Abhinaya: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Cyanogen” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం

2026-10-04T18:15:39Z

ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Cyanogen” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం

New page

ఆక్సలోనైట్రైల్<ref name=iupac2013>(2014). "Nomenclature of Organic Chemistry : IUPAC Recommendations and Preferred Names 2013 (Blue Book)". 902. [[Royal Society of Chemistry]]. ISBN 978-0-85404-182-4. doi:[https://doi.org/10.1039/9781849733069-FP001 10.1039/9781849733069-FP001].</ref>
ఈథేన్‌డైనైట్రైల్<ref name=iupac2013 />
Bis(nitridocarbon)(''C''—''C'')<ref name=ChEBI>(27 October 2006). [https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=29308 oxalonitrile (CHEBI:29308)]. ''Chemical Entities of Biological Interest''.</ref>
డైసయనో<ref Name="Pocket">(September 2007). "NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards". 82. Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control, National Institute for Occupational Safety & Health.</ref><ref name = "Merck">(1983). [https://archive.org/details/merckindexencycl00wind The Merck Index]. [https://archive.org/details/merckindexencycl00wind/page/385 385]. Merck & Co.. ISBN 9780911910278.</ref>
కార్బన్ నైట్రైడ్<ref Name="Pocket" />
ఆక్సాలిక్ యాసిడ్ డైనైట్రైల్<ref name="Merck" />
5.1 atm (21 °C)<ref name=PGCH/>
6.6–32%<ref name=PGCH/>
ఏదీ లేదు<ref name=PGCH>0161</ref>
N.D.<ref name=PGCH/>
TWA 10 ppm (20 mg/m3)<ref name=PGCH/>
శరీరంలో [[cyanide]]ను ఏర్పరుస్తుంది; మండే స్వభావం కలది<ref name=PGCH/>

'''సయనోజెన్''' అనేది (CN)2 [[chemical formula|రసాయన ఫార్ములా]] కలిగిన ఒక [[chemical compound|రసాయన సమ్మేళనం]]. దీని నిర్మాణం N\tC\sC\tN. ఇది అత్యంత సరళమైన స్థిరమైన [[carbon nitride]], ఇది [[Transparency and translucency|రంగులేని]] మరియు అత్యంత [[toxic|విషపూరితమైన]] [[gas|వాయువు]], ఇది [[pungency|ఘాటైన]] [[odor|వాసన]] కలిగి ఉంటుంది. ఈ అణువు ఒక [[pseudohalogen]]. సయనోజెన్ అణువులు [[linear molecular geometry|సరళంగా]] ఉంటాయి మరియు రెండు CN సమూహాలను కలిగి ఉంటాయి ‒ ఇవి [[chlorine|Cl]]2 వంటి ద్విపరమాణు హాలోజన్ అణువులను పోలి ఉంటాయి, కానీ ఆక్సీకరణ సామర్థ్యం చాలా తక్కువ. రెండు [[cyanide|సయనో సమూహాలు]] వాటి [[carbon]] పరమాణువుల వద్ద కలిసి బంధించబడి ఉంటాయి, అయినప్పటికీ ఇతర [[isomer]]లు కూడా కనుగొనబడ్డాయి.<ref>(2008). "Low-lying singlet excited states of isocyanogen". ''International Journal of Quantum Chemistry''. 106 (6) 1137–1140. doi:[https://doi.org/10.1002/qua.21586 10.1002/qua.21586].</ref> ఈ పేరును CN రాడికల్ కోసం కూడా ఉపయోగిస్తారు,<ref name=radical>(2011). "Encyclopedia of Astrobiology". 402. ISBN 978-3-642-11271-3. doi:[https://doi.org/10.1007/978-3-642-11274-4_1806 10.1007/978-3-642-11274-4_1806].</ref> అందువల్ల దీనిని [[cyanogen bromide]] (Br\sC\tN) వంటి సమ్మేళనాల కోసం ఉపయోగిస్తారు (కానీ ''[[Cyano radical]]'' కూడా చూడండి). ఆక్సిజన్‌తో పెరిగిన పీడనం వద్ద మండించినప్పుడు, నీలం రంగు మంటను పొందడం సాధ్యమవుతుంది, దీని ఉష్ణోగ్రత సుమారు 4800 C ఉంటుంది (ఓజోన్‌తో ఇంకా ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత సాధ్యమవుతుంది). ఇది [[dicyanoacetylene]] తర్వాత అత్యధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద మండే వాయువుగా పరిగణించబడుతుంది.

