electrochemical Society. ISBN 978-1-56677-230-3.
• (1967). "Argon—Fluorine Phase Diagram". The Journal of Chemical Physics. 47 (2) 740–743. doi:10.1063/1.1711946.
• (26 May 2006). Good News and a Puzzle. National Aeronautics and Space Administration.
• (1962). "Xenon Hexafluoroplatinate (V) Xe⁺[PtF₆]⁻". Proceedings of the Chemical Society. (6) 218. doi:10.1039/PS9620000197.
• Beasley, Michael. (August 2002). Guidelines for the safe use of sodium fluoroacetate (1080). Occupational Safety & Health Service, Department of Labour (New Zealand). ISBN 0-477-03664-3.
• (2011). What Would have Happened to the Ozone Layer if Chlorofluorocarbons (CFCs) had not been Regulated?. National Aeronautics and Space Administration.
• (1990). "Vanadium Tetrafluoride". Angewandte Chemie International Edition in English. 29 (4) 406–407. doi:10.1002/anie.199004061.
• (2008). "Bioorganic and Medicinal Chemistry of Fluorine". John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-27830-7.
• (2007). "Perfluoroalkyl Acids: What is the Evidence Telling Us?". Environmental Health Perspectives. 115 (5) A250–A256. doi:10.1289/ehp.115-a250.
• (2002). "Stability of a Chemically Bound Helium Compound in High-pressure Solid Helium". The Journal of Chemical Physics. 117 (11) 5105–5108. doi:10.1063/1.1506150.
• (2007). Interface of Neurology and Internal Medicine. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-7906-7.
• (2001). Fatal Unintentional Occupational Poisonings by Hydrofluoric Acid in the U.S. American Journal of Industrial Medicine. 40 (2) 215–220. doi:10.1002/ajim.1090.
• Bombourg, Nicolas. (4 July 2012). World Fluorochemicals Market, Freedonia. Reporterlinker.
• Brantley, L. R.. (1949). "Fluorine". Pacific Rockets: Journal of the Pacific Rocket Society. 3 (1) 11–18. ISBN 978-0-9794418-5-1.
• Brody, Jane E.. (10 September 2012). Popular Antibiotics May Carry Serious Side Effects. The New York Times Well Blog.
• (2005). "Chemical Thermodynamics of Zirconium". Elsevier B. V.. ISBN 978-0-444-51803-3.
• (1987). "Is Fluorine Gas Really Yellow?". Journal of Fluorine Chemistry. 34 (3–4) 471–474. doi:10.1016/S0022-1139(00)85188-X.
• Burney, H.. (1999). "Chlor-Alkali and Chlorate Technology: R. B. MacMullin Memorial Symposium". 105–126. The Electrochemical Society. ISBN 1-56677-244-3.
• (1977). "High Aerobic Glycolysis of Rat Hepatoma Cells in Culture: Role of Mitochondrial Hexokinase". Proceedings of the National Academy of Sciences. 74 (9) 3735–3739. doi:10.1073/pnas.74.9.3735.
• (2009). "Fluoropolymer Chemistry in Russia: Current Situation and Prospects". Russian Journal of General Chemistry. 79 (3) 520–526. doi:10.1134/S1070363209030335.
• Carey, Charles W.. (2008). "African Americans in Science". ABC-CLIO. ISBN 978-1-85109-998-6.
• Centers for Disease Control and Prevention. (2001). Recommendations for Using Fluoride to Prevent and Control Dental Caries in the United States. MMWR Recommendations and Reports. 50 (RR–14) 1–42.
• Centers for Disease for Control and Prevention. (10 July 2013). Community Water Fluoridation.
• (1975). Modern Inorganic Chemistry: An Intermediate Text. Butterworth & Co.. ISBN 978-0-408-70663-6.
• (2013). "Chemistry". McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-131787-0.
• (1999). "On the Magnetic Susceptibility of Fluorine". The Journal of Physical Chemistry A. 103 (15) 2861–2866. doi:10.1021/jp9844720.
