View source for కణ ఉపరితల గ్రాహకం

[[File:PDB 1hzx 7TM Sketch Membrane.png|thumb|300px|G-ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకం యొక్క ఏడు-ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ α-హెలిక్స్ నిర్మాణం]]
'''కణ ఉపరితల గ్రాహకాలు''' ('''త్వచ గ్రాహకాలు''', '''ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ గ్రాహకాలు''') అనేవి [[కణ (జీవశాస్త్రం)|కణాల]] [[కణ త్వచం|ప్లాస్మా త్వచంలో]] పొదగబడిన [[గ్రాహకాలు (జీవరసాయన శాస్త్రం)|గ్రాహకాలు]].<ref name="libretexts">[https://bio.libretexts.org/Bookshelves/Introductory_and_General_Biology/Book%3A_General_Biology_(Boundless)/09%3A_Cell_Communication/9.03%3A_Signaling_Molecules_and_Cellular_Receptors_-_Types_of_Receptors “9.3: Signaling Molecules and Cellular Receptors - Types of Receptors”]. ''Biology LibreTexts''. 12 July 2018. Retrieved 24 July 2023.</ref> ఇవి [[కణ సంకేత వ్యవస్థలో]] [[బాహ్యకణ మాత్రిక|బాహ్యకణ అణువులను]] స్వీకరించడం (బంధించడం) ద్వారా పనిచేస్తాయి. ఇవి కణానికి మరియు [[బాహ్యకణ|బాహ్యకణ ప్రదేశానికి]] మధ్య కమ్యూనికేషన్‌ను అనుమతించే ప్రత్యేకమైన [[ఇంటెగ్రల్ మెంబ్రేన్ ప్రోటీన్లు]]. ఈ బాహ్యకణ అణువులు [[హార్మోన్లు]], [[న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్లు]], [[సైటోకిన్లు]], [[వృద్ధి కారకాలు]], [[కణ సంశ్లేషణ అణువులు]] లేదా [[పోషకాలు]] కావచ్చు; ఇవి కణం యొక్క [[జీవక్రియ]] మరియు కార్యకలాపాలలో మార్పులను ప్రేరేపించడానికి గ్రాహకంతో చర్య జరుపుతాయి. [[సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్]] ప్రక్రియలో, [[లిగాండ్ (జీవరసాయన శాస్త్రం)#గ్రాహకం/లిగాండ్ బంధన అనుబంధం|లిగాండ్ బంధనం]] కణ త్వచం ద్వారా [[జీవరసాయన కాస్కేడ్|కాస్కేడింగ్ రసాయన మార్పును]] ప్రభావితం చేస్తుంది.

== నిర్మాణం మరియు యంత్రాంగం ==
''ప్రధాన వ్యాసం: గ్రాహకం (జీవరసాయన శాస్త్రం)''

అనేక త్వచ గ్రాహకాలు [[ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ ప్రోటీన్లు]]. వీటిలో [[గ్లైకోప్రోటీన్లు]] మరియు [[లిపోప్రోటీన్లు]] వంటి వివిధ రకాలు ఉన్నాయి.<ref>Cuatrecasas P. (1974). “Membrane Receptors”. ''Annual Review of Biochemistry''. '''43''': 169–214. doi:[https://doi.org/10.1146/annurev.bi.43.070174.001125 10.1146/annurev.bi.43.070174.001125]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/4368906 4368906]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:44727052 44727052].</ref> వందలాది విభిన్న గ్రాహకాలు తెలిసినవి మరియు ఇంకా ఎన్నో అధ్యయనం చేయవలసి ఉంది.<ref name="pmid11830263">Dautzenberg FM, Hauger RL (February 2002). “The CRF peptide family and their receptors: yet more partners discovered”. ''[[Trends Pharmacol. Sci.]]''. '''23''' (2): 71–7. doi:[https://doi.org/10.1016/S0165-6147(02)01946-6 10.1016/S0165-6147(02)01946-6]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11830263 11830263].</ref><ref name="pmid19387439">Rivière S, Challet L, Fluegge D, Spehr M, Rodriguez I (May 2009). “Formyl peptide receptor-like proteins are a novel family of vomeronasal chemosensors”. ''[[Nature (journal)|Nature]]''. '''459''' (7246): 574–7. Bibcode [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009Natur.459..574R 2009Natur.459..574R]. doi:[https://doi.org/10.1038/nature08029 10.1038/nature08029]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19387439 19387439].</ref> ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ గ్రాహకాలు సాధారణంగా వాటి [[జీవఅణు నిర్మాణం#తృతీయ నిర్మాణం|తృతీయ]] (త్రిమితీయ) నిర్మాణం ఆధారంగా వర్గీకరించబడతాయి. త్రిమితీయ నిర్మాణం తెలియకపోతే, వాటిని [[త్వచ టోపోలాజీ]] ఆధారంగా వర్గీకరించవచ్చు. సరళమైన గ్రాహకాలలో, [[ప్రోటీన్|పాలీపెప్టైడ్ గొలుసులు]] [[లిపిడ్ బైలేయర్]] గుండా ఒకసారి వెళతాయి, మరికొన్ని, [[G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకం|G-ప్రోటీన్ కపుల్డ్ గ్రాహకాలు]] వంటివి, ఏడు సార్లు వెళతాయి. ప్రతి [[కణ త్వచం]] వివిధ ఉపరితల పంపిణీలతో అనేక రకాల త్వచ గ్రాహకాలను కలిగి ఉండవచ్చు. త్వచం యొక్క రకం మరియు కణ పనితీరును బట్టి, ఒకే గ్రాహకం వేర్వేరు త్వచ స్థానాల్లో భిన్నంగా పంపిణీ చేయబడవచ్చు. గ్రాహకాలు తరచుగా సమానంగా పంపిణీ చేయబడకుండా, త్వచ ఉపరితలంపై సమూహాలుగా ఉంటాయి.<ref>Rothberg K.G.; Ying Y.S.; Kamen B.A.; Anderson R.G. (1990). “Cholesterol controls the clustering of the glycophospholipid-anchored membrane receptor for 5-methyltetrahydrofolate”. ''The Journal of Cell Biology''. '''111''' (6): 2931–2938. doi:[https://doi.org/10.1083/jcb.111.6.2931 10.1083/jcb.111.6.2931]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2116385 PMC2116385]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2148564 2148564].</ref><ref>Jacobson C.; Côté P.D.; Rossi S.G.; Rotundo R.L.; Carbonetto S. (2001). “The Dystroglycan Complex Is Necessary for Stabilization of Acetylcholine Receptor Clusters at Neuromuscular Junctions and Formation of the Synaptic Basement Membrane”. ''The Journal of Cell Biology''. '''152''' (3): 435–450. doi:[https://doi.org/10.1083/jcb.152.3.435 10.1083/jcb.152.3.435]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2195998 PMC2195998]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11157973 11157973].</ref>