సయనోజెన్ అనేది [[oxamide]] యొక్క [[anhydride]]:
:H2N\sC(\dO)\sC(\dO)\sNH2 → N\tC\sC\tN + 2 H2O

ఆక్సమైడ్ హైడ్రేషన్ ద్వారా సయనోజెన్ నుండి తయారు చేయబడుతుంది:

:N\tC\sC\tN + 2 H2O → H2N\sC(\dO)\sC(\dO)\sNH2

== తయారీ ==
సయనోజెన్ సాధారణంగా [[cyanide]] సమ్మేళనాల నుండి ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ఒక ప్రయోగశాల పద్ధతిలో [[mercury(II) cyanide|మెర్క్యురిక్ సయనైడ్]] యొక్క ఉష్ణ వియోగం ఉంటుంది:
:2 Hg(CN)2 → (CN)2 + Hg2(CN)2
లేదా, కాపర్(II) లవణాల (ఉదాహరణకు [[copper(II) sulfate]]) ద్రావణాలను సయనైడ్లతో కలపవచ్చు; అస్థిరమైన కాపర్(II) సయనైడ్ ఏర్పడుతుంది, ఇది వేగంగా [[copper(I) cyanide]] మరియు సయనోజెన్‌గా విడిపోతుంది.<ref>(1959). "The Synthesis And Chemistry Of Cyanogen". ''[[Chemical Reviews]]''. 59 (5) 841–883. doi:[https://doi.org/10.1021/cr50029a003 10.1021/cr50029a003].</ref>
:2 CuSO4 + 4 [[Potassium cyanide|KCN]] → (CN)2 + 2 [[CuCN]] + 2 [[K2SO4]]

పారిశ్రామికంగా, ఇది [[hydrogen cyanide]] యొక్క [[oxidation|ఆక్సీకరణ]] ద్వారా సృష్టించబడుతుంది, సాధారణంగా యాక్టివేటెడ్ [[silicon dioxide]] [[catalyst|ఉత్ప్రేరకం]]పై [[chlorine]]ను ఉపయోగించి లేదా కాపర్ లవణంపై [[nitrogen dioxide]]ను ఉపయోగించి. [[nitrogen]] మరియు [[acetylene]] విద్యుత్ స్పార్క్ లేదా డిశ్చార్జ్ ద్వారా చర్య జరిపినప్పుడు కూడా ఇది ఏర్పడుతుంది.<ref>Breneman, A. A.. (January 1889). [https://zenodo.org/record/1428969 The Fixation of Atmospheric Nitrogen]. ''[[Journal of the American Chemical Society]]''. 11 (1) 2–27. doi:[https://doi.org/10.1021/ja02126a001 10.1021/ja02126a001].</ref>

== చర్యలు ==
సయనోజెన్‌కు [[disulfur dichloride]]ను జోడించడం ద్వారా [[3,4-Dichloro-1,2,5-thiadiazole|3,4-డైక్లోరో-1,2,5-థయాడయాజోల్]] లభిస్తుంది.

== పారాసయనోజెన్ ==
పారాసయనోజెన్ అనేది సయనోజెన్ యొక్క [[polymer|పాలిమర్]]. దీనిని [[mercury(II) cyanide]]ను వేడి చేయడం ద్వారా ఉత్తమంగా తయారు చేయవచ్చు. దీనిని [[silver cyanide]], [[silver cyanate]], [[cyanogen iodide]] లేదా సయనూరిక్ అయోడైడ్‌ను వేడి చేయడం ద్వారా కూడా తయారు చేయవచ్చు.<ref>Bircumshaw, L. L.. (1954). "Paracyanogen: its formation and properties. Part I". ''J. Chem. Soc.''. 931–935. doi:[https://doi.org/10.1039/JR9540000931 10.1039/JR9540000931].</ref> దీనిని స్వల్ప మలినాల సమక్షంలో 300 to 500 C వద్ద సయనోజెన్ పాలిమరైజేషన్ ద్వారా కూడా తయారు చేయవచ్చు. పారాసయనోజెన్‌ను 800 C వరకు వేడి చేయడం ద్వారా తిరిగి సయనోజెన్‌గా మార్చవచ్చు. ప్రయోగాత్మక ఆధారాల ప్రకారం, ఈ పాలిమరిక్ పదార్థం యొక్క నిర్మాణం చాలా క్రమరహితంగా ఉంటుందని భావిస్తారు, ఇందులో చాలా [[carbon]] పరమాణువులు [[Orbital hybridization#sp2|sp2 రకం]] మరియు [[Conjugated system|π కాంజుగేషన్]] యొక్క స్థానికీకరించిన డొమైన్‌లను కలిగి ఉంటాయి.<ref>Maya, Leon. (1993). [https://zenodo.org/record/1229357 Paracyanogen Reexamined]. ''Journal of Polymer Science Part A''. 31 (10) 2595–2600. doi:[https://doi.org/10.1002/pola.1993.080311020 10.1002/pola.1993.080311020].</ref>