• (2007). Adding Fluoride to Water Supplies. BMJ. 335 (7622) 699–702. doi:10.1136/bmj.39318.562951.BE.
• (2011). Table de radionucléides. CEA (Commissariat à l'énergie atomique et aux énergies alternatives), LIST, LNE-LNHB (Laboratoire National Henri Becquerel/Commissariat à l'Energie Atomique).
• (1986). "Chemical Synthesis of Elemental Fluorine". Inorganic Chemistry. 25 (21) 3721–3722. doi:10.1021/ic00241a001.
• Christe Research Group. (n.d.). Chemical Synthesis of Elemental Fluorine.
• Clark, Jim. (2002). The Acidity of the Hydrogen Halides. chemguide.co.uk.
• Clayton, Donald. (2003). "Handbook of Isotopes in the Cosmos: Hydrogen to Gallium". Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-82381-4.
• Compressed Gas Association. (1999). "Handbook of Compressed Gases". Kluwer Academic Publishers. ISBN 978-0-412-78230-5.
• (2008). "Covalent Radii Revisited". Dalton Transactions. 21 (21) 2832–2838. doi:10.1039/b801115j.
• Cracher, Connie M.. (2012). Current Concepts in Preventive Dentistry. dentalcare.com.
• Croswell, Ken. (September 2003). Fluorine: An element–ary Mystery. Sky and Telescope.
• (2011). "First signs of ozone-hole recovery spotted". Nature. doi:10.1038/news.2011.293.
• Davis, Nicole. (November 2006). Better than blood. Popular Science.
• Davy, Humphry. (1813). "Some experiments and observations on the substances produced in different chemical processes on fluor spar". Philosophical Transactions of the Royal Society. 103 (103) 263–279. doi:10.1098/rstl.1813.0034.
• Dean, John A.. (1999). "Lange's Handbook of Chemistry". McGraw-Hill. ISBN 0-07-016190-9.
• (2004). "Fluoropolymer films in the photovoltaic industry". Journal of Fluorine Chemistry. 125 (8) 1255–1257. doi:10.1016/j.jfluchem.2004.05.013.
• Directorate-General for the Environment (European Commission). (2007). Trifluralin. European Commission.
• (2006). "Solid State Molecular Structures of Transition Metal Hexafluorides". Inorganic Chemistry. 45 (9) 3782–3788. doi:10.1021/ic052029f.
• DuPont. (2013a). Freon.
• DuPont. (2013b). Understanding the Refrigerant 'R' Nomenclature.
• Eaton, Charles. (1997). Figure hfl. E-Hand.com: The Electronic Textbook of Hand Surgery.
• Edwards, Philip Neil. (1994). "Organofluorine Chemistry: Principles and Commercial Applications". 501–542. Plenum Press. ISBN 978-0-306-44610-8.
• (1967). "The Crystal Structure of Gold Trifluoride". Journal of the Chemical Society A: Inorganic, Physical, Theoretical. 4 478–482. doi:10.1039/J19670000478.
• Eisler, Ronald. (1995). Sodium Monofluoroacetate (1080) Hazards to Fish, Wildlife and Invertebrates: A Synoptic Review. Patuxent Environmental Science Center (U.S. National Biological Service).
• Ellis, Brian. (2001). "Scientific Essentialism". Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-80094-5.
• El-Kareh, Badih. (1994). "Fundamentals of Semiconductor Processing Technology". Kluwer Academic Publishers. ISBN 978-0-7923-9534-8.
• (1989). "Hydrofluoric Acid Dermal Exposure". Veterinary and Human Toxicology. 31 (3) 243–247.
• (1974). "Advances in Inorganic Chemistry and Radiochemistry". 16. Academic Press. ISBN 978-0-08-057865-1.
• (1983). "Advances in Inorganic Chemistry and Radiochemistry". 27. Academic Press. ISBN 0-12-023627-3.
• Emsley, John. (1981). The Hidden Strength of Hydrogen. New Scientist. 91 (1264) 291–292.
• Emsley, John. (2011). "Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements". Oxford University Press. ISBN 978-0-19-960563-7.
