తోటకూర / అమరాంతస్ (Amaranthus)

తోటకూర / అమరాంతస్ (Amaranthus)
వర్గీకరణ
తెలుగు పేరు	తోటకూర, అమరాంతస్
శాస్త్రీయ నామం	Amaranthus
కుటుంబం	Amaranthaceae (అమరాంతేసీ)
క్రమం	Caryophyllales
వంశం	Amaranthus
ఇంగ్లీష్ పేరు	Joseph's Coat, Love-Lies-Bleeding
స్వస్థలం	ఉష్ణమండలములు
పుష్పించే కాలం	వేసవి, వర్షాకాలము

పరిచయం

అమరాంతస్ (శాస్త్రీయ నామం: Amaranthus) అనేది అమరాంతేసీ (Amaranthaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఒక పుష్పించే మొక్కల వంశం. దీనిని తెలుగులో సాధారణంగా 'తోటకూర' లేదా 'అమరాంతస్' అని పిలుస్తారు. ఇవి స్వతహాగా ఉష్ణమండల ప్రాంతాలకు చెందినవి. తోటలలో ఆకర్షణీయమైన వర్ణరంజితమైన ఆకులు మరియు విచిత్రమైన పూల గుత్తుల కోసం వీటిని అలంకార మొక్కలుగా పెంచుతారు.

వివిధ భాషల్లో పేర్లు

భాష	పేరు
తెలుగు	తోటకూర, అమరాంతస్
ఇంగ్లీష్	Amaranth, Joseph's Coat
శాస్త్రీయ నామం	Amaranthus

వర్గీకరణ

• రాజ్యం: Plantae (మొక్కలు)
• క్రమం: Caryophyllales
• కుటుంబం: Amaranthaceae (అమరాంతేసీ)
• వంశం: Amaranthus

వృక్ష వివరణ

• ఎత్తు: రకాన్ని బట్టి 45 cm నుండి 150 cm వరకు పెరుగుతుంది.
• ఆకులు & కాండం: ఆకులు పసుపు, కారుపసరు మచ్చలు, తేట ఎరుపు, కాంస్య, నారింజ, సిందూర వర్ణములతో మెరుస్తూ ఉంటాయి. కొన్ని రకాలలో ఆకులు విల్లో చెట్టు ఆకులవలె క్రిందికి వాలి ఉంటాయి.

పుష్ప వివరణ

• రూపం & రంగు:
  • లవ్-లైస్-బ్లీడింగ్ (Amaranthus caudatus): తోకవలె వ్రాలిన ఊదా-కెంపు, లేత పచ్చ, లేదా తెల్లని పూల గెలలు వేయు పొడుగు మొక్క (90–150 cm).
  • ప్రిన్సెస్ ఫెదర్ (Amaranthus hypochondriacus): నిటారుగా లేతాకుపచ్చ ఆకులకు పైగా నిలిచిన కెంపువన్నె పింఛమువంటి పూగుత్తులు కలిగి ఉంటుంది (ఎత్తు 90 cm).
  • జోసెఫ్స్ కోట్ (Amaranthus tricolor / సస్పెండన్స్): నడిపొడుగు (45–90 cm) జాతి; ఆకులు పసుపు, కారుపసరు మచ్చలు గల రక్తవర్ణము కలిగి ఉంటాయి.
  • రూబర్ (A. tricolor 'Ruber'): ఆకులు తేట ఎరుపు రంగులో ఉంటాయి.
  • కెమిలియాన్ / ఫౌంటిన్ అమరాంతస్ (A. salicifolius): పొడుగు 60–90 cm ఉండి, విల్లో చెట్టు ఆకులవలె క్రిందికి వాలి కాంస్య, నారింజ, సిందూర వర్ణములలో మెరుస్తాయి.
  • మోల్టెన్ ఫైర్ / సమ్మర్ పాయిన్సెటియా (A. tricolor): ఆకులు ముదురు తోపు రంగుగా ఉండి, పాయిన్సెటియావలె పైన తేటైన కెంపువన్నె తేలివుంటాయి.

వ్యాప్తి మరియు నివాసం

• స్వస్థలం: ఉష్ణమండలములు.

సాగు

• అనుకూల పరిస్థితులు: అమరాంతస్ జాతులకు వెచ్చని తెమ్మ నేలయు, ఎండతగులు చోటును కావలయును. అరనీడ గల తావులలో ఆకుల విచిత్ర వర్ణములు పూర్ణముగా వృద్ధి పొందవు.
• తోట అమరిక: అమరాంతస్ జాతులు గుంపులుగాను, వరుసలుగాను ఆర్తవ, కలగలుపు అంచులలోను, గోడమూలలలోను పెంచుటకు అర్హములు. ప్రకాశవంతమైన వర్ణముల సుస్పష్ట ఫలితములను పొందుటకు వీటిని గుబురుగా కూర్చవచ్చును. వీలైనంత వరకు వీటిని ఇతర పుష్పజాతులతో పెంచరాదు, ఏలనన వీటి ఆకుల తేట రంగులు పూవుల వన్నెను హరించివేయును.
• విత్తే కాలం & పద్ధతి:
  • గింజలను మడిలోనే వెదజల్లి, మొలకలను పలుచన చేయుదురు.
  • జనవరి–ఫిబ్రవరి లేక జూన్–జూలై నెలలు విత్తనాలు చల్లుటకు మంచి కాలము.
  • వేసవిలోను, వర్షాకాలములోనూ కూడా బాగుగానే పెంచవచ్చును గాని, వర్షాకాలములో పెరకువ మరింత బాగుండును.
  • కొండలపై ఫిబ్రవరి–మార్చిలో వేయవచ్చును.

ఉపయోగాలు

• అలంకరణ: తోటల సరిహద్దులలో, వర్ణరంజితమైన ఆకుల ప్రదర్శన కొరకు మరియు ఆకర్షణీయమైన అలంకార మొక్కగా విరివిగా ఉపయోగిస్తారు.

మూలాలు

• డాక్టర్ విష్ణు స్వరూప్, "ఏడవ అధ్యాయము – పూవుల వర్ణనము: తోటకూర (అమరాంతస్)", ఉద్యాన పుష్పములు, పుటలు 30–31.