== చరిత్ర ==

సయనోజెన్ మొదటిసారిగా 1815లో [[Joseph Louis Gay-Lussac]] ద్వారా సంశ్లేషణ చేయబడింది, ఆయన దాని అనుభావిక ఫార్ములాను నిర్ణయించి దానికి పేరు పెట్టారు. గే-లుసాక్ గ్రీకు పదాలైన κυανός (kyanos, నీలం) మరియు γεννάω (gennao, సృష్టించడం) నుండి "cyanogène" అనే పదాన్ని సృష్టించారు, ఎందుకంటే సయనైడ్ మొదట స్వీడిష్ రసాయన శాస్త్రవేత్త [[Carl Wilhelm Scheele]] ద్వారా [[Prussian blue]] వర్ణద్రవ్యం నుండి వేరు చేయబడింది.<ref>Gay-Lussac, J. L.. (1815). [https://books.google.com/books?id=m9s3AAAAMAAJ&pg=PA136 Recherches sur l'acide prussique]. ''Annales de Chimie''. 95 136–231. గే-లుసాక్ సయనోజెన్‌కు p. 163 వద్ద పేరు పెట్టారు.</ref> 19వ శతాబ్దం చివరలో [[fertilizer|ఎరువుల]] పరిశ్రమ వృద్ధితో ఇది ప్రాముఖ్యతను పొందింది మరియు అనేక ఎరువుల ఉత్పత్తిలో ముఖ్యమైన మధ్యవర్తిగా మిగిలిపోయింది. ఇది [[nitrocellulose]] ఉత్పత్తిలో స్టెబిలైజర్‌గా కూడా ఉపయోగించబడుతుంది.

సయనోజెన్ సాధారణంగా [[comet|తోకచుక్కలలో]] కనిపిస్తుంది.<ref name="poison">(2010-11-02). [https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2010/02nov_epoxi2/ Cometary Poison Gas Geyser Heralds Surprises]. ''science.nasa.gov''.</ref> 1910లో [[Halley's Comet]] యొక్క [[spectroscopic]] విశ్లేషణలో తోకచుక్క తోకలో సయనోజెన్ కనుగొనబడింది, ఇది తోకచుక్క తోక గుండా భూమి వెళ్ళినప్పుడు విషపూరితం అవుతుందనే భయాన్ని ప్రజల్లో కలిగించింది. [[New York City|న్యూయార్క్]] నగరంలో ప్రజలు గ్యాస్ మాస్కులు ధరించారు మరియు వ్యాపారులు విషాన్ని తటస్థీకరిస్తామని చెప్పి [[Quack (medicine)|క్వాక్]] "కామెట్ పిల్స్" విక్రయించారు.<ref name="poison" /> తోక యొక్క అత్యంత విస్తృత స్వభావం కారణంగా, గ్రహం దాని గుండా వెళ్ళినప్పుడు ఎటువంటి ప్రభావం చూపలేదు.<ref>(1910-02-08). [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1910/02/08/104920328.pdf Comet's Poisonous Tail]. ''New York Times''.</ref><ref>(2010-05-25). [https://www.denverpost.com/2010/05/25/halleys-comet-100-years-ago/ Halley's Comet 100 years ago]. ''The Denver Post''.</ref>

== అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమం ==
సయనోజెన్ [[interstellar medium|అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమంలో]] సమృద్ధిగా ఉంటుందని నమ్ముతున్నప్పటికీ, [[radio astronomy]] ద్వారా దీనిని నేరుగా గుర్తించడం సాధ్యం కాదు, ఎందుకంటే దీనికి [[molecular dipole moment|డైపోల్ మూమెంట్]] లేకపోవడం వల్ల దీనికి [[rotational spectroscopy#Microwave and far-infrared spectra|రొటేషనల్ మైక్రోవేవ్ స్పెక్ట్రమ్]] ఉండదు.<ref name=Agundez2018>(2018). "Discovery of Interstellar Isocyanogen (CNCN): Further Evidence that Dicyanopolyynes Are Abundant in Space". ''The Astrophysical Journal Letters''. 861 (2) L22. doi:[https://doi.org/10.3847/2041-8213/aad089 10.3847/2041-8213/aad089].</ref><ref name=Vastel2019>(May 2019). "Isocyanogen formation in the cold interstellar medium". ''[[Astronomy & Astrophysics]]''. 625 A91. doi:[https://doi.org/10.1051/0004-6361/201935010 10.1051/0004-6361/201935010].</ref> దీని ప్రోటోనేటెడ్ ఉత్పన్నం NCCNH+ గుర్తించబడింది, అలాగే దీని అస్థిరమైన ఐసోమర్ [[isocyanogen]] (సయనోజెన్ సయనైడ్), -C\tN+\sC\tN కూడా గుర్తించబడింది.<ref name=Agundez2018/><ref name=Vastel2019/><ref>(1992). "Central Bond in the Three CN.cntdot.dimers NC-CN, CN-CN and CN-NC: Electron Pair Bonding and Pauli Repulsion Effects". ''[[The Journal of Physical Chemistry]]''. 96 (12) 4864–4873. doi:[https://doi.org/10.1021/j100191a027 10.1021/j100191a027].</ref>