=== యంత్రాంగం ===
ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ గ్రాహకాల పనితీరును వివరించడానికి రెండు నమూనాలను ప్రతిపాదించారు.
* ''డైమెరైజేషన్'': డైమెరైజేషన్ నమూనా ప్రకారం, లిగాండ్ బంధనానికి ముందు, గ్రాహకాలు [[మోనోమెరిక్]] రూపంలో ఉంటాయి. అగోనిస్ట్ బంధనం జరిగినప్పుడు, మోనోమర్లు కలిసి ఒక క్రియాశీల [[ప్రోటీన్ డైమర్|డైమర్‌ను]] ఏర్పరుస్తాయి.
* ''భ్రమణం'': గ్రాహకం యొక్క బాహ్యకణ భాగానికి [[లిగాండ్ (జీవరసాయన శాస్త్రం)|లిగాండ్]] బంధనం గ్రాహకం యొక్క ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ హెలిక్స్ భాగం యొక్క భ్రమణాన్ని (నిర్మాణ మార్పు) ప్రేరేపిస్తుంది. ఈ భ్రమణం త్వచం యొక్క అంతఃకణ వైపు గ్రాహకంలోని ఏ భాగాలు బహిర్గతమవుతాయో మారుస్తుంది, తద్వారా కణంలోని ఇతర ప్రోటీన్లతో గ్రాహకం ఎలా పరస్పర చర్య చేస్తుందో మారుస్తుంది.<ref>Maruyama, Ichiro N. (2015-09-01). “Activation of transmembrane cell-surface receptors via a common mechanism? The "rotation model"”. ''BioEssays''. '''37''' (9): 959–967. doi:[https://doi.org/10.1002/bies.201500041 10.1002/bies.201500041]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5054922 PMC5054922]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26241732 26241732]. ISSN [https://search.worldcat.org/issn/1521-1878 1521-1878].</ref>

== డొమైన్లు ==
[[File:transmembrane receptor.svg|thumb|300px|red '''E''' = [[బాహ్యకణ ప్రదేశం]]<br>green '''P''' = [[ప్లాస్మా త్వచం]]<br>gold '''I''' = [[అంతఃకణ ప్రదేశం]]]]

[[ప్లాస్మా త్వచంలోని]] ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ గ్రాహకాలను సాధారణంగా మూడు భాగాలుగా విభజించవచ్చు.

=== బాహ్యకణ డొమైన్లు ===
బాహ్యకణ డొమైన్ కణం లేదా [[కణాంగం]] వెలుపల ఉంటుంది. పాలీపెప్టైడ్ గొలుసు బైలేయర్ గుండా అనేకసార్లు వెళితే, బాహ్య డొమైన్ త్వచం గుండా అల్లిన లూప్‌లను కలిగి ఉంటుంది. నిర్వచనం ప్రకారం, ఒక గ్రాహకం యొక్క ప్రధాన విధి ఒక రకమైన లిగాండ్‌ను గుర్తించడం మరియు దానికి ప్రతిస్పందించడం. ఉదాహరణకు, ఒక [[న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్]], [[హార్మోన్]], లేదా పరమాణు అయాన్లు ప్రతి ఒక్కటి గ్రాహకానికి జతచేయబడిన లిగాండ్‌గా బాహ్యకణ డొమైన్‌కు బంధించబడవచ్చు. [[క్లోతో (జీవశాస్త్రం)|క్లోతో]] అనేది ఒక ఎంజైమ్, ఇది లిగాండ్‌ను ([[FGF23]]) గుర్తించడానికి గ్రాహకాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.

=== ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ డొమైన్లు ===
ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ గ్రాహకాలలో అత్యంత సమృద్ధిగా ఉండే రెండు తరగతులు [[GPCR]] మరియు [[సింగిల్-పాస్ ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ ప్రోటీన్లు]].<ref>[https://membranome.org/protein_classes/1 Superfamilies of single-pass transmembrane receptors] in [[Membranome database]]</ref><ref>[https://membranome.org/protein_classes/2 Superfamilies of single-pass transmembrane protein ligands and regulators of receptors] in [[Membranome database]]</ref> కొన్ని గ్రాహకాలలో, [[ఎసిటైల్కోలిన్ గ్రాహకం|నికోటినిక్ ఎసిటైల్కోలిన్ గ్రాహకం]] వంటి వాటిలో, ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ డొమైన్ త్వచం గుండా లేదా [[అయాన్ ఛానల్]] చుట్టూ ప్రోటీన్ రంధ్రాన్ని ఏర్పరుస్తుంది. తగిన లిగాండ్ బంధనం ద్వారా బాహ్యకణ డొమైన్ ఉత్తేజితమైనప్పుడు, రంధ్రం అయాన్లకు అందుబాటులోకి వస్తుంది, అవి అప్పుడు వ్యాపిస్తాయి. ఇతర గ్రాహకాలలో, ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ డొమైన్లు బంధనం తర్వాత నిర్మాణ మార్పుకు లోనవుతాయి, ఇది అంతఃకణ పరిస్థితులను ప్రభావితం చేస్తుంది. [[G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకం|7TM సూపర్‌ఫ్యామిలీ]] సభ్యుల వంటి కొన్ని గ్రాహకాలలో, ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ డొమైన్ లిగాండ్ బంధన పాకెట్‌ను కలిగి ఉంటుంది.

=== అంతఃకణ డొమైన్లు ===
గ్రాహకం యొక్క అంతఃకణ (లేదా [[సైటోప్లాస్మిక్]]) డొమైన్ కణం లేదా కణాంగం యొక్క లోపలి భాగంతో పరస్పర చర్య చేసి, సంకేతాన్ని ప్రసారం చేస్తుంది. ఈ పరస్పర చర్య కోసం రెండు ప్రాథమిక మార్గాలు ఉన్నాయి:
* అంతఃకణ డొమైన్ ''ఎఫెక్టర్ ప్రోటీన్ల''కు వ్యతిరేకంగా ప్రోటీన్-ప్రోటీన్ పరస్పర చర్యల ద్వారా కమ్యూనికేట్ చేస్తుంది, ఇవి క్రమంగా గమ్యస్థానానికి సంకేతాన్ని పంపుతాయి.
* [[ఎంజైమ్-లింక్డ్ గ్రాహకాలతో]], అంతఃకణ డొమైన్ ''[[ఎంజైమ్|ఎంజైమ్ కార్యకలాపాన్ని]]'' కలిగి ఉంటుంది. తరచుగా, ఇది [[టైరోసిన్ కినేస్]] కార్యకలాపం. ఎంజైమ్ కార్యకలాపం అంతఃకణ డొమైన్‌తో సంబంధం ఉన్న ఎంజైమ్ వల్ల కూడా కావచ్చు.

== సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్ ==
[[File:The External Reactions and the Internal Reactions.jpg|thumb|350px|సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్ కోసం బాహ్య చర్యలు మరియు అంతర్గత చర్యలు (పెద్దదిగా చేయడానికి క్లిక్ చేయండి)]]
త్వచ గ్రాహకాల ద్వారా [[సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్]] ప్రక్రియలు బాహ్య చర్యలను కలిగి ఉంటాయి, ఇందులో లిగాండ్ త్వచ గ్రాహకానికి బంధించబడుతుంది, మరియు అంతర్గత చర్యలు, ఇందులో అంతఃకణ ప్రతిస్పందన ప్రేరేపించబడుతుంది.<ref>Ullricha A., Schlessingerb J.; Schlessinger, J (1990). “Signal transduction by receptors with tyrosine kinase activity”. ''Cell''. '''61''' (2): 203–212. doi:[https://doi.org/10.1016/0092-8674(90)90801-K 10.1016/0092-8674(90)90801-K]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2158859 2158859].</ref><ref name="KSFM">Kenneth B. Storey (1990). ''Functional Metabolism''. Wiley-IEEE. pp. 87–94. [[Special:BookSources/9780471410904|ISBN 978-0-471-41090-4]].</ref>