• Energetics, Inc.. (1997). Energy and Environmental Profile of the U.S. Aluminum Industry.
• (2009). Fluorine in Medicinal Chemistry: A Century of Progress and a 60-year Retrospective of Selected Highlights. Future Medicinal Chemistry. 1 (5) 777–791. doi:10.4155/fmc.09.65.
• Fischman, Michael L.. (2001). "Clinical Environmental Health and Toxic Exposures". 431–465. Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-683-08027-8.
• Food and Nutrition Board. Dietary Reference Intakes (DRIs): Recommended Dietary Allowances and Adequate Intakes, Elements. Institute of Medicine, National Academies.
• (2007). "Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change". 129–234. Cambridge University. ISBN 978-0-521-70596-7.
• (2006). "Industrial Minerals & Rocks: Commodities, Markets, and Uses". 461–473. Society for Mining, Metallurgy, and Exploration (U.S.). ISBN 978-0-87335-233-8.
• (1996). "Quantitative Structure-Activity Relationships of Perfluorinated Hetero-Hydrocarbons as Potential Respiratory Media". ASAIO Journal. 42 (6) 968–973. doi:10.1097/00002480-199642060-00009.
• Gains, Paul. (18 October 1998). A New Threat in Blood Doping. The New York Times.
• (1994). "Acute Fluoride Poisoning from a Public Water System". New England Journal of Medicine. 330 (2) 95–99. doi:10.1056/NEJM199401133300203.
• (2002). "Perfluorochemical Surfactants in the Environment". Environmental Science & Technology. 36 (7) 146A–152A. doi:10.1021/es022253t.
• (1998). "Chemistry of Arsenic, Antimony and Bismuth". 67–158. Blackie Academic & Professional. ISBN 978-0-7514-0389-3.
• (1994). "Organofluorine Chemistry: Principles and Applications". 89–119. Plenum Press. ISBN 978-0-306-44610-8.
• (1998). "Chemistry of the Elements". Butterworth Heinemann. ISBN 0-7506-3365-4.
• (2002). "Organofluorines". 3N 121–136. Springer. ISBN 3-540-42064-9. doi:10.1007/10721878_5.
• Grot, Walter. (2011). "Fluorinated Ionomers". Elsevier. ISBN 978-1-4377-4457-6.
• (2008). "The Many Roles for Fluorine in Medicinal Chemistry". Journal of Medicinal Chemistry. 51 (15) 4359–4369. doi:10.1021/jm800219f.
• (2002). "The Electric Dipole Polarity of the Ground and Low-lying Metastable Excited States of NF". Journal of the American Chemical Society. 124 (3) 366–367. doi:10.1021/ja0159261.
• (2007). "Reaction Between Carbon Dioxide and Elementary Fluorine". Journal of Fluorine Chemistry. 128 (1) 17–28. doi:10.1016/j.jfluchem.2006.09.002.
• (2005). Rare Earth Elements—Critical Resources for High Technology, Fact Sheet 087-02. U.S. Geological Survey.
• (2011). "Handbook of Chemistry and Physics". CRC Press. ISBN 978-1-4398-5511-9.
• (2007). "Goldfrank's Manual of Toxicologic Emergencies". McGraw-Hill Professional. ISBN 978-0-07-144310-4.
• Honeywell. (2006). Recommended medical treatment for hydrofluoric acid exposure. Honeywell International.
• Hoogers, G.. (2002). "Fuel Cell Technology Handbook". 4-1–4-27. CRC Press. ISBN 0-8493-0877-1.
• (1988). Science and Corporate Strategy: DuPont R & D, 1902–1980. Cambridge University Press. ISBN 0-521-32767-9.
• (2004). "Hexafluorine vs. Standard Decontamination to Reduce Systemic Toxicity After Dermal Exposure to Hydrofluoric Acid". Clinical Toxicology. 42 (4) 355–361. doi:10.1081/CLT-120039541.
• ICIS. (2 October 2006). Fluorine's Treasure Trove. Reed Business Information.
• Johnson, Linda A.. (28 December 2011). Against Odds, Lipitor Became World's Top Seller. The Boston Globe.