సయనైడ్ రాడికల్స్ యొక్క డైమెరైజేషన్ మూడవ, మరింత అస్థిరమైన ఐసోమర్, [[diisocyanogen]] (C\dN\sN\dC)ను కూడా ఉత్పత్తి చేయగలదు, ఇది 12 K వద్ద ఘన [[argon]]లో [[matrix isolation]] ద్వారా బంధించబడింది.<ref name=Maier1992>(September 1992). "Matrix Isolation of Diisocyanogen CNNC". ''[[Angewandte Chemie International Edition]]''. 31 (9) 1218–1220. doi:[https://doi.org/10.1002/anie.199212181 10.1002/anie.199212181].</ref> 2022, ఇది అంతర్నక్షత్ర మాధ్యమంలో ఉన్నట్లు తెలియదు.<ref name=Kumar2022>(2022). "Electronic structure calculations and quantum dynamics of rotational deexcitation of CNNC by He". ''[[Physical Chemistry Chemical Physics]]''. 24 (5) 2785–2793. doi:[https://doi.org/10.1039/D1CP04273D 10.1039/D1CP04273D].</ref>

== భద్రత ==
ఇతర [[cyanide]]ల వలె, సయనోజెన్ చాలా విషపూరితమైనది, ఎందుకంటే ఇది సులభంగా సయనైడ్‌గా క్షీణిస్తుంది, ఇది [[cytochrome c oxidase]] కాంప్లెక్స్‌ను విషపూరితం చేస్తుంది, తద్వారా [[mitochondria]]l [[electron transfer chain]]ను అంతరాయం కలిగిస్తుంది. సయనోజెన్ వాయువు కళ్ళు మరియు శ్వాసకోశ వ్యవస్థకు చికాకు కలిగిస్తుంది. పీల్చడం వల్ల తలనొప్పి, మైకము, వేగవంతమైన పల్స్, వికారం, వాంతులు, స్పృహ కోల్పోవడం, మూర్ఛలు మరియు మరణం సంభవించవచ్చు, ఇది ఎక్స్‌పోజర్‌పై ఆధారపడి ఉంటుంది.<ref name="HitCL">(1971). "Hazards in the Chemical Laboratory". The Royal Institute of Chemistry.</ref> పీల్చడం ద్వారా ప్రాణాంతక మోతాదు సాధారణంగా 100 to 150 mg మధ్య ఉంటుంది.

సయనోజెన్ ఆక్సిజన్‌లో మండేటప్పుడు 4525 C కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతతో రెండవ అత్యంత వేడి-తెలిసిన సహజ మంటను ( [[dicyanoacetylene]] అలియాస్ కార్బన్ సబ్నైట్రైడ్ తర్వాత) ఉత్పత్తి చేస్తుంది.<ref>(1952). "Cyanogen Flames and the Dissociation Energy of N2". ''The Journal of Chemical Physics''. 20 (3) 369–374. doi:[https://doi.org/10.1063/1.1700426 10.1063/1.1700426].</ref><ref>(1953). "The Temperature of the Cyanogen-Oxygen Flame". ''Journal of the American Chemical Society''. 75 (2) 499. doi:[https://doi.org/10.1021/ja01098a517 10.1021/ja01098a517].</ref>

== ఇది కూడా చూడండి ==
*[[Pseudohalogen]]

== సూచనలు ==
<references />

== బాహ్య లింకులు ==
* Cyanogen
*
* [https://web.archive.org/web/20060517035532/http://www.npi.gov.au/database/substance-info/profiles/29.html నేషనల్ పొల్యూటెంట్ ఇన్వెంటరీ - సయనైడ్ సమ్మేళనాల ఫ్యాక్ట్ షీట్]
* [http://www.physorg.com/news147451495.html PhysOrg.com]
* [https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0161.html CDC - NIOSH పాకెట్ గైడ్ టు కెమికల్ హజార్డ్స్]

[[Category:Alkanedinitriles]]
[[Category:Blood agents]]
[[Category:Lachrymatory agents]]
[[Category:Pseudohalogens]]
[[Category:Inorganic carbon compounds]]

----
''మూలం:'' ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Cyanogen” వ్యాసానికి అనువాదం.
''మూల వ్యాసం:'' https://en.wikipedia.org/wiki/Cyanogen
''ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.''

సయనోజెన్ - Revision history

Abhinaya: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Cyanogen” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం