డియోక్సిరైబోస్ - Revision history

Abhinaya: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Deoxyribose” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం

2026-10-12T09:00:53Z

ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Deoxyribose” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం

← Older revision		Revision as of 09:00, 12 October 2026
Line 1:		Line 1:
	{\| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1.5em; width:300px; max-width:45%; font-size:90%"		{\| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1.5em; width:300px; max-width:45%; font-size:90%"
	\|-		\|-
	\| colspan="2" style="text-align:center; background:#ffffff" \|		\| colspan="2" style="text-align:center; background:#ffffff" \| [[File:D-deoxyribose_chain.svg\|frameless\|250px]]
	\|-		\|-
	! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" \| పేర్లు		! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" \| పేర్లు
Line 64:		Line 64:
	\|}		\|}

	'''డియోక్సిరైబోస్''' (Deoxyribose), లేదా మరింత ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే '''2-డియోక్సిరైబోస్''', అనేది H−(C=O)−(CH<sub>2</sub>)−(CHOH)<sub>3</sub>−H అనే ఆదర్శవంతమైన ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[monosaccharide\|మోనోశాకరైడ్]]. దీని పేరు ఇది ఒక [[deoxy sugar\|డియోక్సి చక్కెర]] అని సూచిస్తుంది, అంటే ఇది [[ribose\|రైబోస్]] అనే [[simple sugar\|సాధారణ చక్కెర]] నుండి ఒక [[hydroxy group\|హైడ్రాక్సీ సమూహాన్ని]] హైడ్రోజన్ పరమాణువుతో భర్తీ చేయడం ద్వారా ఉద్భవించింది. 1929లో [[Phoebus Levene~~\|ఫీబస్ లెవెన్~~]] చేత కనుగొనబడిన ~~ఈ డియోక్సిరైబోస్~~, ~~[[DNA]]లో ఉండటం వల్ల అత్యంత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.~~<ref name="levene">[https://dvd.ambrosevideo.com/resources/documents/Comprehensive%20Timeline%20of%20Biological%20Discoveries.pdf Comprehensive Timeline of Biological Discoveries].</ref> పెంటోస్ చక్కెరలైన [[arabinose\|అరాబినోస్]] మరియు రైబోస్‌లు C2′ వద్ద ఉన్న స్టీరియోకెమిస్ట్రీలో మాత్రమే భిన్నంగా ఉంటాయి కాబట్టి, 2-డియోక్సిరైబోస్ మరియు 2-~~డియోక్సిఅరాబినోస్‌లు~~ సమానమైనవి~~. అయితే~~, డియోక్సిరైబోస్‌కు ~~అరాబినోస్ కాకుండా రైబోస్~~ పూర్వగామి ~~(precursor) కావడం వల్ల~~ రెండో పదాన్ని అరుదుగా ఉపయోగిస్తారు.		'''డియోక్సిరైబోస్''' (Deoxyribose), లేదా మరింత ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే '''2-డియోక్సిరైబోస్''', అనేది H−(C=O)−(CH<sub>2</sub>)−(CHOH)<sub>3</sub>−H అనే ఆదర్శవంతమైన ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[monosaccharide\|మోనోశాకరైడ్]]. దీని పేరు ఇది ఒక [[deoxy sugar\|డియోక్సి చక్కెర]] అని సూచిస్తుంది, అంటే ఇది [[ribose\|రైబోస్]] అనే [[simple sugar\|సాధారణ చక్కెర]] నుండి ఒక [[hydroxy group\|హైడ్రాక్సీ సమూహాన్ని]] హైడ్రోజన్ పరమాణువుతో భర్తీ చేయడం ద్వారా ఉద్భవించింది. 1929లో [[Phoebus Levene]] చేత కనుగొనబడిన,<ref name="levene">[https://dvd.ambrosevideo.com/resources/documents/Comprehensive%20Timeline%20of%20Biological%20Discoveries.pdf Comprehensive Timeline of Biological Discoveries].</ref> డియోక్సిరైబోస్ [[DNA]]లో ఉండటం వల్ల అత్యంత ముఖ్యమైనది. పెంటోస్ చక్కెరలైన [[arabinose\|అరాబినోస్]] మరియు రైబోస్‌లు C2′ వద్ద ఉన్న స్టీరియోకెమిస్ట్రీలో మాత్రమే భిన్నంగా ఉంటాయి కాబట్టి, 2-డియోక్సిరైబోస్ మరియు 2-డియోక్సిఅరాబినోస్ సమానమైనవి, అయినప్పటికీ రైబోస్, అరాబినోస్ కాదు, డియోక్సిరైబోస్‌కు పూర్వగామి కాబట్టి రెండో పదాన్ని అరుదుగా ఉపయోగిస్తారు.

	== నిర్మాణం ==		== నిర్మాణం ==
	H−(C=O)−(CH<sub>2</sub>)−(CHOH)<sub>3</sub>−H ఫార్ములాతో అనేక ఐసోమర్లు ఉన్నాయి, కానీ డియోక్సిరైబోస్‌లో అన్ని [[hydroxyl\|హైడ్రాక్సిల్]] సమూహాలు [[Fischer projection\|ఫిషర్ ప్రొజెక్షన్‌లో]] ఒకే వైపు ఉంటాయి. "2-డియోక్సిరైబోస్" అనే పదం రెండు [[enantiomer\|ఎనాంటియోమర్‌లలో]] దేనినైనా సూచించవచ్చు: జీవశాస్త్రపరంగా ముఖ్యమైన d-2-డియోక్సిరైబోస్ మరియు అరుదుగా కనిపించే అద్దం ప్రతిబింబం [[L-Deoxyribose\|l-2-డియోక్సిరైబోస్]].<ref name=moens>C Bernelot-Moens and B Demple (1989), ''Multiple DNA repair activities for 3′-deoxyribose fragments in Escherichia coli''. Nucleic Acids Research, Volume 17, issue 2, p. 587–600.</ref> d-2-డియోక్సిరైబోస్ అనేది [[nucleic acid\|న్యూక్లియిక్ యాసిడ్]] [[DNA]]కి పూర్వగామి. 2-డియోక్సిరైబోస్ ఒక [[aldopentose\|ఆల్డోపెంటోస్]], అంటే ~~ఇది~~ ఐదు [[carbon\|కార్బన్]] [[atom\|~~పరమాణువులను~~]] మరియు ఒక [[aldehyde\|ఆల్డిహైడ్]] [[functional group\|ఫంక్షనల్ ~~గ్రూపును~~]] కలిగిన మోనోశాకరైడ్.		H−(C=O)−(CH<sub>2</sub>)−(CHOH)<sub>3</sub>−H ఫార్ములాతో అనేక ఐసోమర్లు ఉన్నాయి, కానీ డియోక్సిరైబోస్‌లో అన్ని [[hydroxyl\|హైడ్రాక్సిల్]] సమూహాలు [[Fischer projection\|ఫిషర్ ప్రొజెక్షన్‌లో]] ఒకే వైపు ఉంటాయి. "2-డియోక్సిరైబోస్" అనే పదం రెండు [[enantiomer\|ఎనాంటియోమర్‌లలో]] దేనినైనా సూచించవచ్చు: జీవశాస్త్రపరంగా ముఖ్యమైన d-2-డియోక్సిరైబోస్ మరియు అరుదుగా కనిపించే అద్దం ప్రతిబింబం [[L-Deoxyribose\|l-2-డియోక్సిరైబోస్]].<ref name=moens>C Bernelot-Moens and B Demple (1989), ''Multiple DNA repair activities for 3′-deoxyribose fragments in Escherichia coli''. Nucleic Acids Research, Volume 17, issue 2, p. 587–600.</ref> d-2-డియోక్సిరైబోస్ అనేది [[nucleic acid\|న్యూక్లియిక్ యాసిడ్]] [[DNA]]కి పూర్వగామి. 2-డియోక్సిరైబోస్ ఒక [[aldopentose\|ఆల్డోపెంటోస్]], అంటే, ఐదు [[carbon\|కార్బన్]] [[atom\|పరమాణువులు]] మరియు [[aldehyde\|ఆల్డిహైడ్]] [[functional group\|ఫంక్షనల్ గ్రూపు]] కలిగిన మోనోశాకరైడ్.