• (2006). "Partial Liquid Ventilation in Adult Patients with Acute Respiratory Distress Syndrome". American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine. 173 (8) 882–9. doi:10.1164/rccm.200508-1196OC.
• (1999). "Mesoscopic Materials and Clusters: Their Physical and Chemical Properties". 259–273. Kodansha. ISBN 4-06-208635-2.
• (2005). Historical Fluorspar Statistics. U.S. Geological Service.
• (1968). "Toxicity of Fluorine Short-Term Inhalation". American Industrial Hygiene Association Journal. 29 (1) 10–18. doi:10.1080/00028896809342975.
• (1994). Temperature Variation of the Structural Parameters in Actinide Tetrafluorides. The Journal of Chemical Physics. 101 (11) 9333–9337. doi:10.1063/1.467963.<
• (2000). A Stable Argon Compound. Nature. 406 (6798) 874–876. doi:10.1038/35022551.
• (2000). New Classification and Update on the Quinolone Antibiotics. American Family Physician. 61 (9) 2741–2748.
• Kirsch, Peer. (2004). "Modern Fluoroorganic Chemistry: Synthesis, Reactivity, Applications". Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-30691-6.
• Kissa, Erik. (2001). "Fluorinated Surfactants and Repellents". Marcel Dekker. ISBN 978-0-8247-0472-8.
• (1965). "Kinetics of the Reactions of Elemental Fluorine. IV. Fluorination of Graphite". Journal of Physical Chemistry. 69 (8) 2772–2775. doi:10.1021/j100892a049.
• Lagow, R. J.. (1970). The Reactions of Elemental Fluorine; A New Approach to Fluorine Chemistry. UMI.
• (2007). "Perfluoroalkyl Acids: A Review of Monitoring and Toxicological Findings". Toxicological Sciences. 99 (2) 366–394. doi:10.1093/toxsci/kfm128.
• (2014). "Monofluoroacetate-Containing Plants That Are Potentially Toxic to Livestock". Journal of Agricultural and Food Chemistry. 62 (30) 7345–7354. doi:10.1021/jf500563h.
• Lewars, Errol G.. (2008). Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules. Springer. ISBN 978-1-4020-6972-7.
• Lide, David R.. (2004). Handbook of Chemistry and Physics. CRC Press. ISBN 0-8493-0566-7.
• (2000). "Химические свойства неорганических веществ". Khimiya. ISBN 5-7245-1163-0.
• (2002). Environmental Health Criteria 227 (Fluoride). United Nations Environment Programme; International Labour Organization; World Health Organization. ISBN 92-4-157227-2.
• (2008). The Need for Indigenous Fluorspar Production in England. British Geological Survey.
• (2002). "Introduction to Modern Inorganic Chemistry". Nelson Thornes. ISBN 0-7487-6420-8.
• Macomber, Roger. (1996). "Organic chemistry". 1. University Science Books. ISBN 978-0-935702-90-3.
• Marggraf, Andreas Sigismun. (1770). Observation concernant une volatilisation remarquable d'une partie de l'espece de pierre, à laquelle on donne les noms de flosse, flüsse, flus-spaht, et aussi celui d'hesperos; laquelle volatilisation a été effectuée au moyen des acides. Mémoires de l'Académie royale des sciences et belles-lettres. XXIV 3–11.
• (2007). "Concise Encyclopedia of the Structure of Materials". Elsevier. ISBN 978-0-08-045127-5.
• Marya, C. M.. (2011). "A Textbook of Public Health Dentistry". Jaypee Brothers Medical Publishers. ISBN 978-93-5025-216-1.
• (2006). "Functional dyes". 257–266. Academic Press. ISBN 978-0-12-412490-5.
• Meyer, Eugene. (1977). Chemistry of Hazardous Materials. Prentice Hall. ISBN 978-0-13-129239-0.
• Miller, M. Michael. (2003a). U.S. Geological Survey Minerals Yearbook. 27.1–27.12. U.S. Geological Survey.
• Miller, M. Michael. (2003b). Mineral Resource of the Month, Fluorspar. U.S. Geological Survey.