త్వచ గ్రాహకాల ద్వారా సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్‌కు నాలుగు భాగాలు అవసరం:
* బాహ్యకణ సిగ్నలింగ్ అణువు: ఒక బాహ్యకణ సిగ్నలింగ్ అణువు ఒక కణం ద్వారా ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది మరియు కనీసం పొరుగు కణాలకు ప్రయాణించగలదు.
* గ్రాహక ప్రోటీన్: కణాలు కణ ఉపరితల గ్రాహక ప్రోటీన్లను కలిగి ఉండాలి, ఇవి సిగ్నలింగ్ అణువుకు బంధించబడి కణంలోకి సంకేతాన్ని పంపుతాయి.
* అంతఃకణ సిగ్నలింగ్ ప్రోటీన్లు: ఇవి కణం యొక్క కణాంగాలకు సంకేతాన్ని పంపుతాయి. గ్రాహక ప్రోటీన్‌కు సిగ్నల్ అణువు బంధనం సిగ్నలింగ్ కాస్కేడ్‌ను ప్రారంభించే అంతఃకణ సిగ్నలింగ్ ప్రోటీన్లను ఉత్తేజపరుస్తుంది.
* లక్ష్య ప్రోటీన్లు: సిగ్నలింగ్ మార్గం క్రియాశీలంగా ఉన్నప్పుడు లక్ష్య ప్రోటీన్ల నిర్మాణాలు లేదా ఇతర లక్షణాలు మార్చబడతాయి మరియు కణం యొక్క ప్రవర్తనను మారుస్తాయి.<ref name="KSFM" />

[[File:Three conformation states of acetylcholine receptor.jpg|thumb|350px|ఎసిటైల్కోలిన్ గ్రాహకం యొక్క మూడు నిర్మాణ స్థితులు (పెద్దదిగా చేయడానికి క్లిక్ చేయండి)]]

త్వచ గ్రాహకాలు ప్రధానంగా నిర్మాణం మరియు పనితీరు ఆధారంగా మూడు తరగతులుగా విభజించబడ్డాయి: [[అయాన్ ఛానల్ లింక్డ్ గ్రాహకాలు]], [[ఎంజైమ్-లింక్డ్ గ్రాహకం]], మరియు [[G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకం]].
* '''అయాన్ ఛానల్ లింక్డ్ గ్రాహకాలు''' అయాన్ల కోసం అయాన్ ఛానళ్లను కలిగి ఉంటాయి మరియు ఇవి మల్టీపాస్ ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ ప్రోటీన్ల యొక్క పెద్ద కుటుంబాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇవి సాధారణంగా [[న్యూరాన్లు]] వంటి విద్యుత్ క్రియాశీల కణాలలో కనిపించే వేగవంతమైన సిగ్నలింగ్ సంఘటనలలో పాల్గొంటాయి. వీటిని [[లిగాండ్-గేటెడ్ అయాన్ ఛానల్స్]] అని కూడా పిలుస్తారు. అయాన్ ఛానళ్ల తెరవడం మరియు మూసివేయడం [[న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ల]] ద్వారా నియంత్రించబడుతుంది.
* '''ఎంజైమ్-లింక్డ్ గ్రాహకాలు''' స్వయంగా ఎంజైమ్‌లు లేదా నేరుగా సంబంధిత ఎంజైమ్‌లను ఉత్తేజపరుస్తాయి. ఇవి సాధారణంగా సింగిల్-పాస్ ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ గ్రాహకాలు, గ్రాహకం యొక్క ఎంజైమ్ భాగం అంతఃకణంలో ఉంటుంది. ఎంజైమ్-లింక్డ్ గ్రాహకాలలో ఎక్కువ భాగం ప్రోటీన్ కినేస్‌లు లేదా వాటితో సంబంధం కలిగి ఉంటాయి.
* '''G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకాలు''' ఏడు ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ హెలిక్స్‌లను కలిగి ఉన్న ఇంటెగ్రల్ మెంబ్రేన్ ప్రోటీన్లు. ఈ గ్రాహకాలు [[అగోనిస్ట్]] బంధనంపై [[G ప్రోటీన్]]ను ఉత్తేజపరుస్తాయి, మరియు G-ప్రోటీన్ అంతఃకణ సిగ్నలింగ్ మార్గాలపై గ్రాహక ప్రభావాలను మధ్యవర్తిత్వం చేస్తుంది.

=== అయాన్ ఛానల్-లింక్డ్ గ్రాహకం ===
''ప్రధాన వ్యాసం: లిగాండ్-గేటెడ్ అయాన్ ఛానల్''

న్యూరాన్‌లో సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్ సంఘటన సమయంలో, న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్ గ్రాహకానికి బంధించబడి ప్రోటీన్ యొక్క నిర్మాణాన్ని మారుస్తుంది. ఇది అయాన్ ఛానల్‌ను తెరుస్తుంది, బాహ్యకణ అయాన్లను కణంలోకి అనుమతిస్తుంది. ప్లాస్మా త్వచం యొక్క అయాన్ పారగమ్యత మార్చబడుతుంది, మరియు ఇది బాహ్యకణ రసాయన సంకేతాన్ని అంతఃకణ విద్యుత్ సంకేతంగా మారుస్తుంది, ఇది [[కణ ఉత్తేజితతను]] మారుస్తుంది.<ref>Hille B. (2001). ''Ion channels of excitable membranes''. Sunderland, Mass. [[Special:BookSources/9780878933211|ISBN 978-0-87893-321-1]].</ref>