	జల ద్రావణంలో, డియోక్సిరైబోస్ ప్రధానంగా మూడు నిర్మాణాల మిశ్రమంగా ఉంటుంది: సరళ రూపం H−(C=O)−(CH<sub>2</sub>)−(CHOH)<sub>3</sub>−H మరియు రెండు వలయ రూపాలు, ఐదు-సభ్యుల ~~వలయం కలిగిన~~ డియోక్సిరైబోఫ్యూరనోస్ ("C3′-endo"), మరియు ఆరు-సభ్యుల ~~వలయం కలిగిన~~ డియోక్సిరైబోపైరనోస్ ("C2′-endo"). రెండో రూపం ~~ఎక్కువగా~~ ఉంటుంది (రైబోస్ ~~విషయంలో~~ C3′-endo రూపం అనుకూలంగా ~~ఉంటుంది~~).		జల ద్రావణంలో, డియోక్సిరైబోస్ ప్రధానంగా మూడు నిర్మాణాల మిశ్రమంగా ఉంటుంది: సరళ రూపం H−(C=O)−(CH<sub>2</sub>)−(CHOH)<sub>3</sub>−H మరియు రెండు వలయ రూపాలు, ఐదు-సభ్యుల వలయంతో కూడిన డియోక్సిరైబోఫ్యూరనోస్ ("C3′-endo"), మరియు ఆరు-సభ్యుల వలయంతో కూడిన డియోక్సిరైబోపైరనోస్ ("C2′-endo"). రెండో రూపం ప్రధానంగా ఉంటుంది (రైబోస్ కోసం C3′-endo రూపం అనుకూలంగా ఉన్నప్పటికీ).
			[[Image:Deoxyribose forms.svg\|class=skin-invert-image\|thumb\|center\|400px\|ద్రావణంలో డియోక్సిరైబోస్ యొక్క రసాయన సమతుల్యత]]

	== జీవసంబంధ ప్రాముఖ్యత ==		== జీవసంబంధ ప్రాముఖ్యత ==
	DNAలో భాగంగా, 2-డియోక్సిరైబోస్ ఉత్పన్నాలు జీవశాస్త్రంలో ముఖ్యమైన పాత్రను ~~పోషిస్తాయి~~.<ref>C.Michael Hogan. 2010. [http://www.eoearth.org/articles/view/158858/?topic=49496 ''Deoxyribonucleic acid''. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment.] eds. S.Draggan and C.Cleveland. Washington DC</ref> జీవరాశులలో [[genetics\|జన్యు]] సమాచారానికి ప్రధాన నిధి అయిన [[DNA]] (డియోక్సిరైబోన్యూక్లియిక్ యాసిడ్) అణువు, [[phosphate\|ఫాస్ఫేట్]] సమూహాల ద్వారా అనుసంధానించబడిన [[nucleotides\|న్యూక్లియోటైడ్లు]] అని పిలువబడే డియోక్సిరైబోస్-కలిగిన యూనిట్ల పొడవైన గొలుసును కలిగి ఉంటుంది. ప్రామాణిక [[nucleic acid nomenclature\|న్యూక్లియిక్ యాసిడ్ నామకరణం]] ప్రకారం, ఒక DNA న్యూక్లియోటైడ్ అనేది 1′ రైబోస్ కార్బన్‌కు అనుసంధానించబడిన ఒక ఆర్గానిక్ [[base (chemistry)\|బేస్]] (సాధారణంగా [[adenine\|అడెనిన్]], [[thymine\|థైమిన్]], [[guanine\|గ్వానిన్]] లేదా [[cytosine\|సైటోసిన్]]) కలిగిన డియోక్సిరైబోస్ అణువును కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి డియోక్సిరైబోస్ యూనిట్ యొక్క 5′ హైడ్రాక్సిల్ ఒక [[phosphate\|ఫాస్ఫేట్]] (ఒక [[nucleotide\|~~న్యూక్లియోటైడ్~~]]ను ఏర్పరుస్తుంది) ద్వారా భర్తీ చేయబడుతుంది, ఇది మునుపటి యూనిట్‌లోని డియోక్సిరైబోస్ యొక్క 3′ కార్బన్‌కు అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.		DNAలో ఒక భాగంగా, 2-డియోక్సిరైబోస్ ఉత్పన్నాలు జీవశాస్త్రంలో ముఖ్యమైన పాత్రను కలిగి ఉంటాయి.<ref>C.Michael Hogan. 2010. [http://www.eoearth.org/articles/view/158858/?topic=49496 ''Deoxyribonucleic acid''. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment.] eds. S.Draggan and C.Cleveland. Washington DC</ref> జీవరాశులలో [[genetics\|జన్యు]] సమాచారానికి ప్రధాన నిధి అయిన [[DNA]] (డియోక్సిరైబోన్యూక్లియిక్ యాసిడ్) అణువు, [[phosphate\|ఫాస్ఫేట్]] సమూహాల ద్వారా అనుసంధానించబడిన [[nucleotides\|న్యూక్లియోటైడ్లు]] అని పిలువబడే డియోక్సిరైబోస్-కలిగిన యూనిట్ల పొడవైన గొలుసును కలిగి ఉంటుంది. ప్రామాణిక [[nucleic acid nomenclature\|న్యూక్లియిక్ యాసిడ్ నామకరణం]] ప్రకారం, DNA న్యూక్లియోటైడ్ అనేది 1′ రైబోస్ కార్బన్‌కు అనుసంధానించబడిన ఒక ఆర్గానిక్ [[base (chemistry)\|బేస్]] (సాధారణంగా [[adenine\|అడెనిన్]], [[thymine\|థైమిన్]], [[guanine\|గ్వానిన్]] లేదా [[cytosine\|సైటోసిన్]]) కలిగిన డియోక్సిరైబోస్ అణువును కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి డియోక్సిరైబోస్ యూనిట్ యొక్క 5′ హైడ్రాక్సిల్ ఒక [[phosphate\|ఫాస్ఫేట్]] (ఒక [[nucleotide\|న్యూక్లియోటైడ్‌ను]] ఏర్పరుస్తుంది) ద్వారా భర్తీ చేయబడుతుంది, ఇది మునుపటి యూనిట్‌లోని డియోక్సిరైబోస్ యొక్క 3′ కార్బన్‌కు అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.

	డియోక్సిరైబోస్‌లో 2′ [[hydroxyl\|హైడ్రాక్సిల్]] సమూహం లేకపోవడం వల్ల RNAతో పోలిస్తే ~~DNAకు~~ యాంత్రిక వశ్యత (mechanical flexibility) ~~పెరుగుతుంది~~, ఇది డబుల్-హెలిక్స్ ఆకృతిని పొందడానికి మరియు (యూకారియోట్లలో) చిన్న [[cell nucleus\|కణ కేంద్రకం]] లోపల కాంపాక్ట్‌గా ~~చుట్టుకోవడానికి~~ అనుమతిస్తుంది. డబుల్-స్ట్రాండెడ్ DNA అణువులు సాధారణంగా RNA అణువుల కంటే చాలా పొడవుగా ఉంటాయి. RNA మరియు DNA ~~వెన్నెముకలు~~ నిర్మాణాత్మకంగా సమానంగా ఉంటాయి, కానీ RNA సింగిల్ ~~స్ట్రాండెడ్~~ మరియు డియోక్సిరైబోస్‌కు బదులుగా రైబోస్‌తో తయారవుతుంది.		డియోక్సిరైబోస్‌లో 2′ [[hydroxyl\|హైడ్రాక్సిల్]] సమూహం లేకపోవడం వల్ల RNAతో పోలిస్తే DNA యొక్క యాంత్రిక వశ్యత (mechanical flexibility) పెరగడానికి కారణమని తెలుస్తోంది, ఇది డబుల్-హెలిక్స్ ఆకృతిని పొందడానికి మరియు (యూకారియోట్లలో) చిన్న [[cell nucleus\|కణ కేంద్రకం]] లోపల కాంపాక్ట్‌గా చుట్టబడటానికి అనుమతిస్తుంది. డబుల్-స్ట్రాండెడ్ DNA అణువులు సాధారణంగా RNA అణువుల కంటే చాలా పొడవుగా ఉంటాయి. RNA మరియు DNA యొక్క వెన్నెముక నిర్మాణాత్మకంగా సమానంగా ఉంటాయి, కానీ RNA సింగిల్ స్ట్రాండెడ్‌గా ఉంటుంది మరియు డియోక్సిరైబోస్‌కు బదులుగా రైబోస్‌తో తయారవుతుంది.

	డియోక్సిరైబోస్ యొక్క ఇతర జీవసంబంధమైన ముఖ్యమైన ఉత్పన్నాలలో మోనో-, డై-, మరియు ట్రైఫాస్ఫేట్లు, అలాగే 3′-5′ సైక్లిక్ మోనోఫాస్ఫేట్లు ఉన్నాయి.		డియోక్సిరైబోస్ యొక్క ఇతర జీవసంబంధమైన ముఖ్యమైన ఉత్పన్నాలలో మోనో-, డై-, మరియు ట్రైఫాస్ఫేట్లు, అలాగే 3′-5′ సైక్లిక్ మోనోఫాస్ఫేట్లు ఉన్నాయి.