• Mitchell, E. Siobhan. (2004). Antidepressants. Chelsea House Publishers. ISBN 978-1-4381-0192-7.
• (1980). "Chemistry, with Inorganic Qualitative Analysis". Academic Press. ISBN 0-12-503350-8.
• Moissan, Henri. (1886). Action d'un courant électrique sur l'acide fluorhydrique anhydre. Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences. 102 1543–1544.
• (2007). "SURVEY Market Challenges Dim the Confidence of the World's Chemical CEOs". Chemical & Engineering News. 85 (23) 11. doi:10.1021/cen-v085n023.p011a.
• (2010). "Principles of Chemistry: The Molecular Science". Brooks/Cole. ISBN 978-0-495-39079-4.
• (1959). "The Formation of Dinitrogen Tetrafluoride in the Reaction of Fluorine and Ammonia". Journal of the American Chemical Society. 81 (23) 6338–6339. doi:10.1021/ja01532a066.
• (2003). "Fluorinated Natural Products: The Biosynthesis of Fluoroacetate and 4-Fluorothreonine in Streptomyces cattleya". Chemosphere. 52 (2) 455–461. doi:10.1016/S0045-6535(03)00191-7.
• (1995). "University Chemistry". I. New Age International. ISBN 978-81-224-0742-6.
• National Health and Medical Research Council. (2007). A Systematic Review of the Efficacy and Safety of Fluoridation, Part A: Review of Methodology and Results. Australian Government. ISBN 978-1-86496-421-9.
• The National Institute for Occupational Safety and Health. (1994). Fluorine. Documentation for Immediately Dangerous To Life or Health Concentrations (IDLHs).
• The National Institute for Occupational Safety and Health. (1994). Chlorine. Documentation for Immediately Dangerous To Life or Health Concentrations (IDLHs).
• National Nuclear Data Center. NuDat 2.1 Database. Brookhaven National Laboratory.
• National Oceanic and Atmospheric Administration. UN/NA 1045 (United Nations/North America Fluorine Data Sheet).
• (2012). "Direct fluorination of carbon monoxide in microreactors". Journal of Fluorine Chemistry. 142 19–23. doi:10.1016/j.jfluchem.2012.06.006.
• Nelson, Eugene W.. (1947). 'Bad Man' of The Elements. Popular Mechanics. 88 (2) 106–108, 260.
• (2007). Food Safety: Fluoroquinolone-ResistantCampylobacterSpecies and the Withdrawal of Fluoroquinolones from Use in Poultry: A Public Health Success Story. Clinical Infectious Diseases. 44 (7) 977–980. doi:10.1086/512369.
• (2009). "Micronutrients in Parenteral Nutrition: Boron, Silicon, and Fluoride". Gastroenterology. 137 (5) S55–60. doi:10.1053/j.gastro.2009.07.072.
• (1907). Kentucky Geological Survey, Bulletin No. 9: Fluorspar Deposits of Kentucky. Kentucky Geological Survey.
• (2002). Chemical Bonding in Hypervalent Molecules: Is the Octet Rule Relevant?. Inorganic Chemistry. 41 (8) 2164–2172. doi:10.1021/ic011003v.
• (2008). "Understanding Organofluorine Chemistry. An Introduction to the C–F Bond". Chemical Society Reviews. 37 (2) 308–319. doi:10.1039/b711844a.
• (2002). "Biochemistry: Biosynthesis of an Organofluorine Molecule". Nature. 416 (6878) 279. doi:10.1038/416279a.
• (1998). "Ion and Water Transport Characteristics of Nafion Membranes as Electrolytes". Electrochimica Acta. 43 (24) 3741–3747. doi:10.1016/S0013-4686(98)00132-7.
• (2009). Overview on the History of Organofluorine Chemistry from the Viewpoint of Material Industry. Proceedings of the Japan Academy, Series B. 85 (8) 276–289. doi:10.2183/pjab.85.276.
• (2004). Essential Nutrients in Drinking Water (Draft). World Health Organization (WHO).
