దుర్వాసన కలిగించే సమ్మేళనాలు
దుర్వాసన కలిగించే సమ్మేళనాలు (Stench compounds) అనేవి రసాయనాలు, ఇవి దాదాపు ఎల్లప్పుడూ సేంద్రీయ రసాయనాలే, ఇవి అసహ్యకరమైన వాసనను కలిగి ఉంటాయి. వీటి వాసన సుగంధ సమ్మేళనాల (fragrance compounds) వాసనకు భిన్నంగా ఉంటుంది.
ఎంచుకున్న సూత్రాలు
ఒక సమ్మేళనం కొంత బాష్పీభవనశీలతను ప్రదర్శిస్తేనే దుర్వాసనను గుర్తించవచ్చు. సుగంధ సమ్మేళనాల మాదిరిగానే, బాష్పీభవనశీలతకు సాధారణంగా 300 కంటే తక్కువ అణు భారం అవసరం.
దుర్వాసనకు సంబంధించి ఒక ముఖ్యమైన అంశం వాసన గుర్తింపు పరిమితి (odor detection threshold). సమ్మేళనాల వాసనలు గాఢతను బట్టి కూడా మారవచ్చు. సివెటోన్ (Civetone), సివెట్ (civets) ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది, ఇది బలమైన కస్తూరి వాసనను కలిగి ఉంటుంది, ఇది అత్యంత పలుచగా ఉన్నప్పుడు ఆహ్లాదకరంగా మారుతుంది.[1]
| సమ్మేళనం పేరు | సమ్మేళనం రకం | పరిమితి (ppm) | సాధారణంగా కనిపించే చోటు |
|---|---|---|---|
| 5-ఇథైలిడిన్-2-నార్బోర్నీన్ (norbornene) | ఆల్కీన్ | 0.00014 | కృత్రిమమైనది |
| ట్రైమిథైలామైన్ (Trimethylamine) | అమైన్ | 0.00003 | పాడైపోయిన చేపలు |
| ఐసోవాలెరిక్ ఆమ్లం (Isovaleric acid) | కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం | 0.000078 | వాంతి |
| టెర్ట్-బ్యూటైల్ మెర్కాప్టాన్ (tert-Butyl mercaptan) | థియోల్ | 0.0000029 | సహజ వాయువు |
| డైమిథైల్ సల్ఫైడ్ (Dimethylsulfide) | థియోఈథర్ | 0.003 | కుళ్ళిన మాంసం |
దుర్వాసన సమ్మేళనాల తరగతులు
అమైన్లు
| సమ్మేళనం పేరు | సుగంధం | సహజంగా లభించే చోటు | రసాయన నిర్మాణం |
|---|---|---|---|
| ట్రైమిథైలామైన్ | చేప వాసన అమ్మోనియా |
పాడైపోయిన చేపలు | |
| పుట్రెసిన్ (Putrescine) | కుళ్ళిన మాంసం | కుళ్ళిన మాంసం | |
| కాడావెరిన్ (Cadaverine) | కుళ్ళిన మాంసం | కుళ్ళిన మాంసం | |
| పిరిడిన్ (Pyridine) | చేప వాసన | బెల్లడోనా | |
| ఇండోల్ (Indole) | మల వాసన పూల వాసన |
మలం మల్లెపూలు |
|
| స్కటోల్ (Skatole) | మల వాసన పూల వాసన |
మలం (పలుచగా ఉన్నప్పుడు) నారింజ పూలు |
సల్ఫర్ సమ్మేళనాలు
సల్ఫర్ వాసన లేనిది, కానీ అనేక సల్ఫర్ సమ్మేళనాలు అసహ్యకరమైన వాసనలను కలిగి ఉంటాయి. వీటిలో ముఖ్యమైనది హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్, ఇది కుళ్ళిపోతున్న ప్రోటీన్ల నుండి ఏర్పడుతుంది మరియు కాగితపు పరిశ్రమకు సంబంధించిన ప్రధాన ఇబ్బందికరమైన అంశం.[3] అయినప్పటికీ, ఇది ప్రకృతిలో ఒక ముఖ్యమైన సిగ్నలింగ్ అణువు (signalling molecule).[4] విస్తృతమైన ఆర్గానోసల్ఫర్ సమ్మేళనాలు (organosulfur compounds) సాధారణంగా అసహ్యకరమైన వాసనలను కలిగి ఉంటాయి. థియోఎసిటోన్ (Thioacetone), తక్కువగా అధ్యయనం చేయబడిన ఆర్గానోసల్ఫర్ సమ్మేళనాల మిశ్రమం, దాని బలమైన దుర్వాసనకు ప్రసిద్ధి చెందింది.