	=== బయోసింథసిస్ ===		=== బయోసింథసిస్ ===
	డియోక్సిరైబోస్ [[ribose 5-phosphate\|రైబోస్ 5-ఫాస్ఫేట్]] నుండి [[ribonucleotide reductase\|రైబోన్యూక్లియోటైడ్ రిడక్టేజ్]] ~~అని పిలువబడే~~ ఎంజైమ్‌ల ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఈ ఎంజైమ్‌లు డీఆక్సిజనేషన్ ప్రక్రియను ఉత్ప్రేరకపరుస్తాయి.		డియోక్సిరైబోస్ [[ribose 5-phosphate\|రైబోస్ 5-ఫాస్ఫేట్]] నుండి [[ribonucleotide reductase\|రైబోన్యూక్లియోటైడ్ రిడక్టేజ్]] అనే ఎంజైమ్‌ల ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఈ ఎంజైమ్‌లు డీఆక్సిజనేషన్ ప్రక్రియను ఉత్ప్రేరకపరుస్తాయి.

	=== యాంజియోజెనిసిస్ ===		=== యాంజియోజెనిసిస్ ===
	ఒక అధ్యయనంలో, ఎలుకలలోని గాయాలకు జెల్ రూపంలో పైపూతగా ~~ఉపయోగించినప్పుడు~~ డియోక్సిరైబోస్ ప్రో-[[angiogenic\|యాంజియోజెనిక్]] లక్షణాలను కలిగి ఉన్నట్లు చూపబడింది.<ref>Serkan Dikici, Yar, M., Bullock, A. J., Shepherd, J., Roman, S., & MacNeil, S. (2021). Developing Wound Dressings Using 2-deoxy-D-Ribose to Induce Angiogenesis as a Backdoor Route for Stimulating the Production of Vascular Endothelial Growth Factor. International Journal of Molecular Sciences, 22(21), 11437–11437. https://doi.org/10.3390/ijms222111437</ref> అదనంగా, ఈ జెల్ [[Vascular Endothelial Growth Factor\|వాస్కులర్ ఎండోథీలియల్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్]] (VEGF)ని కూడా పెంచింది, ఇది జుట్టు పెరుగుదలలో పాత్ర కలిగి ఉంటుంది.<ref>Yano, K., Brown, L. F., & Detmar, M. (2001). Control of hair growth and follicle size by VEGF-mediated angiogenesis. Journal of Clinical Investigation, 107(4), 409–417. https://doi.org/10.1172/jci11317</ref> ఇది భవిష్యత్తులో మానవులలో జుట్టు రాలడాన్ని చికిత్స చేయడానికి ఉత్పత్తులకు దారితీయవచ్చు.		ఒక అధ్యయనంలో, ఎలుకలలోని గాయాలకు జెల్ రూపంలో పైపూతగా పూసినప్పుడు డియోక్సిరైబోస్ ప్రో-[[angiogenic\|యాంజియోజెనిక్]] లక్షణాలను కలిగి ఉన్నట్లు చూపబడింది.<ref>Serkan Dikici, Yar, M., Bullock, A. J., Shepherd, J., Roman, S., & MacNeil, S. (2021). Developing Wound Dressings Using 2-deoxy-D-Ribose to Induce Angiogenesis as a Backdoor Route for Stimulating the Production of Vascular Endothelial Growth Factor. International Journal of Molecular Sciences, 22(21), 11437–11437. https://doi.org/10.3390/ijms222111437</ref> అదనంగా, ఈ పైపూత జెల్ [[Vascular Endothelial Growth Factor\|వాస్కులర్ ఎండోథీలియల్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్]] (VEGF)ని కూడా పెంచింది, ఇది జుట్టు పెరుగుదలలో పాత్ర కలిగి ఉంటుంది.<ref>Yano, K., Brown, L. F., & Detmar, M. (2001). Control of hair growth and follicle size by VEGF-mediated angiogenesis. Journal of Clinical Investigation, 107(4), 409–417. https://doi.org/10.1172/jci11317</ref> ఇది భవిష్యత్తులో మానవులలో జుట్టు రాలడాన్ని చికిత్స చేయడానికి ఉత్పత్తులకు దారితీయవచ్చు.