[[ఎసిటైల్కోలిన్ గ్రాహకం]] అనేది కాటయాన్ ఛానల్‌కు అనుసంధానించబడిన గ్రాహకం. ఈ ప్రోటీన్ నాలుగు సబ్ యూనిట్లను కలిగి ఉంటుంది: ఆల్ఫా (α), బీటా (β), గామా (γ), మరియు డెల్టా (δ) సబ్ యూనిట్లు. రెండు α సబ్ యూనిట్లు ఉంటాయి, ఒక్కొక్కటి ఒక [[ఎసిటైల్కోలిన్]] బంధన సైట్‌ను కలిగి ఉంటాయి. ఈ గ్రాహకం మూడు నిర్మాణాలలో ఉండవచ్చు. మూసివేయబడిన మరియు ఆక్రమించబడని స్థితి సహజ ప్రోటీన్ నిర్మాణం. రెండు ఎసిటైల్కోలిన్ అణువులు α సబ్ యూనిట్లపై ఉన్న బంధన సైట్లకు బంధించబడినప్పుడు, గ్రాహకం యొక్క నిర్మాణం మార్చబడుతుంది మరియు గేట్ తెరవబడుతుంది, ఇది అనేక అయాన్లు మరియు చిన్న అణువుల ప్రవేశానికి అనుమతిస్తుంది. అయితే, ఈ తెరిచిన మరియు ఆక్రమించబడిన స్థితి స్వల్ప కాలం మాత్రమే ఉంటుంది మరియు అప్పుడు గేట్ మూసివేయబడుతుంది, ఇది మూసివేయబడిన మరియు ఆక్రమించబడిన స్థితిగా మారుతుంది. రెండు ఎసిటైల్కోలిన్ అణువులు త్వరలోనే గ్రాహకం నుండి విడిపోతాయి, ఇది దానిని సహజ మూసివేయబడిన మరియు ఆక్రమించబడని స్థితికి తిరిగి తీసుకువస్తుంది.<ref>Miyazawa A.; Fujiyoshi Y.; Unwin N. (2003). “Structure and gating mechanism of the acetylcholine receptor pore”. ''Nature''. '''423''' (6943): 949–955. Bibcode [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2003Natur.423..949M 2003Natur.423..949M]. doi:[https://doi.org/10.1038/nature01748 10.1038/nature01748]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12827192 12827192].</ref><ref>Akabas M.H.; Stauffer D.A.; Xu M.; Karlin A. (1992). “Acetylcholine receptor channel structure probed in cysteine-substitution mutants”. ''Science''. '''258''' (5080): 307–310. Bibcode [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1992Sci...258..307A 1992Sci...258..307A]. doi:[https://doi.org/10.1126/science.1384130 10.1126/science.1384130]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1384130 1384130].</ref>

=== ఎంజైమ్-లింక్డ్ గ్రాహకాలు ===
''ప్రధాన వ్యాసం: ఎంజైమ్-లింక్డ్ గ్రాహకం''
[[File:Structure of IGF-1R.jpg|thumb|350px|ఎంజైమ్-లింక్డ్ గ్రాహక నిర్మాణం యొక్క స్కెచ్ (IGF-1R నిర్మాణం) (పెద్దదిగా చేయడానికి క్లిక్ చేయండి)]]

2009 నాటికి, ఆరు రకాల [[ఎంజైమ్-లింక్డ్ గ్రాహకాలు]] ఉన్నాయి: గ్రాహక [[టైరోసిన్ కినేస్]]లు; టైరోసిన్ కినేస్ సంబంధిత గ్రాహకాలు; గ్రాహక-వంటి [[ప్రోటీన్ టైరోసిన్ ఫాస్ఫేటేస్|టైరోసిన్ ఫాస్ఫేటేస్]]లు; గ్రాహక [[సెరిన్]]/[[థ్రియోనిన్]] [[కినేస్]]లు; గ్రాహక [[గ్వానైలైల్ సైక్లేస్]]లు మరియు [[హిస్టిడిన్ కినేస్]] సంబంధిత గ్రాహకాలు. గ్రాహక టైరోసిన్ కినేస్‌లు అతిపెద్ద జనాభాను మరియు విస్తృతమైన అనువర్తనాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. ఈ అణువులలో ఎక్కువ భాగం [[ఎపిడెర్మల్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్]] (EGF), [[ప్లేట్‌లెట్-డెరైవ్డ్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్]] (PDGF), [[ఫైబ్రోబ్లాస్ట్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్]] (FGF), [[హెపాటోసైట్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్]] (HGF), [[నర్వ్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్]] (NGF) వంటి [[వృద్ధి కారకాలకు]] మరియు [[ఇన్సులిన్]] వంటి [[హార్మోన్లకు]] గ్రాహకాలు.
ఈ గ్రాహకాలలో చాలా వరకు వాటి లిగాండ్‌లతో బంధనం తర్వాత డైమెరైజ్ అవుతాయి, తద్వారా తదుపరి సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్‌లను ఉత్తేజపరుస్తాయి. ఉదాహరణకు, [[ఎపిడెర్మల్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్|ఎపిడెర్మల్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్ (EGF)]] గ్రాహకం దాని లిగాండ్ EGFతో బంధించబడిన తర్వాత, రెండు గ్రాహకాలు డైమెరైజ్ అవుతాయి మరియు ప్రతి గ్రాహక అణువులోని ఎంజైమ్ భాగంలో [[టైరోసిన్]] అవశేషాల [[ఫాస్ఫోరైలేషన్]]కు లోనవుతాయి. ఇది టైరోసిన్ కినేస్‌ను ఉత్తేజపరుస్తుంది మరియు తదుపరి అంతఃకణ చర్యలను ఉత్ప్రేరకపరుస్తుంది.

