లైగేస్
లిపేస్ తో పొరబడకండి
జీవరసాయన శాస్త్రం (biochemistry)లో, లైగేస్ (ligase) అనేది ఒక కొత్త రసాయన బంధం (chemical bond)ను ఏర్పరచడం ద్వారా రెండు అణువులను కలపడాన్ని (లైగేషన్) ఉత్ప్రేరకపరచగల (catalyze) ఒక ఎంజైమ్ (enzyme). ఇది సాధారణంగా అణువులలో ఒకదానిపై ఉన్న చిన్న పెండెంట్ రసాయన సమూహం యొక్క జలవిశ్లేషణ (hydrolysis) ద్వారా జరుగుతుంది, దీని ఫలితంగా సాధారణంగా కొత్త C-O, C-S, లేదా C-N బంధాలు ఏర్పడతాయి. ఉదాహరణకు, DNA లైగేస్ ఫాస్ఫోడైస్టర్ బంధాలను (phosphodiester bonds) ఏర్పరచడం ద్వారా న్యూక్లియిక్ యాసిడ్ యొక్క రెండు పరిపూరకరమైన శకలాలను కలపగలదు మరియు ప్రతిరూపణ సమయంలో డబుల్ స్ట్రాండెడ్ DNAలో తలెత్తే సింగిల్-స్ట్రాండెడ్ బ్రేక్‌లను (single-stranded breaks) మరమ్మత్తు చేయగలదు.
సాధారణంగా, ఒక లైగేస్ కింది డీహైడ్రేషన్ చర్యను ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది, తద్వారా A మరియు B అణువులను కలుపుతుంది:
A-OH + B-H → A–B + H2O
నామకరణం
లైగేస్‌ల నామకరణం అస్థిరంగా ఉంటుంది, కాబట్టి ఈ ఎంజైమ్‌లు సాధారణంగా అనేక వేర్వేరు పేర్లతో పిలువబడతాయి. సాధారణంగా, లైగేస్‌ల సాధారణ పేర్లలో "లైగేస్" అనే పదం ఉంటుంది, ఉదాహరణకు DNA లైగేస్, ఇది మాలిక్యులర్ బయాలజీ ప్రయోగశాలలలో (laboratories) DNA శకలాలను కలపడానికి సాధారణంగా ఉపయోగించే ఎంజైమ్. అయితే, అనేక సాధారణ పేర్లు "సింథటేస్" (synthetase) లేదా "సింథేస్" (synthase) అనే పదాన్ని ఉపయోగిస్తాయి, ఎందుకంటే అవి కొత్త అణువులను జీవసంశ్లేషణ (Biosynthesis) చేయడానికి ఉపయోగించబడతాయి.[1] ఎంజైమ్ ప్రత్యేకంగా కార్బాక్సిలేషన్ (carboxylation) చర్యను ఉత్ప్రేరకపరుస్తుందని సూచించడానికి "కార్బాక్సిలేస్" (carboxylase) అనే పేరును ఉపయోగించే కొన్ని లైగేస్‌లు కూడా ఉన్నాయి.
గమనిక: జీవరసాయన నామకరణం కొన్నిసార్లు సింథటేస్‌లను సింథేస్ (synthase)ల నుండి వేరు చేసింది మరియు కొన్నిసార్లు ఈ పదాలను పర్యాయపదాలుగా (synonyms) పరిగణించింది.[2] సాధారణంగా, ఈ రెండు పదాలు పరస్పరం మార్చుకోదగినవిగా ఉపయోగించబడతాయి మరియు రెండూ లైగేస్‌లను వివరించడానికి ఉపయోగించబడతాయి.
వర్గీకరణ
లైగేస్‌లు ఎంజైమ్‌ల EC నంబర్ (Enzyme Commission number) వర్గీకరణలో EC 6గా వర్గీకరించబడ్డాయి. లైగేస్‌లను మరింతగా ఆరు ఉపవర్గాలుగా వర్గీకరించవచ్చు:
- EC 6.1 కార్బన్-ఆక్సిజన్ బంధాలను ఏర్పరచడానికి ఉపయోగించే లైగేస్‌లను కలిగి ఉంటుంది
- EC 6.2 కార్బన్-సల్ఫర్ బంధాలను ఏర్పరచడానికి ఉపయోగించే లైగేస్‌లను కలిగి ఉంటుంది
- EC 6.3 కార్బన్-నైట్రోజన్ బంధాలను ఏర్పరచడానికి ఉపయోగించే లైగేస్‌లను కలిగి ఉంటుంది (ఆర్జినినోసక్సినేట్ సింథటేస్ (argininosuccinate synthetase)తో సహా)
- EC 6.4 కార్బన్-కార్బన్ బంధాలను ఏర్పరచడానికి ఉపయోగించే లైగేస్‌లను కలిగి ఉంటుంది, ఉదాహరణకు ఎసిటైల్-CoA కార్బాక్సిలేస్ (acetyl-CoA carboxylase)
- EC 6.5 ఫాస్ఫోరిక్ ఈస్టర్ (phosphoric ester) బంధాలను ఏర్పరచడానికి ఉపయోగించే లైగేస్‌లను కలిగి ఉంటుంది, ఉదాహరణకు DNA లైగేస్
- EC 6.6 నైట్రోజన్-మెటల్ బంధాలను ఏర్పరచడానికి ఉపయోగించే లైగేస్‌లను కలిగి ఉంటుంది, చెలాటేస్ (chelatase)లలో వలె
మెమ్బ్రేన్-అసోసియేటెడ్ లైగేస్‌లు
కొన్ని లైగేస్‌లు పెరిఫెరల్ మెమ్బ్రేన్ ప్రోటీన్‌లు (peripheral membrane proteins)గా లేదా ఒకే ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ హెలిక్స్ (transmembrane helix) ద్వారా లంగరు వేయబడి జీవ పొరలతో (biological membranes) అనుబంధించబడతాయి,[3] ఉదాహరణకు కొన్ని యుబిక్విటిన్ లైగేస్ (ubiquitin ligase) సంబంధిత ప్రోటీన్‌లు.
వ్యుత్పత్తి మరియు ఉచ్చారణ
లైగేస్ అనే పదం lig- (లాటిన్ భాష క్రియ ligāre, "బంధించడం" లేదా "కలిపి కట్టడం" నుండి) + -ase (ఎంజైమ్‌ను సూచిస్తుంది) యొక్క కంబైనింగ్ ఫారమ్‌లను ఉపయోగిస్తుంది, ఇది "బంధించే ఎంజైమ్" అని అర్థాన్ని ఇస్తుంది.
ఇవి కూడా చూడండి
ప్రస్తావనలు
- ↑ “IntEnz - EC 6”. www.ebi.ac.uk. Retrieved 2023-05-02.
- ↑ “Synthetases - Ligases - Enzymes - Products”. www.axonmedchem.com. Retrieved 2023-05-02.
- ↑ Superfamilies of single-pass transmembrane ligases in Membranome database
- EC 6 పరిచయం క్వీన్ మేరీ, యూనివర్సిటీ ఆఫ్ లండన్లోని కెమిస్ట్రీ విభాగం నుండి
మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Ligase” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Ligase ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.