	== ~~మూలాలు~~ ==		== సూచనలు ==
	desoxyribose		desoxyribose
	<references />		<references />

Abhinaya: ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Deoxyribose” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం

2026-10-09T09:46:35Z

ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Deoxyribose” వ్యాసానికి తెలుగు అనువాదం

New page

{| class="wikitable" style="float:right; clear:right; margin:0 0 1em 1.5em; width:300px; max-width:45%; font-size:90%"
|-
| colspan="2" style="text-align:center; background:#ffffff" |
|-
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | పేర్లు
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | IUPAC పేరు
| 2-Deoxy- d -ribose
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | క్రమబద్ధమైన IUPAC పేరు
| 2-Deoxy- d - erythro -pentose
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ఇతర పేర్లు
| aldehydo -2-Deoxy- d -ribose Thyminose
|-
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | గుర్తింపు సంఖ్యలు
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | CAS సంఖ్య
| 533-67-5
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ChEBI
| CHEBI:28816
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ChemSpider
| 4573703
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | EC సంఖ్య
| 208-573-0
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | PubChem CID
| 5460005
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | UNII
| LSW4H01241
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | CompTox డాష్‌బోర్డ్ ( EPA )
| DTXSID60190259
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | InChI
| <code style="word-break:break-all">InChI=1S/C5H10O4/c6-2-1-4(8)5(9)3-7/h2,4-5,7-9H,1,3H2/t4-,5+/m0/s1</code> <code style="word-break:break-all">Key: ASJSAQIRZKANQN-CRCLSJGQSA-N</code> <code style="word-break:break-all">InChI=1/C5H10O4/c6-2-1-4(8)5(9)3-7/h2,4-5,7-9H,1,3H2/t4-,5+/m0/s1</code> <code style="word-break:break-all">Key: ASJSAQIRZKANQN-CRCLSJGQBK</code>
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | SMILES
| <code style="word-break:break-all">C(C=O)[C@@H]([C@@H](CO)O)O</code>
|-
! colspan="2" style="background:#f5e9b8; text-align:center" | ధర్మాలు
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | రసాయన సంకేతం
| C5H10O4
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | మోలార్ ద్రవ్యరాశి
| 134.131 g·mol
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | రూపం
| తెల్లని ఘనపదార్థం
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ద్రవీభవన స్థానం
| 91 °C (196 °F; 364 K)
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | నీటిలో కరిగే స్వభావం
| బాగా కరుగుతుంది
|-
! style="text-align:left; font-weight:normal; width:40%" | ప్రత్యేకంగా పేర్కొన్నవి తప్ప, డేటా పదార్థాల యొక్క
| ప్రామాణిక స్థితి (25 °C [77 °F], 100 kPa వద్ద) ఇవ్వబడింది. Y సరిచూడండి ( ఏమిటి ?) ఇన్ఫోబాక్స్ మూలాలు
|}

'''డియోక్సిరైబోస్''' (Deoxyribose), లేదా మరింత ఖచ్చితంగా చెప్పాలంటే '''2-డియోక్సిరైబోస్''', అనేది H−(C=O)−(CH2)−(CHOH)3−H అనే ఆదర్శవంతమైన ఫార్ములా కలిగిన ఒక [[monosaccharide|మోనోశాకరైడ్]]. దీని పేరు ఇది ఒక [[deoxy sugar|డియోక్సి చక్కెర]] అని సూచిస్తుంది, అంటే ఇది [[ribose|రైబోస్]] అనే [[simple sugar|సాధారణ చక్కెర]] నుండి ఒక [[hydroxy group|హైడ్రాక్సీ సమూహాన్ని]] హైడ్రోజన్ పరమాణువుతో భర్తీ చేయడం ద్వారా ఉద్భవించింది. 1929లో [[Phoebus Levene|ఫీబస్ లెవెన్]] చేత కనుగొనబడిన ఈ డియోక్సిరైబోస్, [[DNA]]లో ఉండటం వల్ల అత్యంత ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది.<ref name="levene">[https://dvd.ambrosevideo.com/resources/documents/Comprehensive%20Timeline%20of%20Biological%20Discoveries.pdf Comprehensive Timeline of Biological Discoveries].</ref> పెంటోస్ చక్కెరలైన [[arabinose|అరాబినోస్]] మరియు రైబోస్‌లు C2′ వద్ద ఉన్న స్టీరియోకెమిస్ట్రీలో మాత్రమే భిన్నంగా ఉంటాయి కాబట్టి, 2-డియోక్సిరైబోస్ మరియు 2-డియోక్సిఅరాబినోస్‌లు సమానమైనవి. అయితే, డియోక్సిరైబోస్‌కు అరాబినోస్ కాకుండా రైబోస్ పూర్వగామి (precursor) కావడం వల్ల రెండో పదాన్ని అరుదుగా ఉపయోగిస్తారు.