=== G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకాలు ===
''ప్రధాన వ్యాసం: G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకం''

G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకాలు ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ గ్రాహకాల యొక్క పెద్ద [[ప్రోటీన్]] కుటుంబాన్ని కలిగి ఉంటాయి. ఇవి [[యూకారియోట్ల]]లో మాత్రమే కనిపిస్తాయి.<ref name="pmid12869759">King N, Hittinger CT, Carroll SB (2003). “Evolution of key cell signaling and adhesion protein families predates animal origins”. ''Science''. '''301''' (5631): 361–3. Bibcode [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2003Sci...301..361K 2003Sci...301..361K]. doi:[https://doi.org/10.1126/science.1083853 10.1126/science.1083853]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12869759 12869759].</ref> ఈ గ్రాహకాలకు బంధించి ఉత్తేజపరిచే [[లిగాండ్లు (జీవరసాయన శాస్త్రం)]]: కాంతి-సున్నితమైన సమ్మేళనాలు, [[వాసనలు]], [[ఫెరోమోన్లు]], [[హార్మోన్లు]], మరియు [[న్యూరోట్రాన్స్‌మిటర్లు]]. ఇవి చిన్న అణువుల నుండి [[పెప్టైడ్లు]] మరియు పెద్ద [[ప్రోటీన్ల]] వరకు పరిమాణంలో మారుతూ ఉంటాయి. G ప్రోటీన్-కపుల్డ్ గ్రాహకాలు అనేక వ్యాధులలో పాల్గొంటాయి, అందువల్ల ఇవి అనేక ఆధునిక వైద్య ఔషధాల లక్ష్యాలు.<ref>Filmore, David (2004). [http://pubs.acs.org/subscribe/journals/mdd/v07/i11/html/1104feature_filmore.html “It's a GPCR world”]. ''Modern Drug Discovery''. '''2004''' (November): 24–28.</ref>

G-ప్రోటీన్ కపుల్డ్ గ్రాహకాలతో కూడిన రెండు ప్రధాన సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్ మార్గాలు ఉన్నాయి: [[సైక్లిక్ అడెనోసిన్ మోనోఫాస్ఫేట్|cAMP]] సిగ్నలింగ్ మార్గం మరియు [[ఫాస్ఫాటిడైలినోసిటాల్]] సిగ్నలింగ్ మార్గం.<ref>Gilman A.G. (1987). “G Proteins: Transducers of Receptor-Generated Signals”. ''Annual Review of Biochemistry''. '''56''': 615–649. doi:[https://doi.org/10.1146/annurev.bi.56.070187.003151 10.1146/annurev.bi.56.070187.003151]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3113327 3113327]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:33992382 33992382].</ref> రెండూ [[G ప్రోటీన్]] ఉత్తేజితం ద్వారా మధ్యవర్తిత్వం చేయబడతాయి. G-ప్రోటీన్ అనేది ఒక ట్రైమెరిక్ ప్రోటీన్, ఇది α, β, మరియు γ అని పిలువబడే మూడు సబ్ యూనిట్లను కలిగి ఉంటుంది. గ్రాహక ఉత్తేజితానికి ప్రతిస్పందనగా, α సబ్ యూనిట్ బంధించబడిన [[గ్వానోసిన్ డైఫాస్ఫేట్]] (GDP)ని విడుదల చేస్తుంది, ఇది [[గ్వానోసిన్ ట్రైఫాస్ఫేట్]] (GTP) ద్వారా స్థానభ్రంశం చెందుతుంది, తద్వారా α సబ్ యూనిట్ ఉత్తేజితమవుతుంది, ఇది అప్పుడు β మరియు γ సబ్ యూనిట్ల నుండి విడిపోతుంది. ఉత్తేజిత α సబ్ యూనిట్ అంతఃకణ సిగ్నలింగ్ ప్రోటీన్లను మరింత ప్రభావితం చేయగలదు లేదా ఫంక్షనల్ ప్రోటీన్లను నేరుగా లక్ష్యంగా చేసుకోగలదు.