థియోల్స్ యొక్క దుర్వాసన స్వభావానికి ఒక ముఖ్యమైన మినహాయింపు గ్రేప్‌ఫ్రూట్ మెర్కాప్టాన్, ఇది గ్రేప్‌ఫ్రూట్ వాసన. ఫ్యూరాన్-2-యల్ మెథానెథియోల్ (దీనిని ఫర్ఫ్యూరిల్ మెర్కాప్టాన్ అని కూడా పిలుస్తారు) వేయించిన కాఫీ యొక్క ప్రధాన వాసన.[5] అల్లైల్ థియోల్ (CH2=CHCH2SH) వెల్లుల్లి శ్వాసలో ఒక భాగం.[6] (Methylthio)methanethiol (CH3SCH2SH) మగ ఎలుకల మూత్రంలో కనిపిస్తుంది మరియు ఆడ ఎలుకలకు సెమియోకెమికల్ (semiochemical)గా పనిచేస్తుంది. ఇది బలమైన వెల్లుల్లి వాసనను కలిగి ఉంటుంది.[7]
థియోల్ల దుర్వాసనను స్కంక్లు తమ రక్షణ స్ప్రేలో భాగంగా ఉపయోగిస్తాయి. స్పాటెడ్ స్కంక్ (Spilogale putorius) నుండి వచ్చిన స్ప్రే యొక్క గ్యాస్ క్రోమాటోగ్రఫీ విశ్లేషణ, ఈ మూడు థియోల్లను వెల్లడించింది: (E)-2-బ్యూటీన్-1-థియోల్, 3-మిథైల్-1-బ్యూటెన్ థియోల్, మరియు 2-ఫినైల్ ఈథేన్ థియోల్.[8][9]
ఆర్గానోఫాస్పరస్ మరియు సంబంధిత సమ్మేళనాలు
బాష్పీభవనశీలత కలిగిన ఆర్గానోఫాస్పరస్ మరియు ఆర్గానోఆర్సెనిక్ సమ్మేళనాలు విలక్షణమైన వాసనలను కలిగి ఉంటాయి. కొన్నిసార్లు మొదటి ఆర్గానోమెటాలిక్ సమ్మేళనంగా పేర్కొనబడే, కాడెట్స్ ఫ్యూమింగ్ లిక్విడ్ (Cadet's fuming liquid) 1760లో వెల్లుల్లి వలె వాసన వస్తుందని నివేదించబడింది.[10] ఇది ఎక్కువగా డైకాకోడైల్ (((CH3)2As)2) మరియు కాకోడైల్ ఆక్సైడ్ (((CH3)2As)2O)లతో కూడి ఉంటుంది. మిథైల్ ఫాస్ఫైన్లు ((CH3)PH2, (CH3)2PH, మరియు (CH3)3P) వెల్లుల్లి-లోహపు వాసనను కలిగి ఉంటాయి.[11]
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు
కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్ల ఎస్టర్ల ఆహ్లాదకరమైన, తరచుగా పండ్ల వంటి వాసనకు భిన్నంగా, మాతృ కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలు అసహ్యకరమైన వాసనలను కలిగి ఉంటాయి. బ్యూట్రిక్ ఆమ్లం పాడైపోయిన పాల ఉత్పత్తులతో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది. C-5 ఆమ్లాలు, వాలెరిక్ ఆమ్లాలు మానవ ప్రేగులలో ఉత్పత్తి అవుతాయి.[12]
భద్రత మరియు పర్యావరణం
ప్రబలంగా ఉన్న దుర్వాసన సమ్మేళనంపై దృష్టి సారిస్తే, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ అత్యంత విషపూరితమైనది. ఇది ppm స్థాయిలో వాసనను గ్రహించే సామర్థ్యాన్ని కోల్పోయేలా చేయడం వల్ల విషప్రయోగం ప్రమాదం మరింత పెరుగుతుంది.[13] నివారణకు సంబంధించి, హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ క్షారం మరియు గాలి ద్వారా సులభంగా బంధించబడుతుంది మరియు నాశనం చేయబడుతుంది. ఇలాంటి చికిత్స థియోల్స్‌కు కూడా వర్తిస్తుంది.[3]
దుర్వాసన కాలుష్యానికి కారణమయ్యే ప్రక్రియల రూపకల్పనలో, వాసన తీవ్రతను కొలవడానికి పరికరాలు మరియు నిపుణుల బృందాలను ఉపయోగిస్తారు. అయితే, గాలి కాలుష్య కారకాల గాఢతను కొలిచే చాలా పరికరాలు, ఇన్‌ఫ్రారెడ్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ విశ్లేషణ, కలరిమెట్రీ, అడ్సోర్ప్షన్, అబ్సార్ప్షన్ స్పెక్ట్రోస్కోపీ, లేదా ఉపరితల ఉద్రిక్తత ద్వారా అయినా, అవి గుర్తించగల సమ్మేళనాలలో పరిమితంగా ఉంటాయి మరియు తక్కువ గుర్తింపు పరిమితులను కలిగి ఉంటాయి. ఈ కారణాల వల్ల, దుర్వాసన కలిగించే సమ్మేళనాలను అంచనా వేయడానికి మానవ పరిశీలన తరచుగా మరింత నమ్మదగినది. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్ వంటి దుర్వాసన సమ్మేళనాలు మరింత సులభంగా గుర్తించబడతాయి మరియు చట్టపరమైన గాలి నాణ్యత ప్రమాణాలలో తరచుగా చాలా తక్కువ ఆమోదయోగ్యమైన గాఢతలను కలిగి ఉంటాయి, మరియు విస్తృత పర్యావరణానికి చికాకు కలగకుండా ఉండటానికి కాలుష్య ప్రవాహాల నుండి వాటిని తొలగించడానికి ప్రతిచర్య అవసరం.[14]
సూచనలు
- ↑ Bedoukian, Paul Z. "Perfumery and Flavoring Synthetics", 2nd ed., p. 248, Elsevier, New York, 1967.
- ↑ (2005). "Exploration of hydrogen odorants for fuel cell vehicles". Journal of Power Sources. 152 226–232. doi:10.1016/j.jpowsour.2005.01.007.
- ↑ 3.0 3.1 (2000). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". ISBN 978-3-527-30385-4. doi:10.1002/14356007.a13_467.
- ↑ (2016). "Hydrogen sulfide: Stench from the past as a mediator of the future". The Biochemist. 38 (5) 12–17. doi:10.1042/bio03805012.
- ↑ (2015). "Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry". 1–9. ISBN 978-3-527-30673-2. doi:10.1002/14356007.a11_141.pub2.
- ↑ Block, E.. (2010). "Garlic and Other Alliums: The Lore and the Science". Royal Society of Chemistry. ISBN 978-0-85404-190-9.
- ↑ (2005). "Encoding social signals in the mouse main olfactory bulb". Nature. 434 (7032) 470–477. doi:10.1038/nature03414.
- ↑ (1991). "Volatile components in defensive spray of the spotted skunk,Spilogale putorius". Journal of Chemical Ecology. 17 (7) 1415–1420. doi:10.1007/bf00983773.
- ↑ (1999). "The History of Skunk Defensive Secretion Research". The Chemical Educator. 4 (2) 44–50. doi:10.1007/s00897990286a.
- ↑ Seyferth, D.. (2001). "Cadet's Fuming Arsenical Liquid and the Cacodyl Compounds of Bunsen". Organometallics. 20 (8) 1488–1498. doi:10.1021/om0101947.
- ↑ Glindemann, D.. (2005). "The Two Odors of Iron when Touched or Pickled: (Skin) Carbonyl Compounds and Organophosphines". Angewandte Chemie International Edition. 45 (42) 7006–7009. doi:10.1002/anie.200602100.
- ↑ (2020-04-23). Metabocard for Valeric acid. Human Metabolome Database.
- ↑ (1948). "Hydrogen sulfide-killer that may not stink". Journal of Chemical Education. 25 (9) 511. doi:10.1021/ed025p511.
- ↑ Bolz, Ray E.. (2019-03-07). CRC Handbook of Tables for Applied Engineering Science. 731-737. CRC Press. ISBN 978-1-351-83842-9.
మూలం: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Stench compound” వ్యాసానికి అనువాదం. మూల వ్యాసం: https://en.wikipedia.org/wiki/Stench_compound ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.