== నిర్మాణం ==
H−(C=O)−(CH2)−(CHOH)3−H ఫార్ములాతో అనేక ఐసోమర్లు ఉన్నాయి, కానీ డియోక్సిరైబోస్‌లో అన్ని [[hydroxyl|హైడ్రాక్సిల్]] సమూహాలు [[Fischer projection|ఫిషర్ ప్రొజెక్షన్‌లో]] ఒకే వైపు ఉంటాయి. "2-డియోక్సిరైబోస్" అనే పదం రెండు [[enantiomer|ఎనాంటియోమర్‌లలో]] దేనినైనా సూచించవచ్చు: జీవశాస్త్రపరంగా ముఖ్యమైన d-2-డియోక్సిరైబోస్ మరియు అరుదుగా కనిపించే అద్దం ప్రతిబింబం [[L-Deoxyribose|l-2-డియోక్సిరైబోస్]].<ref name=moens>C Bernelot-Moens and B Demple (1989), ''Multiple DNA repair activities for 3′-deoxyribose fragments in Escherichia coli''. Nucleic Acids Research, Volume 17, issue 2, p. 587–600.</ref> d-2-డియోక్సిరైబోస్ అనేది [[nucleic acid|న్యూక్లియిక్ యాసిడ్]] [[DNA]]కి పూర్వగామి. 2-డియోక్సిరైబోస్ ఒక [[aldopentose|ఆల్డోపెంటోస్]], అంటే ఇది ఐదు [[carbon|కార్బన్]] [[atom|పరమాణువులను]] మరియు ఒక [[aldehyde|ఆల్డిహైడ్]] [[functional group|ఫంక్షనల్ గ్రూపును]] కలిగిన మోనోశాకరైడ్.

జల ద్రావణంలో, డియోక్సిరైబోస్ ప్రధానంగా మూడు నిర్మాణాల మిశ్రమంగా ఉంటుంది: సరళ రూపం H−(C=O)−(CH2)−(CHOH)3−H మరియు రెండు వలయ రూపాలు, ఐదు-సభ్యుల వలయం కలిగిన డియోక్సిరైబోఫ్యూరనోస్ ("C3′-endo"), మరియు ఆరు-సభ్యుల వలయం కలిగిన డియోక్సిరైబోపైరనోస్ ("C2′-endo"). రెండో రూపం ఎక్కువగా ఉంటుంది (రైబోస్ విషయంలో C3′-endo రూపం అనుకూలంగా ఉంటుంది).

== జీవసంబంధ ప్రాముఖ్యత ==
DNAలో భాగంగా, 2-డియోక్సిరైబోస్ ఉత్పన్నాలు జీవశాస్త్రంలో ముఖ్యమైన పాత్రను పోషిస్తాయి.<ref>C.Michael Hogan. 2010. [http://www.eoearth.org/articles/view/158858/?topic=49496 ''Deoxyribonucleic acid''. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment.] eds. S.Draggan and C.Cleveland. Washington DC</ref> జీవరాశులలో [[genetics|జన్యు]] సమాచారానికి ప్రధాన నిధి అయిన [[DNA]] (డియోక్సిరైబోన్యూక్లియిక్ యాసిడ్) అణువు, [[phosphate|ఫాస్ఫేట్]] సమూహాల ద్వారా అనుసంధానించబడిన [[nucleotides|న్యూక్లియోటైడ్లు]] అని పిలువబడే డియోక్సిరైబోస్-కలిగిన యూనిట్ల పొడవైన గొలుసును కలిగి ఉంటుంది. ప్రామాణిక [[nucleic acid nomenclature|న్యూక్లియిక్ యాసిడ్ నామకరణం]] ప్రకారం, ఒక DNA న్యూక్లియోటైడ్ అనేది 1′ రైబోస్ కార్బన్‌కు అనుసంధానించబడిన ఒక ఆర్గానిక్ [[base (chemistry)|బేస్]] (సాధారణంగా [[adenine|అడెనిన్]], [[thymine|థైమిన్]], [[guanine|గ్వానిన్]] లేదా [[cytosine|సైటోసిన్]]) కలిగిన డియోక్సిరైబోస్ అణువును కలిగి ఉంటుంది. ప్రతి డియోక్సిరైబోస్ యూనిట్ యొక్క 5′ హైడ్రాక్సిల్ ఒక [[phosphate|ఫాస్ఫేట్]] (ఒక [[nucleotide|న్యూక్లియోటైడ్]]ను ఏర్పరుస్తుంది) ద్వారా భర్తీ చేయబడుతుంది, ఇది మునుపటి యూనిట్‌లోని డియోక్సిరైబోస్ యొక్క 3′ కార్బన్‌కు అనుసంధానించబడి ఉంటుంది.