== త్వచ గ్రాహక-సంబంధిత వ్యాధి ==
త్వచ గ్రాహకాలు డీనేచర్ చేయబడితే లేదా లోపభూయిష్టంగా ఉంటే, సిగ్నల్ ట్రాన్స్‌డక్షన్ అడ్డుకోబడి వ్యాధులకు కారణం కావచ్చు. కొన్ని వ్యాధులు త్వచ గ్రాహక పనితీరు లోపాల వల్ల సంభవిస్తాయి. ఇది గ్రాహక ప్రోటీన్‌ను ఎన్కోడ్ చేసే మరియు నియంత్రించే జన్యువులలో మార్పుల ద్వారా గ్రాహకం యొక్క లోపం లేదా క్షీణత వల్ల జరుగుతుంది. త్వచ గ్రాహకం [[TM4SF5]] హెపాటిక్ కణాల వలసను మరియు [[హెపాటోమా]]ను ప్రభావితం చేస్తుంది.<ref>Müller-Pillascha F.; Wallrappa C.; Lachera U.; Friessb H.; Büchlerb M.; Adlera G.; Gress T. M. (1998). “Identification of a new tumour-associated antigen TM4SF5 and its expression in human cancer”. ''Gene''. '''208''' (1): 25–30. doi:[https://doi.org/10.1016/S0378-1119(97)00633-1 10.1016/S0378-1119(97)00633-1]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9479038 9479038].</ref> అలాగే, కార్టికల్ NMDA గ్రాహకం త్వచ ద్రవత్వాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది, మరియు అల్జీమర్స్ వ్యాధిలో మార్చబడుతుంది.<ref>Scheuer K.; Marasb A.; Gattazb W.F.; Cairnsc N.; Förstlb H.; Müller W.E. (1996). “Cortical NMDA Receptor Properties and Membrane Fluidity Are Altered in Alzheimer's Disease”. ''Dementia''. '''7''' (4): 210–214. doi:[https://doi.org/10.1159/000106881 10.1159/000106881]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8835885 8835885].</ref> కణం ఎన్వలప్ లేని వైరస్ ద్వారా సోకినప్పుడు, వైరస్ మొదట నిర్దిష్ట త్వచ గ్రాహకాలకు బంధించబడుతుంది మరియు అప్పుడు తనను తాను లేదా సబ్‌వైరల్ భాగాన్ని కణ త్వచం యొక్క సైటోప్లాస్మిక్ వైపుకు పంపుతుంది. [[పోలియోవైరస్]] విషయంలో, గ్రాహకాలతో పరస్పర చర్యలు VP4 అని పిలువబడే విరియన్ ప్రోటీన్‌ను విడుదల చేసే నిర్మాణ పునర్వ్యవస్థీకరణలకు కారణమవుతాయని ఇన్ విట్రోలో తెలుసు. VP4 యొక్క N టెర్మినస్ మైరిస్టైలేటెడ్ మరియు అందువల్ల హైడ్రోఫోబిక్【[[మైరిస్టిక్ యాసిడ్]]=CH<sub>3</sub>(CH<sub>2</sub>)<sub>12</sub>COOH】. గ్రాహక బంధనం ద్వారా ప్రేరేపించబడిన నిర్మాణ మార్పులు VP4పై మైరిస్టిక్ యాసిడ్ అటాచ్‌మెంట్‌కు మరియు RNA కోసం ఒక ఛానల్ ఏర్పడటానికి దారితీస్తాయని ప్రతిపాదించబడింది.

== నిర్మాణ-ఆధారిత ఔషధ రూపకల్పన ==
[[File:Flow charts of two strategies of structure based drug design.jpg|thumb|350px|నిర్మాణ-ఆధారిత ఔషధ రూపకల్పన యొక్క రెండు వ్యూహాల ఫ్లో చార్టులు]]
''ప్రధాన వ్యాసం: ఔషధ రూపకల్పన''