• Parente, Luca. (2001). "Glucocorticoids". 35–53. Birkhäuser. ISBN 978-3-7643-6059-7.
• Partington, J. R.. (1923). "The early history of hydrofluoric acid". Memoirs and Proceedings of the Manchester Literary and Philosophical Society. 67 (6) 73–87.
• Patnaik, Pradyot. (2007). "A Comprehensive Guide to the Hazardous Properties of Chemical Substances". John Wiley & Sons. ISBN 978-0-471-71458-3.
• Pauling, Linus. (1960). The Nature of the Chemical Bond. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-0333-0.
• (1970). "The Crystal Structure of α-Fluorine". Journal of Solid State Chemistry. 2 (2) 225–227. doi:10.1016/0022-4596(70)90074-5.
• Perry, Dale L.. (2011). "Handbook of Inorganic Compounds". CRC Press. ISBN 978-1-4398-1461-1.
• (1975). Fluorides of Radon and Element 118. Journal of the Chemical Society, Chemical Communications. (18) 760b–761. doi:10.1039/C3975000760B.
• (1993). "Molecular Structure and Statistical Thermodynamics: Selected Papers of Kenneth S. Pitzer". World Scientific Publishing. ISBN 978-981-02-1439-5.
• (2007). Community Water Fluoridation and Caries Prevention: A Critical Review. Clinical Oral Investigations. 11 (3) 189–193. doi:10.1007/s00784-007-0111-6.
• Posner, Stefan. (2011). "Polyfluorinated Chemicals and Transformation Products". 25–40. Springer Science+Business Media. ISBN 978-3-642-21871-2.
• Posner, Stefan. (2013). Per- and Polyfluorinated Substances in the Nordic Countries: Use Occurrence and Toxicology. Nordic Council of Ministers. ISBN 978-92-893-2562-2. doi:10.6027/TN2013-542.
• Preskorn, Sheldon H.. (1996). "Clinical Pharmacology of Selective Serotonin Reuptake Inhibitors". Professional Communications. ISBN 978-1-884735-08-0.
• Principe, Lawrence M.. (2012). "The Secrets of Alchemy". University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-68295-2.
• (2006). "Sodium Fluoroacetate Poisoning". Toxicological Reviews. 25 (4) 213–219. doi:10.2165/00139709-200625040-00002.
• PRWeb. (28 October 2010). Global Fluorochemicals Market to Exceed 2.6 Million Tons by 2015, According to a New Report by Global Industry Analysts, Inc.. PRWeb.
• PRWeb. (23 February 2012). Global Fluorspar Market to Reach 5.94 Million Metric Tons by 2017, According to New Report by Global Industry Analysts, Inc.. PRWeb.
• PRWeb. (7 April 2013). Fluoropolymers Market is Poised to Grow at a CAGR of 6.5% & to Reach $9,446.0 Million by 2016 – New report by MarketsandMarkets. PRWeb.
• (2009). "Molecular Double-Bond Covalent Radii for Elements Li–E112". Chemistry: A European Journal. 15 (46) 12770–9. doi:10.1002/chem.200901472.
• Raghavan, P. S.. (1998). "Concepts and Problems in Inorganic Chemistry". Discovery Publishing House. ISBN 978-81-7141-418-5.
• (2012). "Pain-Relieving Procedures: The Illustrated Guide". John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-67038-5.
• Ramkumar, Jayshree. (2012). "Functional Materials: Preparation, Processing and Applications". 549–578. Elsevier. ISBN 978-0-12-385142-0.
• (2009). "Neurology of Endemic Skeletal Fluorosis". Neurology India. 57 (1) 7–12. doi:10.4103/0028-3886.48793.
• (2004). "On the origin of fluorine in the Milky Way". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 354 (2) 575–580. doi:10.1111/j.1365-2966.2004.08215.x.
• (2006). "The Long and the Short of Perfluorinated Replacements". Environmental Science & Technology. 40 (1) 12–13. doi:10.1021/es062612a.
• Rhoades, David Walter. (2008). "Broadband Dielectric Spectroscopy Studies of Nafion". University of Southern Mississippi, MS. ISBN 978-0-549-78540-8.