డియోక్సిరైబోస్‌లో 2′ [[hydroxyl|హైడ్రాక్సిల్]] సమూహం లేకపోవడం వల్ల RNAతో పోలిస్తే DNAకు యాంత్రిక వశ్యత (mechanical flexibility) పెరుగుతుంది, ఇది డబుల్-హెలిక్స్ ఆకృతిని పొందడానికి మరియు (యూకారియోట్లలో) చిన్న [[cell nucleus|కణ కేంద్రకం]] లోపల కాంపాక్ట్‌గా చుట్టుకోవడానికి అనుమతిస్తుంది. డబుల్-స్ట్రాండెడ్ DNA అణువులు సాధారణంగా RNA అణువుల కంటే చాలా పొడవుగా ఉంటాయి. RNA మరియు DNA వెన్నెముకలు నిర్మాణాత్మకంగా సమానంగా ఉంటాయి, కానీ RNA సింగిల్ స్ట్రాండెడ్ మరియు డియోక్సిరైబోస్‌కు బదులుగా రైబోస్‌తో తయారవుతుంది.

డియోక్సిరైబోస్ యొక్క ఇతర జీవసంబంధమైన ముఖ్యమైన ఉత్పన్నాలలో మోనో-, డై-, మరియు ట్రైఫాస్ఫేట్లు, అలాగే 3′-5′ సైక్లిక్ మోనోఫాస్ఫేట్లు ఉన్నాయి.

=== బయోసింథసిస్ ===
డియోక్సిరైబోస్ [[ribose 5-phosphate|రైబోస్ 5-ఫాస్ఫేట్]] నుండి [[ribonucleotide reductase|రైబోన్యూక్లియోటైడ్ రిడక్టేజ్]] అని పిలువబడే ఎంజైమ్‌ల ద్వారా ఉత్పత్తి అవుతుంది. ఈ ఎంజైమ్‌లు డీఆక్సిజనేషన్ ప్రక్రియను ఉత్ప్రేరకపరుస్తాయి.

=== యాంజియోజెనిసిస్ ===
ఒక అధ్యయనంలో, ఎలుకలలోని గాయాలకు జెల్ రూపంలో పైపూతగా ఉపయోగించినప్పుడు డియోక్సిరైబోస్ ప్రో-[[angiogenic|యాంజియోజెనిక్]] లక్షణాలను కలిగి ఉన్నట్లు చూపబడింది.<ref>Serkan Dikici, Yar, M., Bullock, A. J., Shepherd, J., Roman, S., & MacNeil, S. (2021). Developing Wound Dressings Using 2-deoxy-D-Ribose to Induce Angiogenesis as a Backdoor Route for Stimulating the Production of Vascular Endothelial Growth Factor. International Journal of Molecular Sciences, 22(21), 11437–11437. https://doi.org/10.3390/ijms222111437</ref> అదనంగా, ఈ జెల్ [[Vascular Endothelial Growth Factor|వాస్కులర్ ఎండోథీలియల్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్]] (VEGF)ని కూడా పెంచింది, ఇది జుట్టు పెరుగుదలలో పాత్ర కలిగి ఉంటుంది.<ref>Yano, K., Brown, L. F., & Detmar, M. (2001). Control of hair growth and follicle size by VEGF-mediated angiogenesis. Journal of Clinical Investigation, 107(4), 409–417. https://doi.org/10.1172/jci11317</ref> ఇది భవిష్యత్తులో మానవులలో జుట్టు రాలడాన్ని చికిత్స చేయడానికి ఉత్పత్తులకు దారితీయవచ్చు.

== మూలాలు ==
desoxyribose
<references />

[[Category:Aldopentoses]]
[[Category:Deoxy sugars]]
[[Category:1929 in biology]]
[[Category:Furanoses]]
[[Category:Pyranoses]]

----
''మూలం:'' ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Deoxyribose” వ్యాసానికి అనువాదం.
''మూల వ్యాసం:'' https://en.wikipedia.org/wiki/Deoxyribose
''ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.''