[[ఎక్స్-రే క్రిస్టలోగ్రఫీ]] మరియు [[NMR స్పెక్ట్రోస్కోపీ]] వంటి పద్ధతుల ద్వారా, లక్ష్య అణువుల 3D నిర్మాణాల గురించి సమాచారం నాటకీయంగా పెరిగింది, మరియు లిగాండ్ల గురించి నిర్మాణ సమాచారం కూడా పెరిగింది. ఇది [[నిర్మాణ-ఆధారిత ఔషధ రూపకల్పన]] యొక్క వేగవంతమైన అభివృద్ధిని నడిపిస్తుంది. ఈ కొత్త ఔషధాలలో కొన్ని త్వచ గ్రాహకాలను లక్ష్యంగా చేసుకుంటాయి. నిర్మాణ-ఆధారిత ఔషధ రూపకల్పనకు ప్రస్తుత విధానాలను రెండు వర్గాలుగా విభజించవచ్చు. మొదటి వర్గం ఒక నిర్దిష్ట గ్రాహకం కోసం లిగాండ్లను నిర్ణయించడం గురించి. ఇది సాధారణంగా డేటాబేస్ క్వెరీలు, బయోఫిజికల్ సిమ్యులేషన్లు, మరియు రసాయన లైబ్రరీల నిర్మాణం ద్వారా సాధించబడుతుంది. ప్రతి సందర్భంలో, గ్రాహకం యొక్క బంధన పాకెట్‌కు సరిపోయే వాటిని కనుగొనడానికి పెద్ద సంఖ్యలో సంభావ్య లిగాండ్ అణువులు స్క్రీన్ చేయబడతాయి. ఈ విధానాన్ని సాధారణంగా లిగాండ్-ఆధారిత ఔషధ రూపకల్పన అని పిలుస్తారు. డేటాబేస్‌ను శోధించడం యొక్క ప్రధాన ప్రయోజనం ఏమిటంటే ఇది కొత్త ప్రభావవంతమైన సమ్మేళనాలను పొందడానికి సమయం మరియు శక్తిని ఆదా చేస్తుంది. నిర్మాణ-ఆధారిత ఔషధ రూపకల్పన యొక్క మరొక విధానం లిగాండ్లను కాంబినేటోరియల్‌గా మ్యాపింగ్ చేయడం గురించి, దీనిని గ్రాహక-ఆధారిత ఔషధ రూపకల్పన అని పిలుస్తారు. ఈ సందర్భంలో, లిగాండ్ అణువులు చిన్న ముక్కలను దశలవారీగా అసెంబ్లింగ్ చేయడం ద్వారా బంధన పాకెట్ యొక్క పరిమితులలో ఇంజనీరింగ్ చేయబడతాయి. ఈ ముక్కలు పరమాణువులు లేదా అణువులు కావచ్చు. ఇటువంటి పద్ధతి యొక్క ప్రధాన ప్రయోజనం ఏమిటంటే నవల నిర్మాణాలను కనుగొనవచ్చు.<ref name="ligbuilder">Wang R.; Gao Y.; Lai L. (2000). “LigBuilder: A Multi-Purpose Program for Structure-Based Drug Design”. ''Journal of Molecular Modeling''. '''6''' (7–8): 498–516. doi:[https://doi.org/10.1007/s0089400060498 10.1007/s0089400060498].</ref><ref name="CBDDreview">Schneider G.; Fechner U. (2005). “Computer-based de novo design of drug-like molecules”. ''Nature Reviews Drug Discovery''. '''4''' (8): 649–663. doi:[https://doi.org/10.1038/nrd1799 10.1038/nrd1799]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16056391 16056391].</ref><ref>Jorgensen W.L. (2004). “The Many Roles of Computation in Drug Discovery”. ''Science''. '''303''' (5665): 1813–1818. Bibcode [https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2004Sci...303.1813J 2004Sci...303.1813J]. doi:[https://doi.org/10.1126/science.1096361 10.1126/science.1096361]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15031495 15031495]. S2CID [https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1307935 1307935].</ref>

=== ఇతర ఉదాహరణలు ===
* [[అడ్రినెర్జిక్ గ్రాహకం]]
* [[ఘ్రాణ గ్రాహకాలు]]
* [[గ్రాహక టైరోసిన్ కినేస్]]లు
* [[ఎపిడెర్మల్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్ గ్రాహకం]]
* [[ఇన్సులిన్ గ్రాహకం]]
* [[ఫైబ్రోబ్లాస్ట్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్ గ్రాహకాలు]],
* [[TrkA|హై అఫినిటీ న్యూరోట్రోఫిన్ గ్రాహకాలు]]
* [[ఎఫ్రిన్ గ్రాహకాలు]]
* [[ఇంటెగ్రిన్లు]]
* [[లో అఫినిటీ నర్వ్ గ్రోత్ ఫ్యాక్టర్ గ్రాహకం]]
* [[NMDA గ్రాహకం]]
* అనేక [[రోగనిరోధక గ్రాహకాలు]]
** [[టోల్-లైక్ గ్రాహకం]]
** [[T కణ గ్రాహకం]]
** [[CD28]]
** [[SCIMP ప్రోటీన్]]

== చూడండి ==
* [[ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ ప్రోటీన్]]
* [[త్వచ ప్రోటీన్]]
* [[ఇంటెగ్రల్ మెంబ్రేన్ ప్రోటీన్]]
* [[పెరిఫెరల్ మెంబ్రేన్ ప్రోటీన్]]
* [[త్వచ టోపోలాజీ]]
* [[న్యూరోమోడ్యులేటర్లు]]
* [[సెకండ్ మెసెంజర్]]
* [[సిగ్నలింగ్ లింఫోసైట్ యాక్టివేషన్ మాలిక్యూల్ ఫ్యామిలీ]]

== సూచనలు ==
<div style="column-count:2">
<references />
</div>

== బాహ్య లింకులు ==
* [http://www.iuphar-db.org IUPHAR GPCR డేటాబేస్] [https://web.archive.org/web/20190323064157/http://iuphar-db.org/ ఆర్కైవ్ చేసిన కాపీ]
* [https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?name=Cell+Surface+Receptors Cell Surface Receptors] U.S. నేషనల్ లైబ్రరీ ఆఫ్ మెడిసిన్ మెడికల్ సబ్జెక్ట్ హెడింగ్స్ (MeSH) లో

[[Category:ట్రాన్స్‌మెమ్బ్రేన్ గ్రాహకాలు]]
[[Category:కణ జీవశాస్త్రం]]

[[de:Rezeptor#Membranrezeptoren]]

----
''మూలం:'' ఇంగ్లీష్ వికీపీడియాలోని “Cell surface receptor” వ్యాసానికి అనువాదం.
''మూల వ్యాసం:'' https://en.wikipedia.org/wiki/Cell_surface_receptor
''ఈ అనువాదం స్వయంచాలకంగా రూపొందించబడింది.''