• (2001). "Purple Fluorite: A Little Known Artists' Pigment and Its Use in Late Gothic and Early Renaissance Painting in Northern Europe". Studies in Conservation. 46 (1) 1–13. doi:10.1179/sic.2001.46.1.1.
• (2009). "The highest oxidation states of the transition metal elements". Coordination Chemistry Reviews. 253 (5–6) 606–624. doi:10.1016/j.ccr.2008.07.014.
• (1993). A Half-century of Community Water Fluoridation in the United States: Review and Commentary. Journal of Public Health Dentistry. 53 (1) 17–44. doi:10.1111/j.1752-7325.1993.tb02666.x.
• (2006). "Topical Treatment of Experimental Hydrofluoric Acid Skin Burns by 2.5% Calcium Gluconate". Journal of Burn Care & Research. 27 (6) 889–894. doi:10.1097/01.BCR.0000245767.54278.09.
• Salager, Jean-Louis. (2002). Surfactants: Types and Uses. Laboratory of Formulation, Interfaces, Rheology, and Processes, Universidad de los Andes.
• Sandford, Graham. (2000). "Organofluorine Chemistry". Philosophical Transactions. 358 (1766) 455–471. doi:10.1098/rsta.2000.0541.
• (2008). "Artificial Blood". Indian Journal of Critical Care Medicine. 12 (3) 140–144. doi:10.4103/0972-5229.43685.
• Scheele, Carl Wilhelm. (1771). Undersŏkning om fluss-spat och dess syra. Kungliga Svenska Vetenskapsademiens Handlingar [Proceedings of the Royal Swedish Academy of Science]. 32 129–138.
• Schimmeyer, S.. (2002). The Search for a Blood Substitute. Illumin. 15 (1).
• (2012). "Investigation of Heterodimeric and Homodimeric Radical Cations of the Series: [F₂O₂]⁺, [F₂Cl₂]⁺, [Cl₂O₂]⁺, [F₄]⁺, and [Cl₄]⁺". RSC Advances. 2 (3) 876–881. doi:10.1039/C1RA00804H.
• (2012). "Occurrence of Difluorine F2 in Nature-In Situ Proof and Quantification by NMR Spectroscopy". Angewandte Chemie International Edition. 51 (31) 7847–7849. doi:10.1002/anie.201203515.
• (2000). Use of Fluorine-18 Fluoro-2-deoxy-D-glucose Positron Emission Tomography in Assessing the Process of Tuberculous Spondylitis. Journal of Spinal Disorders. 13 (6) 541–544. doi:10.1097/00002517-200012000-00016.
• (2008). "Life in the Universe: Expectations and Constraints". Springer-Verlag. ISBN 978-3-540-76816-6.
• Schwarcz, Joseph A.. (2004). The Fly in the Ointment: 70 Fascinating Commentaries on the Science of Everyday Life. ECW Press. ISBN 1-55022-621-5.
• Senning, A.. (2007). "Elsevier's Dictionary of Chemoetymology: The Whies and Whences of Chemical Nomenclature and Terminology". Elsevier. ISBN 978-0-444-52239-9.
• (1992). "Liquid Ventilation". Pediatric Pulmonology. 14 (2) 102–109. doi:10.1002/ppul.1950140208.
• (2013). Fluoride Toxicity. Medscape.
• (2010). "Solutions Manual for Inorganic Chemistry". W. H. Freeman. ISBN 978-1-4292-5255-3.
• (1997). "Acute Fluoride Toxicity from Ingesting Home-use Dental Products in Children, Birth to 6 Years of Age". Journal of Public Health Dentistry. 57 (3) 150–158. doi:10.1111/j.1752-7325.1997.tb02966.x.
• Slye, Orville M.. (2012). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". 15 1–11. Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a11_113.pub2.
• (2010). "Epidemiologic Evidence on the Health Effects of Perfluorooctanoic Acid (PFOA)". Environmental Health Perspectives. 118 (8) 1100–1108. doi:10.1289/ehp.0901827.
• Stillman, John Maxson. (December 1912). Basil Valentine, A Seventeenth Century Hoax. Popular Science Monthly. 81.
• Storer, Frank H.. (1864). First Outlines of a Dictionary of Solubilities of Chemical Substances. Sever and Francis.
• Swinson, Joel. (June 2005). Fluorine – A Vital Element in the Medicine Chest. PharmaChem. 26–27.
• Taber, Andrew. (22 April 1999). Dying to ride. Salon.
• Tanner Industries. (January 2011). Anhydrous Ammonia: (MSDS) Material Safety Data Sheet. tannerind.com.
• Theodoridis, George. (2006). "Fluorine and the Environment: Agrochemicals, Archaeology, Green Chemistry & Water". 121–176. Elsevier. ISBN 978-0-444-52672-4.
• Toon, Richard. (1 September 2011). The discovery of fluorine. Education in Chemistry. 48 (5) 148–151.
• Transparency Market Research. (17 May 2013). Fluorochemicals Market is Expected to Reach USD 21.5 Billion Globally by 2018: Transparency Market Research. Transparency Market Research Blog.
• Ullmann, Fritz. (2008). "Ullmann's Fibers (2 volumes)". Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-31772-1.
• United States Environmental Protection Agency. (1996). R.E.D. Facts: Trifluralin.
• United States Environmental Protection Agency. (2012). Emerging Contaminants – Perfluorooctane Sulfonate (PFOS) and Perfluorooctanoic Acid (PFOA).
• United States Environmental Protection Agency. (2013a). Class I Ozone-depleting Substances.
• United States Environmental Protection Agency. (2013b). Phaseout of HCFCs (Class II Ozone-Depleting Substances).
• (1993). Nobel Laureates in Chemistry, 1901–1992. 35–41. American Chemical Society; Chemical Heritage Foundation. ISBN 978-0-8412-2690-6.
• Vigoureux, P.. (1961). "The Gyromagnetic Ratio of the Proton". Contemporary Physics. 2 (5) 360–366. doi:10.1080/00107516108205282.
• (2008). "Accounting for Fluorine: Production, Use, and Loss". Journal of Industrial Ecology. 11 85–101. doi:10.1162/jiec.2007.1075.
• Walsh, Kenneth A.. (2009). "Beryllium Chemistry and Processing". ASM International. ISBN 978-0-87170-721-5.
• Walter, P.. (2013). Honeywell Invests $300m in Green Refrigerant. Chemistry World.
• (1932). "The Discovery of the Elements. XVII. The Halogen Family". Journal of Chemical Education. 9 (11) 1915–1939. doi:10.1021/ed009p1915.
• (2011). "Unnecessary use of Fluoroquinolone Antibiotics in Hospitalized Patients". BMC Infectious Diseases. 11 187–193. doi:10.1186/1471-2334-11-187.
• (2001). "Inorganic Chemistry". Academic Press. ISBN 978-0-12-352651-9.
• Willey, Ronald R.. (2007). "Practical Equipment, Materials, and Processes for Optical Thin Films". Willey Optical. ISBN 978-0-615-14397-2.
• (2001). "Matheson Gas Data Book". Matheson Tri-Gas. ISBN 978-0-07-135854-5.
• (2008). "A Systematic Review of the Efficacy and Safety of Fluoridation". Evidence-Based Dentistry. 9 (2) 39–43. doi:10.1038/sj.ebd.6400578.
• Young, David A.. (1975). Phase Diagrams of the Elements. Lawrence Livermore Laboratory.
• (2013). "Perfluorooctanoic acid (PFOA) and perfluorooctanesulfonic acid (PFOS) in surface waters, sediments, soils and wastewater – A review on concentrations and distribution coefficients". Chemosphere. 91 (6) 725–32. doi:10.1016/j.chemosphere.2013.02.024.
• Zorich, Robert. (1991). "Handbook of Quality Integrated Circuit Manufacturing". Academic Press. ISBN 978-0-323-14055-3.

బాహ్య లంకెలు

---

మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Fluorine” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Fluorine ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.